Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Δημόσια Διαβούλευση επί  του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχή σχεδιασμού της μελέτης αξιολόγησης και αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο Ν. 4447/2016 (Α’ 241) και στην Κ.Υ.Α. Αριθμ. ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (Β’ 1225) προσκαλεί το κοινό να διατυπώσει τις απόψεις του, μέσω της δημόσιας ανάρτησης σχολίων έως και τις 24 Ιουνίου 2026.

ΕΧΠ ΑΠΕ (αρχεία)

Οι απαραίτητες πληροφορίες και τα σχετικά αρχεία, είναι διαθέσιμες στον ανωτέρω σύνδεσμο.

Θέμα

[Λεωνίδας Μποντίλας]

Παρά τις θετικές προβλέψεις του νέου Χωροταξικού Πλαισίου, η εξαίρεση των ήδη προωθούμενων έργων ΑΠΕ καθιστά την προστασία της Νότιας Πίνδου ανεπαρκή. Καλούμε  την κυβέρνηση και τους βουλευτές να παρέμβουν ώστε να διασφαλιστεί η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, της τοπικής οικονομίας και του Γεωπάρκου UNESCO, αποτρέποντας την εγκατάσταση μεγάλων αιολικών έργων στην περιοχή.

Πρέπει να λάβετε υπόψη ότι:

Τα τελευταία δέκα χρόνια έχει σημειωθεί μεγάλη αύξηση αιτήσεων για έργα ΑΠΕ, ιδιαίτερα αιολικά πάρκα σε ορεινές περιοχές της Νότιας Πίνδου.

Οι τοπικές κοινωνίες, δήμοι, περιφέρεια και διάφοροι φορείς έχουν αντιδράσει ομόφωνα, επικαλούμενοι την προστασία:

περιοχών NATURA,

εθνικών πάρκων,

δασικών εκτάσεων,

περιοχών ιδιαίτερου φυσικού κάλλους,

περιοχών χωρίς δρόμους (ΠΑΔ),

Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ),

αλπικών οικοσυστημάτων μεγάλου υψομέτρου.

Ιδιαίτερη έμφαση να δοθεί στην αναγνώριση του Γεωπάρκου Μετεώρων–Πύλης ως Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO, το οποίο θεωρείται σημαντικό αναπτυξιακό εργαλείο για τον τουρισμό και την τοπική οικονομί

Ζητάμε :

να συμπεριληφθούν και οι εκκρεμείς αιτήσεις στους νέους περιορισμούς,

να απορριφθεί η αδειοδότηση έργων που αντιβαίνουν στη φιλοσοφία του νέου Χωροταξικού,

να θεσπιστεί πλήρης απαγόρευση αιολικών εγκαταστάσεων εντός του Γεωπάρκου Μετεώρων–Πύλης.

 

[Βασιλική Κατή]

Παραθέτω ορισμένες συμπληρωματικές προτάσεις ως προς την εκφορά γνώμης του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος, της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA), με τις οποίες συμφωνώ και συνυπογράφω. Ο κατάλογος των παρόντων προτάσεων δεν είναι πλήρης, αλλά ενδεικτικός. Οι προτάσεις αυτές (Α-Γ) δίνονται με την αντίστοιχη τεκμηρίωση,  όπως προκύπτει από την έρευνα του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας (BCL) στο Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών (ΒΕΤ) του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, στο οποίο είμαι επικεφαλής. Γενικότερες προτάσεις αναφέρονται συνοπτικά στο χωρίο Δ.

Με τιμή.

Βασιλική Κατή,

Καθηγήτρια

https://bc.lab.uoi.gr/el/

Α. ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΥΨΟΜΕΤΡΙΚΟ ΟΡΙΟ ΤΩΝ 1200 ΜΕΤΡΩΝ
Σύμφωνα με στοιχεία του εργαστηρίου BCL (Παν/ο Ιωαννίνων), πάνω από τα 1.200 μέτρα υψόμετρο, 430 ανεμογεννήτριες είναι σε λειτουργία, 179 είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) και 890 έχουν άδεια παραγωγής (3,99 GW).

Η σαφής πρόταση είναι:

Α1. οι 609 ανεμογεννήτριες που είναι εν λειτουργία ή κατασκευάζονται (στις περιπτώσεις που δεν υπάρχουν ενστάσεις και δεν εκκρεμεί η κατασκευή τους), λειτουργούν έως το πέρας της ζωής τους και δεν γίνεται ανανέωση της άδειάς τους (repower),

Α2. οι 890 ανεμογεννήτριες που είναι στο στάδιο της άδειας παραγωγής ακυρώνονται και δεν λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης. Η πρόταση αυτή θα προστατέψει πραγματικά σημαντικό μέρος των ορεινών οικοσυστημάτων της χώρας, τα οποία είναι κέντρα ενδημισμού, καταφύγια βιοποικιλότητας, και πρόκειται να έχουν ακόμη πιο νευραλγικό ρόλο στο μέλλον στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών υπηρεσιών, όπως ο κύκλος του νερού, υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής.
Β. ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΔΑΣΗ
Το παρόν Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ αυτού δεν λαμβάνει υπόψη τα παλαιά και αρχέγονα δάση και θα πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να μην επιτρέπεται καμία παρέμβαση από έργα ΑΠΕ σε αυτά, συμπεριλαμβανομένων των συνοδών έργων, όπως τα οδικά δίκτυα, ή οι γραμμές μεταφοράς ρεύματος κτλ.

Β1. Απαιτείται η άμεση και πλήρης χαρτογράφηση των παλαιών αρχέγονων δασών (συμπεριλαμβανομένων των βακούφικων/εκκλησιαστικών δασών)

Β2. Απαιτείται η απαγόρευση οποιασδήποτε υποδομής εντός ή πλησίον αυτών, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία που τα προστατεύει αυστηρά, ως μοναδικές αποθήκες άνθρακα και εξαιρετικά σημαντικά καταφύγια της βιοποικιλότητας με πλήθος οικοσυστημικών υπηρεσιών.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ – ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΓΟΝΑ ΔΑΣΗ.

Ο Νόμος 5037/2023 ορίζει ως « αρχέγονα δάση: υφιστάμενα παλαιά δάση τα οποία παραμένουν άθικτα από την επίδραση των ανθρώπων. Η λειτουργία και η σύνθεσή τους καθορίζονται απλώς από τα αποτελέσματα των φυσικών διεργασιών, με συνέπεια την παρουσία παλαιών δέντρων, την ουσιαστική ποικιλότητα στις ηλικίες, τη μόνιμη ύπαρξη νεκρών δένδρων, καθώς και έναν παχύ δασοτάπητα με πεσμένα δέντρα στα διάφορα στάδια της αποσύνθεσης, και ως «παλαιά δάση τα δάση που έχουν φτάσει σε μεγάλη ηλικία με ελάχιστες διαταραχές λόγω ανθρώπινων παρεμβάσεων και ως εκ τούτου παρουσιάζουν μοναδικά οικολογικά χαρακτηριστικά».  Στο άρθρο 174- Στόχοι προστασίας της φύσης αναγράφονται τα εξής: «1. Έως το 2030, τουλάχιστον το τριάντα τοις εκατό (30%) της χερσαίας έκτασης συμπεριλαμβανομένων των αρχέγονων και παλαιών δασών, και το τριάντα τοις εκατό (30%) των χωρικών υδάτων της χώρας ορίζονται ως περιοχές προστασίας της βιοποικιλότητας, σύμφωνα με τις παρ. 1 και 2 του άρθρου 19 του ν. 1650/1986 (Α’ 160). Στις προστατευόμενες περιοχές εντάσσεται το σύνολο των Καίριων Περιοχών Βιοποικιλότητας.  2. Το σύνολο των αρχέγονων και παλαιών δασών, των μικρών νησιωτικών υγροτόπων που περιλαμβάνονται στο από 12.6.2012 π.δ. (ΑΑΠ 229), καθώς και των περιοχών «RAMSAR», τίθεται σε καθεστώς υψηλής προστασίας, ως ζώνες απολύτου προστασίας ή προστασίας της φύσης, σύμφωνα με τις περ. α) και β), αντίστοιχα, της παρ. 4 του άρθρου 19 του ν. 1650/1986»

Γ. ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΕΛΑΧΙΣΤΗ ΔΕΣΜΕΥΣΗ ΓΗΣ-ΕΓΓΥΗΣΗ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΘΜΙΣΤΙΚΑ
Γ1. Προτείνουμε να αδειοδοτούντα τα έργα ΑΣΠΗΕ όταν η νέα τεχνητή γη που δημιουργείται από το έργο και τα συνοδά έργα οδικού δικτύου δεν υπερβαίνει τον παγκόσμιο μέσο όρο του 1 τ.μ. νέας τεχνητής γης ανά παραγόμενη κιλοβατώρα (1 m2/MWh), με βάση την εν λόγω Οδηγία 2025/2360 .

Γ2. Προτείνουμε την αντιστάθμιση  της δημιουργίας τεχνητής γης από ΑΣΠΗΕ με πληρωμή του δόκιμου ποσού για την επαναφορά ίσης έκτασης τεχνητών επιφανειών σε φυσική βλάστηση σε άλλη περιοχή της Ελλάδας, με βάση την εν λόγω Οδηγία 2025/2360.

Γ3. Προτείνουμε την εισαγωγή στη διαδικασία αδειοδότησης μελέτης αποξήλωσης των εγκαταστάσεων των ΑΠΕ και του κόστους αυτού και αποπληρωμή του συνολικού ποσού για την απεγκατάσταση και επαναφορά του οικοσυστήματος στη φυσική του κατάσταση, κατά 10% με την υποβολή του φακέλου αδειοδότησης, 30% με τη λήψη της άδειας λειτουργίας και 60% σε διάστημα έως 5 ετών από την ημερομηνία λειτουργίας. Με βάση την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», η εκτίμηση του κόστους θα πρέπει να είναι πραγματική, ο επενδυτής θα πρέπει να είναι υπεύθυνος για την πλήρη αποκατάσταση και το ποσό θα του επιστραφεί με τον έλεγχο από τις αρμόδιες υπηρεσίες για την πλήρη αποκατάσταση του εδάφους και της φυσικής βλάστησης στην περιοχή παρέμβασης. Προτείνεται να δημιουργία επιτροπής ελέγχου από (α) το ΥΠΕΝ, (β) τον ΟΦΥΠΕΚΑ, (γ) εκπρόσωπο ΜΚΠΟ, (δ) εκπροσώπους (2) των παρακείμενων δήμων ή/και της Περιφέρειας.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ – ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΟΔΗΓΙΑΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ

Το παρόν Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ αυτού δεν λαμβάνει υπόψη την έννοια της δέσμευσης γης, και δεν συνάδει με το Άρθρο 12 «Αρχές μετριασμού της δέσμευσης γης» της Οδηγίας για την παρακολούθηση του εδάφους 2025/2360 / 12-11-2025) και ιδιαίτερα με την επίτευξη του στόχου της «μηδενικής καθαρής δέσμευσης γης». Η Οδηγία δεν έχει ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο με Νόμο ή Π.Δ. Η Οδηγία αφορά στα εδάφη και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες που προσφέρουν. Προτείνεται η άμεση ενσωμάτωση της Οδηγίας στην ελληνική έννομη τάξη και η τροποποίηση του παρόντος Πλαισίου ώστε να λαμβάνεται υπόψη η υγεία των εδαφών, η σημασία τους ως αποθήκες άνθρακα και το πλήθος των οικοσυστημικών υπηρεσιών που προσφέρουν.

Το άρθρο 12 αναφέρει τα εξής: «Χωρίς να θίγεται η αυτονομία των κρατών μελών όσον αφορά τον χωροταξικό σχεδιασμό, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι λαμβάνονται υπόψη οι ακόλουθες αρχές σε περίπτωση νέας σφράγισης εδάφους ή νέας αφαίρεσης εδάφους στο πλαίσιο της δέσμευσης γης, στο κατάλληλο χωροταξικό επίπεδο εντός της επικράτειάς τους: α)  αποφυγή ή μείωση στο μέτρο του δυνατού της απώλειας της ικανότητας του εδάφους να παρέχει πολλαπλές οικοσυστημικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της παραγωγής τροφίμων, με τους εξής τρόπους: i) μείωση, στο μέτρο του δυνατού, της έκτασης του εδάφους που επηρεάζεται από τη σφράγιση εδάφους και την αφαίρεση εδάφους, ιδίως με την ενθάρρυνση της επαναχρησιμοποίησης και της αναπροσαρμογής της χρήσης σφραγισμένων εδαφών, όπως υφιστάμενων κτιρίων, ii) επιλογή εκτάσεων στις οποίες η απώλεια οικοσυστημικών υπηρεσιών θα είναι ελάχιστη, ιδίως εκτάσεις με σοβαρά υποβαθμισμένα εδάφη, όπως εγκαταλελειμμένες βιομηχανικές εκτάσεις, και iii) διενέργεια της σφράγισης εδάφους και της αφαίρεσης εδάφους κατά τρόπο που ελαχιστοποιεί τις αρνητικές επιπτώσεις στο έδαφος, ιδίως με την προστασία των γύρω εδαφών ή διατηρώντας τη σφράγιση εδάφους όσο το δυνατόν πιο αναστρέψιμη. β) επιδίωξη αντιστάθμισης σε εύλογο βαθμό της απώλειας της ικανότητας του εδάφους να παρέχει πολλαπλές οικοσυστημικές υπηρεσίες, μεταξύ άλλων μέσω της επαναφοράς υπηρεσιών με την ενθάρρυνση της αποσφράγισης σφραγισμένων εδαφών και της ανασύστασης εκτάσεων που έχουν υποστεί αφαίρεση εδάφους.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΣΗ -ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ BCL: Kati, V., Kassara, C., Panagos, P., Tampouratzi, L., Gotsis, D., Tzortzakaki, O., Petridou, M., Psaralexi, M., Sidiropoulos, L., Vasilakis, D., Zakkak, S., Galani, A., Mpoukas, N., 2023. The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps. Journal of Environmental Management 348, 119340. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2023.119340

Στην εργασία αυτή αποδεικνύεται πως στην Ελλάδα τοποθετούνται περισσότεροι ΑΣΠΗΕ σε ορεινές και δασικές εκτάσεις, σε σχέση με τις χώρες τις κεντρικής Ευρώπης. Η μελέτη έδειξε πως οι αιολικοί σταθμοί στην Ελλάδα σχεδιάζεται να εγκατασταθούν σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε εδάφη που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους για τη διάβρωση του εδάφους και την εδαφική βιοποικιλότητα. Η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης, από την κατασκευή αιολικών σταθμών παραγωγής ενέργειας είναι ιδιαίτερα μεγάλη (3.53 m2/MWh) – σχεδόν 3.5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο, κυρίως λόγω των έντονων κλίσεων. Αποδείξαμε πως οι ΑΠΕ και ιδιαίτερα οι αιολικοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) θα πρέπει να εγκαθίστανται (α) σε προσβάσιμες περιοχές με υπάρχον οδικό δίκτυο  και (β) σε περιοχές με ηπιότερες κλίσεις, καθώς τα μοντέλα κατέδειξαν την κλίση και την απόσταση από το οδικό δίκτυο και λοιπές εγκαταστάσεις ως κύριους παράγοντες αύξησης της δημιουργίας νέας τεχνητής γης.
Δ. ΛΟΙΠΕΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Δ1. Το παρόν Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ αυτού δεν λαμβάνει υπόψη τις νέες τεχνολογίες παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ, όπως οι μικρές ανεμογεννήτριες χωρίς φτερωτή που μπορούν να εγκατασταθούν στο δομημένο/ανθρωπογενές περιβάλλον. Τέτοιου είδους τεχνολογίες είναι θεμιτές και πρέπει να προβλεφθούν, εφόσον απαιτούν αντικείμενο του παρόντος χωροταξικού.

Δ2. Θα έπρεπε να παρέχεται χάρτης των αρχαιολογικών χώρων, των πολιτισμικών τοπίων, των σεισμογενών περιοχών και να λαμβάνονται υπόψη στη χωροθέτηση των ΑΠΕ

Δ3. Θα έπρεπε να έχουν συλλεχθεί όλα τα δεδομένα χαρτών ευαισθησίας ειδών, και ιδιαίτερα των αρπακτικών και μεγαλόσωμων πτηνών (μαυρόγυπας, γύπες, πελεκάνοι κτλ), των μεταναστευτικών διαδρόμων και να έχουν ενσωματωθεί στο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ αυτού, ως ζώνες αποκλεισμού, εκτός των ΖΕΠ στις οποίες καλώς έχουν αποκλειστεί οι ΑΣΠΗΕ για την προστασία της ορνιθοπανίδας

Δ4. Θα έπρεπε να περιλαμβάνονται προδιαγραφές για τις φωτοβολταϊκές κατασκευές φιλικές προς το περιβάλλον, οι οποίες είναι διαθέσιμες στη διεθνή βιβλιογραφία, με επίκεντρο τη μη κάλυψη του εδάφους, την υποκείμενη βλάστηση που θα πρέπει να είναι φιλική προς τους επικονιαστές κτλ και να τίθεται η χωροταξία τους με βάση αυτές.

Δ5. Θα έπρεπε να προβλέπεται η ανοιχτή δημόσια πρόσβαση της παραγωγής (KWh-κιλοβατώρες/μήνα) της κάθε ανεμογεννήτριας, φωτοβολταϊκού και λοιπών ΑΠΕ ανά μήνα, ώστε να υπάρχει επιστημονική παρακολούθηση οφέλους-κόστους για τη φύση και την ενέργεια. Τα δεδομένα αυτά παραμένουν κλειστά και μη προσβάσιμα.

Δ6. Δεν νοείται Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ χωρίς χάρτη προσδιορισμού των ζωνών που επιτρέπεται η εγκατάσταση ΑΠΕ. Η λογική του επιτρέπονται παντού με αυτές τις εξαιρέσεις/ και μέτρα θα πρέπει να αναστραφεί. Το Πλαίσιο θα πρέπει να παραδώσει ανοιχτά προσβάσιμο χάρτη για να είναι αποδεκτό και να υπάρχει βάση διαβούλευσης και εφαρμογής.

Δ7. Το υψομετρικό όριο των 1200 μέτρων δεν έχει νόημα στις νησιωτικές περιοχές. Προτείνεται επί παραδείγματι όριο 600 μέτρων, αλλά απαιτείται επιστημονική τεκμηρίωση επ’ αυτού.

Δ8. Δεν νοείται η υποβάθμιση προστατευόμενων περιοχών, όπως οι περιοχές του δικτύου Natura 2000 και οι  Καίριες Περιοχές Βιοποικιλότητας (Key Biodiversity Areas) οι οποίες αναγνωρίζονται στο  Νόμο 5037/2023, καθώς οι ενεργειακοί στόχοι της χώρας υπερκαλύπτονται εκτός αυτών.

Δ9. Δεν έχει υπάρξει μνεία για την προστασία του τοπίου, ούτε για την προστασία των Γεωπάρκων  (UNESCO) πλην της διάταξης που επιτρέπει την επέκταση των Περιοχών Άνευ Δρόμων ως ζώνες αποκλεισμού. Σημειώνεται πως έχουν χαρτογραφηθεί 451 ΠΑΔ που καλύπτουν περίπου το 6% της χώρας.

Δ10. Δεν έχει υπάρξει μνεία και ενσωμάτωση των Εθνικών Σχεδίων Δράσης για προστατευόμενα είδη που έχουν ενταχθεί στην εθνική νομοθεσία (ΦΕΚ), ούτε για τα επερχόμενα σχέδια (σχέδιο για την αναστροφή της μείωσης των επικονιαστών), με βάση την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα, και τον  Κανονισμό Αποκατάστασης της Φύσης.

Δ11. Ο Κανονισμός Αποκατάστασης της Φύσης που δεσμεύει τα κράτη μέλη για τη διατήρηση και αποκατάσταση των ποταμών ελεύθερης ροής δεν λαμβάνεται υπόψη, αλλά προωθούνται μεγάλες παρεμβάσεις σε Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) (Δείτε ανάλυση από Medina).

Δ12. Δεν έχει υπάρξει ενσωμάτωση της κοινωνικοοικονομικής διάστασης στο παρόν Πλαίσιο, δηλαδή τις οικονομικές απώλειες/κέρδη των τοπικών κοινωνιών από την εγκατάσταση ΑΠΕ στην περιοχή τους (cost-benefit analysis).

Τέλος, η διεθνής βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε στη ΣΜΠΕ και τροφοδότηση τη μεθοδολογία και το σκεπτικό των συγγραφέων είναι ελλιπής. Παραθέτουμε ενδεικτικά συναφή με το θέμα βιβλιογραφία από την έρευνα που έχει εκπονηθεί στο εργαστήριό μας:

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΜΕΛΕΤΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ-ΠΑΝ/Ο ΙΩΑΝΝΪΝΩΝ

ΠΤΗΝΑ και ΑΣΠΗΕ

Vasilakis, D.P., Whitfield, Ph.D., Schindler, S., Poirazidis, S.K., Kati, V*. Reconciling endangered species conservation with wind farm development: Cinereous vultures (Aegypius monachus) in south-eastern Europe. Biological Conservation 196: 10-17. http://dx.doi.org/10.1016/j.biocon.2016.01.014

Vasilakis, D*., Whitfield, D., Kati, V*. A balanced solution to the cumulative threat of industrialized wind farm development on cinereous vultures (Aegypius monachus) in south-eastern Europe. PlosOne. http://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0172685

ΑΣΠΗΕ

Kati, V., Kassara, Ch., Vrontisi, Z., Moustakas, A. 2021. The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot. Science οf the Total Environment, 768, 44471. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.144471 [Ανοιχτή πρόσβαση]

Κατή Β., Κασσάρα Χ. 2021. Πρόταση χωροθέτησης χερσαίων Αιολικών Σταθμών Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας στην Ελλάδα για καθαρή ενέργεια χωρίς σημαντικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα. Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. 12 σελ.[Ελληνική περίληψη πολιτικής] https://doi.org/13140/RG.2.2.36545.17762   [Ανοιχτή πρόσβαση]

Kati, V., Kassara, C., Panagos, P., Tampouratzi, L., Gotsis, D., Tzortzakaki, O., Petridou, M., Psaralexi, M., Sidiropoulos, L., Vasilakis, D., Zakkak, S., Galani, A., Mpoukas, N., 2023. The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps. Journal of Environmental Management 348, 119340. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2023.119340[Κλειστή πρόσβαση]

Grubert E, Luz Benites Lazaro L, Popp A, Merfort L, Luo T, Kati V, et al. 2024. Making low-carbon energy sustainable. One Earth 7(2):163-6. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2024.01.019

Papakostas, K., Astaras, C., Kati, V., 2025. Mapping Balkan chamois habitat use and assessing human disturbance and renewable energy impacts on Mount Oiti, Greece. Discover Conservation 2, 29. https://doi.org/10.1007/s44353-025-00050-2

Kati V*, Spiliopoulou K, Stefanidis A, Kassara C. 2025. Sacrificing Wilderness for Renewables? Land Artificialization from Inadequate Spatial Planning of Wind Energy in Evvoia, Greece. Land 14(6). https://doi.org/10.3390/land14061296.

Stefanidis, A., Kati, V. Wind energy infrastructures drive habitat loss and fragmentation for threatened Orthoptera: spatial planning needed in developed landscapes. Biodivers Conserv 35, 151 (2026). https://doi.org/10.1007/s10531-026-03352-6

ΔΡΟΜΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ

Ibisch, P.L., Hoffmann, M., Kreft, S., Pe’er, G. Kati, V. Biber-Freudenberger, L. DellaSala, D.A., Vale, M., Hobson, P.R., Selva, N. 2016. A global map of roadless areas and their conservation status. Science 354(6318), 1423-1427. https://doi.org/10.1126/science.aaf7166

Kati, V*., Kassara, Ch., Vassilakis, D., Papaioannou, H. 2020. Balkan Chamois (Rupicapra rupicapra balcanica) avoids roads, settlements, and hunting grounds: An ecological overview from Timfi mountain, Greece. Diversity, 12 (4), pp 124. https://doi.org/10.3390/d12040124

Hoffmann, M., Kreft, S., Kati, V. & Ibisch, P. 2020. Roadless Areas as Key Approach to Conservation of Functional Forest Ecosystems. In: Goldstein, M.I. & DellaSala, D.A. (Eds). Earth Encyclopedia of the World’s Biomes. Elsiever Inc. pp: 237-248. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-409548-9.11896-2 [Book chapter].

Kati, V.*, Kassara, Ch., Psaralexi, M., Tzortzakaki, O., Petridou, M., Galani, A., Hoffmann, M.T. 2020. Conservation policy under a roadless perspective: minimizing fragmentation in Greece. Biological Conservation, 252, 108828. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108828.

Kati, V., Selva, N., Sjögren-Gulve, P. 2022. Greek roadless policy: A model for Europe. Science 375 984. https://doi.org/10.1126/science.abo2014[Κλειστή πρόσβαση]

Kati, V., Petridou, M., Tzortzakaki, O., Papantoniou, E., Galani, A., Psaralexi, M., Gotsis, D., Papaioannou, H., Kassara, C. 2023. How much wilderness is left? A roadless approach under the Global and the European Biodiversity Strategy focusing on Greece. Biological Conservation 281, 110015. [Κλειστή πρόσβαση] https://doi.org/10.1016/j.biocon.2023.110015

Kassara C., Petridou M., Tzortzakaki O., Papantoniou E., Galani A., Psaralexi M., Gkotsis D., Papaioannou H., Kati V. 2022. The roadless map of Greece. Mendeley Data, v2. https://data.mendeley.com/datasets/s6zh89fb5c/2[Ανοιχτή πρόσβαση]

Κατή Β., Κασσάρα Χ., Παπαϊωάννου Χ. 2022. Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και βιώσιμη ανάπτυξη. Πρόγραμμα NATLAND χρηματοδοτούμενο από το Πράσινο Ταμείο. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ιωάννινα, 42 σελ. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.31581.49122[Ανοιχτή πρόσβαση]

 

ΠΑΛΑΙΑ ΔΑΣΗ

Avtzis, D.N., Stara, K., Sgardeli, V., Betsis, A., Diamandis, S., Healey, J.R., Kapsalis, E., Kati, V., Korakis, G., Marini Govigli, V., Monokrousos, N., Muggia, L., Nitsiakos, V., Papadatou, E., Papaioannou, H., Rohrer, A., Τsiakiris, R., Van Houtan, K.S., Vokou, D., Wong, J.L.G., Halley, J.M., 2018. Quantifying the conservation value of Sacred Natural Sites. Biological Conservation 222: 95-103. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2018.03.035

Benedetti, Y., Kapsalis, E., Morelli, F., Kati, V.* 2021. Sacred oak woods increase bird diversity and specialization: Links with the European Biodiversity Strategy for 2030. Journal of Environmental Management, 294, https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2021.112982.

