Κεφάλαιο 5

Για την περιοχή GR4210003 – Βόρεια Κάρπαθος και Σαρία και Παράκτια Θαλάσσια Ζώνη  οι ισχύοντες νόμοι και περιορισμοί   είναι αρκετοί για την προστασία  των  σύμφωνα με την μελέτη χερσαιων  σημαντικών τοπικών οικοτόπων   και δεν απαιτείται θέσπιση  πρόσθετων περιορισμών ανασχετικών στην αναπτυξη της περιοχής και την συγκρατιση του  συνεχώς  φθίνοντοςτοπικού  ανρθρώπινου πληθυσμού.

Δεν θα πρέπει να απαγορευθεί η διάνοιξη νέων  αγροτικών δρόμων στην περιοχή , όπως είναι ο  προγραμματισμένος δρόμος από Αυλώνα προς το Τρίστομο που είναι απαραίτητος για την σύνδεση του οικισμού του Τριστόμου με την υπόλοιπη Κάρπαθο καθώς και ο ρρόμος  προς την Βρυκουντα που είναι απαραίτητος για την   ανάδειξη των αξιόλογων αρχαίων μημείων της περιοχής και της διευκόλυνσης της πρόβασης του κοινού σε αυτά καθως και η αποπερατωση του υποτυπώδους αγροτικου  δρόμου από τα Παλατια προς τον οικισμό του Αργους της Σαρίας.

Επισης θα πρέπει να επιτρέπεται η ασφαλτόστρωσή των αγροτικών δρόμων καθόσον   σε καμια περίπτωση δεν επηρεάζει την προστασία των οικοτόπων .

Καθόσον αφορα  της προστασία  του θαλάσσιου οικοσυστήματος  προτιμότερο άντι άλλων  αχρεάστων μέτρων  που αφορουν την κίνηση και αγκυροβολία των σκαφων θα ήταν η απαγόρευση της επαγγελματικής αλιείας στον όρμο του Διαφανιου   για τη προστασία της αναπαραγωγής των ψαριών.

Για την  Προστασία της Βιοποικιλότητας της Περιφερειακής Ενότητας Καρπάθου (ELBA42101) προτείνονται μέτρα, μελέτες και   έρευνες   κόστους 4 εκατομμυριων ευρώ,  αμφιβολης αποτελεσματικότητας και μηδαμινής ωφελιμότητας. Προτιμότερο  μερος των χρηματων αυτών να διατεθουν για  υποδομές φιλικές προς το περιβάλλον που θα βοηθούν και στην ανάδειξη της περιοχής , όπως η λιθόστρωση  κύριων μονοπατιών , δημιουργία παρκων και χωρων  αναψυχής   κλπ.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 σχετικά με την Ποσειδωνία

Για την προστασία του Τ.Ο. 1120* προτείνουμε την πρόβλεψη των εξής επιπλέον διαχειριστικών δράσεων στο κεφάλαιο 5, με σκοπό να συμπεριληφθούν στα σχέδια διαχείρισης (δράσεις που προτείνουμε και σε προηγούμενο σχολιασμό μας):

1. Εκτός από την εκπόνηση σχεδίων δράσης για την τοποθέτηση φιλικών προς την Ποσειδωνία αγκυροβολίων, θα πρέπει να υπάρχει σαφής αναφορά ενός διαχειριστικού μέτρου που σχετίζεται με την ίδια την εγκατάσταση των εν λόγω αγκυροβολίων για να διασφαλιστεί ότι το μέτρο αυτό θα υλοποιηθεί κατόπιν της ολοκλήρωσης του κατά τόπον σχεδίου δράσης.
2. Αξιολόγηση και αποτίμηση των αποθεμάτων άνθρακα (μπλε άνθρακας) με τη λήψη δεδομένων στο πεδίο (υλοποίηση έρευνας πεδίου), που είναι αποθηκευμένος στα λιβάδια Ποσειδωνίας λαμβάνοντας υπόψη την ύπαρξη πεδίων dead matte (τα οποία λόγω της συμβολής τους ως καταβόθρες μπλε άνθρακα είναι εξίσου σημαντικό να αποτυπωθούν και να προστατευθούν, ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμισή τους), καθώς και ο ρυθμός απώλειας του εξαιτίας της αγκυροβολίας και άλλων ανθρωπογενών απειλών.
3. Δράσεις διατήρησης των θημώνων Ποσειδωνίας που βρίσκονται σε αμμώδεις παραλίες και ακτές: α) Μέτρα κανονιστικού χαρακτήρα για τη μη απομάκρυνση θημώνων Ποσειδωνίας από αμμώδεις παραλίες, β) εποχιακή απομάκρυνση θημώνων κατά την τουριστική περίοδο και επανατοποθέτηση τους στο πέρας αυτής και γ) δράσεις ενημέρωσης του κοινού και των τοπικών αρχών (δήμων) για τη σημασία των θημώνων για την προστασία των παραλιών και της ακτογραμμής από την διάβρωση, για τη σημασία των θημώνων για την διατήρηση του αμμώδους μέρους της παραλίας, της αλοφυτικής βλάστησης και της εδαφοπανίδας.
4. Αξιολόγηση των επιπτώσεων της ρύπανσης (οργανικής και ανόργανης) από τα λύματα, τα απόβλητα και τα αλσόλιπα των βιολογικών καθαρισμών και των μονάδων αφαλάτωσης που εκβάλλουν με αγωγούς σε λιβάδια Ποσειδωνίας, ή απευθείας στη θάλασσα, και υλοποίηση σχετικών κατασκευαστικών παρεμβάσεων (κατασκευή και επέκταση αγωγών, εκ των προτέρων ανάμειξη/αραίωση αποβλήτων) οι οποίες θα διασφαλίζουν ότι θα η όποια απόθεση λυμάτων, αποβλήτων και αλμολοίπων δεν θα έχει επιπτώσεις και δεν θα υποβαθμίζει θαλάσσιους τ.ο. και είδη μεταξύ των οποίων τους 1120, 1170, 1110 κα.
5. Σχεδιασμός και δημιουργία υποθαλάσσιων μονοπατιών για κολυμβητές και δύτες σε λιβάδια Ποσειδωνίας, εγκατάσταση υποβρύχιων ταμπελών με πληροφορίες για τα λιβάδια Ποσειδωνίας, τα είδη που ζουν σε αυτά, την αξία τoυς ως αποθήκη μπλε άνθρακα και τις απειλές που υφίστανται.

Ρόδος, 23/10/2024
Από:

Γεράσιμο Κονδυλάτο
Ιχθυολόγος (ΤΕ), Υποψήφιος Διδάκτωρ
Υδροβιολογικός Σταθμός Ρόδου/ΕΛΚΕΘΕ,
Email: gkondylatos@hcmr.gr

Δρ. Παρασκευή Κ. Καραχλέ
Διευθύντρια Ερευνών,
Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων & Εσωτερικών Υδάτων ΕΛΚΕΘΕ
Email: pkarachle@hcmr.gr

Εμμανουήλ Μ. Περράκη
Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου
Δ/νση Αλιείας Δωδεκανήσου
e-mail : di.alieias@pnai.gov.gr

Θέμα: Προτεινόμενο μέτρο διαχείρισης αλιείας εισβολικών ειδών εντός περιοχών Natura 2000

Σχετικά: Δημόσια διαβούλευση του έργου “Εκπόνηση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σύνταξη Προεδρικών Διαταγμάτων Προστασίας και Σχεδίων Διαχείρισης για τις Περιοχές του Δικτύου Natura 2000», ΕΠΜ 8γ Περιοχές Natura 2000 της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου

Τα παράκτια οικοσυστήματα της Μεσογείου Θάλασσας, και ιδιαίτερα της ανατολικής λεκάνης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, υπόκεινται σε συνεχείς αλλαγές τόσο στην αφθονία των ειδών όσο και στην σύνθεση των βιοκοινωνιών, κυρίως λόγω του φαινομένου της εισόδου και εγκατάστασης ξενικών ειδών (Raitsos et al. 2010, Galil 2017, Galil et al. 2018, Arndt et al. 2018, Givan et al. 2018, Kleitou et al 2019a, Zenetos et al. 2020, Kleitou et al. 2021a, Galanidi et al. 2023, Tsirintanis et al. 2023). Σχεδόν 1000 ξενικά είδη (ΞΕ) έχουν καταγραφεί και ένας αξιοσημείωτος αριθμός από αυτά έχουν χαρακτηριστεί ως εισβολικά ή αλλιώς χωροκατακτητικά ξενικά είδη (ΧΞΕ) (Zenetos et al. 2020, 2022, Galanidi et al. 2023). Αποδεδειγμένα, η εισαγωγή ΞΕ και ΧΞΕ σε ένα οικοσύστημα αποτελεί σοβαρή απειλή για τη βιοποικιλότητα, τη δομή και την λειτουργία του (Mack et al. 2000, Courchamp et al. 2003, Olden et al. 2004, Molnar et al. 2008, Galil 2017, Katsanevakis et al. 2018, Kleitou et al. 2019b, Albano et al. 2021), με επιπτώσεις στις οικοσυστημικές υπηρεσίες, επιφέροντας αρνητικές κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις, αλλά και την ανθρώπινη υγεία (Katsanevakis et al. 2014). Επιπλέον, τα ΧΞΕ επηρεάζουν άμεσα και τις Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (ΘΠΠ), οι οποίες είναι πιο ευάλωτες στις εισβολές (Gabrié et al. 2012, Morris 2012, Guidetti et al. 2014, Galil 2017, D’ Amen and Azzurro 2020, Dimitriadis et al. 2021, 2024, Della Maria et al. 2023). Ιδιαίτερα οι ΘΠΠ στις οποίες δεν επιτρέπεται καμία αλιευτική δραστηριότητα, η θήρευση αυτόχθονων είναι πιο έντονη (Della Marta et al. 2023), ενώ τα ΧΞΕ βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για εγκατάσταση και ανάπτυξη βιώσιμων πληθυσμών, δεδομένου ότι στο πλαίσιο λειτουργίας μιας ΘΠΠ προστατεύονται και αυτά μαζί με τα αυτόχθονα είδη.

Η υιοθέτηση κατάλληλων μέτρων και κανονισμών με σκοπό την αποτελεσματική προστασία του θαλάσσιου οικοσυστήματος είναι επιτακτική, όπως συνιστά και η Οδηγία Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική από το 2014 (Morris 2012, EC 2014, Galil 2017, Kleitou 2021a, Kleitou 2021b, Kleitou 2021c). Η προστασία επιλεγμένων παράκτιων περιοχών με περιορισμούς που αφορούν τις ανθρώπινες δραστηριότητες σε συνδυασμό με τη στοχευμένη αλιεία (ΣΑ) και την αφαίρεση ΧΞΕ, όπως του λεοντόψαρου (Pterois miles (Bennett, 1828)), αλλά και άλλων ξενικών ειδών (ΞΕ), μπορούν να συμβάλουν αποτελεσματικά στην μείωση του αρνητικού αντίκτυπου των ΧΞΕ και την αποφυγή περαιτέρω υποβάθμισης του οικοσυστήματος (Kondylatos et al. 2024 και αναφορές εντός). Η ΣΑ θα πρέπει να μπορεί να υλοποιηθεί εντός όλων των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών, ειδικότερα εκείνων που βρίσκονται σε καθεστώς απόλυτης προστασίας (ΖΑΠΦ), με υπάρχοντα ή τροποποιημένα αλιευτικά εργαλεία που αποδεδειγμένα συμβάλουν στην αποτελεσματική εξαλίευση ή/και αφαίρεση του εκάστοτε είδους (Kleitou et al 2019a, Kondylatos et al. 2023). Άλλωστε, στοχευμένες αφαιρέσεις ΧΞΕ που προσφέρουν δυνατότητα ελέγχου των πληθυσμών τους έχουν ήδη προταθεί και εφαρμοστεί αλλού (Barbour et al. 2011, Frazer et al. 2012, Galil 2017, Dimitriadis et al. 2024, Giakoumi et al. 2019a, 2019b, Kleitou et al. 2021b, Kyne 2020, Kleitou et al. 2021b).