 

 

 

 

 

 

 

 

[Μαρία Ανδρέου]

Εισήγηση για τις χρήσεις γης στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ)
Με το άρθρο 14 του Π.Δ. 194/2025, η συμπερίληψη των ΜΥΗΕ στη Δ’ κατηγορία χρήσεων γης (μαζί με βαριές βιομηχανικές εγκαταστάσεις Κατηγορίας Α του Ν. 4014/2011) είναι νομοτεχνικά ατυχής. Τα ΜΥΗΕ διαφέρουν πλήρως εννοιολογικά και μορφολογικά από τη βιομηχανία.
Η διάκριση αυτή επιβεβαιώνεται από την ισχύουσα Υ.Α. ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/53510/3616 (ΦΕΚ Β 3327/2023), η οποία κατατάσσει ρητά τα υδροηλεκτρικά έργα στην 10η Ομάδα, διακριτά από την 9η Ομάδα των βιομηχανικών εγκαταστάσεων.
Πρόταση / Αίτημα:Λόγω της συγγένειάς τους με τις «εγκαταστάσεις Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας» (περ. ζ’ του σημείου Γ του άρθρου 14), τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα πρέπει να ενταχθούν εννοιολογικά και τελολογικά στην Γ’ Κατηγορία του Π.Δ. 194/2025 (μαζί με τα φωτοβολταϊκά έργα) και όχι στη Δ’ Κατηγορία.

[ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ Δ. ΖΗΡΓΑΝΟΣ]

Δεδομένου ότι οι δημοτικές ενότητες του Πηλίου δεν συμπεριλαμβάνονται στις δημοτικές ενότητες αποκλεισμού της χώρας, άρα εξακολουθεί να κινδυνεύει από την εγκατάσταση τουλάχιστον 202 Α/Γ (σύμφωνα με το παλαιό ειδικό χωροταξικό) με επίκεντρο τη δημοτική ενότητα Σηπιάδος στο νότιο Πήλιο, επαναλαμβάνουμε ότι :

1. Η μικρή χερσόνησος του Πηλίου και ειδικώτερα ο δήμος νοτίου Πηλίου περιλαμβάνει περί τα 65 χωριά και οικισμούς, 12 μοναστήρια, 70 εκκλησίες, πάρα πολλά εξωκκλήσια κι ένα μεγάλο δίκτυο μονοπατιών και πέτρινων καλντεριμιών, ενώ φέρει από το Αιγαίο δάση κι εσωτερικά τον ελαιώνα, καταλήγοντας σε νησιωτική περιοχή (νησίδες : Αγ. Σαράντα, Γλαρονήσι, Πρασούδα, Παλαιό Τρίκερι και Μικρά). Αποτελεί πολιτιστική κληρονομιά και ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους Τοπίο, που είναι το συγκριτικό πλεονέκτημα της περιοχής και για τους λόγους αυτούς τελεί υπό προστασία με πλέγμα σχετικών διατάξεων. Από την υπ’ αρ. Φ.31/24512/1858/3.5.1976 απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Επιστημών (ΦΕΚ Β 652) βάσει των διατάξεων του ν. 1469/1950, οπότε το Πήλιο και οι οικισμοί του έχουν χαρακτηρισθεί ως τόπος «ιδιαιτέρου φυσικού κάλλους» («δια την ιδιαιτέραν φυσιογνωμία, την αφάνταστον ποικιλίαν χρωματικών εναλλαγών και τον έξοχο συνδυασμό πυκνής βλαστήσεως και θέας προς τη θάλασσα», παρ. 1), «χρήζοντας ειδικής κρατικής προστασίας» («καθότι διατηρηθέντες αναλλοίωτοι από την εποχή της Τουρκοκρατίας, με τον μεγάλο αριθμόν αρχοντικών και παραδοσιακών οικιών, γραφικωτάτων πλατειών και δρομίσκων, συνθέτουν μοναδική εικόνα, ενθυμίζουν δε το πλούσιο εις ιστορίαν παρελθόν», παρ. 2), μέχρι και τα ΠΔ της 19.10. – 13.11.1978 (ΦΕΚ Δ 594) και της 11.6. – 4.7.1980 (ΦΕΚ Δ 374) με τα οποία χαρακτηρίσθηκαν ως παραδοσιακοί 52 οικισμοί, ενώ ισχύουν ειδικοί όροι δόμησης και χρήσεων μεταξύ των οποίων μέγιστο ύψος δόμησης τα 7,5 m. Σύμφωνα δε με τον χωροταξικό σχεδιασμό και τη ΣΜΠΕ του ΠΠΧΣΑΑ της Περιφέρειας Θεσσαλίας, αποτελεί φυσικό και πολιτιστικό πόρο – Τοπίο εθνικής αξίας και «η παραδοσιακή αρχιτεκτονική, που άντεξε στη φθορά του χρόνου και αποτελεί αντικείμενο προστασίας, παρέχοντας τη δυνατότητα τουριστικής αξιοποίησης, εντοπίζεται κυρίως στην περιοχή του Πηλίου». Σημειωτέον δε ακόμα, ότι συγκαταλέγεται στον κατάλογο των σημαντικών περιοχών της Ελλάδας για τα πουλιά της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας (υπ’ αρ. 64).
2. Στο Πήλιο συνεπώς δεν μπορεί να προγραμματίζονται Α/Γ τύπου Vestas V90 – 2MW και Gamesa G90 – 2MW (με ύψος πύργου 80 m και διάμετρο ρότορα 90 m), που θα εκτείνονται επί χιλιάδων στρεμμάτων και διανοίξεις κι εκσκαφές χιλιομέτρων για δρόμους, εγκαταστάσεις σταθμών, καλωδιώσεων μεσαίας και υψηλής τάσης, υποσταθμών, θεμελιώσεων με οπλισμένο σκυρόδεμα (50 Χ 50 m) και ισάριθμων διαμορφώσεων πλατειών κι εργοταξιακών χώρων, δεδομένου, ότι οι εγκαταστάσεις και υποδομές των έργων αυτών εν μέσω των οικισμών, διόδων, παραλιών, κτημάτων, μονοπατιών, μοναστηριών κ.τ.λ., πέραν του ότι οι Α/Γ θα είναι ορατές από παντού, θα έχουν, κατά κοινή πείρα, ως αναπόφευκτη συνέπεια, την ανάλωση του πολιτισμικού και φυσικού κεφαλαίου της περιοχής με σημαντικές και μη αναστρέψιμες επιπτώσεις. Όσον αφορά δηλαδή την αλλοίωση της φυσιογνωμίας, το έδαφος, τα νερά, τα υλικά περιουσιακά στοιχεία και τις χρήσεις γης, διακινδυνεύοντας άμα ένα ευαίσθητο μεσογειακόοικοσύστημα με σπάνια βιοποικιλότητα, αντιβαίνοντας επίσης στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου (Φλωρεντία, 20/10/2000) και στιςπρόνοιες της νέας Στρατηγικής (Συμβούλιο Υπουργών Περιβάλλοντος ΕΕ, 23/10/2020).
3. Επίσης, οι μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων δεν τηρούν τις απαιτήσεις και βασικές προδιαγραφές για το αντικείμενο και τις διαδικασίες εκπόνησης, καθόσον δεν περιέχουν την απαιτουμένη ειδική εκτίμηση λόγω πολιτιστικής κληρονομιάς (δεδομένου, ότι η περιοχή προστατεύεται λόγω του ιδιαίτερου χαρακτήρα της), ούτε και τις υπάρχουσες πηγές ρύπανσης ή οι άλλες πιέσεις προς το περιβάλλον, ούτε εξετάζονται, εκτιμώνται και αξιολογούνται οι αλλαγές στην εικόνα της ευρύτερης περιοχής και οι επιπτώσεις στα μορφολογικά και τοπιολογικά χαρακτηριστικά, ούτε και η πιθανότητα υπέρμετρης ενίσχυσης μίας ή περισσότερων από τις πιέσεις, λόγω του έργου ή της δραστηριότητας. Ούτε δηλαδή η ΣΜΠΕ περιέχει τις παραπάνω πληροφορίες και δεν λαμβάνει υπόψη τις επιπτώσεις σε τοπικό επίπεδο και τις συσσωρευτικές επιπτώσεις, όπως προβλέπεται (αν και εισάγοντας ένα ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ καταρχήν, θα έπρεπε οι ειδικώτερες χωροταξικές προϋποθέσεις εγκατάστασης να τελούν σε συνάρτηση με τη φυσιογνωμία κι εν γένει το περιβάλλον των περιοχών εγκατάστασης), ούτε και οι επιμέρους Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων τηρούν τις απαιτήσεις και βασικές προδιαγραφές για το αντικείμενο και τις διαδικασίες εκπόνησης. Αλλά και οι διαδικασίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης ακολουθούνται μεμονωμένα για κάθε τέτοιο Σταθμό Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο αριθμός και η θέση των υπολοίπων. Διατυπώνονται δηλαδή απλώς γενικές παρατηρήσεις, χωρίς να καταγράφονται τα υφιστάμενα περιβαλλοντικά προβλήματα και δεν αναλύονται οι σωρευτικές επιπτώσεις με αποτέλεσμα να μην μπορούν να εξεταστούν και τα μέτρα, οι όροι και οι περιορισμοί, που πρέπει να εφαρμοστούν για την αντιμετώπιση (αλλοίωσης φυσιογνωμίας, διάβρωσης, ερημοποίησης, πλημμύρας, πυρκαγιάς κ.τ.λ.) και την πρόληψη, μείωση και την πλήρη στο μέτρο του δυνατού εξουδετέρωση αυτών εξαιτίας της εφαρμογής του Σχεδίου, αν και η μικρή αυτή περιοχή έχει πληγεί επίσης σοβαρά, λόγω α. εκτεταμένων πυρκαγιών (50.000 στρέμματα κάηκαν μόνον τον Ιούλιο του 2007, όπως και κατά τα έτη 1991 και 2000), β. λατομείων, γ. της ρύπανσης ενός ήδη επιβαρυμένου Παγασητικού κόλπου και δ. της πλημμύρας Daniel (2023).
4. Για όλους τους ανωτέρω λόγους, η οποίοι θα έπρεπε να έχουν ληφθεί υπόψιν οίκοθεν ήδη από το 2008 και βεβαίως τη μείωση έως εκμηδενισμού της αξίας της γης και τις οχλήσεις, τόσο για τους δημότες, όσο και για τους ανυποψίαστους, που τελούν σε πλήρη άγνοια επενδύοντας τις οικονομίες μιας ζωής, οι δημότες έχουν ενημερώσει επανειλημμένως, ενώ και το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Νοτίου Πηλίου με την υπ’ αρ. 290/18.12.2019 απόφαση και άλλες επί μέρους, έχει απορρίψει ομόφωνα τον εν λόγω σχεδιασμό. Το γεγονός, συνεπώς, ότι οι δημοτικές ενότητες του Πηλίου παρόλα αυτά δεν συμπεριλαμβάνονται, ούτε και νυν στις δημοτικές ενότητες αποκλεισμού της χώρας, αποτελεί σκάνδαλο με την ευθύνη για την παράλειψη να ανήκει στο Υπουργείο και στην κυβέρνηση, που το επιτρέπει.

[ΠΑΠΠΑ ΜΑΡΙΑ ΠΕΤΡΙΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ]

2. Ανεπαρκής εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης

Το σχέδιο βασίζεται κυρίως σε αξιολόγηση κατά περίπτωση μέσω περιβαλλοντικών μελετών, των γνωστών και αμφιβόλου αξίας ΜΠΕ και ΕΟΑ.

Η διεθνής εμπειρία όμως έχει δείξει ότι η διαχείριση κατά περίπτωση δεν επαρκεί για την προστασία ειδών και οικοτόπων όταν οι πιέσεις είναι εκτεταμένες και σωρευτικές.

Απαιτείται:

• σαφής προληπτικός αποκλεισμός ιδιαίτερα ευαίσθητων οικοσυστημάτων,
• αποκλεισμός κρίσιμων περιοχών αναπαραγωγής και μετακίνησης ειδών,
• δημιουργία εκτεταμένων ζωνών μηδενικής χωροθέτησης.

[ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ]

Σας καταθέτουμε τις παρατηρήσεις και προτάσεις επί α) του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και β) της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού, όπως αυτές εγκρίθηκαν κατά πλειοψηφία από το Περιφερειακό Συμβούλιο Δυτικής Μακεδονίας με την 99/2026 Απόφαση της 14ης Κατεπείγουσας Συνεδρίασης του Περιφερειακού Συμβουλίου Δυτικής Μακεδονίας (ΑΔΑ: ΕΔΖΘ7ΛΨ-ΝΣΔ).

 

Κεντρικές προτάσεις και παρατηρήσεις

1. Ειδικό χωρικό καθεστώς για τη Δυτική Μακεδονία ως Περιφέρεια ενεργειακής μετάβασης και κορεσμού.

Να προβλεφθεί ρητή και αυτοτελής κατηγορία χωρικής πολιτικής για τη Δυτική Μακεδονία, με ειδικούς κανόνες χωροθέτησης, χαμηλότερα όρια συγκέντρωσης και αυξημένες εγγυήσεις περιβαλλοντικής και κοινωνικής προστασίας. Η Περιφέρεια δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενιαίος διαθέσιμος υποδοχέας ενεργειακών επενδύσεων, αλλά ως περιοχή που έχει ήδη υποστεί σωρευτική επιβάρυνση από ορυχεία, ατμοηλεκτρικούς σταθμούς, αποθέσεις, δίκτυα και μεγάλες συγκεντρώσεις νέων έργων ΑΠΕ.

Το ειδικό αυτό καθεστώς πρέπει να συντονίζεται με τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια των Ζωνών Απολιγνιτοποίησης Κοζάνης και Φλώρινας και να διασφαλίζει ότι ο ενεργειακός σχεδιασμός δεν ανατρέπει τις προβλεπόμενες μεταλιγνιτικές χρήσεις γης και το τοπικό αναπτυξιακό μοντέλο.

 

2. Δεσμευτικά ανώτατα όρια χωρικής συγκέντρωσης και πραγματική εφαρμογή της φέρουσας ικανότητας.

Να καθοριστούν ανώτατα όρια εγκατεστημένης ισχύος, κάλυψης γης και ενεργειακής πυκνότητας σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, Δήμου, Περιφερειακής Ενότητας και Περιφέρειας. Στον υπολογισμό πρέπει να συνυπολογίζονται τα λειτουργούντα, υπό κατασκευή, αδειοδοτημένα και ώριμα προς υλοποίηση έργα, καθώς και τα συνοδά έργα υποδομής.

Η μέτρηση και αποτύπωση της υφιστάμενης φέρουσας ικανότητας και του υπολειπόμενου περιθωρίου εγκατάστασης έργων πρέπει να περιλαμβάνεται στη ΣΜΠΕ. Εάν αυτό δεν καταστεί δυνατό πριν από την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ, πρέπει να υπάρξει ρητή δέσμευση για την έκδοση σχετικής απόφασης εντός δύο μηνών από την έγκρισή του, ώστε να αποτυπώνεται η υφιστάμενη κατάσταση και το διαθέσιμο περιθώριο ανά Περιφερειακή Ενότητα. Παράλληλα, η πύκνωση των έργων πρέπει να υπολογίζεται σε επίπεδο Δήμου και όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας, ώστε να αποφεύγεται η συγκέντρωσή τους σε μεμονωμένες περιοχές και να διασφαλίζεται η χωρική διασπορά. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να προβλεφθεί ότι στις περιοχές όπου έχει εξαντληθεί η φέρουσα ικανότητα, θα απαγορεύεται η περαιτέρω κατασκευή έργων ΑΠΕ, ακόμη και αδειοδοτημένων.

Να αποσαφηνιστεί η σχέση του προτεινόμενου ορίου 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα με το ισχύον όριο 0,8% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις σε γη υψηλής παραγωγικότητας. Ειδικότερα, πρέπει να διευκρινιστεί η έκταση επί της οποίας υπολογίζεται κάθε ποσοστό, ποιο από τα δύο όρια συνεπάγεται μεγαλύτερη πραγματική κάλυψη γης, η κανονιστική δυνατότητα της προτεινόμενης αλλαγής, καθώς και ο τρόπος αθροιστικού υπολογισμού των εγκαταστάσεων σε γη υψηλής και χαμηλής παραγωγικότητας.

Το προτεινόμενο ανώτατο ποσοστό εδαφικής κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πρέπει να μειωθεί ειδικά στις Περιφερειακές Ενότητες Κοζάνης και Φλώρινας, με βάση την ήδη δεσμευμένη έκταση και τη συσσωρευμένη περιβαλλοντική επιβάρυνση. Έργα που έχουν αδειοδοτηθεί σε θέσεις οι οποίες, σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, θα αποτελούσαν ζώνες αποκλεισμού, πρέπει να προσμετρώνται υποχρεωτικά και με αυξημένο συντελεστή βαρύτητας.

Να εξεταστούν προσεκτικά οι μεταβατικές προβλέψεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ για τα έργα που έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική αδειοδότηση ή έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου τους έως τις 20 Μαΐου 2026. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για έργα που βρίσκονται σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων ή σε περιοχές που με το νέο πλαίσιο χαρακτηρίζονται ως ζώνες αποκλεισμού, ώστε να αποσαφηνιστούν οι συνέπειες των μεταβατικών εξαιρέσεων και η πραγματική εφαρμογή των νέων περιορισμών.

 

3. Δημόσιο γεωχωρικό μητρώο και πλήρης διαφάνεια των αδειοδοτήσεων.

Η εφαρμογή οποιουδήποτε ορίου φέρουσας ικανότητας πρέπει να στηρίζεται σε ενιαίο, ανοικτό και διαρκώς επικαιροποιούμενο γεωχωρικό μητρώο. Το μητρώο πρέπει να αποτυπώνει με σαφείς συντεταγμένες όλα τα έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης ανά τεχνολογία και στάδιο ωρίμανσης, τις δεσμευμένες εκτάσεις, τα συνοδά έργα, τη διαθέσιμη και δεσμευμένη δυναμικότητα δικτύου, τις περικοπές παραγωγής και τις περιοχές περιβαλλοντικής ή παραγωγικής ευαισθησίας.

Η διάκριση μεταξύ έργων που λειτουργούν, έργων υπό κατασκευή και ώριμων προς υλοποίηση έργων, καθώς και μεταξύ ενεργών, ανενεργών και εγκαταλελειμμένων αδειών, είναι απαραίτητη, ώστε να αποφεύγεται η τεχνητή δέσμευση γης και ηλεκτρικού χώρου και να είναι ελέγξιμη η πραγματική πίεση ανά περιοχή.

 

4. Υποχρεωτική αξιολόγηση σωρευτικών και συνεργιστικών επιπτώσεων.

Η περιβαλλοντική αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται στην εξέταση κάθε έργου μεμονωμένα ή μόνο σε έργα που βρίσκονται σε γήπεδα σε άμεση επαφή. Ως λειτουργικά ενιαίες αναπτύξεις πρέπει να θεωρούνται και έργα που χωρίζονται από αγροτικούς δρόμους, τεχνικούς διαδρόμους, αποστραγγιστικές τάφρους ή μικρές ενδιάμεσες εκτάσεις, όταν παράγουν κοινή οπτική, οικολογική και χωρική επίπτωση.

Να καθιερωθεί υποχρεωτική αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων όπως προβλέπει και η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας για την αθροιστική περιβαλλοντική επίπτωση των έργων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, Δήμου, Περιφερειακής Ενότητας και Περιφέρειας, η οποία θα περιλαμβάνει όλα τα έργα ανεξαρτήτως ισχύος, συμπεριλαμβανομένων των φωτοβολταϊκών κάτω του 1 MW σε περιοχές υψηλής πυκνότητας. Η αξιολόγηση πρέπει να καλύπτει το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, τα ύδατα, το έδαφος, τη δημόσια υγεία, τις παραγωγικές δραστηριότητες και τη λειτουργικότητα των οικισμών.

 

5. Προτεραιότητα επανάχρησης ήδη επιβαρυμένων εκτάσεων, χωρίς ενεργειακή μονοκαλλιέργεια.

Να υιοθετηθεί η αρχή «brownfield first», δηλαδή η κατά προτεραιότητα αξιοποίηση πρώην βιομηχανικών, εξορυκτικών ή άλλων ήδη υποβαθμισμένων εκτάσεων αντί της επέκτασης σε νέες φυσικές και παραγωγικές περιοχές. Η αρχή αυτή, όμως, δεν πρέπει να μετατρέψει τα πρώην λιγνιτικά πεδία σε αποκλειστικές και μονολειτουργικές ενεργειακές ζώνες.

Για τις εκτάσεις των πρώην ορυχείων πρέπει να θεσπιστεί ειδικό μεταλιγνιτικό καθεστώς με προτεραιότητα στην αποκατάσταση των εδαφών, στην απόδοση ή αξιοποίηση γης προς όφελος των τοπικών κοινωνιών, όπου αυτό είναι ιδιοκτησιακά και νομικά εφικτό.

 

6. Προστασία γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και ουσιαστική ρύθμιση των αγρο-φωτοβολταϊκών.

Να αποκλειστεί η εγκατάσταση μεγάλων έργων ΑΠΕ σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας και σε καλλιεργούμενες εκτάσεις που στηρίζουν προϊόντα υψηλής τοπικής και εξαγωγικής αξίας. Επιτρεπτές εξαιρέσεις μπορούν να αφορούν μόνο έργα μικρής κλίμακας που εξυπηρετούν άμεσα αγροτικές, συνεταιριστικές ή αρδευτικές ανάγκες.

Τα αγρο-φωτοβολταϊκά πρέπει να επιτρέπονται μόνο ως αποδεδειγμένη διπλή χρήση, με μετρήσιμη διατήρηση ή βελτίωση της γεωργικής παραγωγικότητας. Να προβλέπεται υποχρεωτικό σχέδιο αποξήλωσης, χρηματοοικονομική εγγύηση και πλήρης αποκατάσταση της γης μετά το τέλος λειτουργίας κάθε έργου.

 

7. Θεσμική προστασία βοσκοτόπων και κτηνοτροφικής δραστηριότητας.

Οι βοσκότοποι πρέπει να αναγνωριστούν ως χωρικός πόρος υψηλής σημασίας. Μέχρι την ολοκλήρωση και θεσμοθέτηση των Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης να ανασταλούν νέες αδειοδοτήσεις και κατασκευές έργων ΑΠΕ σε ενεργές κτηνοτροφικές ζώνες, ώστε να αποτραπούν μη αναστρέψιμες δεσμεύσεις γης.

Σε περιπτώσεις υφιστάμενων έργων πρέπει να εξασφαλίζονται συνεχείς και ασφαλείς διάδρομοι διέλευσης κοπαδιών, κατάλληλες προσβάσεις και αποκατάσταση των εγκάρσιων τομών που δημιουργούν οι δρόμοι των έργων. Παράλληλα, να προβλεφθούν ειδικά ενεργειακά οφέλη για τις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις των αντίστοιχων Δήμων.

 

8. Προστασία οικισμών, τοπίου, πολιτιστικής κληρονομιάς και τουριστικών πόρων.

Να θεσπιστούν αυξημένες και ενιαίες ελάχιστες αποστάσεις από τα όρια οικισμών, με πρόσθετη αυστηροποίηση σε περιοχές όπου υφίστανται ήδη πολλαπλά έργα. Για έργα μεγάλης κλίμακας, η απόσταση δεν πρέπει να υπολείπεται των 1.500 μέτρων και, σε ήδη επιβαρυμένες ζώνες, των 2.000 μέτρων, με δυνατότητα περαιτέρω αύξησης βάσει της μορφολογίας και της σωρευτικής οπτικής επίπτωσης.

Να θεσπιστούν εκτεταμένες ζώνες αποκλεισμού γύρω από παραδοσιακούς οικισμούς, αρχαιολογικούς και ιστορικούς χώρους, λίμνες, τουριστικές διαδρομές, χιονοδρομικά κέντρα, περιοχές εναλλακτικού τουρισμού και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται σε τυπικές μελέτες ορατότητας, αλλά να εξετάζει τη συνολική αλλοίωση του τοπίου και του αναπτυξιακού χαρακτήρα κάθε περιοχής.

 

9. Προστασία ορεινών οικοσυστημάτων, κορυφογραμμών, περιοχών Natura και ΖΕΠ.

Να εφαρμοστεί οριζόντια και χωρίς εξαιρέσεις το υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών και να παρέχεται δυνατότητα θέσπισης χαμηλότερου ορίου σε οικολογικά ευαίσθητες περιοχές. Οι παρθένες κορυφογραμμές και τα ορεινά συμπλέγματα υψηλής οικολογικής και τοπιακής αξίας πρέπει να ενταχθούν σε ζώνες αποκλεισμού.

Η προστασία των ορεινών περιοχών της Δυτικής Μακεδονίας από την εγκατάσταση ανεμογεννητριών δεν πρέπει να εξαρτάται αποκλειστικά από το γενικό υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων. Πρέπει να προβλέπεται η δυνατότητα επιβολής περιορισμών και σε χαμηλότερα υψόμετρα, ιδίως σε ορεινά συγκροτήματα όπως το Βέρμιο, το Άσκιο, το Βίτσι και η Πίνδος.

Ειδικά για τις περιοχές Natura 2000, η θέση της Περιφέρειας, όπως έχει ήδη διατυπωθεί με την υπ’ αρ. 49/2025 απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Δυτικής Μακεδονίας, είναι η πλήρης απαγόρευση εγκατάστασης έργων ΑΠΕ και όχι η υπό προϋποθέσεις δυνατότητα εγκατάστασής τους ή ο απλός περιορισμός των προβλεπόμενων εξαιρέσεων.

 

10. Καθολικός αποκλεισμός πλωτών φωτοβολταϊκών στις λίμνες της Δυτικής Μακεδονίας.

Να ενταχθούν ρητά στις περιοχές απόλυτου αποκλεισμού για πλωτά φωτοβολταϊκά όλες οι φυσικές και τεχνητές λίμνες της Περιφέρειας, ιδίως οι λίμνες Πολυφύτου, Ιλαρίωνα, Βεγορίτιδας και οι λίμνες των Πρεσπών. Τα υδάτινα αυτά σώματα αποτελούν κρίσιμους οικολογικούς, υδρευτικούς, αρδευτικούς, αλιευτικούς, ναυταθλητικούς και τουριστικούς πόρους.

Η ρητή και ονομαστική ένταξη των τεχνητών λιμνών Πολυφύτου και Ιλαρίωνα στις ζώνες απόλυτου αποκλεισμού είναι αναγκαία, επειδή η προστασία τους δεν διασφαλίζεται αυτομάτως από το καθεστώς Natura 2000 που καλύπτει τις φυσικές προστατευόμενες λίμνες της Περιφέρειας.

Η κάλυψη της επιφάνειας των λιμνών με φωτοβολταϊκά συστήματα δημιουργεί κινδύνους για το οικοσύστημα, το μικροκλίμα, την ποιότητα του νερού, την αλιεία, την ασφάλεια χρήσεων και την αναπτυξιακή προοπτική του παραλίμνιου χώρου.

 

11. Σύνδεση της νέας ισχύος ΑΠΕ με τη δυνατότητα δικτύου και αποθήκευσης.

Να καθιερωθεί η αρχή «πρώτα επαρκές δίκτυο και αποθήκευση, μετά νέα ισχύς». Η περαιτέρω αδειοδότηση ή κατασκευή μεγάλων έργων σε κορεσμένες περιοχές πρέπει να συναρτάται με αποδεδειγμένη δυνατότητα σύνδεσης, απορρόφησης και αποθήκευσης της παραγόμενης ενέργειας.

Σε περιοχές όπου οι υφιστάμενες υποδομές έχουν εξαντλήσει τη φέρουσα ικανότητά τους και καταγράφονται συστηματικές περικοπές παραγωγής, να προβλέπεται αναστολή νέων έργων, ακόμη και ώριμων, μέχρι την ολοκλήρωση των αναγκαίων δικτύων και υποδομών αποθήκευσης. Η ρύθμιση αυτή είναι αναγκαία για την αποφυγή αναποτελεσματικής δέσμευσης γης και για την προστασία μικρών παραγωγών και τοπικών ενεργειακών κοινοτήτων.

Ο σχεδιασμός και η επέκταση των δικτύων μεταφοράς και διανομής πρέπει να υπηρετούν ισόρροπη χωρική ανάπτυξη σε όλη την Περιφέρεια και να μην αναπαράγουν την υπερσυγκέντρωση μεγάλων έργων μόνο στις περιοχές όπου προϋπάρχουν γραμμές υψηλής τάσης.

 

12. Ειδικό και αυστηρό πλαίσιο χωροθέτησης σταθμών αποθήκευσης με μπαταρίες.

Όσον αφορά τους σταθμούς αποθήκευσης μεγάλης κλίμακας πρέπει να αποκλείεται η χωροθέτησή τους σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, δασικές εκτάσεις, οικολογικά ευαίσθητες περιοχές και σε άμεση γειτνίαση με οικισμούς.

Να καθοριστούν δεσμευτικές αποστάσεις ασφαλείας, αυστηρή περιβαλλοντική κατάταξη, υποχρεωτικές μελέτες πυρασφάλειας και τεχνολογικού ατυχήματος, επαρκής πυροσβεστική πρόσβαση, συστήματα έγκαιρης ανίχνευσης και σχέδια πολιτικής προστασίας. Να προβλέπεται επίσης πλήρης ευθύνη του φορέα για αποξήλωση, ανακύκλωση και περιβαλλοντική αποκατάσταση.

 

13. Προστασία υδάτινων πόρων και ειδικοί περιορισμοί για αντλησιοταμίευση.

Για μεγάλα φωτοβολταϊκά, αιολικά και αποθηκευτικά έργα να απαιτείται ειδικό σχέδιο προστασίας υδάτινων πόρων και βιοποικιλότητας, με παρακολούθηση της απορροής, της διάβρωσης, των υδρολογικών μεταβολών και της ποιότητας των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων.

Έργα αντλησιοταμίευσης μεγάλης κλίμακας πρέπει να εξετάζονται με αυστηρά κριτήρια αναγκαιότητας, εναλλακτικών λύσεων και σωρευτικών επιπτώσεων. Ειδικά για προτάσεις στον ορεινό όγκο της Βουνάσας και στον ποταμό Βενέτικο απαιτείται αρνητική χωροταξική κατεύθυνση, λόγω της υψηλής οικολογικής, υδρολογικής, τοπιακής και οικονομικής σημασίας των περιοχών αυτών.

Να αποσαφηνιστεί το καθεστώς χωροθέτησης των έργων αντλησιοταμίευσης και των υδροηλεκτρικών σταθμών ισχύος άνω των 15 MW, τα οποία δεν υπάγονται στις ρυθμίσεις του ΕΧΠ-ΑΠΕ λόγω του χαρακτηρισμού τους ως έργων εθνικής σημασίας, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο διασφαλίζεται η συνεκτική αξιολόγηση των χωρικών και περιβαλλοντικών επιπτώσεών τους.

 

14. Αποκλεισμός μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων από τις διατάξεις βιομάζας και βιοαερίου.

Οι σχετικές διατάξεις πρέπει να εξειδικευτούν, ώστε να αποσαφηνίζεται ότι η καύση ή άλλη θερμική ενεργειακή αξιοποίηση σύμμεικτων απορριμμάτων δεν εξομοιώνεται χωροταξικά με μονάδες βιομάζας ή βιοαερίου. Να αποκλειστεί ρητά η εγκατάσταση τέτοιων μονάδων στις μεταλιγνιτικές ζώνες με επίκληση της ενεργειακής μετάβασης.

 

15. Ουσιαστική και θεσμικά κατοχυρωμένη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Για έργα μεγάλης κλίμακας ή για έργα σε περιοχές υψηλής σωρευτικής επιβάρυνσης να απαιτείται στην περιβαλλοντική αδειοδότηση σύμφωνη γνώμη των αρμόδιων συλλογικών οργάνων (Δημοτικών και Περιφερειακών Συμβουλίων). Σε περίπτωση αρνητικής γνωμοδότησης η απόφαση πρέπει να είναι δεσμευτική ή, κατ’ ελάχιστον, να μπορεί να ανατραπεί μόνο με ειδική, πλήρη και δημόσια αιτιολογία.

Επιπλέον, οι ζώνες αποκλεισμού που θεσπίζονται μέσα από Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια πρέπει να δεσμεύουν τον κεντρικό ενεργειακό σχεδιασμό. Παράλληλα, η συμμετοχή πρέπει να διεξάγεται με διαφανείς διαδικασίες, ανοικτά δεδομένα και έγκαιρη ενημέρωση των κατοίκων.

 

16. Ρήτρα εντοπιότητας στον ηλεκτρικό χώρο και προτεραιότητα στις τοπικές ενεργειακές ανάγκες.

Να δεσμεύεται κατά προτεραιότητα ποσοστό του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου της Περιφέρειας —με στόχο τουλάχιστον 30%— για έργα τοπικού χαρακτήρα: ενεργειακές κοινότητες Δήμων και Περιφέρειας, αγροτικούς συνεταιρισμούς και οργανισμούς εγγείων βελτιώσεων, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τηλεθερμάνσεις, αυτοπαραγωγή και παραγωγικές χρήσεις.

Να προβλέπεται προτεραιότητα σύνδεσης για έργα αυτοπαραγωγής, net billing και εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού που μειώνουν το ενεργειακό κόστος ευάλωτων νοικοκυριών, αγροτών, κτηνοτρόφων και τοπικών επιχειρήσεων. Η πράσινη μετάβαση πρέπει να αφήνει μετρήσιμο ενεργειακό και οικονομικό όφελος στον τόπο που φιλοξενεί τις υποδομές.

Να προβλεφθεί ειδική ρύθμιση για τη Δυτική Μακεδονία, ως περιοχή απολιγνιτοποίησης, ώστε να καταστεί δυνατή η εφαρμογή προγράμματος Net Metering από την Περιφέρεια, τους Δήμους και τους ΤΟΕΒ, όπως έχει τεθεί από κοινού με την Περιφερειακή Ένωση Δήμων. Παράλληλα, πρέπει να αποσαφηνιστεί αν τα προτεινόμενα όρια χωρικής κάλυψης, λαμβανομένων υπόψη των ήδη εγκατεστημένων και αδειοδοτημένων έργων, αφήνουν επαρκές περιθώριο για την υλοποίηση του προγράμματος αυτού.

 

17. Ενισχυμένα αντισταθμιστικά οφέλη, ενεργειακή ελάφρυνση και μόνιμη απασχόληση.

Για έργα που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί σε περιοχές οι οποίες θα αποκλείονταν βάσει του νέου πλαισίου να θεσπιστούν πρόσθετα αντισταθμιστικά οφέλη προς τις τοπικές κοινωνίες. Στις ακριτικές ζώνες, ιδίως στους οικισμούς έως 20 χιλιόμετρα από τη συνοριακή γραμμή, να προβλεφθούν ειδικά τιμολόγια ή ενεργειακές πιστώσεις που να καλύπτουν ουσιώδες μέρος των αναγκών των μόνιμων κατοίκων.

Η αδειοδότηση μεγάλων έργων ΑΠΕ και αποθήκευσης στη Δυτική Μακεδονία πρέπει να συνοδεύεται από δεσμευτικό σχέδιο τοπικής απασχόλησης, με ελάχιστο αριθμό μόνιμων θέσεων εργασίας ανάλογο της κλίμακας και της τεχνολογίας του έργου, καθώς και από υποχρεώσεις τοπικών προμηθειών, κατάρτισης και συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας.

 

18. Περιφερειακό Παρατηρητήριο ΑΠΕ, γης, δικτύου, βιοποικιλότητας και τοπικών οφελών.

Να ιδρυθεί ανοικτό Περιφερειακό Παρατηρητήριο με συμμετοχή του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, της Περιφέρειας, των Δήμων, του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και αρμόδιων επιστημονικών φορέων, αξιοποιώντας και αναβαθμίζοντας τις υφιστάμενες περιβαλλοντικές δομές της περιοχής Πτολεμαΐδας.

Το Παρατηρητήριο πρέπει να παρακολουθεί αδειοδοτήσεις, κάλυψη και μεταβολές χρήσεων γης, πρόοδο υλοποίησης, ηλεκτρικό χώρο, περικοπές, περιβαλλοντικούς δείκτες, ποιότητα υδάτων, βιοποικιλότητα, αποκατάσταση εδαφών, απασχόληση και οικονομικά οφέλη. Τα δεδομένα και η ετήσια έκθεση αξιολόγησης πρέπει να δημοσιοποιούνται υποχρεωτικά και να αποτελούν βάση για αναστολή ή αναθεώρηση αδειοδοτήσεων όταν υπερβαίνονται τα όρια φέρουσας ικανότητας.

Να αποσαφηνιστεί ποια αρμόδια υπηρεσία θα ελέγχει την κάλυψη της γεωργικής γης και την τήρηση των σχετικών ορίων, με ουσιαστική συμμετοχή των αρμόδιων γεωργικών υπηρεσιών της Περιφέρειας και χωρίς αποκλειστική εξάρτηση από στοιχεία του ΔΕΔΔΗΕ.

 

19. Υποχρεωτική αποξήλωση, χρηματοοικονομική εγγύηση και επαναφορά των εκτάσεων.

Για κάθε έργο ΑΠΕ και αποθήκευσης να προβλέπεται, ήδη από το στάδιο της αδειοδότησης, δεσμευτικό σχέδιο παύσης λειτουργίας, αποξήλωσης, ανακύκλωσης εξοπλισμού και πλήρους αποκατάστασης της έκτασης. Η υποχρέωση πρέπει να εξασφαλίζεται με επαρκή χρηματοοικονομική εγγύηση, αναπροσαρμοζόμενη σε όλη τη διάρκεια ζωής του έργου, ώστε το κόστος να μην μετακυλίεται στο Δημόσιο ή στις τοπικές κοινωνίες.

 

Η Δυτική Μακεδονία στηρίζει την εθνική προσπάθεια για την ενεργειακή μετάβαση και την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Η συμβολή αυτή, όμως, πρέπει να πραγματοποιείται με όρους χωρικής δικαιοσύνης, περιβαλλοντικής ασφάλειας, κοινωνικής συναίνεσης και πραγματικής τοπικής προστιθέμενης αξίας. Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να αποτρέψει την υπερσυγκέντρωση, την ενεργειακή μονοκαλλιέργεια και τη μη αναστρέψιμη απώλεια παραγωγικής γης και φυσικού κεφαλαίου. Η ενσωμάτωση των παραπάνω προτάσεων αποτελεί προϋπόθεση ώστε η πράσινη μετάβαση να είναι όχι μόνο ταχεία, αλλά και δίκαιη, βιώσιμη και κοινωνικά αποδεκτή.

Η αποδοχή των ειδικών προτάσεων για τη Δυτική Μακεδονία αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη θετική αξιολόγηση του προτεινόμενου ΕΧΠ-ΑΠΕ, δεδομένου ότι η Περιφέρεια βρίσκεται ήδη σε συνθήκες αυξημένης συγκέντρωσης και σωρευτικής επιβάρυνσης από έργα ΑΠΕ.»

 

[ΠΑΠΠΑΣ ΚΩΣΤΑΣ ΑΥΛΩΝΑΡΙ ΕΥΒΟΙΑΣ]

5. Δεν αντιμετωπίζεται η Εύβοια ως περιοχή περιβαλλοντά κορεσμένη από ΑΠΕ και ιδίως ΑΣΠΗΕ

Η Εύβοια αποτελεί ήδη μία από τις πλέον επιβαρυμένες περιοχές της χώρας από εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς γιατί μία περιοχή με τόσο υψηλή συγκέντρωση υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό αδειοδότηση έργων δεν αντιμετωπίζεται ως περιοχή ειδικής περιβαλλοντικής διαχείρισης και περιορισμού νέων παρεμβάσεων.

Η απουσία ειδικών προβλέψεων για περιοχές με υψηλό βαθμό κορεσμού έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές της πρόληψης και της φέρουσας ικανότητας.

[ΕΛΕΝΗ ΚΟΛΩΝΗ]

Με την παρούσα παρέμβαση υποβάλλονται ενστάσεις, παρατηρήσεις και προτάσεις βελτίωσης

επί του σχεδίου του νέου ΕΧΠ για τις ΑΠΕ. Το προτεινόμενο πλαίσιο παρουσιάζει σοβαρές

θεσμικές οπισθοδρομήσεις, ασυνέπειες και κενά, που υπονομεύουν την προστασία του

φυσικού αποθέματος, των υδάτων και του τοπίου της χώρας.

1. Κατάφωρη παραβίαση της θεσμικής υποχρέωσης για πενταετή αναθεώρηση (Ν.

4447/2016) https://www.lawspot.gr/nomothesia/n-4447-2016/arthro-5-nomos-4447-2016-

eidika-horotaxika-plaisia/

Το ισχύον Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ θεσπίστηκε το 2008 (Αποφ. 49828/2008). Η

καθυστέρηση αναθεώρησής του για 18 ολόκληρα χρόνια παραβιάζει ευθέως τη ρητή επιταγή του

Άρθρου 5 παρ. 5 του Νόμου 4447/2016, ο οποίος επιβάλλει την αναθεώρηση των Ειδικών

Χαρτών ανά πενταετία. https://www.e-nomothesia.gr/energeia/apophase-49828-2008-phek-

2464b-3-12-2008.html

Η πολυετής αυτή αδράνεια της Διοίκησης επέτρεψε την άναρχη, υπερσυγκεντρωτική και

ανεξέλεγκτη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ με βάση παρωχημένα επιστημονικά δεδομένα του 2008.

Το γεγονός αυτό οδήγησε σε μη αναστρέψιμη αλλοίωση ευαίσθητων οικοσυστημάτων, καθώς

οι τεχνολογικές προδιαγραφές (π.χ. μέγεθος ανεμογεννητριών) και οι κλιματικές συνθήκες

έχουν μεταβληθεί ριζικά, καθιστώντας το παρόν σχέδιο μια καθυστερημένη προσπάθεια εκ των

υστέρων νομιμοποίησης τετελεσμένων γεγονότων.

2. Φωτογραφική εξαίρεση των έργων με «πλήρη φάκελο»

Η προτεινόμενη αυτή προσέγγιση ακυρώνει την όποια προστατευτική ισχύ του νέου ΕΧΠ: Η

πρόβλεψη ότι οι νέοι περιορισμοί δεν περιλαμβάνουν έργα που έχουν ήδη καταθέσει «πλήρη

φάκελο» -ανεξάρτητα από το στάδιο αδειοδότησης στο οποίο βρίσκονται- αποτελεί θεσμικό

εμπαιγμό. Αφήνει εκτεθειμένες τις πιο ευαίσθητες οικολογικά ζώνες. Εκατοντάδες έργα που

σχεδιάστηκαν με το παρωχημένο και καταστροφικό πλαίσιο του 2008 θα υλοποιηθούν κανονικά,

ακυρώνοντας στην πράξη κάθε νέα διάταξη προστασίας και δημιουργώντας τετελεσμένα

γεγονότα εις βάρος του περιβάλλοντος.

.3. Ανεπάρκεια του υψομετρικού ορίου των 1200μ. Αναγκαιότητα μείωσης στα 800μ.

Το προτεινόμενο υψομετρικό όριο των 1200 μέτρων για την απαγόρευση αιολικών σταθμών

κρίνεται επιστημονικά ανεπαρκές για το ανάγλυφο και το μικροκλίμα της Ελλάδας. Στη χώρα

μας, η ζώνη των 800 μέτρων και άνω αποτελεί το πραγματικό όριο έναρξης των ευαίσθητων

ορεινών, δασικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων.

Στα 800μ. ξεκινούν οι κρίσιμες λεκάνες απορροής υδάτων, τα πυκνά δασικά συστήματα και οι

περιοχές με υψηλό κίνδυνο διάβρωσης του εδάφους, που λειτουργούν ως κρίσιμη «τράπεζα»

ζωής και κλιματικής σταθερότητας. Η διάνοιξη βαριών οδικών δικτύων και οι εκσκαφές για

ανεμογεννήτριες πάνω από τα 800μ. προκαλούν μη αναστρέψιμο κατακερματισμό των

ενδιαιτημάτων, παραβιάζοντας τη Σύμβαση της Φλωρεντίας για την προστασία του τοπίου.

Ζητούμε την αυστηρή μείωση του υψομετρικού ορίου απαγόρευσης στα 800 μέτρα.

4. Ανεπαρκές πλαίσιο για τα έργα αντλησιοταμίευσης – Κίνδυνος εκβιομηχάνισης των

ορεινών όγκων Το προτεινόμενο ΕΧΠ εξομοιώνει λανθασμένα την αντλησιοταμίευση με τις κοινές, ήπιες

τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας (συστοιχίες μπαταριών), αποτυγχάνοντας να εισάγει

εξειδικευμένους, αυστηρούς περιορισμούς.

Λόγω της φύσης τους, τα έργα αυτά αποτελούν βαριές τεχνικές παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας

που απαιτούν εκτεταμένες γεωμορφολογικές αλλοιώσεις (κατασκευή άνω και κάτω

ταμιευτήρων, φραγμάτων, εκβραχισμών και σηράγγων). Η έλλειψη ειδικών ζωνών

αποκλεισμού και ορίων σωρευτικής φέρουσας ικανότητας επιτρέπει τη χωροθέτηση αυτών των

βαριών βιομηχανικών υποδομών σε ευαίσθητα ορεινά οικοσυστήματα. Ζητούμε τη

θεσμοθέτηση διακριτού και αυστηρού χωροταξικού πλαισίου αποκλειστικά για την

αντλησιοταμίευση, με γνώμονα την προστασία των τοπικών υδατικών πόρων και του

ανάγλυφου των βουνών.

5. Στο απυρόβλητο τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) εις βάρος των υδάτινων

οικοσυστημάτων

Το νέο πλαίσιο αφήνει ουσιαστικά στο απυρόβλητο τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ). Η

επιστημονική κοινότητα έχει αποδείξει ότι τα ΜΥΗΕ προκαλούν δυσανάλογα μεγάλη ζημιά σε

σχέση με την ελάχιστη ενέργεια που παράγουν. Προκαλούν τον πλήρη κατακερματισμό των

ποτάμιων οικοσυστημάτων, αλλοιώνουν τη φυσική ροή των υδάτων, στερεύουν ολόκληρα

τμήματα ρεμάτων και καταστρέφουν την παρόχθια βλάστηση και την ιχθυοπανίδα. Τα ΜΥΗΕ

πρέπει να αποκλειστούν οριζόντια από όλες τις προστατευόμενες περιοχές, τα πηγαία

συστήματα και τα υδατικά σώματα υψηλής οικολογικής αξίας.

6. Αντιστροφή της ιεραρχίας σχεδιασμού και παράλειψη «Χαρτών Ευαισθησίας»

Το Υπουργείο προωθεί το Χωροταξικό των ΑΠΕ τη στιγμή που εκκρεμούν οι Ειδικές

Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) και τα Προεδρικά Διατάγματα για τις περιοχές Natura 2000.

Επιστημονικά, ο καθορισμός των ζωνών προστασίας της φύσης πρέπει να προηγείται και να

κατευθύνει τη χωροθέτηση των ΑΠΕ, και όχι το αντίστροφο.

Το σχέδιο αγνοεί τους διαθέσιμους Χάρτες Ευαισθησίας της Βιοποικιλότητας, που

αποτυπώνουν κρίσιμους διαδρόμους μετανάστευσης και τροφοληψίας της ορνιθοπανίδας, οι

οποίοι θα έπρεπε να αποτελούν οριζόντιες ζώνες αποκλεισμού ανεξάρτητα από το υψόμετρο.

7. Απουσία ορίων Φέρουσας Ικανότητας και σύγκρουση με το Χωροταξικό του Τουρισμού

Το προσχέδιο δεν ορίζει σαφή, αριθμητικά όρια σωρευτικής φέρουσας ικανότητας ανά Δήμο

και Περιφέρεια, επιτρέποντας τη μετατροπή ολόκληρων γεωγραφικών ενοτήτων σε

μονοθεματικές βιομηχανικές ζώνες ενέργειας, εξοβελίζοντας κάθε άλλη τοπική δραστηριότητα.

Παράλληλα, το παρόν σχέδιο έρχεται σε πλήρη σύγκρουση με το νέο Ειδικό Χωροταξικό

Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το οποίο επιδιώκει την προστασία περιοχών για την ανάπτυξη

εναλλακτικού τουρισμού, δημιουργώντας ένα αλληλοσυγκρουόμενο νομικό και χωρικό χάος.

8. Απουσία μίας δικλείδας περιορισμού και απένταξης έργων ΑΠΕ στην περίπτωση

επίτευξης των ευρωπαϊκών στόχων και των αντίστοιχων του Εθνικού Σχεδίου για την

Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)

Το προσχέδιο παραλείπει πλήρως οποιαδήποτε αναφορά στον περιορισμό αλλά και την πλήρη

ακύρωση έργων ΑΠΕ σε περίπτωση επίτευξης των στόχων που έχουν οριστεί τόσο σε εθνικό

(ΕΣΕΚ) όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Χαρακτηριστικά το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ θέτει στόχο τη

λειτουργία 32,5 γιγαβάτ ΑΠΕ έως το 2035, κάτι που έχει ικανοποιηθεί ήδη από το πρώτο τρίμηνο του 2026 (https://energypress.gr/index.php/news/synehizetai-i-epelasi-ton-ape-me-erga-18-

gigabat-se-leitoyrgia-toys-stohoys-toy-2035-ftanoyn). Η διαρκής και χωρίς έλεγχο

συσσώρευση έργων ΑΠΕ οδηγεί σε εμφανή λειτουργικά ζητήματα του ηλεκτρικού δικτύου

διανομής που αφορούν τόσο τη σταθερότητά του όσο και τον κορεσμό του από ηλεκτρικό φορτίο.

Με το ηλεκτρικό δίκτυο να υφίσταται κορεσμό μέχρι τουλάχιστον και το 2033 αφού η

παραγόμενη ισχύς των εν λειτουργία ΑΠΕ και όσων έχουν λάβει όρους σύνδεσης αθροίζεται

στα 32 γιγαβάτ ενώ άλλα 40-50 γιγαβάτ να αναμένουν τη σύνδεσή τους στο δίκτυο, οι περικοπές

είναι δεδομένες μέχρι την αναβάθμιση των υποδομών του δικτύου. Μία τριπλάσια (με τη

πιθανότητα να οχταπλασιαστεί στο σύνολο των προαναφερθέντων γιγαβάτ) παραγωγή

‘πράσινης ενέργειας’ όταν η μέγιστη ζήτηση σε περιόδους αιχμής στην Ελλάδα, περίοδοι

καύσωνα, δεν υπερβαίνει το όριο των 11 γιγαβάτ

(https://www.energymag.gr/energeia/ape/105859_mplokarismeno-ilektriko-diktyo-os-2033-

den-horane-alla-erga-ape). Αυτή η υπερκάλυψη της ενεργειακής ζήτησης οδηγεί σε μία

εκτιμώμενη περικοπή ενέργειας από ΑΠΕ που αγγίζει τις 3,5 τεραβατόρες (TWh) για το τρέχον

έτος με ανάλογες εκτιμήσεις να επικρατούν τουλάχιστον για τα επόμενα τέσσερα έτη

(https://energypress.gr/index.php/news/proso-olotahos-gia-nea-rekor-perikopon-prasinis-

energeias-ta-epomena-hronia-sta-35-twh-psalidi).

Καταλήγοντας, για να αποκτήσει η χώρα ένα πραγματικά βιώσιμο και περιβαλλοντικά δίκαιο

Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, απαιτείται:

1. Η άμεση κατάργηση της μεταβατικής διάταξης για έργα με «πλήρη φάκελο» που

βρίσκονται σε διάφορα στάδια αδειοδότησης.