Προτείνουμε την υιοθέτηση της ΣΑ και αφαίρεσης ως μέτρο ελέγχου πληθυσμών ΞΕ, όπως το λεοντόψαρο και ο λαγοκέφαλος, εντός όλων των τόπων του Δικτύου Natura 2000, και ανεξαιρέτως του υπάρχοντος ή μελλοντικού χαρακτηρισμού τους (ΖΑΠΦ, ΖΠΦ, ΖΔΟΕ, ΖΒΔΦΠ). Η ΣΑ ή/και αφαίρεση θα συντελούνται κατόπιν έκδοσης άδειας από τις κατά τόπους αρμόδιες υπηρεσίες, ήτοι τις Διευθύνσεις Αλιείας των Περιφερειακών Ενοτήτων και των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων της χώρας, σε επαγγελματικά αλιευτικά σκάφη, αλλά και στο πλαίσιο ερευνητικών δραστηριοτήτων (π.χ. παρακολούθησης της εξέλιξης μιας ΘΠΠ μετά από στοχευμένη εξαλίευση ή/και αφαίρεση ΞΕ, διοργανώσεις αφαιρέσεων ΞΕ σε συνεργασία με επαγγελματίες και ερασιτέχνες αλιείς). Θα αναφέρεται στην χρήση κατάλληλων αλιευτικών εργαλείων τα οποία μπορεί να είναι τροποποιημένα ή να πρέπει να χρησιμοποιηθούν με τρόπο διαφορετικό της συμβατικής τους χρήσης (π.χ. χρονική διάρκεια πόντισης, μέγεθος αγκιστριού/ματιού, κλπ). Η άδεια θα χορηγείται μετά από αίτημα του εκάστοτε ενδιαφερόμενου επαγγελματία ή ερασιτέχνη αλιέα, Αλιευτικού Συλλόγου ή Ερευνητικού Φορέα (π.χ. ΕΛΚΕΘΕ, Πανεπιστήμια) εφ’ όσον πρόκειται για ερευνητικό σκοπό, όπως η παρακολούθηση του πληθυσμού των ΧΞΕ και η αποτελεσματικότητα της εφαρμογής της ΣΑ ή/και αφαίρεσης ΧΞΕ. Ο έλεγχος της εφαρμογής τέτοιων ειδικών μέτρων αλιείας θα έγκειται στα αρμόδια κρατικά όργανα (Λιμεναρχεία) που ελέγχουν και σήμερα τις εκφορτώσεις αλιευμάτων στους λιμένες της χώρας.