2. Η μείωση του υψομετρικού ορίου απαγόρευσης εγκατάστασης ΑΠΕ από τα 1200μ. στα

800μ.

3. Η θέσπιση αυστηρών, διακριτών χωροταξικών κανόνων και ζωνών αποκλεισμού

ειδικά για τα έργα αντλησιοταμίευσης, αντί της απλής εξομοίωσής τους με άλλες μορφές

αποθήκευσης.

4. Η θέσπιση αυστηρών περιορισμών και οριζόντιων αποκλεισμών για τα Μικρά

Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) από τα ορεινά ρέματα και τις προστατευόμενες περιοχές.

5. Η θεσμική προτεραιότητα των ΕΠΜ των περιοχών Natura 2000 και η ενσωμάτωση των

Χαρτών Ευαισθησίας, καθώς και οριζόντιων ορίων σωρευτικής φέρουσας ικανότητας ανά Δήμο.

6. Η εφαρμογή ενός ‘κόφτη’, ενός περιορισμού δηλαδή στον αριθμό των αιτήσεων αλλά

και των εγκρίσεων έργων ΑΠΕ που θα συμβαδίζει με την ικανοποίηση των εθνικών και

ευρωπαϊκών στοχεύσεων για την ‘πράσινη ενέργεια’ και θα βάλει φρένο στην ανεξέλεγκτη

αδειοδότηση της εγκατάστασης ΑΠΕ, οι οποίες ολοκληρώνονται και αναμένουν χρόνια να

συνδεθούν στο δίκτυο. Παράδειγμα, οι αιολικοί σταθμοί στο Χαλκοδόνιο όρος Βελεστίνου (Ν.

Μαγνησίας) και στον Τύμπανο Αργιθέας (Ν. Καρδίτσας) όπου ήδη μετρούν δύο και τρία χρόνια

αντίστοιχα εκτός λειτουργίας σε βάρος της συνολικής 25ετούς διάρκειας ζωής τους.

Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία, αλλά δεν μπορεί να συντελείται με όρους καταστροφής

του φυσικού αποθέματος, της βιοποικιλότητας και της γεωμορφολογικής ταυτότητας της χώρας.

Κίνηση Πολιτών για την Όθρη

[ΖΥΓΟΓΙΑΝΝΗ ΧΡΥΣΑΝΘΗ]

Ως κάτοικος της Ν. Σκύρου συμφωνώ με τις θέσεις των συλλογικοτήτων Περιφέρειας Στερεάς, οι οποίες διατυπώνονται στο παρακάτω κείμενο  και ζητώ την απόσυρση του υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου.

ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ

Σχόλια και παρατηρήσεις

επί του σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ – ΑΠΕ)

Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης του σχεδίου του «νέου» Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ-ΑΠΕ), το οποίο παρουσιάστηκε πρόσφατα, καταθέτουμε τις απόψεις των συλλογικοτήτων της περιφέρειας Στερεάς, οι οποίες υπογράφουν το παρόν κείμενο.

1. Εισαγωγή

Το νέο σχέδιο του ΕΧΠ-ΑΠΕπροορίζεται να αντικαταστήσει το αρχικό σχέδιο του 2008, το οποίο ισχύει μέχρι και σήμερα. Αυτό το σχέδιο, αποτέλεσε βασικό εργαλείο για την πλήρη αναδιάρθρωση του ενεργειακού τοπίουτης χώρας και αφετηρία για τη «λαίλαπα» των έργων ΑΠΕ, που εξελίχθηκε τα κατοπινά χρόνια, στο όνομα της «πράσινης μετάβασης» στα λόγια, αλλά για την εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων και ευρύτερων γεωπολιτικών σχεδιασμών, στην πράξη. Για τη διευκόλυνση αυτών των πολιτικών αποσαθρώθηκε πλήρως το όποιο σύστημα περιβαλλοντικής προστασίας υπήρχε, η πρόσβαση σε ενεργειακές υπηρεσίες και προϊόντα έγινε πανάκριβη, ενώ επεκτάθηκε το φαινόμενο της ενεργειακής φτώχειας.

Εξ αρχής, δηλώνουμε ότι δεν τρέφουμε καμία αμφιβολία ότι και το, υπό διαβούλευση, σχέδιο του ΕΧΠ-ΑΠΕ, κινείται στην ίδια κατεύθυνση. Ως εκ τούτου, τη στάση μας απέναντί του την αντιλαμβανόμαστε ως τμήμα μιας συλλογικής κινηματικής δράσης σε ολόκληρη τη χώρα, που έχει στο επίκεντρο την αμφισβήτηση του συνόλου της ενεργειακής πολιτικής και των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών που τη στηρίζουν.

Παρά το γεγονός ότι οι επιπτώσεις του ΕΧΠ-ΑΠΕ του 2008 ήταν πρόδηλες -και έγιναν άμεσα αντιληπτές-και παρά το ότι υπήρχε δυνατότητα αναθεώρησής του από το 2016 (ν. 4447/2016), αυτό δεν έγινε, για λόγους που όλοι αντιλαμβανόμαστε. Η απουσία βούλησης της Διοίκησης επέτρεψε την άναρχη, υπερσυγκεντρωτική και ανεξέλεγκτη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ιδιαίτερα στην περιφέρεια Στερεάς, η οποία, με τη σειρά της, οδήγησε σε μη αναστρέψιμη αλλοίωση ευαίσθητων οικοσυστημάτων, καθιστώντας το παρόν σχέδιο μια καθυστερημένη προσπάθεια εκ των υστέρων νομιμοποίησης τετελεσμένων γεγονότων. Για να το πούμε λίγο διαφορετικά, έπρεπε να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος και χώρος στο ενεργειακό λόμπι να υλοποιήσει τις ακραίες επενδύσεις του στον τομέα των έργων ΑΠΕ, κάτω από το μανδύα της θεσμοθετημένης «πράσινης» μετάβασης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Αναμφίβολα οι κινηματικές αντιδράσεις έπαιξαν το ρόλο τους στην -έστω και με μεγάλη καθυστέρηση- επιχειρούμενη αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ, ωστόσο δεν μπορούμε να παρακάμψουμε και έναν άλλο παράγοντα, αυτόν των αντικρουόμενων επιδιώξεων με άλλες μερίδες του κεφαλαίου, όπως αυτή του τουριστικού.

2. Το επαγγελλόμενο «νέο» δεν είναι κάτι άλλο, παρά η νομιμοποίηση του «παλιού»

Στο χρόνο που επιχειρείται η αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ, η αξία πολλών από τις πολύχρονες διεκδικήσεις μας φαίνεται να έχει μειωθεί, με το όποιο αντίκρισμα των αλλαγών που εξαγγέλλονται να είναι άδηλο και, σίγουρα, να προσδιορίζεται σε μεγάλος βάθος χρόνου. Ενώ, επικοινωνιακά, δίνεται έμφαση σε ποικίλους χωροταξικούς περιορισμούς για τα νέα έργα, από πίσω κρύβεται ένα τεράστιο «παράθυρο» συνέχισης της ίδιας περιβαλλοντικά καταστροφικής και κοινωνικά άδικης εξάπλωσης των έργων ΑΠΕ, καθώς τα έργα που έχουν «ανοιχτή» διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, μέχρι 20/5/2026, υπόκεινται στις προβλέψεις του ισχύοντος προβληματικού ΕΧΠ-ΑΠΕ, με τους νέους όρους και κανόνες να μην έχουν αναδρομική ισχύ. Πιο συγκεκριμένα, από τις προβλέψεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ εξαιρούνται:

• τα έργα που είναι ήδη σε λειτουργία
• όσα έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση
• όσα έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου τους έως την ημερομηνία θέσης του νέου ΕΧΠ σε δημόσια διαβούλευση
• οι σταθμοί ΑΠΕ που εξαιρούνται από Βεβαίωση Παραγωγού / Άδεια Εγκατάστασης & Λειτουργίας
• οισταθμοί αντλησιοταμίευσης
• οι μεγάλοι υδροηλεκτρικοί σταθμοί (>15 MW)
• τα συστήματα αποθήκευσης οικιακής χρήσης και οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί που εγκαθίστανται σε στέγες κτιρίων.

Οι μεταβατικές διατάξεις στη ΣΜΠΕ και στο σχέδιο της ΚΥΑ, οι οποίες εξειδικεύουν το καθεστώς των εξαιρέσεων, αποτελούν την «καρδιά» των πολλών προβληματικών ρυθμίσεων, σύμφωνα και με την τεκμηριωμένη θέση του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας. Προβλέπεται ότι οι νομίμως λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος της εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ, ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού, μέχρι τη λήξη της άδειας λειτουργίας τους ή την ανανέωσή τους. Οι άδειες εγκατάστασης εκτελούνται όπως εκδόθηκαν εντός του χρόνου ισχύος τους, ενώ οι τροποποιήσεις και οι σχετικές άδειες λειτουργίας εκδίδονται ή ανανεώνονται σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος του νέου Πλαισίου.Προβλέπεται, ακόμη καιη εξαίρεση έργων, των οποίων οι φάκελοι Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έχουν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες και έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας, έως και την ημερομηνία θέσης του νέου ΕΧΠ σε διαβούλευση. Οι εν λόγω φάκελοι συνεχίζουν να αξιολογούνται για την έκδοση ή μη ΑΕΠΟ σύμφωνα με τις προγενέστερες διατάξεις.

3. Η βαρύνουσα σημασία των μεταβατικών διατάξεων εξαίρεσης έργων

Για να γίνει κατανοητή η βαρύνουσα σημασία των μεταβατικών διατάξεων εξαίρεσης έργων, αρκεί να πούμε ότι, σήμερα, βρίσκονται σε λειτουργία περίπου 18 GW έργων (κυρίως φωτοβολταϊκά), οριστικές προσφορές σύνδεσης έχουν άλλα 15 GW και περιβαλλοντικούς όρους άλλα 45 GW, περίπου. Επιπλέον, περίπου, 37 GW έργων βρίσκονται ακόμη σε διαδικασία αδειοδότησης. Συνολικά, έργα ισχύος 78 GW δεν επηρεάζονται από το νέο Χωροταξικό. Από αυτά, τα φωτοβολταϊκά (ενεργά, με οριστική προσφορά σύνδεσης ή περιβαλλοντικούς όρους) είναι 62 GW και τα αντίστοιχα αιολικά 15 GW.

Οι αριθμοί αυτοί προκύπτουν χωρίς να συμπεριλαμβάνουμε τον ακριβή αριθμό των πολλών εκατοντάδων εκκρεμών έργων που έχουν υποβάλει ΜΠΕ, ούτε τα έργα που έχουν υποβάλει φάκελο αδειοδότησης. Πολλές περιπτώσεις έργων παραμένουν εκκρεμείς έως και 5 χρόνια επειδή οι αρμόδιες υπηρεσίες (κυρίως ΥΠΕΝ και Αποκεντρωμένες Διοικήσεις) δεν ολοκληρώνουν τη διαδικασία, παρότι πρόκειται σχεδόν στο σύνολό τους για προβληματικά έργα. Μόνο οι αιολικοί σταθμοί σε εκκρεμότητα, για τους οποίους τεκμηριωμένα υπάρχουν σοβαρά περιβαλλοντικά ζητήματα και έχουν απασχολήσει την ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ, ξεπερνούν σε συνολική ισχύ τα 5.000 MW. Όλα αυτά τα έργα δεν αγγίζονται από τις προβλέψεις του αναθεωρημένου χωροταξικού λόγω μεταβατικών διατάξεων και μπορούν, με διάφορες μεθοδεύσεις (π.χ. νομοθετικές ρυθμίσεις για αναβίωση αδειών παραγωγής που έχουν παύσει), να επιτύχουν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Σε αντιπαραβολή με τα παραπάνω, το ίδιο το υπουργείο εκτιμά ότι τα έργα που, τελικά, εμπίπτουν στις διατάξεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ είναι εκείνα με βεβαίωση παραγωγού και χωρίς περιβαλλοντική αδειοδότηση, γύρω στα 27–30 GW δηλαδή, πολλά εκ των οποίων, σύμφωνα με τους ίδιους, δεν πρόκειται να προχωρήσουν μέσα στην επόμενη δεκαετία ή εικοσαετία επειδή «δε χωράνε στο σύστημα». Το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) του 2025 προβλέπει συνολικά 38,8 GW εγκατεστημένη ισχύ ΑΠΕ, ένα στόχο που το ισχύον ΕΧΠ-ΑΠΕ επιχειρεί να διαπραγματευτεί. Κατά συνέπεια, είναι προφανές ότι οι σκόπιμες καθυστερήσεις και οι αναβολές που υπήρξαν εξυπηρετούν αποκλειστικά την πλασματική εικόνα ενός νέου Χωροταξικού το οποίο, στην πραγματικότητα, αποτελεί φύλλο συκής για τη διατήρηση σε ισχύ του παλιού.

4. Κρίσιμες παραλείψεις και αυθαιρεσίες

Από το νέο σχέδιο απουσιάζουν κρίσιμες παράμετροι, για τη σύνταξη ενός σχεδίου αυτής της κλίμακας, καθώς καιη βασική τεκμηρίωση και δικαιολόγηση κρίσιμων επιλογών, όπως:

• Η τεκμηρίωση της αναγκαιότηταςενός σχεδίου, το οποίο επιτρέπει -με τη βοήθεια και των μεταβατικών διατάξεων- εγκατάσταση απεριόριστης νέας ισχύος, σε σχέση με τους υποτιθέμενους εθνικούς στόχους.
• Η αξιολόγηση και δικαιολόγηση του φαινομένου της υπερκάλυψης των ενεργειακών στόχων, παρότι αυτοί έχουν πλήρως αποσυνδεθεί από τις πραγματικές ανάγκες της χώρας, καθιστώντας την και επίσημα χώρα εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
• Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του υφιστάμενου ΕΧΠ-ΑΠΕ και η υιοθέτηση μέτρων που θα αντιστοιχούσαν σε σχεδιασμό από μηδενική βάση.
• Η αντιμετώπιση της αξίας του τοπίου, η οποία έχει αντικειμενικά χαρακτηριστικά που την προσδιορίζουν, αποκλειστικά με το κριτήριο της ορατότητας από συγκεκριμένα σημεία.
• Ο τρόπος οριζόντιου καθορισμού ζωνών προτεραιότητας ή αποκλεισμού, όπως ο, συλλήβδην, χαρακτηρισμός του συνόλου μιας Δημοτικής Ενότητας ή περιοχής, ως περιοχής καταλληλότητας, με μόνο κριτήριο την ταχύτητα του ανέμου.
• Η απροσδιοριστία της έννοιας των περιοχών επιτάχυνσης των έργων ΑΠΕ, που έχει ήδη κατοχυρωθεί με προηγούμενη νομοθετική ρύθμιση, και για την οποία δε θα απαιτείται ούτε, καν, γνωμοδότηση των ΟΤΑ.
• Η εκχώρηση, όπως και στο υφιστάμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ, του προνομίου της τελικής χωροθέτησης των έργων στους επενδυτές -αυτό ονομάζεται ιδιωτική χωροθέτηση-, παρακάπτοντας το δικαίωμα τηςπολιτείας (συμπεριλαμβανομένων των ΟΤΑ) να υποδεικνύει τις διατιθέμενες θέσεις ανάπτυξης έργων, με πολυπαραγοντικά κριτήρια, κάτι που αποτελεί παλιό μας αίτημα.
• Απουσία σχολιασμού και αξιολόγησης της επιβεβαιωμένης θέσης της κυβέρνησης να εισάγει την καύση απορριμματογενών καυσίμων στη διαχείριση των αποβλήτων, ως έργων ΑΠΕ.

5. Οι μύθοι που καλλιεργεί το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ

Όπως προαναφέρθηκε, γίνεται μια στοχευμένη επικοινωνιακή προσπάθεια να παρουσιαστεί ότι το σχέδιο του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ, εισάγει σοβαρές προστατευτικές ρυθμίσεις και βελτιώσεις, σε σχέση με το ισχύον. Αυτό δεν είναι αλήθεια, ακόμη κι αν παραβλέψουμε το σκόπελο των εξαιρέσεων. Ας δούμε, για παράδειγμα, ορισμένους βασικούς μύθους:

Α. Ο μύθος της δήθεν αυστηροποίησης του πλαισίου για τις περιοχές NATURA

Οι πολυετείς καθυστερήσεις στην εκπόνηση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) για τις προστατευόμενες περιοχές, οι οποίες καλύπτουν το 28% της χερσαίας και το 18% της θαλάσσιας επικράτειας, έχουν αφήσει μετέωρο όχι μόνο το καθεστώς προστασίας τους, αλλά έχουν επιτρέψει και την αλλοίωση και καταστροφή τους από έργα, κυρίως αιολικών σταθμών, αλλά και μικρών υδροηλεκτρικών  και φωτοβολταϊκών. Από τις 23 Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες που θα καθόριζαν τις χρήσεις γης έχουν εγκριθεί μόλις 13, χωρίς ωστόσο να έχει εκδοθεί κανένα Προεδρικό Διάταγμα (ΠΔ), όπως προβλέπεται. Ας πάρουμε υπόψη ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στις 24 Νοεμβρίου 2022 ψηφίστηκε ο Regulation (EU) 2022/2577, με στόχο να επιταχύνει την ανάπτυξη των ΑΠΕ, χαρακτηρίζοντας τα έργα ΑΠΕ ως έργα «υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος». Η REDIII (Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413) ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με νομοθετικές πρωτοβουλίες του ΥΠΕΝ. Αυτό σημαίνει ότι τα έργα ΑΠΕ θα έχουν πλέον προτεραιότητα σε συγκρούσεις με άλλα νομικά αγαθά, όπως η προστασία της βιοποικιλότητας, υπονομεύοντας εν μέρει το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο και την εφαρμογή των Οδηγιών για τους Οικοτόπους και τα Άγρια Πτηνά.

 

Β. Ο μύθος του οριζόντιου αποκλεισμού έργων ΑΠΕ σε  ΠΑΔ (Περιοχές Άνευ Δρόμων)

Οι ΠΑΔ αντιπροσωπεύουν το 6,18% της επικράτειας και εξ αυτών το 47,85% είναι εντός περιοχώνNatura.Ο συνολικός αριθμός ΠΑΔ που έχουν αναγνωριστεί είναι 251. Από αυτές οι ΠΑΔ με επιφάνεια άνω των 10 τ. χλμ. είναι 140. Από το σύνολο των ΠΑΔ, μόλις 13 περιοχές έχουν αναγνωριστεί από το ΥΠΕΝ, δηλαδή το 5%. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει την πλήρη αναξιοπιστία του ισχυρισμού για αξιοπρόσεκτο περιορισμό έργων.

 

Γ. Ο μύθοςτου αποκλεισμού έργων αιολικών εγκαταστάσεων σε δημοτικές ενότητες

Από το γεωπληροφοριακό χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας προκύπτει ότι, στις περισσότερες δημοτικές ενότητες όπου εμφανίζεται «απαγόρευση», το επενδυτικό ενδιαφέρον είναι μηδενικό ή πολύ μικρό (πολλές φορές είναι μηδενικό σε αιτήσεις βεβαίωσης παραγωγού και ασθενές σε κατατεθειμένες και αδειοδοτημένες ΜΠΕ), επομένως και αυτή η απαγόρευση συχνά αποτελεί επικοινωνιακή φούσκα.

Ο μύθος του οριζόντιου αποκλεισμού αιολικών έργων, σε υψόμετρο πάνω από τα 1.200 μ.

Το αφηγηματικό όριο των 1.200 μέτρων υψομέτρου για την εγκατάσταση αιολικών έργων εμφανίζεται

να λειτουργεί περισσότερο ως διοικητικό και πολιτικό μέτρο και όχι ως προϊόν συνεκτικής οικολογικήςαξιολόγησης.Η ελληνική γεωμορφολογία και οικολογική διαφοροποίηση δεν επιτρέπουν τον αυθαίρετο

καθορισμό ενιαίου οικολογικού ορίου για το σύνολο της χώρας. Γνωρίζουμε, άλλωστε, ότι το αναθεωρημένο Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο Στερεάς Ελλάδας (άρθρο 13) προσδιορίζει τα επιτρεπόμενα υψόμετρα αποκλεισμού έργων ΑΠΕ: τα 800 μέτρα για την ηπειρωτική περιοχή και τα 600 μέτρα γιατη νησιωτική Εύβοια και Σκύρο.Το κυριότερο, όμως, είναι ότι, σύμφωνα με σχετική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Αποστόλης Στεφανίδης, Κική Κατή), πάνω από τα 1.200 μ. λειτουργούν ήδη 430 ανεμογεννήτριες και κατασκευάζονται άλλες 179. Άδεια παραγωγής έχουν 890 ανεμογεννήτριες (3,99 GW). Το πλήθος των ανεμογεννητριών με «πλήρη φάκελο» θα καθορίσει αν τα βουνά και τα νησιά θα προστατευθούν πραγματικά.

 

Με βάση τα παραπάνω -και πολλά άλλα, που δεν ήταν δυνατόν να περιληφθούν σε αυτό το κείμενο-

ως συλλογικότητες της περιφέρειας Στερεάς

ΖΗΤΟΥΜΕ

την απόσυρση του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ, για τους παρακάτω λόγους συγκεντρωτικά:

• Επιχειρεί, κυρίως, τη θεσμική σταθεροποίηση και διατήρηση ενός, ήδη, υπερδιογκωμένου «πακέτου» έργων ΑΠΕ, χωρίς ουσιαστική συνολική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα και στη βιωσιμότητα των περιοχών εγκατάστασης.
• Βρίθει από δημιουργικές ασάφειες και σκόπιμεςαοριστίες.
• Στερείται πλήρους επιστημονικήςτεκμηρίωσης.
• Αγνοεί βασικές αρχές της επιστήμης της χωροταξίας. Σύμφωνα με τις προδιαγραφέςκαι τη μελετητική δεοντολογίαείναι απαράδεκτο να μην παρουσιάζεται η επικαιροποιημένη καταγραφή και αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης, παρότι ο διαθέσιμος χρόνος υπήρξε απεριόριστος.
• Δεν ενσωματώνει προβλέψεις και επιστημονικά δεδομένα τεχνολογικών εξελίξεων και τεχνολογικών κινδύνων, ενώ αγνοεί θέματα προστασίας της δημόσιας υγείας.
• Έχει ως πρωτεύουσα σκοπιμότητατην εξυπηρέτηση των πολιτικών της λεγόμενης «πράσινης ενεργειακής μετάβασης» και όχι την περιβαλλοντική προστασία.
• Δεν ενσωματώνει προδιαγραφές ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, που ισχύουν σε χώρες με αυξημένο επίπεδο θεσμικής προστασίας του περιβάλλοντος.
• Δεν εναρμονίζεται, ούτε καν, με τους στόχους του πρόσφατα αναθεωρημένου (2025) ΕΣΕΚ.
• Δεν προστατεύει την αγροτική γη από αλλαγή χρήσης. Αντιθέτως, υπηρετεί την αυθαίρετη μετατροπή τεράστιων περιοχών σε άτυπες βιομηχανικές ζώνες.
• Αγνοεί τη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας.
• Αγνοεί τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, χωρίς να θέτει προδιαγραφές ανάπτυξης αιολικών, φωτοβολταϊκών και συστημάτων αποθήκευσης, όπως αυτές που έχουν ενσωματώσει αναπτυγμένες χώρες στον χωροταξικό τους σχεδιασμό έργων ΑΠΕ. Η στάση μας αυτή δε μας εμποδίζει σε τίποτα να συνεχίσουμε να δίνουμε τις μάχες, σε όλα τα μέτωπα των ενεργειακών δραστηριοτήτων, ανεξάρτητα από την «τύχη» του προτεινόμενου ΕΧΠ_ΑΠΕ. Στο πλαίσιο αυτό, διεκδικούμε την άμεση ολοκλήρωση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών για τις προστατευόμενες περιοχές και την έκδοση των αντίστοιχων Προεδρικών Διαταγμάτων.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Η ιδιαιτερότητα της Στερεάς

και η ανάγκη οριζόντιας απαγόρευσης νέων έργων, με νομοθετική ρύθμιση

Έχει, ήδη, επισημανθεί, ένα μείζον προβληματικό ζήτημα της διαβούλευσης, αυτό της απουσίας ολοκληρωμένης αξιολόγησης των αποτελεσμάτων του υφιστάμενου σχεδίου του 2008, σε συνδυασμό με μια ουσιαστική αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης. Με τον τρόπο αυτό, περνούν κάτω από το «ραντάρ» της δημοσιότητας και της κριτικής πλήθος ακραίων φαινομένων στο πεδίο της ανάπτυξης των έργων ΑΠΕ.

Κορυφαία θέση, μεταξύ αυτών των λιγότερο φωτισμένων φαινομένων, κατέχουν οι ενεργειακές δραστηριότητες στην περιφέρεια της Στερεάς, όχι μόνο σε όλο το φάσμα των έργων ΑΠΕ, αλλά και των μονάδων φυσικού αερίου, με τις τελευταίες να συνιστούν το νέο ενεργειακό κέντρο της χώρας στο συγκεκριμένο τομέα. Τελείως επιγραμματικά, αναφέρουμε ότι πάνω από το 43% της λειτουργούσας αιολικής ισχύος είναι εγκατεστημένη στη Στερεά, ενώ οι μονάδες φυσικού αερίου της Στερεάς «συνεισέφεραν» το 2025 το 47% της πανελλαδικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από μονάδες φυσικού αερίου.

Ως συλλογικότητες της Στερεάς υποστηρίζουμε ότι η μόνη ουσιαστική λύση για τη ριζική αντιμετώπιση της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί, εξ αιτίας της ενεργειακής «επέλασης» στην Περιφέρεια Στερεάς δεν είναι άλλη από την ανάληψη μιας ευρείας πολιτικο-κινηματικής πρωτοβουλίας, με κεντρικό αίτημα την απαγόρευση υποβολής αιτημάτων και υλοποίησης νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, των έργων αντλησιοταμίευσης, των πλωτών φωτοβολταϊκών, καθώς και των έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς, στα όρια της περιφέρειας Στερεάς, σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας κι αν βρίσκονται, με ειδική νομοθετική ρύθμιση, κατά το πρότυπο της ρύθμισης για τα «απάτητα» βουνά. Άρρηκτα συνδεδεμένο είναι και το αίτημα για αποκλεισμό οποιασδήποτε απόπειρας κατασκευής νέας(ων) μονάδας(ων) φυσικού αερίου στη Στερεά.

21.6.2026

ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ

1. ΑΓΡΟΤΟΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΑΡΥΣΤΙΑΣ (ΕΥΒΟΙΑ)
2. ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΟμηΓυρη» (ΦΩΚΙΔΑ)
3. ΔΙΚΤΥΟ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΦΩΚΙΔΑΣ ΤΗΣΤΗΣ ΑΠΕ
4. «ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΡΟΥΣΟΥ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
5. ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΜΦΙΣΣΑΣ (ΕΟΣ ΑΜΦΙΣΣΑΣ)
6. ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ (ΕΟΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ)
7. ΕΛΜΕ Ν. ΦΩΚΙΔΑΣ
8. ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΗΜΠΟΡΙΟΥ (ΕΥΒΟΙΑ)
9. ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΝΑΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΠΛΑΚΑΚΙΩΝ ΕΡΕΤΡΙΑΣ (ΕΥΒΟΙΑ)
10. ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΝΗΘΟΥ (ΕΥΒΟΙΑ)
11. ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΗΜΠΟΡΙΟΥ (ΕΥΒΟΙΑ)
12. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΓΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
13. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΓΩΝΑ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΩΝ «ΣΚΥΡΟΣ SOS»
14. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΛΥΚΗΣ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
15. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΟΜΒΡΑΙΝΑΣ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
16. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΛΛΟΠΙΑΣ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
17. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΙΣΒΗΣ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
18. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΑΓΙΑΣ ΑΝΝΑΣ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
19. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΛΕΥΚΤΡΩΝ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
20. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΞΗΡΟΝΟΜΗΣ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
21. ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΧΩΣΤΙΩΝ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
22. ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΕΧΝΗΟΝΤΩΣ (ΦΩΚΙΔΑ)
23. ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΙΤΕΑΣ (ΦΩΚΙΔΑ)
24. ΚΙΝΗΣΗ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΥΤΑΝΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
25. ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΩΚΙΔΑΣ
26. ΟΜΑΔΑ ΘΗΒΑΣ ΤΗΣΤΗΣ ΕΠΕΛΑΣΗΣ ΤΩΝ ΑΠΕ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
27. ΟΜΑΔΑ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΟΥ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΟΥ ΤΟΥ ΚΟΛΟΒΡΕΧΤΗ (ΕΥΒΟΙΑ)
28. ΟΜΙΛΟΣ ΦΙΛΩΝ ΤΟΥ ΔΑΣΟΥΣ (ΦΘΙΩΤΙΔΑ)
29. ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΓΡΑΦΩΝ (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
30. ΠΕΖΟΠΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΔΙΦΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
31. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «ΤΑ ΛΕΥΤΕΡΑ ΒΟΥΝΑ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
32. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΩΚΙΔΑΣ
33. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΗΛΗΣΟΣ (ΕΥΒΟΙΑ)
34. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΙΑ (ΦΩΚΙΔΑ)
35. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΓΟΡΔΙΟΣ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
36. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΒΑΛΑΡΙΟΥ (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
37. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΕΡΝΙΚΑΚΙΟΥ (ΦΩΚΙΔΑ)
38. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΙΝΙΑΝΩΝ (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
39. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΟΥΣΤΕΣΑΣ (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
40. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΕΤΤΑΣ «ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ» (ΕΥΒΟΙΑ)
41. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΡΟΒΑΤΟΥ (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
42. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΚΕΡΑΣΟΒΙΤΩΝ «ΤΟ ΚΑΡΑΟΥΛΙ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
43. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΥΜΝΙΩΝ «ΜΑΚΙΣΤΟΣ» (ΕΥΒΟΙΑ)
44. ΣΙΔΕΡΙΤΗΣ (ΕΥΒΟΙΑ)
45. ΣΥΛΛΟΓΟΣ «ΤΑ ΑΓΡΑΦΑ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
46. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΒΡΑΓΓΙΑΝΙΤΩΝ «Ο ΑΙ ΓΙΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
47. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΚΡΙΚΕΛΛΙΩΤΩΝ «Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
48. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΠΡΑΣΣΙΩΤΩΝ «ΤΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
49. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΕΡΑΝΤΙΩΝ «ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
50. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΕΝΤΡΙΩΤΩΝ «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ» (ΕΥΡΥΤΑΝΙΑ)
51. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝΟΜΩΝ ΔΥΤΩΝ ΝΟΜΟΥ ΦΩΚΙΔΑΣ «ΚΡΙΣΣΑΙΟΣ»
52. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ «Η ΜΕΔΟΥΣΑ» (ΕΥΒΟΙΑ)
53. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΚΑΡΥΣΤΙΑΣ (ΕΥΒΟΙΑ)
54. ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΧΙΟΝΟΔΡΟΜΩΝ ΟΡΕΙΒΑΤΩΝ ΙΤΕΑΣ – ΚΙΡΡΑΣ (ΦΩΚΙΔΑ)
55. ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΔΗΜΟΥ ΛΕΒΑΔΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
56. ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΩΝ ΒΟΙΩΤΙΑΣ
57. ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΑΘΗΝΑΣ ΣΥΛΛΟΓΩΝ Ν. ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ
58. ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟ ΘΙΣΒΗΣ – ΠΛΑΤΑΙΩΝ (ΒΟΙΩΤΙΑ)
59. ΤΕΛΕΘΡΙΟΝ ΤΟ ΣΥΣΚΙΟΝ (ΕΥΒΟΙΑ)
60. ΥΠΟΚΡΙΤΕΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΣΥΝΤΕΧΝΙΑ (ΦΩΚΙΔΑ)
61. ΦΥΣΙΟΛΑΤΡΙΚΟΣ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΤΕΝΗΣ «Η ΔΙΡΦΥΣ» (ΕΥΒΟΙΑ)
62. ΦΩΚΙΚΟΣ ΑΘΛΗΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ

[ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΚΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «ΚΕΔΡΟΣ-ΖΥΓΟΓΙΑΝΝΕΙΚΑ»/ΑΓΡΑΦΑ]

Συμφωνούμε με το κείμενο του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας και με το κείμενο της Πρωτοβουλίας Αθήνας για την Προστασία των Αγράφων όπως κατατέθηκαν στην παρούσα δημόσια διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ και για τις ΣΜΠΕ.

[ΤΕΕ Αιτωλοακαρνανίας]

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
Η εφαρμογή του αναθεωρημένου ΕΧΠ-ΑΠΕ στην Αιτωλοακαρνανία αναμένεται να επιφέρει επιπτώσεις τόσο θετικές όσο και δυνητικά αρνητικές σε διάφορους τομείς του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος. Βάσει της γενικής μεθοδολογίας αξιολόγησης της ΣΜΠΕ, οι επιπτώσεις για την Αιτωλοακαρνανία εκτιμώνται ανά παράμετρο:

1 Βιοποικιλότητα, Χλωρίδα, Πανίδα
Η ανάπτυξη ΑΠΕ εντός ή πλησίον των εκτεταμένων προστατευόμενων περιοχών της Αιτωλοακαρνανίας ενέχει τον κίνδυνο αρνητικών επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα. Οι πιθανές επιπτώσεις είναι μικρής έως μέτριας έντασης και αναστρέψιμες εφόσον τηρηθούν οι κατευθύνσεις αποκλεισμού. Αντίθετα, η μεσο-μακροπρόθεσμη αποφυγή εκπομπών αερίων θερμοκηπίου μέσω της μετάβασης σε ΑΠΕ εκτιμάται ότι έχει θετικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα, λόγω της επιβράδυνσης της κλιματικής αλλαγής.

2 Υδατικοί Πόροι
Τα εκτεταμένα υδάτινα συστήματα (ποταμός Αχελώος, λίμνες, λιμνοθάλασσες) της Αιτωλοακαρνανίας παρουσιάζουν υψηλή ευαισθησία. Τα ΜΥΗΕ συνιστούν ειδική κατηγορία παρέμβασης στα υδάτινα οικοσυστήματα που χρήζει εξατομικευμένης αξιολόγησης. Τα μεταβατικά υδατικά συστήματα (λιμνοθάλασσες) που βρίσκονται ήδη σε ελλιπή κατάσταση πρέπει να προστατευτούν από κάθε επιπλέον ανθρωπογενή επιβάρυνση.

3 Τοπίο
Η Αιτωλοακαρνανία διαθέτει τοπία υψηλής αισθητικής αξίας (λιμνοθάλασσες, ορεινά τοπία Παναιτωλικού, λίμνη Τριχωνίδα). Η εγκατάσταση αιολικών πάρκων στα ορεινά και φωτοβολταϊκών στις πεδινές εκτάσεις επηρεάζει άμεσα και μόνιμα το τοπίο. Οι κατευθύνσεις ένταξης στο τοπίο του ΕΧΠ-ΑΠΕ επιβάλλουν τεκμηριωμένη τοπιακή αξιολόγηση.

4 Αναπτυξιακές Προοπτικές
Η ανάπτυξη ΑΠΕ στην Αιτωλοακαρνανία αναμένεται να έχει σημαντικές θετικές επιπτώσεις στην τοπική οικονομία μέσω της δημιουργίας θέσεων εργασίας, της ενίσχυσης της τοπικής φορολογικής βάσης και της δίκαιης κατανομής ενεργειακών οφελών. Ο νομός διαθέτει υψηλές ανέργους πληθυσμούς και η ΑΠΕ μπορεί να αποτελέσει αναπτυξιακό εργαλείο, υπό τις προϋποθέσεις της ορθής χωρικής οργάνωσης.

ΜΕΤΡΑ ΜΕΤΡΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

Για την αντιμετώπιση των δυνητικών αρνητικών επιπτώσεων και την ορθολογική ανάπτυξη των ΑΠΕ στην Αιτωλοακαρνανία, το αναθεωρημένο ΕΧΠ-ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ προτείνουν τα ακόλουθα μέτρα:

1 Βιοποικιλότητα – Ορνιθοπανίδα

Εκπόνηση Μελέτης Δέουσας Εκτίμησης Επιπτώσεων για κάθε έργο ΑΠΕ εντός ή πλησίον των ΖΕΠ

Εφαρμογή χαρτογράφησης μεταναστευτικών διαδρόμων πριν τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων

Τήρηση αποστάσεων ασφαλείας από αποικίες αρπακτικών και άλλων προστατευόμενων ειδών

Παρακολούθηση (monitoring) της ορνιθοπανίδας κατά την κατασκευή και λειτουργία των έργων

Χρήση τεχνολογιών ανίχνευσης πουλιών και έξυπνης διαχείρισης ανεμογεννητριών

2 Υδατικοί Πόροι

Αποφυγή χωροθέτησης ΜΥΗΕ σε ποτάμια τμήματα εντός προστατευόμενων περιοχών ή με πλούσια ιχθυοπανίδα

Εξασφάλιση οικολογικής παροχής για τη διατήρηση υδάτινων οικοτόπων σε ΜΥΗΕ

Παρακολούθηση ποιότητας υδάτων και οικολογικής κατάστασης λιμνοθαλασσών

Αξιοποίηση υφιστάμενων υποδομών (ταμιευτήρες Αχελώου) για ΜΥΗΕ αντί νέων παρεμβάσεων

3 Τοπίο – Πολιτιστική Κληρονομιά

Τοπιακή αξιολόγηση με φωτομοντέλα για κάθε έργο ΑΠΕ σε ορατές τοποθεσίες

Αποφυγή χωροθέτησης εντός ζωνών ορατότητας από το Εθνικό Πάρκο Μεσολογγίου

Αρχαιολογική έρευνα πριν από εκσκαφές σε περιοχές αρχαιολογικού ενδιαφέροντος

Χρήση χρωμάτων που μειώνουν την οπτική επιβάρυνση στις ανεμογεννήτριες

 

4 Παρακολούθηση – Monitoring

Εγκατάσταση δικτύου παρακολούθησης βιοποικιλότητας στις περιοχές επιρροής των έργων ΑΠΕ

Τακτική υποβολή εκθέσεων παρακολούθησης στο ΥΠΕΝ και τους Φορείς Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών

Εφαρμογή πρωτοκόλλων μέτρησης θορύβου, οπτικής επίδρασης και επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Η Περιφερειακή Ενότητα Αιτωλοακαρνανίας διαθέτει σημαντικό ενεργειακό δυναμικό για την ανάπτυξη ΑΠΕ (αιολική, ηλιακή, υδροηλεκτρική, βιομάζα, γεωθερμία), το οποίο όμως συνυπάρχει με ένα ιδιαίτερα εκτεταμένο και ευαίσθητο σύστημα προστατευόμενων περιοχών και οικοσυστημάτων εθνικής και διεθνούς σημασίας.

 

Το αναθεωρημένο ΕΧΠ-ΑΠΕ παρέχει ένα σαφές πλαίσιο χωρικής οργάνωσης με αυστηρές ζώνες αποκλεισμού που καλύπτουν τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της Αιτωλοακαρνανίας: το Εθνικό Πάρκο Μεσολογγίου-Αιτωλικού, τη Λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου (Ramsar), το Δάσος Λεσινίου, τις ΕΖΔ και ΖΕΠ του Natura 2000, καθώς και τα σημαντικά υδάτινα οικοσυστήματα.

 

Η προτεινόμενη εναλλακτική λύση του ΕΧΠ-ΑΠΕ (Λύση 4 — επικαιροποίηση βάσει αρχών βιωσιμότητας) εκτιμάται ότι παρέχει την καλύτερη ισορροπία μεταξύ ενεργειακών στόχων και περιβαλλοντικής προστασίας, με τις λιγότερες αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

1 Κύρια Συμπεράσματα

Η Αιτωλοακαρνανία διαθέτει αξιόλογο δυναμικό για αιολική, ηλιακή και μικρή υδροηλεκτρική ενέργεια στα ορεινά και ημιορεινά τμήματά της

Το σύστημα λιμνοθαλασσών Μεσολογγίου-Αιτωλικού και οι συνδεδεμένες περιοχές Natura 2000 αποτελούν απόλυτες περιοχές αποκλεισμού

Το γεωθερμικό πεδίο της Ρίζας Αντιρρίου (1,5 MW) συνιστά δυνητική ευκαιρία αξιοποίησης γεωθερμικής ενέργειας

Τα μεταβατικά υδατικά συστήματα (λιμνοθάλασσες) σε ελλιπή κατάσταση απαιτούν ειδικά μέτρα προστασίας

Η σωρευτική επίδραση πολλαπλών έργων ΑΠΕ επιβάλλει στρατηγική αξιολόγηση σε επίπεδο ΠΕ

Η ορθή εφαρμογή του ΕΧΠ-ΑΠΕ αναμένεται να επιφέρει καθαρό θετικό ισοζύγιο για την τοπική ανάπτυξη και το κλίμα

To EXΠ-ΑΠΕ εισάγει ποσοτικά όρια κάλυψης γης. Τα όρια αυτά ορίζονται ως αμιγώς γεωμετρικά ποσοστά επιφανείας και δεν προκύπτουν από ανάλυση οικολογικής φέρουσας ικανότητας (ecological carrying capacity).

H ΣΠΜΕ αξιολογεί τα έργα ως μεμονωμένες χωρικές οντότητες και όχι ως σύνολο. Η οδηγία 2001/42/ΕΚ απαιτεί ρητά την εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων.

To EXΠ-ΑΠΕ εξαιρεί τα έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία καθώς και εκέινα που έχουν λάβει Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών όρων ή έχουν υποβάλλει φάκελο περιβαλλοντικής αδειοδότησης έως  τις 20 Μαϊου 2026.

2 Προτάσεις

Άμεση εκπόνηση ολοκληρωμένου Σχεδίου Διαχείρισης για τις προστατευόμενες περιοχές Αιτωλοακαρνανίας

Δημιουργία χαρτογραφικής βάσης δεδομένων για την παρακολούθηση της ανάπτυξης ΑΠΕ στην ΠΕ

Ενίσχυση του Φορέα Διαχείρισης του Εθνικού Πάρκου Μεσολογγίου-Αιτωλικού

Προώθηση συμμετοχικής διαβούλευσης με τοπικές κοινότητες για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ

Παρακολούθηση της εξέλιξης της οικολογικής κατάστασης των λιμνοθαλασσών σε σχέση με τις νέες εγκαταστάσεις

Προστασία των περιοχών με υψόμετρο έως 1200 μ. Να θεσμοθετηθούν ειδικά κριτήρια προστασίας των κορυφογραμμών. Σημαντικά όρη του Νομού Αιτωλοακαρνανίας βρίσκονται σε υψόμετρο χαμηλότερα από τα προβλεπόμενα όρια.

Θεσμική υποχρέωση Υποδομής Γεωχωρικών Δεδομένων.

Η οδηγία 2007/2/ΕΚ (INSPIRE) που ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο με τον Ν. 3882/2010 (Εθνική Υποδομή Γεωχωρικών Δεδομένων), θεσπίζει κοινή Υποδομή Χωρικών Δεδομένων και υποχρεώνει κάθε δημόσια αρχή να καθιστά τα γεωχωρικά της δεδομένα διαθέσιμα μέσω δια λειτουργικών υπηρεσιών συνοδευόμενα από τυποποιημένα μεταδεδομένα, για 34 θεματικές κατηγορίες περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος  όπως χρήσεις γης, ενεργειακοί πόροι, κατανομή πληθυσμού, προστατευόμενες περιοχές κ.α.

Πρόβλεψη Υποχρεωτικής Γνωμοδότησης των Αρμόδιων Επιμελητηρίων και ειδικότερα του Τεχνικού Επιμελητηρίου. Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) λειτουργεί θεσμικά ως ο ανώτατος Τεχνικός Σύμβουλος της Πολιτείας. Η υποχρεωτική γνωμοδότησή του απαιτείται σε επιλεγμένα τεχνικά θέματα, αδειοδοτήσεις έργων, περιβαλλοντικές μελέτες και κατάρτιση προδιαγραφών.

ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΥΠΕΝ (2026). Αξιολόγηση και Αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ). Δ. Αργυρόπουλος Σύμβουλοι Περιβάλλοντος Α.Ε. – Δρ. Ε. Μουτσιάκης. Αθήνα, Μάιος 2026.

ΥΠΕΝ (2026). Στάδιο 2 – Δέουσα Εκτίμηση Επιπτώσεων του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ. Δ. Αργυρόπουλος Σύμβουλοι Περιβάλλοντος Α.Ε. Αθήνα, Απρίλιος 2026.

ΥΠΕΝ (2026). Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης – Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ-ΑΠΕ).

ΚΥΑ 22306/2006 (ΦΕΚ 477/Δ/2006). Εθνικό Πάρκο Λιμνοθάλασσας Μεσολογγίου-Αιτωλικού.

ΥΠΕΝ/ΓΔΠΠ/33643/687/2026 (ΦΕΚ 255/Δ/09.04.2026). Χαρακτηρισμός τμήματος Εθνικού Πάρκου Λιμνοθαλασσών Μεσολογγίου-Αιτωλικού ως προστατευόμενου τοπίου.

ΥΠΕΝ/ΔΑΠ/142903/684/17.12.2025 (ΦΕΚ 7320/Β/2025). Χαρακτηρισμός γεωθερμικών πεδίων, περιλαμβανομένης Ρίζας Αντιρρίου Αιτωλοακαρνανίας.

ΝΔ 996/1971. Περί εθνικών δρυμών, αισθητικών δασών και διατηρητέων μνημείων της φύσεως.

2η Αναθεώρηση ΣΔΛΑΠ (2024). Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών — Υδατικό Διαμέρισμα Δυτικής Στερεάς Ελλάδας.

Ν. 4685/2020. Εκσυγχρονισμός περιβαλλοντικής νομοθεσίας – Σύστημα προστατευόμενων περιοχών.

Αναθεωρημένο ΕΣΕΚ (2024). Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα. ΥΠΕΝ.

Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2023). Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 για την επίτευξη των ενεργειακών στόχων ΑΠΕ.

 

 

[Fani Scardile]

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου
Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που
στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της
βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και
χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική
προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση
περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες του Πλαισίου.
Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’
εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,
α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού
σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,
β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα
επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει
και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.
1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει
ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της
βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση
(υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν
επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.
Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές
του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του
εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή
παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών
πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το
πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των
ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 3 από 38
μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά
υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.
Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις
ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα
πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της
πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις
καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το
Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να
προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς
το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που
συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).
Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη
συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον: α) δεν στηρίζονται σε
πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να
έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,
και β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ
κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των
επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ
πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής
κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.
Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής
αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής
Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το
2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των
σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της
ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές
της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό
Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων
παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί
σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία
εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού
περιβάλλοντος.
Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική
κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της
UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 4 από 38
διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την
αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε
άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια,
δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την
επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά
περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική
βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του
φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό
φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού
νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα
έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των
οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι
αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις
όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης
περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της
κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται
σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο
κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου
εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων
υποβαθμίζονται συστηματικά.
Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της
τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές
επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και
απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των
φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα,
ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι
ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η
συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί
να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική
διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα
θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των
αερίων του θερμοκηπίου. Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται
σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως
προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.
Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και
του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 5 από 38
μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας
βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη
που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε
επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς
λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω
παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα
ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο
Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει
λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει
δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το
αναγκαίο επιστημονικό κύρος.
Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού
κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας
και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του
συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο
επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων
έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να
ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με
την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά
τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που
μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το
διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του
φυσικού περιβάλλοντος.

[ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΑΨΑΛΗΣ]

Με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας καλύπτεται η ανάγκη να τεθούν σαφή, οριζόντια και πραγματικά δεσμευτικά όρια στη χωροθέτηση ενεργειακών έργων και σε ορεινές, δασικές, παραποτάμιες, προστατευόμενες και γενικά ευαίσθητες περιοχές.
Είναι ορθή η κατεύθυνση να αποκλείονται τα αιολικά έργα από υψόμετρο 1.200 μέτρων και άνω. Το όριο αυτό αναγνωρίζει ότι οι ορεινές κορυφογραμμές, οι αλπικές και υποαλπικές ζώνες, οι περιοχές υψηλού αισθητικού κάλλους και οι ζώνες με δυσχερή πρόσβαση δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως απλός διαθέσιμος χώρος εγκατάστασης βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών. Ωστόσο, η ρύθμιση δεν πρέπει να περιοριστεί μόνο στα αιολικά. Η ίδια αρχή πρέπει να ισχύσει για όλα τα ενεργειακά έργα ΑΠΕ και για όλες τις συνοδές τους υποδομές: αιολικά, μικρά υδροηλεκτρικά, έργα οδοποιίας, δίκτυα, υποσταθμούς, υδροληψίες, αγωγούς προσαγωγής, θαλάμους φόρτισης, εκσκαφές, επιχώσεις και κάθε τεχνική παρέμβαση που αλλοιώνει το ορεινό τοπίο, τα ρέματα, τα ποτάμια ή τη φυσική συνέχεια του χώρου.
Δεν αρκεί να απαγορευθούν μόνο νέες αιτήσεις μετά την έγκριση του χωροταξικού. Η απαγόρευση πρέπει να καταλαμβάνει και έργα με «ώριμο φάκελο» και έργα που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης έργα που έχουν ήδη λάβει ΑΕΠΟ και έργα που ήδη έχει αρχίσει η κατασκευή τους.
Διαφορετικά, το νέο χωροταξικό θα αυτοαναιρεθεί πριν καν εφαρμοστεί, αφήνοντας ανοιχτό παράθυρο για την υλοποίηση έργων που ακριβώς το ίδιο το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει ότι δεν είναι πλέον χωροταξικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά αποδεκτά. Δεν μπορεί ένα έργο να θεωρείται ασύμβατο για το μέλλον, αλλά να παραμένει επιτρεπτό μόνο επειδή πρόλαβε να αποκτήσει διοικητική ωριμότητα με βάση παλαιότερους και ανεπαρκείς κανόνες.
Η ίδια λογική πρέπει να εφαρμοστεί πλήρως και στα υδροηλεκτρικά έργα. Τα μικρά υδροηλεκτρικά δεν είναι αμελητέες παρεμβάσεις. Σε ορεινές λεκάνες και ευαίσθητα υδατορέματα προκαλούν υδροληψίες, εκτροπές, μείωση φυσικής παροχής, κατακερματισμό της κοίτης, τεχνικά εμπόδια στην ελεύθερη ροή, διάνοιξη δρόμων, εκσκαφές, αγωγούς και συνοδά έργα με σωρευτικές επιπτώσεις. Επομένως, όταν το χωροταξικό αποκλείει τα αιολικά πάνω από τα 1.200 μέτρα, πρέπει με την ίδια σαφήνεια να αποκλείει και τα υδροηλεκτρικά, ιδίως σε ορεινά ποτάμια και ρέματα υψηλής φυσικής αξίας. Η προστασία του ορεινού χώρου δεν μπορεί να αφορά μόνο τον αέρα και τις κορυφογραμμές, αλλά να αφήνει εκτεθειμένα τα νερά, τις χαράδρες, τα ρέματα και τα παρόχθια οικοσυστήματα.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ένα χωροταξικό που απλώς νομιμοποιεί εκ των υστέρων σωρευμένες αιτήσεις και ώριμες αδειοδοτήσεις. Χρειάζεται ένα χωροταξικό που διορθώνει την προηγούμενη άναρχη πίεση, θέτει πραγματικά όρια και αποτρέπει την περαιτέρω κατάληψη των πιο ευαίσθητων φυσικών περιοχών. Η ενεργειακή μετάβαση δεν εξυπηρετείται με την εξάντληση κάθε βουνού και κάθε ποταμού, αλλά με ορθή χωρική επιλογή, δίκτυα, αποθήκευση, εξοικονόμηση, ενεργειακή αποδοτικότητα, αυτοπαραγωγή, αξιοποίηση στεγών και τεχνητών επιφανειών.
Η πρόοδος της χώρας στις ΑΠΕ είναι ήδη σημαντική. Επομένως, δεν υφίσταται λόγος υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος που να δικαιολογεί νέες ή ήδη ώριμες βιομηχανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις σε περιοχές μεγάλης οικολογικής, υδρολογικής, γεωλογικής και αισθητικής αξίας.
Το νέο χωροταξικό πρέπει να προβλέπει ρητά ότι οι περιοχές άνω των 1.200 μέτρων αποκλείονται όχι μόνο από αιολικά έργα, αλλά από κάθε νέο ενεργειακό έργο ΑΠΕ που συνεπάγεται βαριά τεχνική επέμβαση στον ορεινό χώρο. Η απαγόρευση πρέπει να ισχύει ανεξάρτητα από το στάδιο αδειοδότησης, δηλαδή και για έργα με ώριμο φάκελο, για έργα με περιβαλλοντικούς όρους, για έργα που διαθέτουν ΑΕΠΟ και έργα που έχει αρχίσει η κατασκευή τους.
Αν προβλεφθούν μεταβατικές εξαιρέσεις υπέρ έργων με ώριμο φάκελο ή ΑΕΠΟ, το αποτέλεσμα θα είναι να συνεχιστεί ακριβώς η πίεση που το νέο χωροταξικό υποτίθεται ότι επιχειρεί να σταματήσει. Οι διοικητικές πράξεις που εκδόθηκαν με βάση παλαιότερο πλαίσιο δεν πρέπει να υπερισχύουν της νέας χωροταξικής κρίσης, ιδίως όταν πρόκειται για περιοχές υψηλής ευαισθησίας. Το χωροταξικό πρέπει να έχει άμεση κανονιστική εφαρμογή και να μην επιτρέπει την υλοποίηση έργων που πλέον κρίνονται ασύμβατα με τη φέρουσα ικανότητα του χώρου.
Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να υπάρξει ειδική μέριμνα για περιοχές όπως ο Ασπροπόταμος και όλη την ορεινή περιοχή του Νομού Τρικάλων, που αποτελούν τμήμα του Γεωπάρκου Μετεώρων-Πύλης της UNESCO περιλαμβάνει περιοχές Natura 2000, ορεινά ποτάμια, δασικά οικοσυστήματα, τοπία υψηλής φυσικής αξίας και σημαντική βιοποικιλότητα. Η αναφορά στον Ασπροπόταμο δεν γίνεται ως τοπική εξαίρεση, αλλά ως χαρακτηριστικό παράδειγμα περιοχής όπου η εγκατάσταση αιολικών ή υδροηλεκτρικών έργων θα ήταν αντίθετη με τη λογική του ίδιου του χωροταξικού σχεδιασμού. Σε τέτοιες περιοχές η ζημία δεν περιορίζεται στο κύριο έργο. Περιλαμβάνει δρόμους, εκσκαφές, δίκτυα, υδροληψίες, τεχνικά έργα, κατακερματισμό τοπίου, αλλοίωση υδατορεμάτων και υποβάθμιση της συνολικής ταυτότητας του χώρου.
Ειδικά για τα υδροηλεκτρικά, το νέο χωροταξικό πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τη σύγχρονη ευρωπαϊκή πολιτική για την αποκατάσταση της φυσικής συνδεσιμότητας των ποταμών και την απελευθέρωση της ροής τους. Δεν είναι συνεπές η Ευρωπαϊκή Ένωση να θέτει στόχους αποκατάστασης ελεύθερων ποταμών και απομάκρυνσης περιττών φραγμών, ενώ ταυτόχρονα η Ελλάδα να ανοίγει νέο κύκλο μικρών υδροηλεκτρικών σε ορεινά ρέματα και προστατευόμενες περιοχές. Η κατεύθυνση πρέπει να είναι λιγότερα τεχνητά εμπόδια στα ποτάμια, όχι περισσότερα.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στην υποβάθμιση των τελευταίων ακέραιων ορεινών και ποτάμιων οικοσυστημάτων της χώρας. Ένα σύγχρονο χωροταξικό για την ενέργεια πρέπει να προστατεύει αποτελεσματικά τα βουνά, τα ποτάμια, τα δάση, τα γεωπάρκα, τις περιοχές Natura 2000 και τα τοπία υψηλής φυσικής αξίας, κατευθύνοντας την ανάπτυξη ΑΠΕ εκεί όπου το περιβαλλοντικό κόστος είναι πραγματικά χαμηλό και η κοινωνική αποδοχή ουσιαστική.