Με εκτίμηση,

Γεράσιμος Κονδυλάτος
Δρ. Παρασκευή Κ. Καραχλέ
Εμμανουήλ Μ. Περράκης

Βιβλιογραφία
Albano, P.G.; Steger, J.; Bošnjak, M.; Dunne, B.; Guifarro, Z.; et al. Native biodiversity collapse in the eastern Mediterranean. Proc. R. Soc. B 2021, 288, 20202469.
Arndt, E.; Givan, O.; Edelist, D.; Sonin, O.; Belmaker, J. Shifts in eastern Mediterranean fish communities: Abundance changes, trait overlap, and possible competition between native and non-native species. Fishes 2018, 3, 19.
Barbour A.B.; Allen M.S.; Frazer T.K.; Sherman K.D. Evaluating the potential efficacy of invasive lionfish (Pterois volitans) removals. PLoS One 6, 2011.
Courchamp, F.; Woodroffe, R.; Roemer, G. Removing protected populations to save endangered species. Science 2003, 302, 1532.
D’ Amen, M.; Azzurro, E. Lessepsian fish invasion in Mediterranean marine protected areas: a risk assessment under climate change scenarios. ICES J Mar. Sci. 2020, 77, 388-397.
Della Marta, I.R.; Vergés, A.; Powell, S.; Smith, S.M.; Poore, A.G. Marine protected areas are linked to higher predation rates by fish in shallow urbanised reefs, but only in no-take reserves. Mar. Ecol. Prog. Ser. 2023, 721, 135-150.
Dimitriadis, C.; Fournari-Konstantinidou, I.; Sourbès, L.; Koutsoubas, D.; Katsanevakis, S. Long Term Interactions of Native and Invasive Species in a Marine Protected Area Suggest Complex Cascading Effects Challenging Conservation Outcomes. Diversity 2021, 13, 71.
Dimitriadis, C.; Marampouti, C.; Calò, A.; Di Franco, A.; Giakoumi, S. et al. Evaluating the long term effectiveness of a Mediterranean marine protected area to tackle the effects of invasive and range expanding herbivorous fish on rocky reefs. Mar. Env. Res. 2024, 193, 106293.
European Commission. Report from the Commission to the Council and the European Parliament: The First Phase of Implementation of the Marine Strategy Framework Directive (2008/56/EC). The European Commission’s Assessment and Guidance. Brussels, 2014, 10 pp.
Frazer, T.K.; Jacoby, C.A.; Edwards, M.A.; Barry, S.C.; Manfrino, C.M. Coping with the lionfish invasion: can targeted removals yield beneficial effects?. Rev. Fish. Sci. 2012, 20, 185-191.
Gabrié, C.; Lagabrielle, E.; Bissery, C.; Crochelet, E., Meola B.; et. al. The Status of Marine Protected Areas in the Mediterranean Sea. MedPAN, Marseilles and RAC/SPA, Tunis. MedPAN Collection 2012, 260 pp.
Galanidi, M.; Aissi, M.; Ali, M.; Bakalem, A.; Bariche, M.; et al. Validated Inventories of Non-Indigenous Species (NIS) for the Mediterranean Sea as Tools for Regional Policy and Patterns of NIS Spread. Diversity 2023, 15, 962.
Galil, B. Eyes wide shut: managing bio‐invasions in Mediterranean marine protected areas. In Management of marine protected areas: A network perspective. Goriup P.D. (Ed.). 2017, pp. 187-206.
Galil B.S.; Marchini A.; Occhipinti-Ambrogi A. East is east and West is west? Management of marine bioinvasions in the Mediterranean Sea. Estuar. Coast. Shelf Sci. 2018, 201, 7-16.
Giakoumi, S.; Pey, A.; Di Franco, A.; Francour, P.; Kizilkaya, Z.; Arda, Y.; et al. Exploring the relationships between marine protected areas and invasive fish in the world’s most invaded sea. Ecol. Appl. 2019a, 29.
Giakoumi S.; Katsanevakis, S.; Albano, P.G.; Azzurro, E.; Cardoso, A.C. Management priorities for marine invasive species. Sci. Total Envir. 2019b, 688: 976-982.
Givan, O.; Edelist, D.; Sonin, O.; Belmaker, J. Thermal affinity as the dominant factor changing Mediterranean fish abundances. Glob. Chang. Biol. 2018, 24, e80–e89.