[Ερευνητικό Κέντρο Άνδρου]

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΕΣΕΩΝ & ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ

Επί του υπό διαβούλευση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και της συνοδευτικής Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

Φορείς υποβολής:

 

Ερευνητικό Κέντρο Άνδρου (Ε.Κ.Α.)

Εγχείρημα Andros Routes

Λαμβάνοντας υπόψη τις θέσεις της Ομάδας Εργασίας για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΤΠΣ) της Επιτροπής Τουριστικής Ανάπτυξης Δήμου Άνδρου

Άνδρος, Ιούνιος 2026

ΕΙΣΑΓΩΓΗ & ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Το Ερευνητικό Κέντρο Άνδρου (Ε.Κ.Α.) δραστηριοποιείτα επί δεκαεπτά (17) και πλέον έτη συστηματικά στην έρευνα, καταγραφή, διαφύλαξη και ανάδειξη της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Άνδρου. Από τα μακροβιότερα εγχειρήματα του φορέα, το εγχείρημα Andros Routes, προωθεί τη διαφύλαξη της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας του αγροτικού χώρου της Άνδρου μέσα από την καταγραφή, συντήρηση και ανάδειξη του παλαιού κοινόχρηστου πεζοπορικού δικτύου του νησιού. Μέσα από διεθνείς διακρίσεις και πιστοποιήσεις το εγχείρημα Andros Routes έχει συνεισφέρει έμπρακτα στην ανάδειξη της κληρονομιάς, τη διαμόρφωση φυσιολατρικού προφίλ και την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου της Άνδρου.

Με την παρούσα παρέμβαση στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλάνο των Α.Π.Ε. (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και τη συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ),  στόχος μας είναι, μέσα από την εμπειρία δράσης στο πεδίο του αγροτικού χώρου της Άνδρου, να συνεισφέρουμε στην επιστημονική τεκμηρίωση ορθών κατευθύνσεων στρατηγικού σχεδιασμού για την Άνδρο. Οι θέσεις μας αποτυπώνουν και συνάδουν με τις αναπτυξιακές προτεραιότητες που διατυπώθηκαν από την Ομάδα Εργασίας της Επιτροπής Τουριστικής Ανάπτυξης του Δήμου Άνδρου, στην οποία μετείχαμε, ενόψει της παράλληλης διαβούλευσης για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΤΠΣ) του νησιού.

Διαπιστώνουμε με ανησυχία ότι το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ αντιμετωπίζουν τον νησιωτικό χώρο της Άνδρου, ως «χώρο υποδοχής» βιομηχανικών εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας παραγνωρίζοντας κρίσιμες αξίες και συγκριτικά πλεονεκτήματα του νησιού και έρχονται σε ευθεία αντίθεση με το συμμετοχικό όραμα των κατοίκων για μια βιώσιμη, πολυτομεακή οικονομία, με κύριους πόρους το ενιαίο πολιτιστικό τοπίο, τη ραχοκοκκαλιά του οποίου αποτελεί το παλαιό κοινόχρηστο δημοτικό οδικό δίκτυο.

ΤΟ ΠΑΛΑΙΟ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΟΔΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ ΩΣ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

2.1 Ιστορική και Χωρική Υπόσταση (Vetustas)

Η Άνδρος διαθέτει ένα παλαιό παραδοσιακό οδικό δίκτυο (μονοπάτια), το οποίο έχει αποκτήσει κοινόχρηστο χαρακτήρα με την αμνημονεύτου χρόνου αρχαιότητα (vetustas). Το δίκτυο αυτό δεν αποτελεί απλώς μια πεζοπορική υποδομή ή ένα εφήμερο τουριστικό προϊόν. Αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ιστορικής, κοινωνικής και χωρικής συγκρότησης της Άνδρου, λειτουργώντας ως ο βασικός φορέας της πολιτιστικής και ιστορικής μνήμης του νησιού.

Ο συνδυασμός του ορεινού αναγλύφου της Άνδρου, με αξιόλογα μικροκλίματα, των υψηλότερων ποσοστών βροχοπτώσεων από τις υπόλοιπες Κυκλάδες, των σημαντικών επιφανειακών ροών νερού και πηγών, έχουν προικίσει την Άνδρο με σημαντική χλωρίδα και βιοποικιλότητα, γεγονός που απηχει ο χαρακτηρισμός της μισής της περίπου έκτασης Natura 2000. Αυτές τις αξίες μαζί με το πλούσιο ξερολιθικό αγροτικό τοπίο του νησιού αναδεικνύονται με την αξιοποίηση του παλαιού κοινόχρηστου πεζοπορικού δικτύου.

Μέσω του εγχειρήματος Andros Routes έχουν καταγραφεί, αποκατασταθεί και σηματοδοτηθεί 34 διαδρομές συνολικού μήκους περίπου 240 χιλιομέτρων. Το τμήμα αυτό αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου ιστορικού δικτύου, η συνολική έκταση του οποίου εκτιμάται σε περίπου 700 χιλιόμετρα προ του 1923, διατρέχοντας το σύνολο του ανδριώτικου χώρου. Το δίκτυο αυτό συνδέει οικισμούς, μοναστήρια, μνημεία, καλλιεργήσιμες εκτάσεις, πηγές και περιοχές ιδιαίτερου φυσικού ενδιαφέροντος.

2.2 Το Υφιστάμενο Θεσμικό Πλαίσιο Προστασίας

Η ανάγκη απόλυτης προστασίας αυτού του πόρου αναγνωρίζεται ήδη από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, το οποίο το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να σεβαστεί και να μην υπερκεράσει:

Π.Δ. ΖΟΕ Άνδρου (ΦΕΚ 291/ΑΑΠ/4.11.2011): Προστατεύει ρητά τις παραδοσιακές οδούς διασύνδεσης του νησιού και απαγορεύει αυστηρά τη μετατροπή τους σε οδούς εξυπηρέτησης τροχοφόρων.

Υπουργική Απόφαση ΥΠΠΟ/Δ/ΛΑΠ/Γ/1458/54588 (ΦΕΚ Β΄ 1369/18.10.2001): Χαρακτηρίζει σημαντικά τμήματα των λιθόκτιστων πεζοδρομίων και μονοπατιών της Άνδρου ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία.

Διεθνείς Συμβάσεις & Σύνταγμα: Το δίκτυο προστατεύεται από το άρθρο 24 του Συντάγματος και τις αρχές που απορρέουν από τη Σύμβαση της Γρανάδας, τη Σύμβαση της Φλωρεντίας (για το τοπίο) και τη Σύμβαση της UNESCO για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς.

2.3 Οι Απειλές από τη Χωροθέτηση Έργων Α.Π.Ε.

Παρά τη θεσμική αυτή θωράκιση, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ και η ΣΜΠΕ παραλείπουν να αντιμετωπίσουν τα παραδοσιακά δίκτυα διαδρομών ως αυτοτελές στοιχείο του πολιτιστικού τοπίου.

Μεγάλης κλίμακας τεχνικά έργα ΑΠΕ, βιομηχανικού τύπου ανεμογεννήτριες, νέες διανοίξεις οδοποιίας, εκσκαφές, διαπλατύνσεις και οι συνοδές υποδομές δικτύων (όπως γραμμές μεταφοράς και υποσταθμοί) προκαλούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και πλήρη μορφολογική καταστροφή στο φυσικό περιβάλλον και στην ακεραιότητα του παραδοσιακού δικτύου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η κατασκευή αιολικού σταθμού στην περιοχή Φραγκάκι, η οποία υποβάθμισε προκλητικά μια προστατευόμενη περιοχή NATURA (Ζώνη Ειδικής Προστασίας για τον Σπιζαετό) και κατέστρεψε τμήμα της ιστορικής πεζοπορικής διαδρομής 19 του νησιού.

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ

Στο υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, η έννοια της φέρουσας ικανότητας περιορίζεται στενά σε ποσοτικούς δείκτες χωρικής κάλυψης εδάφους, πυκνότητας εγκαταστάσεων και τεχνικής αντοχής των υποδοχέων (άρθρο 8 του σχεδίου ΚΥΑ). Αντίστοιχα, η ΣΜΠΕ, αν και αναγνωρίζει θεωρητικά την ανάγκη επανεξέτασης της φέρουσας ικανότητας σε ευαίσθητα νησιωτικά τοπία μικρής κλίμακας, αποτυγχάνει πλήρως να συνδέσει τη φέρουσα ικανότητα με τη διατήρηση του πολιτιστικού τοπίου και του παραδοσιακού αγροτικού χώρου.

Η Άνδρος δεν αποτελεί ένα τυπικό κυκλαδίτικο νησί. Διαθέτει μια ιδιαίτερη υδρολογική φυσιογνωμία, με πληθώρα επιφανειακών υδάτων, πηγών, καθώς και 12 θεσμοθετημένους μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους (Π.Δ. ΦΕΚ ΑΑΠ 229/2012). Παράλληλα, το ανθρωπογενές τοπίο συγκροτείται από τις ξερολιθικές κατασκευές (τις ανδριώτικες αιμασιές / αναβαθμίδες), η τέχνη των οποίων έχει εγγραφεί στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO (2018).

Αυτά τα στοιχεία δεν είναι αποσπασματικά· συγκροτούν ένα ενιαίο, ευαίσθητο σύστημα. Ως εκ τούτου, αιτούμαστε την ρητή αναδιατύπωση του κεφαλαίου περί Φέρουσας Ικανότητας στο τελικό κείμενο του ΕΧΠ-ΑΠΕ, με την προσθήκη της ακόλουθης διάταξης:

«Η φέρουσα ικανότητα των νησιωτικών περιοχών δεν εξαντλείται στην περιβαλλοντική, υδρολογική και οικολογική διάσταση, αλλά περιλαμβάνει και τη διατήρηση του πολιτιστικού τοπίου, του παραδοσιακού αγροτικού χώρου, των πηγών και του υδάτινου τοπίου, των αναβαθμίδων, των ξερολιθικών κατασκευών, του παλαιού κοινοχρήστου δημοτικού οδικού δικτύου και των λοιπών στοιχείων της πολιτιστικής κληρονομιάς που συγκροτούν τη φυσιογνωμία κάθε νησιού. Η εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας πρέπει να περιλαμβάνει αξιολόγηση των επιπτώσεων στα στοιχεία αυτά και όχι μόνο στα φυσικά οικοσυστήματα.»

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΜΕΣΩ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ

Η υψηλή οικολογική και πολιτισμική αξία της Άνδρου δεν αποτελεί μια υποκειμενική εκτίμηση των τοπικών φορέων, αλλά είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη μέσα από μια σειρά Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων LIFE, τα οποία υλοποιήθηκαν στο νησί τα τελευταία 14 χρόνια και έχουν δημιουργήσει μια κρίσιμη παρακαταθήκη:

Andros LIFE: Εφαρμογή μέτρων για την προστασία 4 ειδών πτηνών προτεραιότητας στη Ζώνη Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του νησιού.

Andros Park: Αποκατάσταση των ευαίσθητων αλλουβιακών δασών σκλήθρου (π.χ. στην περιοχή της Βόρης) και προστασία θαλάσσιων ειδών (Μεσογειακή Φώκια).

LIFE Terracescape: Επανακαλλιέργεια και αποκατάσταση των ξερολιθικών αναβαθμίδων (αιμασιών), αποδεικνύοντας τις οικολογικές (αντιδιαβρωτική προστασία εδάφους) και πολιτιστικές τους ωφέλειες ως «πράσινων υποδομών» απέναντι στην κλιματική αλλαγή.

Επιπλέον, η ηλεκτρονική διαβούλευση που πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με το Εργαστήριο Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Αιγαίου (υπό τον Ομότιμο Καθηγητή Ι. Σπιλάνη), με τίτλο «Άνδρος – Τι ανάπτυξη έχουμε, τι ανάπτυξη θέλουμε;», κατέγραψε ξεκάθαρα τις προτεραιότητες της τοπικής κοινωνίας (μόνιμοι κάτοικοι, εποχικοί και παραθεριστές).

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι πολίτες ιεραρχούν ως μέγιστες προτεραιότητες τη βελτίωση της ποιότητας ζωής της κοινωνίας, την προστασία του περιβάλλοντος και του τοπίου και τη διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος μέσω της αξιοποίησης των τοπικών πόρων, εκφράζοντας παράλληλα έντονη ανησυχία για την υπερεξάρτηση από τον τουρισμό και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος.

Η βιομηχανική ανάπτυξη αιολικών πάρκων έρχεται σε πλήρη σύγκρουση με τα ευρήματα αυτά, καθώς υπονομεύει τις εναλλακτικές, ήπιες μορφές ανάπτυξης (πεζοπορικός, οικοτουρισμός, τουρισμός ευεξίας) που στηρίζουν το νησί εκτός εποχής αιχμής.

ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ & ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΕΧΠ-ΑΠΕ

Με βάση τα παραπάνω, το Ερευνητικό Κέντρο Άνδρου, το εγχείρημα Andros Routes και η Ομάδα Εργασίας για το ΤΠΣ, καταθέτουν τις ακόλουθες δεσμευτικές προτάσεις προς ενσωμάτωση στο τελικό κείμενο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ:

5.1 Ρητή Απαγόρευση Βιομηχανικών Α.Π.Ε. (ΒΑΠΕ)

Δεδομένης της ευαίσθητης κλίμακας του κυκλαδικού χώρου, απαιτείται ο πλήρης αποκλεισμός της εγκατάστασης νέων ανεμογεννητριών βιομηχανικής κλίμακας στην Άνδρο. Οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις υπερκαλύπτουν τις ενεργειακές ανάγκες του νησιού. Τα στοιχεία της ΡΑΕ αποδεικνύουν ότι οι προγραμματιζόμενες επενδύσεις δεν αφορούν την τοπική κατανάλωση, αλλά την εξαγωγή ενέργειας προς την ηπειρωτική χώρα, μετατρέποντας το νησί σε βιομηχανική ζώνη παραγωγής ενέργειας εις βάρος της τοπικής οικονομίας και του περιβάλλοντος.

Κορυφογραμμές: Να θεσπιστεί καθολική απαγόρευση χωροθέτησης ενεργειακών εγκαταστάσεων στις κορυφογραμμές του νησιού.

Ζώνες Προστασίας: Απαγόρευση εγκατάστασης ΑΠΕ σε όλες τις Περιοχές Ειδικής Προστασίας (ΠΕΠ), τις περιοχές Natura 2000, τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) και τις Περιοχές Ελέγχου Χρήσεων (ΠΕΧ) του αγροτικού χώρου.

5.2 Προστασία του Πεζοπορικού και Υδρολογικού Δικτύου

Αποτύπωση στο Χαρτογραφικό Υπόβαθρο: Ζητείται να συμπεριληφθεί στο επίσημο χαρτογραφικό υπόβαθρο του ΕΧΠ-ΑΠΕ (και κατ’ επέκταση του ΤΠΣ) το σύνολο του χαρτογραφημένου και σηματοδοτημένου δικτύου διαδρομών της Άνδρου (Andros Routes), μήκους 240 χιλιομέτρων, συμπεριλαμβανομένης της διαδρομής 100 χιλιομέτρων που κατέχει τη διεθνή ευρωπαϊκή πιστοποίηση ποιότητας “Leading Quality Trails – Best of Europe”.

Ζώνες Αποκλεισμού πέριξ των μονοπατιών: Θέσπιση ελάχιστων αποστάσεων ασφαλείας και ζωνών αποκλεισμού για τη χωροθέτηση οποιουδήποτε έργου ΑΠΕ ή συνοδού τεχνικού έργου (ανοιχτές εκσκαφές, δρόμοι πρόσβασης) εκατέρωθεν των μονοπατιών.

Προστασία Υδάτινων Πόρων: Πλήρης αποκλεισμός χωροθέτησης σταθμών ΑΠΕ πλησίον των φυσικών πηγών, των ρεμάτων και των 12 θεσμοθετημένων μικρών νησιωτικών υγροτόπων.

5.3 Φωτοβολταϊκά Συστήματα και Αρχιτεκτονικός Έλεγχος

Προστασία Αγροτικής Γης: Απαγόρευση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σταθμών σε πολύτιμες φυσικές ή γεωργικές εκτάσεις, καθώς και σε περιοχές με υφιστάμενες ή εγκαταλελειμμένες αναβαθμίδες (αιμασιές) και άλλες παραδοσιακές αγροτικές κατασκευές (αλώνια, πηγάδια, νερόμυλους).

Μορφολογικός Έλεγχος: Κάθε μικρής κλίμακας εγκατάσταση φωτοβολταϊκών (που προορίζεται αποκλειστικά για την αυτοκατανάλωση κατοικιών και τοπικών επιχειρήσεων) πρέπει να υπόκειται σε υποχρεωτικό έλεγχο και έγκριση από το αρμόδιο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής, ώστε να εξασφαλίζεται η ομαλή ένταξή της στο δομημένο και φυσικό περιβάλλον.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΙΣ

Η Άνδρος έχει επιλέξει τον δρόμο της ήπιας, ποιοτικής και βιώσιμης ανάπτυξης. Το μέλλον του νησιού βασίζεται στην πολυεποχικότητα, την ενίσχυση της μόνιμης κατοίκησης, την αναζωογόνηση του αγροδιατροφικού τομέα και την προώθηση του φυσιολατρικού και πεζοπορικού τουρισμού. Το μοντέλο αυτό στηρίζεται άμεσα στην ακεραιότητα του φυσικού περιβάλλοντος και του πολιτιστικού τοπίου.

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, εάν δεν ενσωματώσει τις ιδιαιτερότητες του νησιωτικού χώρου και τις προτάσεις των φορέων μας, θα αποτελέσει όχημα υποβάθμισης της Άνδρου. Ζητούμε την πλήρη αναθεώρηση των διατάξεων που επιτρέπουν τη βιομηχανοποίηση των βουνών μας και τη ρητή θεσμική αναγνώριση του παλαιού κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου ως προστατευόμενου πολιτιστικού πόρου.

Για το

Ερευνητικό Κέντρο Άνδρου (Ε.Κ.Α.)

Andros Routes Project

 

[ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΝΕΑΠΟΛΙΤΩΝ ΤΑ ΒΑΤΙΚΑ2]

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ / ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ

Στο πλαίσιο της διαβούλευσης για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ

Ιούνιος 2026

Σε σχέση με το αναθεωρημένο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, τα παρόντα σχόλια αφορούν ιδίως την προτεινόμενη εναλλακτική λύση Δ, η οποία επιλέγεται ως προτεινόμενο σχέδιο μετά από συγκριτική αξιολόγηση περιβαλλοντικών κριτηρίων.

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί αναγκαία συνιστώσα της ενεργειακής μετάβασης. Ωστόσο, η επίτευξη των κλιματικών στόχων δεν μπορεί να αποσυνδέεται από την προστασία της βιοποικιλότητας, των υδάτων, του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της φέρουσας ικανότητας ευαίσθητων περιοχών.

Η επιτάχυνση των ΑΠΕ δεν πρέπει να οδηγεί σε τυφλή χωροθέτηση. Απαιτείται προηγούμενη ειδική, χωρική και επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση, ιδίως σε περιοχές υψηλής οικολογικής, ορνιθολογικής, υδρογεωλογικής, τοπιακής και πολιτιστικής αξίας.

1. Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ και περιοχές καταλληλότητας

Το νέο χωροταξικό προβλέπει ότι οι Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ δύνανται να αποτελούν υποπεριοχές των περιοχών καταλληλότητας.

Η προσέγγιση αυτή χρειάζεται σαφή περιορισμό.

Η καταλληλότητα δεν ισούται με επιτάχυνση.
Η επιτάχυνση απαιτεί αυστηρότερη και ειδικότερη αιτιολόγηση.

Περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής ευαισθησίας, ακόμη και αν εμφανίζονται ως περιοχές καταλληλότητας, δεν πρέπει να εντάσσονται σε καθεστώς επιτάχυνσης χωρίς προηγούμενη τεκμηριωμένη κρίση ότι αποτελούν περιοχές χαμηλής περιβαλλοντικής σύγκρουσης.

Η κρίση αυτή δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε δείκτες αιολικού δυναμικού, σε δυνατότητα ηλεκτρικής σύνδεσης ή στην απουσία τυπικού χαρακτηρισμού ως ΖΕΠ, όταν υπάρχουν ισχυρά επιστημονικά στοιχεία αυξημένης οικολογικής, ορνιθολογικής, υδρογεωλογικής, τοπιακής ή πολιτιστικής αξίας.

2. Ζώνες Ειδικής Προστασίας και κριτήριο αιολικού δυναμικού

Στο υπό διαβούλευση πλαίσιο προβλέπεται ότι οι Ζώνες Ειδικής Προστασίας αποτελούν περιοχές αποκλεισμού για αιολικές εγκαταστάσεις, εκτός εάν συντρέχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων και αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/sec.

Το κριτήριο αυτό είναι προβληματικό εάν λειτουργεί ως βάση κάμψης προστατευτικού κανόνα.

Το υψηλό αιολικό δυναμικό μπορεί να τεκμηριώνει ενεργειακό ενδιαφέρον. Δεν μπορεί όμως να υποκαθιστά την οικολογική αξιολόγηση ούτε να λειτουργεί ως αυτοτελές αντιστάθμισμα έναντι της προστασίας της ορνιθοπανίδας.

Η ορθή σειρά αξιολόγησης είναι η εξής:

Πρώτα πλήρης τεκμηρίωση οικολογικής συμβατότητας και απουσίας δυσμενών επιπτώσεων.
Μόνο εφόσον αυτή τεκμηριωθεί, μπορεί να συνεκτιμηθεί η ενεργειακή σκοπιμότητα.

3. ΣΠΠ / IBA GR206 και ανάγκη μεταβατικής προστασίας

Η ΣΠΠ / IBA GR206 της Χερσονήσου Μαλέα αποτελεί ισχυρό επιστημονικό τεκμήριο ορνιθολογικής αξίας.