Guidetti, P.; Baiata, P.; Ballesteros, E. Di Franco, A.; Hereu, B.; et al. Large‐scale assessment of Mediterranean marine protected areas effects on fish assemblages. PLoS ONE 2014, 9, e91841.
Katsanevakis, S.; Wallentinus, I.; Zenetos, A.; Leppäkoski, E.; Çinar, M. E.; Oztürk, B.; et al. Impacts of invasive alien marine species on ecosystem services and biodiversity: a pan-European review. AI 2014, 9, 391–423
Katsanevakis, S.; Rilov, G.; Edelist, D. Impacts of marine invasive alien species on European fisheries and aquaculture–plague or boon? CIESM Monogr. 2018, 50, 125–132.
Kleitou, P.; Hall-Spencer, J.; Rees, S.; Sfenthourakis, S.; Demetriou, A.; et al. Tackling the Lionfish Invasion in the Mediterranean. The EU-LIFE RELIONMED Project: Progress and Results. In 1st Mediterranean Symp Non-Indigenous Species; Langar, H.; Ouerghi, A. (Eds.). SPA/RAC: Antalya, Turkey, 2019a, pp. 65–70.
Kleitou, P.; Savva, I.; Kletou, D.; Hall-Spencer, J.M.; Antoniou, C.; et al. Invasive lionfish in the Mediterranean: Low public awareness yet high stakeholder concerns. Mar. Policy 2019b, 104, 66–74.
Kleitou, P.; Crocetta, F.; Giakoumi, S.; Giovos, I.; Hall-Spencer, J.M.; et al. Fishery reforms for the management of non-indigenous species. J. Environ. Manag. 2021a, 280, 111690.
Kleitou, P.; Rees, S.; Cecconi, F.; Kletou, D.; Savva, I.; Cai, L. L.; et al. Regular monitoring and targeted removals can control lionfish in Mediterranean Marine Protected Areas. Aquat. Conserv. 2021b, 31, 2870–2882.
Kleitou, P.; Hall-Spencer, J.M.; Savva, I.; Kletou, D.; Hadjistylli, M.; et al. The case of lionfish (Pterois miles) in the Mediterranean Sea demonstrates limitations in EU legislation to address marine biological invasions. J. Mar. Sci. Eng. 2021c, 9, 325.
Kondylatos, G.; Perdikaris, K.; Kaoukis, I.; Patatoukos, I.; Corsini-Foka, M.; Conides, A.; Klaoudatos, D. Small-scale fishery catch composition in Rhodes (Eastern Mediterranean Sea). Mediterr. Mar. Sci. 2023, 24, 586–600.
Kondylatos, G.; Theocharis, A.; Mandalakis, M.; Avgoustinaki, M.; Karagyaurova, T.; The Devil Firefish Pterois miles (Bennett, 1828): Life History Traits of a Potential Fishing Resource in Rhodes (Eastern Mediterranean). Hydrobiology 2024, 3, 31–50.
Kyne, F.K.; Chapman, J.K.; Green, S.J.; Simmons, A.L.; Gough, C.L.A. Managing Invasive Lionfish in Belize’s Marine Protected Areas. Blue Ventures Conservation Report, 2020, 50 p.
Mack, R.N.; Simberloff, D.; Mark Lonsdale, W.; Evans, H.; Clout, M.; et al. Biotic invasions: Causes, epidemiology, global consequences, and control. Ecol. Appl. 2000, 10, 689–710.
Molnar, J.L.; Gamboa, R.L.; Revenga, C.; Spalding, M.D. Assessing the global threat of invasive species to marine biodiversity. Front. Ecol. Environ. 2008, 6, 485–492.
Morris, J.A.; Jr. (Ed.). Invasive Lionfish: A Guide to Control and Management. Gulf and Caribbean Fisheries Institute Special Publication Series Number 1, Marathon, Florida, USA. 2012, 113 pp.
Olden, J.D.; Poff, N.L.; Douglas, M.R.; Douglas, M.E.; Fausch, K.D. Ecological and evolutionary consequences of biotic homogenization. Trends Ecol. Evol. 2004, 19, 18–24.
Raitsos, D.E.; Beaugrand, G.; Georgopoulos, D.; Zenetos, A.; Pancucci-Papadopoulou, A.M.; et al. Global climate change amplifies the entry of tropical species into the Eastern Mediterranean Sea. Limnol. Oceanogr. 2010, 55, 1478–1484.
Zenetos, A.; Galanidi, M. Mediterranean non indigenous species at the start of the 2020s: Recent changes. Mar. Biodivers. Rec. 2020, 13, 1–17.
Zenetos, A.; Albano, P.G.; Garcia, E.L.; Stern, N.; Tsiamis, K.; et al. Established non-indigenous species increased by 40% in 11 years in the Mediterranean Sea. Mediterr. Mar. Sci. 2022, 23, 196.

τεστ 1