Μπορεί να μην έχει αυτοδικαίως το ίδιο νομικό καθεστώς με Ζώνη Ειδικής Προστασίας, όμως δεν μπορεί να αγνοείται στο στάδιο του χωροταξικού σχεδιασμού, της ΣΜΠΕ και της αξιολόγησης Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ.

Μια περιοχή που έχει αναγνωριστεί επιστημονικά ως σημαντική για την ορνιθοπανίδα δεν μπορεί να παραμένει πλήρως εκτεθειμένη μόνο επειδή δεν έχει ολοκληρωθεί η τυπική διοικητική διαδικασία ένταξής της σε προστατευτικό καθεστώς.

Ζητείται να προβλεφθεί ειδικός μεταβατικός κανόνας αποκλεισμού ή, επικουρικώς, αυστηρής αποφυγής για ΣΠΠ / IBA που τεκμηριώνουν κρίσιμες μεταναστευτικές στενωπούς, ιδίως για τη ΣΠΠ / IBA GR206, μέχρι την ολοκλήρωση ειδικής ορνιθολογικής αξιολόγησης και την έκδοση αιτιολογημένης κρίσης περί ένταξης ή μη σε ΖΕΠ ή άλλο ισοδύναμο προστατευτικό καθεστώς.

4. Καρστικά εδάφη, ύδατα και υδρογεωλογική τρωτότητα

Η περιβαλλοντική παράμετρος των υδάτων δεν αξιολογείται επαρκώς στο υπό διαβούλευση πλαίσιο ως προς την υδρογεωλογική τρωτότητα περιοχών με καρστικό υπόβαθρο.

Σε καρστικά πεδία, γενικές γεωλογικές αναφορές δεν επαρκούν. Απαιτείται ειδική καρστική υδρογεωλογική αξιολόγηση, ιδίως όταν υφίστανται πιθανές λειτουργικές συνδέσεις με υπόγεια ύδατα, υδροληψίες, σπήλαια, υγροτόπους, προστατευόμενους οικοτόπους ή περιοχές Natura 2000.

Η επιλογή καρστικών χερσονήσων ή ακρωτηρίων ως κατάλληλων ή επιταχυνόμενων περιοχών ΑΠΕ, χωρίς προηγούμενη χαρτογράφηση υδρογεωλογικής ευπάθειας, ζωνών τροφοδοσίας, πηγών, σπηλαίων, υπόγειων υδατικών συστημάτων και σωρευτικών επιπτώσεων, συνιστά σοβαρή πλημμέλεια στρατηγικής χωροταξικής αξιολόγησης.

Για τον λόγο αυτό πρέπει να προβλεφθεί:

α) αξιολόγηση των καρστικών περιοχών ήδη στο επίπεδο του χωρικού σχεδιασμού,
β) ειδική καρστική υδρογεωλογική αξιολόγηση πριν από την έκδοση ΑΕΠΟ,
γ) ρητό χωροταξικό κριτήριο αποκλεισμού ή ζώνη αυξημένης προστασίας για καρστικές χερσονήσους και ακρωτήρια υψηλής υδρογεωλογικής τρωτότητας.

5. Ακρωτήρια, χερσόνησοι και μεταναστευτικές στενωποί

Η χρήση υψομετρικών ή γενικών τεχνικών κριτηρίων δεν αρκεί για την προστασία περιοχών όπως η Χερσόνησος του Μαλέα.

Ο Κάβο Μαλέας, παρότι δεν εμπίπτει κατ’ ανάγκη σε υψηλό υψόμετρο, παρουσιάζει ιδιαίτερη περιβαλλοντική ευαισθησία λόγω:

• χερσονησιωτικού χαρακτήρα,
• μεταναστευτικής στενωπού,
• παράκτιων και βραχωδών ενδιαιτημάτων,
• καρστικότητας,
• σπηλαιολογικής αξίας,
• γεωμορφολογικής ακεραιότητας,
• τοπιακής και πολιτιστικής μοναδικότητας.

Προτείνεται να προστεθεί ειδικό χωροταξικό κριτήριο αποκλεισμού ή αυστηρής αποφυγής για ακρωτήρια, στενώσεις, χερσονήσους, μεταναστευτικές διόδους και περιοχές όπου το μικρό πλάτος του φυσικού χώρου πολλαπλασιάζει τις επιπτώσεις φραγμού, εκτόπισης και κατάτμησης.

6. Ηλεκτρικός χώρος και συνοδές υποδομές

Η ύπαρξη ηλεκτρικού χώρου, δυνατότητας σύνδεσης ή γειτνίασης με υποδομές μεταφοράς δεν αποτελεί τεκμήριο χωροταξικής ή περιβαλλοντικής καταλληλότητας.

Ειδικά στη Χερσόνησο του Μαλέα, κάθε έργο ΑΠΕ πρέπει να αξιολογείται ενιαία με το σύνολο των συνοδών και λειτουργικά συνδεόμενων έργων του, όπως:

οδοποιία, πλατείες ανέγερσης, πρανή, θεμελιώσεις, εργοτάξια, υποσταθμοί, γραμμές μεταφοράς, υπόγειες ή εναέριες καλωδιώσεις, λιμενικές ή παράκτιες εξυπηρετήσεις και τυχόν αποθήκευση ενέργειας.

Η αποσπασματική αξιολόγηση του κύριου ενεργειακού έργου χωρίς τις συνοδές υποδομές οδηγεί σε τεχνητή κατάτμηση και υποεκτίμηση των πραγματικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

7. Εκκρεμή και ήδη αδειοδοτημένα έργα

Για τα ήδη αδειοδοτημένα ή εκκρεμή έργα εντός ή πλησίον της ΣΠΠ / IBA GR206 και των λειτουργικά συνδεόμενων ζωνών της, πρέπει να προβλεφθεί μεταβατικός μηχανισμός επανελέγχου.

Ο επανέλεγχος πρέπει να αφορά την ορνιθολογική, καρστική υδρογεωλογική, τοπιακή, πολιτιστική και σωρευτική επάρκεια του φακέλου.

Όπου δεν έχει προηγηθεί ειδική αξιολόγηση ικανή να άρει κάθε εύλογη επιστημονική αμφιβολία, δεν πρέπει να επιτρέπεται η έναρξη εργασιών που προκαλούν μη αναστρέψιμη βλάβη, όπως εκχερσώσεις, διανοίξεις οδοποιίας, εκβραχισμοί, θεμελιώσεις, πλατείες ανέγερσης, υποσταθμοί και καλωδιώσεις.

Συμπεράσματα — Αιτήματα

Με βάση τα παραπάνω ζητείται:

1. Να αποσαφηνιστεί ότι οι περιοχές καταλληλότητας δεν ταυτίζονται με Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ.
2. Να εξαιρεθούν από Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ οι περιοχές υψηλής οικολογικής, ορνιθολογικής, υδρογεωλογικής, τοπιακής και πολιτιστικής ευαισθησίας.
3. Να μην μπορεί το κριτήριο αιολικού δυναμικού άνω των 7,5 m/sec να λειτουργεί ως βάση κάμψης προστασίας σε ΖΕΠ ή άλλες ευαίσθητες περιοχές.
4. Να θεσπισθεί ειδικό χωροταξικό κριτήριο αποκλεισμού ή αυστηρής αποφυγής για ακρωτήρια, χερσονήσους, στενώσεις και μεταναστευτικές διόδους.
5. Να προβλεφθεί ειδική αξιολόγηση καρστικών περιοχών ήδη στο επίπεδο του χωρικού σχεδιασμού.
6. Να απαιτείται ειδική καρστική υδρογεωλογική αξιολόγηση πριν από κάθε νέα ΑΕΠΟ ή ουσιώδη τροποποίηση ΑΕΠΟ σε τέτοιες περιοχές.
7. Να προβλεφθεί μεταβατικός μηχανισμός επανελέγχου για εκκρεμή ή ήδη αδειοδοτημένα έργα εντός ή πλησίον ευαίσθητων περιοχών.

Ειδικά για τη Χερσόνησο του Μαλέα

Ζητείται ειδικότερα:

1. Να εξαιρεθούν ρητά η Χερσόνησος και Οροσειρά Κάβο Μαλέα, η ΣΠΠ / IBA GR206 και οι λειτουργικά συνδεόμενες μεταναστευτικές, παράκτιες, θαλάσσιες και υδρογεωλογικές ζώνες από κάθε Περιοχή Επιτάχυνσης ΑΠΕ.
2. Να χαρακτηρισθεί η ίδια χωρική ενότητα ως περιοχή αποκλεισμού ή, επικουρικώς, αυστηρής αποφυγής για βιομηχανικής κλίμακας χερσαία αιολικά, μεγάλης κλίμακας φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, υποσταθμούς, γραμμές, καλωδιώσεις, οδοποιία, εργοτάξια και κάθε λειτουργικά συνδεόμενη υποδομή.
3. Να προβλεφθεί υποχρεωτική ειδική ορνιθολογική, καρστική υδρογεωλογική, τοπιακή, δασική, πυροπροστατευτική και σωρευτική αξιολόγηση πριν από κάθε νέα ΑΕΠΟ ή ουσιώδη τροποποίηση ΑΕΠΟ στην περιοχή.
4. Να θεσπισθεί ρητή ρήτρα ότι ο ηλεκτρικός χώρος, οι όροι σύνδεσης και οι υφιστάμενες ή σχεδιαζόμενες υποδομές μεταφοράς δεν αποτελούν τεκμήριο χωροταξικής ή περιβαλλοντικής καταλληλότητας για βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ στον Κάβο Μαλέα.
5. Να προβλεφθεί ότι η αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο κύριο ενεργειακό έργο, αλλά πρέπει να καταλαμβάνει ενιαία το σύνολο των συνοδών, βοηθητικών και λειτουργικά συνδεόμενων έργων και υποδομών.
6. Να διασφαλιστεί πλήρης γεωχωρική ακρίβεια και αδειοδοτική ιχνηλασιμότητα, με πρόσβαση σε πρωτογενή, επεξεργάσιμα και γεωαναφερμένα στοιχεία για το σύνολο των έργων και υποδομών που αφορούν τη Χερσόνησο του Μαλέα.

Τελική τοποθέτηση

Η Χερσόνησος του Μαλέα δεν είναι απλώς ένας διαθέσιμος χώρος εγκατάστασης έργων. Είναι ιστορικό θαλάσσιο πέρασμα, φυσικό και πολιτιστικό τοπίο, περιοχή ιδιαίτερης γεωμορφολογικής, σπηλαιολογικής, ορνιθολογικής και υδρογεωλογικής σημασίας.

Η βλάβη από βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ δεν περιορίζεται στην οπτική όχληση. Περιλαμβάνει αλλαγή κλίμακας, θορύβου, φωτισμού, κορυφογραμμής, δρόμων, πλατειών, υποσταθμών και γραμμών διασύνδεσης. Αλλοιώνει τη σχέση φυσικού, πολιτιστικού και θαλάσσιου τοπίου.

Η Χερσόνησος του Μαλέα δεν ζητεί εξαίρεση επειδή αντιτίθεται στις ΑΠΕ. Ζητεί εξαίρεση από καθεστώτα επιτάχυνσης και από βιομηχανικής κλίμακας χωροθέτηση επειδή, βάσει των διαθέσιμων επιστημονικών και χωρικών δεδομένων, δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως περιοχή χαμηλής περιβαλλοντικής σύγκρουσης

 

Πειραιας 24/6/2026

[Βασιλική Κανέλλου]

“… Η Άνδρος αποτελεί έναν τόπο εξαιρετικής πολιτιστικής πυκνότητας, με σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, εκατοντάδες χαρακτηρισμένα μνημεία, ιστορικές μονές, ξωκκλήσια, παραδοσιακούς οικισμούς, αναβαθμίδες, ξερολιθιές και ένα μοναδικό παλαιό οδικό δημοτικό δίκτυο (μονοπάτια) που διασχίζει ολόκληρο το νησί.

Η αξία της Άνδρου δεν βρίσκεται μόνο σε επιμέρους προστατευόμενα σημεία, αλλά κυρίως στη συνοχή ενός ενιαίου φυσικού και πολιτιστικού τοπίου. Αποτελεί ένα σύνθετο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο που διαμορφώθηκε μέσα από τη διαχρονική αλληλεπίδραση ανθρώπου και φύσης και διατηρεί μέχρι σήμερα εξαιρετικά υψηλό βαθμό αυθεντικότητας, αποτελώντας συγχρόνως βασικό παράγοντα της τοπικής οικονομίας, μέσω του πεζοπορικού, φυσιολατρικού και πολιτιστικού τουρισμού…” Εταιρεία Ανδρίων Επιστημόνων
Δεν της αξίζει να συμβεί ότι και στη Νότια Εύβοια…

[Κωνσταντός Σωκράτης Σταύρος]

1. Το νέο χωροταξικό να εφαρμοστεί ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ και για όσα έργα Α,Π.Ε. δεν έχουν ξεκινήσει να κατασκευάζονται
   2. Όλες οι Μελέτες ΑΠΕ, άσχετα αν έχουν πάρει ΑΕΠΟ (Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων) ή αν είναι σε διαβούλευση ή αν ελέγχονται στις υπηρεσίες του ΥΠΕΝ, να κριθούν σύμφωνα με το πνεύμα και τους όρους του νέου χωροταξικού.
   3. Κάποιες παλαιότερες αιτήσεις για ΑΣΠΗΕ (Αιολικοί Σταθμοί Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας) είναι εντελώς παράνομες σύμφωνα με το Νέο Πλαίσιο. Αυτές να απορριφθούν όλες και όχι να εξαιρεθούν επειδή έτυχε να κατατεθούν λίγο πριν τη διαβούλευση.
   4. Να απαγορευθεί κάθε εγκατάσταση ΑΠΕ, ανεξαρτήτως σε ποιο στάδιο βρίσκεται η αίτηση επενδυτή, η οποία βρίσκεται μέσα στα Παγκόσμια Γεωπάρκα της UNESCO. Πρέπει το περιβάλλον τους και οι Γεώτοποι να προστατευθούν.
   5. Δεν είναι δυνατόν μια αίτηση για ΑΠΕ, να είναι πάνω από 1.200m υψόμετρο ή σε NATURA ή σε ΓΕΩΠΑΡΚΟ ή σε ΠΑΔ (Περιοχές Άνευ Δρόμου) σαν Αλπικά στα 2.000+ υψόμετρο, και να παίρνουν Άδεια εγκατάστασης μόνο και μόνο επειδή κάποιοι πρόλαβαν να τις καταθέσουν πριν τη διαβούλευση του Νέου Σχεδίου.
   6. Θα είναι Άδικο και Ατιμία για το Περιβάλλον των Αλπικών της Πίνδου και των Αγράφων να παραμένουν σε ισχύ ελέγχου οι Αιτήσεις ΑΠΕ και να τύχουν πιθανόν κανονικής έγκρισης για εγκατάσταση, αφού ήδη όλες οι βουνοκορφές των 1800-2200 είναι καπαρωμένες από τέτοιες αιτήσεις για ΑΣΠΗΕ.
   7. Η Πίνδος και τα Άγραφα αποτελούν ορεινά οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας και χωρίς το καινούργιο Νομοσχέδιο Χωροταξικού θα ‘πρεπε να εξαιρούνται από εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Απόδειξη ότι στις 26 και 27 Ιουνίου στην Κόνιτσα γίνεται Διεθνές Συνέδριο για το Βαλκανικό Αγριόγιδο.
   8. Να σταματήσει κάθε προσπάθεια εγκατάστασης του φωτοβολταϊκού των 15000 στρεμμάτων στα Αντιχάσια. Δεν είναι δυνατόν ένα τέτοιο φαραωνικό
   έργο να είναι τόσο κοντά και τόσο φάτσα στο δεύτερο, μετά το Άγιο Όρος, θρησκευτικό παγκόσμιο προορισμό της Ελλάδας, δηλαδή στα ΜΕΤΕΩΡΑ.
   9. Είναι κοινό μυστικό και ειδικά στους κύκλους των Τεχνοκρατών, ότι τα ήδη υπάρχοντα έργα ΑΠΕ, όχι μόνο επαρκούν για τις εγχώριες ενεργειακές ανάγκες, αλλά έχουν μπλοκάρει και στην παροχέτευση. Άρα γιατί τόση σπουδή για παραπανήσια έργα ΑΠΕ αντίθετα με το πνεύμα του Νέου Πλαισίου (μιλάμε για τις εκκρεμείς μελέτες). Μήπως για να εξάγουν κάποιο μεγαλοεπενδυτές;
   10. Αφού το Νομοσχέδιο του Νέου Χωροταξικού, αποδέχεται λάθη του προηγούμενου που ίσχυε και βάζει όρους και μάλιστα οριζόντιους (όπως υψόμετρο, Natura, κλπ) γιατί δεν ΛΥΤΡΩΝΕΙ τις περιοχές που κινδυνεύουν με παρεμβάσεις, και να ισχύσει ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ;
   11. Το Νομοσχέδιο δεν ασχολείται καθόλου με τα μικρά Υδροηλεκτρικά. Επισημαίνω ότι είναι η μάστιγα των τελευταίων χρόνων κατακερματίζουν τα ποτάμια μας, (βλέπε 27 ΥΗΕ θέλουν μόνο στο Βενέτικο) χωρίς ιδιαίτερες απαγορεύσεις. Καταστρέφουν ιχθυοπανίδες (ειδικά Άγριας Πέστροφας) αλλοτριώνουν τους Βιότοπους των Ποταμιών.
   12. Να μπουν αυστηροί όροι για αιτήσεις ΥΗΕ στα ποτάμια μας. Έχουμε δει «επενδυτές», οι οποίοι απλά για να μεγαλώσουν το εισόδημά τους, και χωρίς καν να ξέρουν την περιοχή, να αιτούνται επένδυση για ΥΗΕ, μόνο και μόνο επειδή η Νομοθεσία δεν τους δυσκολεύει.
   13. Η Ανάπτυξη του Ορεινού Όγκου, η αποτροπή της ερημοποίησης της υπαίθρου, με εργαλεία όπως τον οικοτουρισμό, τον τουρισμό βουνού, την επισκεψιμότητα του ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ Μετεώρων και Πύλης, απαιτεί εδώ και τώρα την απαγόρευση κάθε δραστηριότητας ειδικά ΑΣΠΗΕ στον ορεινό όγκο της Πίνδου.
   14. Να σταματήσει το φαινόμενο της μεταβίβασης – μεταπώλησης των αδειών ΑΠΕ από μικρούς σε μεγαλύτερους επενδυτές. Κανονικά μέσα σε 1-2 χρόνια από την κάθε ΑΕΠΟ θα πρέπει να ξεκινά η κατασκευή. Είναι κρίμα να παζαρεύουν τα μεγάλα ενεργειακά λόμπυ εις βάρος του περιβάλλοντος και της φυσικής κληρονομιάς όλων μας.
   15. Προτείνω, όταν έρθει μετά τη δημόσια διαβούλευση το Νομοσχέδιο προς ψήφιση στην Βουλή, η ψηφοφορία να είναι ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ. Για να μάθουμε και να γνωρίζουν και οι επόμενες γενιές Ελλήνων, ποιοι στήριξαν το περιβάλλον και ποιοι ασέλγησαν (για τους δικούς τους λόγους) πάνω του.

[Μορφωτικός Σύλλογος Μπελοκομίτη Δολόπων]

Ο Μορφωτικός Σύλλογος Μπελοκομίτη Δολόπων συντάσσεται με τις απόψεις που κατέθεσε το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας.

[ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ]

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
(εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του
ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο
αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο
επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και
παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες-και
σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.
Ειδικότερα,
Α. Μεταβατικές διατάξεις.
Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των
σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα
ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα
Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με
την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η
Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων,
η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να
εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν
έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη
θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 1 από 38
αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα
με αυτές,
α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ
εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού
σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.
β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και
ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.
γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται
και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και
λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να
επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της
αρχικής.
Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις
(ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση
τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με
τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να
θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με
υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών
χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης
που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων
κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο
απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί
σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε
διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής
φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα
φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την
υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να
εξακολουθήσει νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα
των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η
εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.
Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το
μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να
καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας.
Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 2 από 38
αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’
εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η
θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’
αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του
πλημμελειών.
Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου
Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που
στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της
βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και
χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική
προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση
περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες του Πλαισίου.
Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’
εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,
α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού
σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,
β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα
επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει
και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.
1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει
ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της
βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση
(υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν
επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.
Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές
του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του
εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή
παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών
πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το
πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των
ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 3 από 38
μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά
υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.
Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις
ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα
πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της
πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις
καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το
Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να
προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς
το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που
συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).
Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη
συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον: α) δεν στηρίζονται σε
πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να
έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,
και β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ
κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των
επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ
πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής
κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.
Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής
αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής
Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το
2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των
σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της
ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές
της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό
Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων
παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί
σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία
εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού
περιβάλλοντος.
Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική
κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της
UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 4 από 38
διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την
αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε
άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια,
δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την
επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά
περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική
βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του
φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό
φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού
νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα
έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των
οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι
αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις
όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης
περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της
κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται
σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο
κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου
εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων
υποβαθμίζονται συστηματικά.
Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της
τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές
επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και
απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των
φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα,
ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι
ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η
συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί
να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική
διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα
θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των
αερίων του θερμοκηπίου. Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται
σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως
προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.
Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και
του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 5 από 38
μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας
βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη
που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε
επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς
λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω
παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα
ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο
Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει
λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει
δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το
αναγκαίο επιστημονικό κύρος.
Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού
κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας
και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του
συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο
επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων
έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να
ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με
την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά
τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που
μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το
διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του
φυσικού περιβάλλοντος.
2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από
ΑΠΕ ?
Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή
ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι
πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο
την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη
του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια
λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας
επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)
για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις
αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους
Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 6 από 38
έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το
2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι
αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους
ΑΣΠΗΕ τοέτος 2050.
Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους
λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της
παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο
φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη
λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην
κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής
αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από
ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και
οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή
του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της
απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και
υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα
οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει
συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου
ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι
κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot
βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.
3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής
ενέργειας από ΑΠΕ ?
Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές
προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο
κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας
βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η
τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε
συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή,
χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την
αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας
ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική,
νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε
ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας
είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 7 από 38
του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του
χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα
κ.λπ.).
Ηοριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση
ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του
αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο
και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική
αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος
στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει
τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και,
αφετέρου, να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν
υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να
αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι
δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την
εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.
Ηφέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με
την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να
εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες
κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό,
καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά,
αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης
επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η
ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με
φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα
οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών
ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να
υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο
Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη
για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν
περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η
εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη
την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο
θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη,
καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει
τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει
δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ. ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 8 από 38
περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου
εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης
της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση
γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι
σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το
μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200
μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές
περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει
μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.
Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας
έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με
σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες,
οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η
περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.
Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το
Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και
αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό. Ως εκ τούτου, αντί
να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική
μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός
εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το
πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών
εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε
τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος),
για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την
εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές
περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία
βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο
λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και
επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.
Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την
επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το
αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το
οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της
χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.
Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια
των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 9 από 38
περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και
να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως,
στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό,
αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα
με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι
στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά
είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα
ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για
όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης
και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ. 8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές
αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς
κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι).
Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς
αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!
4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)
Εξαιρέσεις
Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε
ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς
απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε
περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα
είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα
απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά
να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα,
ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους
από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε
νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές
(π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).
Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την
βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη
διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να
θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.
Τοπίο
Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο
οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 10 από 38
υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία
θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας
αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης,
2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)
Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία
επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση
συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η
προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό,
και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη
από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής
κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως
ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.
Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση
ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση
καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο, χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής
μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.),
όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για
το καθένα από αυτά.
Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως
ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο
από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του
προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής
παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.
Προστασία των νησιών
Ηδιάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν
τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε
σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να
υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά
του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του
φυσιογνωμία κ.λπ.
Αποκατάσταση
Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά
την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει
οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 11 από 38
διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη
φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το
μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της
ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής
αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο
αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να
υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ. εγγυητικής επιστολής) ότι
την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.
Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία.
Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την
αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και
οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την
οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών
αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται
κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται
κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση
υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να
ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο
εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση
αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη
επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα
στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες
υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση
αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος,
γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη
λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.
Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης
Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο
άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και
πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν
διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες
μπαταρίες
αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με
οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 12 από 38
από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής
κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών

[Σπύρος Τσαούσης]

Ως Αντιδήμαρχος του Δήμου Άνδρου παραθέτω το ψήφισμα του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου με το οποίο:

1. Εγκρίνει το παρόν ψήφισμα ως επίσημη θέση του Δήμου Άνδρου στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης επί της αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.
2. Αποφασίζει την υποβολή του παρόντος ψηφίσματος στη δημόσια διαβούλευση, συνοδευόμενου από εκτενή έκθεση τεκμηρίωσης, καθώς και από κάθε πρόσφορο επιστημονικό, τεχνικό, νομικό και περιβαλλοντικό στοιχείο που στηρίζει τη θέση του Δήμου Άνδρου.
3. Την υπαγωγή της νήσου Άνδρου σε ιδιαίτερο καθεστώς χωροταξικής προστασίας, λόγω της μοναδικής υδρολογικής, οικολογικής, γεωμορφολογικής, τοπιακής και πολιτιστικής φυσιογνωμίας της.
4. Την άμεση τροποποίηση του κριτηρίου καθολικής απαγόρευσης νέων αιολικών έργων στα νησιά της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου με όριο έκτασης 300 τ.χλμ., ώστε να συμπεριληφθεί το σύνολο των νησιών των Κυκλάδων στο προστατευτικό καθεστώς
5. Επικουρικά, εφόσον δεν υιοθετηθεί η τροποποίηση του ορίου των 300 τ.χλμ., την πρόβλεψη ειδικής ρύθμισης εξαίρεσης της Άνδρου, λόγω των ιδιαίτερων υδρολογικών, οικολογικών, γεωμορφολογικών, τοπιακών και πολιτιστικών χαρακτηριστικών της.
6. Την εξαίρεση της Άνδρου από τις Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ, τις Περιοχές Προτεραιότητας και τις γενικές ζώνες υποδοχής και χωροθέτησης νέων έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας που συνεπάγονται νέα χωρική, περιβαλλοντική, υδρολογική, τοπιακή ή κοινωνική επιβάρυνση.
7. Τη ρητή εξαίρεση της Άνδρου από τη χωροθέτηση νέων αιολικών εγκαταστάσεων και ανεμογεννητριών, ανεξαρτήτως μεγέθους, ισχύος ή τεχνικών χαρακτηριστικών.
8. Τον αποκλεισμό των περιοχών Natura 2000, των Ζωνών Ειδικής Προστασίας, των Ειδικών Ζωνών Διατήρησης, των μεταναστευτικών διαδρόμων πτηνών, των κρίσιμων ενδιαιτημάτων και των λοιπών ευαίσθητων περιοχών βιοποικιλότητας από κάθε καθεστώς ταχείας ή προνομιακής αδειοδότησης ΑΠΕ.
9. Τη μη χωροθέτηση νέων αιολικών σταθμών σε κορυφογραμμές, ορεινούς όγκους, λεκάνες απορροής, περιοχές τροφοδοσίας πηγών και υδροφορέων, περιοχές που επηρεάζουν άμεσα μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, παράκτια οικοσυστήματα, ιστορικά μονοπάτια, παραδοσιακές αναβαθμίδες, ξερολιθιές και περιοχές υψηλής ορνιθολογικής αξίας.
10. Την εξαίρεση της Άνδρου από την υποδοχή φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων μεγάλης κλίμακας, όταν αυτές συνεπάγονται σφράγιση εδάφους, αλλοίωση αγροτικών εκτάσεων, μεταβολή υδρολογικών χαρακτηριστικών, απώλεια παραγωγικής γης ή υποβάθμιση του τοπίου.
11. Την ιδιαίτερα αυστηρή αξιολόγηση οποιασδήποτε πρότασης υδροηλεκτρικού έργου, δεδομένης της εξαιρετικής σημασίας των ρεμάτων, των πηγών και της οικολογικής παροχής των υδατορεμάτων της Άνδρου.
12. Την υποχρεωτική προηγούμενη εκτίμηση φέρουσας ικανότητας και σωρευτικών επιπτώσεων για το σύνολο της Άνδρου πριν από οποιαδήποτε νέα χωροθέτηση έργου ΑΠΕ ή συνοδής υποδομής.
13. Την πλήρη συνεκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων από υφιστάμενα, αδειοδοτημένα, εκκρεμή, ώριμα, τροποποιούμενα ή μελλοντικά έργα ΑΠΕ, καθώς και από τα συνοδά τους έργα.
14. Τη μη θέσπιση μεταβατικών διατάξεων που θα εξαιρούν πλήρως από το νέο χωροταξικό καθεστώς έργα που έχουν μεν περιβαλλοντική αδειοδότηση, έγκριση τυπικής πληρότητας ή αίτημα για Οριστική Προσφορά Σύνδεσης, αλλά δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί και εξακολουθούν να απαιτούν ουσιώδεις εγκρίσεις, τροποποιήσεις, νέα περιβαλλοντική αξιολόγηση ή αδειοδότηση συνοδών έργων.
15. Την άμεση ανάκληση, επανεξέταση και οριστική ακύρωση όλων των υφιστάμενων, εκκρεμών ή ώριμων αδειών αιολικών σταθμών και λοιπών έργων ΑΠΕ στην Άνδρο, εφόσον δεν έχουν υλοποιηθεί.
16. Την πλήρη συνεκτίμηση της Οδηγίας-Πλαίσιο για τα Ύδατα και της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ώστε να απορρίπτεται κάθε έργο που ενδέχεται να προκαλέσει υποβάθμιση υδάτινου σώματος ή να εμποδίσει την επίτευξη ή διατήρηση καλής κατάστασης των υδάτων.
17. Τη ρητή προστασία των δεκατριών μικρών νησιωτικών υγροτόπων της Άνδρου, των ζωνών προστασίας τους, των λεκανών απορροής τους και των ρεμάτων που τους τροφοδοτούν.
18. Τη ρητή προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων, των εκβολών ρεμάτων, των λιβαδιών Ποσειδωνίας και των θαλάσσιων οικοσυστημάτων που συνδέονται λειτουργικά με τη χερσαία περιβαλλοντική ισορροπία της Άνδρου.
19. Την απαγόρευση νέων δρόμων πρόσβασης, εκτεταμένων εκσκαφών, ισοπεδώσεων κορυφογραμμών, βαριών θεμελιώσεων, δικτύων μεταφοράς και πυλώνων σε περιβαλλοντικά, υδρολογικά, γεωμορφολογικά και τοπιακά ευαίσθητες περιοχές.
20. Τη ρητή και οριζόντια προστασία του επίσημου δικτύου μονοπατιών της Άνδρου, των παραδοσιακών αναβαθμίδων, των πεζουλιών, των ξερολιθιών και του ευρύτερου πολιτιστικού τοπίου από έργα ΑΠΕ και συνοδές υποδομές που προκαλούν αλλοίωση ή υποβάθμιση.
21. Τη θεσμοθέτηση ειδικού τοπικού χωροταξικού σχεδιασμού για την Άνδρο, με ευθύνη και ουσιαστική συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ώστε οι ενεργειακές επιλογές να συνδέονται αποκλειστικά με τις πραγματικές ανάγκες του νησιού και όχι με επενδυτικά σχέδια μεγάλης κλίμακας που εξάγουν ενέργεια και αφήνουν την περιβαλλοντική επιβάρυνση στην τοπική κοινωνία.
22. Την ολοκλήρωση και θεσμοθέτηση των απαιτούμενων Προεδρικών Διαταγμάτων, Σχεδίων Διαχείρισης και ειδικών μέτρων προστασίας για τις περιοχές Natura 2000 της Άνδρου πριν από οποιαδήποτε νέα χωροταξική ή αδειοδοτική κρίση που αφορά έργα ΑΠΕ στο νησί.
23. Την προσαρμογή του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ ώστε η Άνδρος να μην αντιμετωπίζεται ως απλή ενεργειακή ζώνη, αλλά ως νησιωτικό οικοσύστημα περιορισμένης φέρουσας ικανότητας και αυξημένης ανάγκης προστασίας.
24. Τη δυνατότητα ανάπτυξης μόνο ήπιων, αποκεντρωμένων, μικρής κλίμακας και τοπικά προσαρμοσμένων λύσεων ενεργειακής εξοικονόμησης και παραγωγής, με σκοπό την κάλυψη πραγματικών τοπικών αναγκών, χωρίς βλάβη στο φυσικό, υδρολογικό, τοπιακό και πολιτιστικό περιβάλλον.
25. Τη ρητή αναγνώριση ότι η Άνδρος υφίσταται αναιτιολόγητα συνδυασμένη και δυσμενή κανονιστική έκθεση λόγω της παράλληλης εφαρμογής του κριτηρίου των 300 τ.χλμ. και της τουριστικής κατάταξης των Δημοτικών Ενοτήτων της στις κατηγορίες Γ και Δ.
26. Την πρόβλεψη ότι το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Άνδρου θα μπορεί, με βάση τη φέρουσα ικανότητα και τις πραγματικές ενεργειακές ανάγκες του νησιού, την προστασία Natura, τα ύδατα, το τοπίο και τις σωρευτικές επιπτώσεις, να αποκλείει ουσιαστικά και όχι μόνο τυπικά νέες αιολικές εγκαταστάσεις και συνοδές υποδομές.
27. Την κατάργηση ή την μη εφαρμογή στην Άνδρο της εξαίρεσης που επιτρέπει αιολικά έργα σε Ζώνες Ειδικής Προστασίας λόγω υψηλού αιολικού δυναμικού, ιδίως άνω των 7,5 m/sec.
28. Την υποχρεωτική εκπόνηση ειδικής τρισδιάστατης τοπιακής και οπτικής αξιολόγησης για κάθε έργο ΑΠΕ και συνοδό έργο στην Άνδρο, με σημεία παρατήρησης όχι μόνο τους οικισμούς, αλλά και το επίσημο δίκτυο μονοπατιών, τις αναβαθμίδες, τις κορυφογραμμές, τις τουριστικές διαδρομές και τα τοπία ιδιαίτερης αξίας.
29. Την απαγόρευση νέας βαριάς οδοποιίας πρόσβασης σε κορυφογραμμές, ορεινούς όγκους, περιοχές Natura, λεκάνες απορροής, περιοχές τροφοδοσίας πηγών, περιοχές μονοπατιών και τοπία ιδιαίτερης πολιτιστικής αξίας.
30. Τη μη ένταξη γραμμών διασύνδεσης, πυλώνων, υποσταθμών και λοιπών συνοδών υποδομών ΑΠΕ σε καθεστώς ταχείας ή προνομιακής αδειοδότησης, όταν αυτές διέρχονται από ευαίσθητες οικολογικές, υδρολογικές ή τοπιακές περιοχές της Άνδρου.
31. Τη ρητή σύνδεση κάθε επιτρεπτής ενεργειακής λύσης με την κάλυψη πραγματικών τοπικών αναγκών και όχι με την παραγωγή και εξαγωγή ενέργειας προς το ηπειρωτικό σύστημα.
32. Τη ρητή πρόβλεψη ότι καμία μεταβατική διάταξη δεν μπορεί να εμποδίζει την επανεξέταση μη υλοποιημένων ή τροποποιούμενων έργων υπό το φως των νέων δεδομένων φέρουσας ικανότητας, σωρευτικών επιπτώσεων, Natura, υδάτων, τοπίου και κοινωνικής αποδοχής

Επισυνάπτεται ο σύνδεσμος της έκδοσης ψηφίσματος σχετικά με το Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ και την εξαίρεση της Άνδρου από το καθεστώς προστασίας των Κυκλάδων:
https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

[Ηλίας Καραμπάς]

Συμμετοχή στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού. 

 

Όσον αφορά την Εύβοια:

Η Εύβοια δεν αποτελεί απλώς μια επιβαρυμένη περιοχή, αλλά μια ζώνη που έχει ξεπεράσει προ πολλού κάθε όριο βιώσιμης χωρητικότητας. Η πολυετής, άναρχη και υπερσυγκεντρωτική ανάπτυξη αιολικών σταθμών έχει δημιουργήσει ένα καθεστώς διαρκούς περιβαλλοντικής και κοινωνικής ασφυξίας, χωρίς ποτέ να έχει προηγηθεί ουσιαστική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων. Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ όχι μόνο δεν αντιμετωπίζει αυτή την πραγματικότητα, αλλά στην ουσία τη νομιμοποιεί και τη διαιωνίζει.

Το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura κτλ.), ενώ κατ’ ουσίαν ακυρώνει στην πράξη οποιαδήποτε προσπάθεια εξορθολογισμού. Τα έργα, τα οποία βρίσκονται σε «ανοιχτή» διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης (ακόμη και σε πρώιμο αδειοδοτικό στάδιο), μέχρι 20/5/2026, υπόκεινται στις προβλέψεις του ισχύοντος προβληματικού ΕΧΠ-ΑΠΕ, με τους νέους όρους και κανόνες να μην έχουν αναδρομική ισχύ. Κατ’  αυτόν τον τρόπο, αν κατασκευαστούν όλα τα σχεδιαζόμενα αδειοδοτημένα έργα σε στεριά και θάλασσα (ΑΣΠΗΕ, σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, έργων αντλησιοταμίευσης, πλωτών φωτοβολταϊκών, έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς) στο Νομό της Εύβοιας θα υπάρξει περαιτέρω καταστροφή πολύτιμων οικοσυστημάτων, δασικού κεφαλαίου, προστατευόμενων περιοχών, του Τοπίου, της Φυσικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς εν γένει.

Η Εύβοια έχει ήδη πληρώσει δυσανάλογο τίμημα. Η περαιτέρω ενεργειακή καταπόνηση του νησιού δεν αποτελεί βιώσιμη λύση, αλλά τη συνέχιση ενός αδιέξοδου  μοντέλου ανάπτυξης.

Για τα  θέματα επί του συνόλου και λεπτομερώς, τα οποία αφορούν το Νέο Χωροταξικό Σχέδιο για τις ΑΠΕ και την ΣΜΠΕ επί αυτού είμαι σύμφωνςι με την τεκμηρίωση του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας και την οποία παραθέτω:

 

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας
στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
———————————————————-

Μαρία Καραμανώφ
Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.
Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.
Ειδικότερα,
Α. Μεταβατικές διατάξεις.
Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,
α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.
β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.
γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.
Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να εξακολουθήσει νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.
Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου
Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες του Πλαισίου.
Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,
α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,
β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.
Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.
Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).
Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον: α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας, και β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.
Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.
Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.
Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου. Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.
Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.
Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?
Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.
Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?
Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).
Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου, να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.
Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ. ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.
Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.
Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό. Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.
Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.
Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ. 8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)
Εξαιρέσεις
Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).
Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.
Τοπίο
Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)
Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.
Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο, χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.
Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.
Προστασία των νησιών
Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.
Αποκατάσταση
Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ. εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.
Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης
Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000
CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

N. 3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021
https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022
https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023
https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024
https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis
«Outcomes of UNEA-6»
https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes
https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023
https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019
https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020
https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022
https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

———————————————————-

Γεώργιος Χριστοφορίδης
Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου
του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.
Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:
-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,
-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,
-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,
-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,
-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

1. «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.
α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.
β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.
γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000. Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.
Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.
δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.
Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.
Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.
Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

2. ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.
α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.
Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».
Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.
Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.
β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.
Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.
Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

3. Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.
Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.
Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.
Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.
Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.
Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

4. Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.
Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.
Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.
Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.
Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.
Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

5. Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.
Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.
Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :
Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !
Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.
Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.
Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.
Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.
Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

6. Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

7. Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.
Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.
———————————————————-

Σοφία Παυλάκη
Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου
του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

1. Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

2. Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

3. Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

4. Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:
– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).
– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).
– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

5. Φέρουσα ικανότητα

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

6. Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

7. Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την περιβαλλοντική νομοθεσία.

8. Οδοποιία

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

9. Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

10. Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

11. Γενίκευση των ΜΥΗΕ

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

12. Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

13. Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική, αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

14. Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

15. Δημόσια διαβούλευση

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

16. Ομολογία κακής νομοθέτησης

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

Συμπέρασμα

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.
———————————————————-

Χάρις Γιαννοπούλου
Πυρηνική ιατρός

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων
και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.
Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.
Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.
Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.
Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.
Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.
Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.
Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.
Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.
Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

Αρχή της προφύλαξης
Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.
Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.
Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.
2022;130(7):76001.

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

[ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ]

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
(εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του
ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο
αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο
επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και
παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες-και
σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.
Ειδικότερα,
Α. Μεταβατικές διατάξεις.
Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των
σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα
ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα
Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με
την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η
Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων,
η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να
εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν
έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη
θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 1 από 38
αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα
με αυτές,
α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ
εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού
σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.
β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και
ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.
γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται
και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και
λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να
επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της
αρχικής.
Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις
(ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση
τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με
τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να
θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με
υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών
χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης
που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων
κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο
απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί
σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε
διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής
φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα
φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την
υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να
εξακολουθήσει νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα
των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η
εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.
Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το
μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να
καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας.
Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 2 από 38
αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’
εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η
θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’
αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του
πλημμελειών.
Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου
Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που
στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της
βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και
χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική
προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση
περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες του Πλαισίου.
Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’
εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,
α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού
σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,
β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα
επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει
και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.
1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει
ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της
βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση
(υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν
επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.
Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές
του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του
εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή
παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών
πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το
πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των
ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 3 από 38
μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά
υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.
Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις
ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα
πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της
πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις
καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το
Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να
προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς
το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που
συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).
Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη
συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον: α) δεν στηρίζονται σε
πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να
έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,
και β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ
κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των
επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ
πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής
κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.
Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής
αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής
Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το
2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των
σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της
ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές
της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό
Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων
παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί
σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία
εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού
περιβάλλοντος.
Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική
κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της
UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 4 από 38
διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την
αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε
άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια,
δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την
επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά
περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική
βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του
φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό
φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού
νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα
έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των
οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι
αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις
όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης
περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της
κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται
σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο
κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου
εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων
υποβαθμίζονται συστηματικά.
Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της
τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές
επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και
απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των
φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα,
ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι
ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η
συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί
να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική
διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα
θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των
αερίων του θερμοκηπίου. Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται
σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως
προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.
Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και
του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 5 από 38
μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας
βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη
που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε
επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς
λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω
παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα
ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο
Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει
λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει
δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το
αναγκαίο επιστημονικό κύρος.
Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού
κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας
και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του
συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο
επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων
έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να
ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με
την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά
τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που
μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το
διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του
φυσικού περιβάλλοντος.
2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από
ΑΠΕ ?
Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή
ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι
πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο
την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη
του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια
λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας
επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)
για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις
αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους
Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 6 από 38
έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το
2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι
αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους
ΑΣΠΗΕ τοέτος 2050.
Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους
λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της
παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο
φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη
λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην
κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής
αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από
ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και
οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή
του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της
απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και
υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα
οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει
συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου
ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι
κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot
βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.
3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής
ενέργειας από ΑΠΕ ?
Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές
προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο
κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας
βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η
τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε
συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή,
χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την
αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας
ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική,
νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε
ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας
είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 7 από 38
του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του
χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα
κ.λπ.).
Ηοριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση
ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του
αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο
και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική
αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος
στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει
τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και,
αφετέρου, να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν
υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να
αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι
δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την
εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.
Ηφέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με
την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να
εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες
κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό,
καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά,
αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης
επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η
ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με
φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα
οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών
ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να
υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο
Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη
για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν
περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η
εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη
την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο
θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη,
καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει
τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει
δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ. ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 8 από 38
περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου
εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης
της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση
γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι
σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το
μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200
μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές
περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει
μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.
Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας
έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με
σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες,
οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η
περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.
Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το
Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και
αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό. Ως εκ τούτου, αντί
να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική
μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός
εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το
πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών
εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε
τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος),
για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την
εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές
περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία
βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο
λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και
επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.
Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την
επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το
αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το
οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της
χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.
Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια
των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 9 από 38
περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και
να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως,
στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό,
αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα
με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι
στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά
είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα
ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για
όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης
και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ. 8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές
αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς
κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι).
Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς
αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!
4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)
Εξαιρέσεις
Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε
ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς
απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε
περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα
είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα
απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά
να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα,
ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους
από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε
νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές
(π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).
Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την
βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη
διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να
θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.
Τοπίο
Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο
οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 10 από 38
υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία
θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας
αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης,
2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)
Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία
επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση
συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η
προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό,
και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη
από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής
κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως
ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.
Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση
ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση
καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο, χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής
μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.),
όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για
το καθένα από αυτά.
Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως
ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο
από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του
προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής
παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.
Προστασία των νησιών
Ηδιάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν
τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε
σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να
υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά
του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του
φυσιογνωμία κ.λπ.
Αποκατάσταση
Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά
την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει
οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 11 από 38
διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη
φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το
μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της
ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής
αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο
αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να
υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ. εγγυητικής επιστολής) ότι
την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.
Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία.
Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την
αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και
οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την
οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών
αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται
κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται
κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση
υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να
ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο
εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση
αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη
επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα
στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες
υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση
αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος,
γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη
λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.
Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης
Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο
άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και
πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν
διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες
μπαταρίες
αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με
οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 12 από 38
από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής
κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών

[ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ]

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
(εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του
ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο
αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο
επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και
παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες-και
σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.
Ειδικότερα,
Α. Μεταβατικές διατάξεις.
Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των
σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα
ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα
Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με
την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η
Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων,
η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να
εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν
έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη
θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 1 από 38
αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα
με αυτές,
α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ
εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού
σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.
β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και
ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.
γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται
και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και
λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να
επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της
αρχικής.
Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις
(ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση
τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με
τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να
θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με
υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών
χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης
που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων
κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο
απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί
σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε
διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής
φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα
φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την
υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να
εξακολουθήσει νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα
των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η
εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.
Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το
μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να
καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας.
Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 2 από 38
αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’
εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η
θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’
αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του
πλημμελειών.
Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου
Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που
στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της
βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και
χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική
προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση
περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες του Πλαισίου.
Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’
εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,
α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού
σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,
β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα
επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει
και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.
1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει
ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της
βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση
(υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν
επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.
Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές
του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του
εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή
παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών
πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το
πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των
ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 3 από 38
μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά
υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.
Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις
ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα
πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της
πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις
καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το
Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να
προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς
το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που
συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).
Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη
συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον: α) δεν στηρίζονται σε
πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να
έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,
και β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ
κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των
επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ
πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής
κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.
Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής
αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής
Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το
2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των
σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της
ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές
της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό
Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων
παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί
σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία
εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού
περιβάλλοντος.
Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική
κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της
UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 4 από 38
διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την
αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε
άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια,
δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την
επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά
περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική
βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του
φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό
φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού
νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα
έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των
οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι
αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις
όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης
περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της
κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται
σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο
κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου
εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων
υποβαθμίζονται συστηματικά.
Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της
τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές
επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και
απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των
φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα,
ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι
ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η
συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί
να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική
διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα
θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των
αερίων του θερμοκηπίου. Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται
σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως
προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.
Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και
του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 5 από 38
μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας
βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη
που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε
επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς
λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω
παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα
ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο
Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει
λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει
δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το
αναγκαίο επιστημονικό κύρος.
Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού
κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας
και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του
συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο
επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων
έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να
ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με
την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά
τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που
μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το
διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του
φυσικού περιβάλλοντος.
2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από
ΑΠΕ ?
Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή
ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι
πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο
την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη
του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια
λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας
επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)
για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις
αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους
Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 6 από 38
έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το
2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι
αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους
ΑΣΠΗΕ τοέτος 2050.
Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους
λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της
παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο
φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη
λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην
κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής
αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από
ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και
οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή
του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της
απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και
υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα
οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει
συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου
ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι
κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot
βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.
3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής
ενέργειας από ΑΠΕ ?
Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές
προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο
κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας
βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η
τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε
συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή,
χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την
αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας
ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική,
νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε
ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας
είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 7 από 38
του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του
χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα
κ.λπ.).
Ηοριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση
ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του
αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο
και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική
αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος
στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει
τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και,
αφετέρου, να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν
υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να
αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι
δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την
εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.
Ηφέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με
την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να
εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες
κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό,
καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά,
αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης
επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η
ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με
φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα
οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών
ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να
υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο
Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη
για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν
περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η
εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη
την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο
θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη,
καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει
τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει
δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ. ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 8 από 38
περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου
εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης
της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση
γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι
σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το
μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200
μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές
περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει
μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.
Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας
έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με
σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες,
οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η
περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.
Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το
Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και
αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό. Ως εκ τούτου, αντί
να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική
μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός
εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το
πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών
εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε
τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος),
για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την
εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές
περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία
βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο
λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και
επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.
Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την
επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το
αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το
οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της
χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.
Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια
των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 9 από 38
περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και
να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως,
στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό,
αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα
με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι
στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά
είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα
ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για
όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης
και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ. 8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές
αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς
κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι).
Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς
αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!
4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)
Εξαιρέσεις
Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε
ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς
απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε
περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα
είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα
απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά
να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα,
ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους
από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε
νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές
(π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).
Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την
βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη
διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να
θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.
Τοπίο
Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο
οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 10 από 38
υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία
θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας
αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης,
2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)
Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία
επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση
συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η
προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό,
και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη
από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής
κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως
ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.
Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση
ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση
καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο, χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής
μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.),
όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για
το καθένα από αυτά.
Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως
ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο
από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του
προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής
παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.
Προστασία των νησιών
Ηδιάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν
τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε
σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να
υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά
του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του
φυσιογνωμία κ.λπ.
Αποκατάσταση
Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά
την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει
οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 11 από 38
διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη
φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το
μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της
ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής
αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο
αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να
υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ. εγγυητικής επιστολής) ότι
την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.
Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία.
Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την
αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και
οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την
οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών
αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται
κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται
κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων
ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση
υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να
ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο
εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση
αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη
επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα
στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες
υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση
αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος,
γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη
λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.
Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης
Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο
άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και
πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν
διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες
μπαταρίες
αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με
οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων
Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου
για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
Σελ. 12 από 38
από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής
κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών

[Τσικούρας Νικόλαος]

Συντάσσομαι με το πλαίσιο του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας:
https://drive.proton.me/urls/P7TN73N890#Qx8Y0SQEOVsM

[Γιώργος Ανδρέου]

Εγκρίνω και συνυπογράφω την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Άνδρου της 14ης Ιουνίου 2026

ως το συνημμένο λινκ:
https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

[Συντάκτης]

Απαντήσεις