Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Δημόσια Διαβούλευση επί  του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχή σχεδιασμού της μελέτης αξιολόγησης και αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο Ν. 4447/2016 (Α’ 241) και στην Κ.Υ.Α. Αριθμ. ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (Β’ 1225) προσκαλεί το κοινό να διατυπώσει τις απόψεις του, μέσω της δημόσιας ανάρτησης σχολίων έως και τις 24 Ιουνίου 2026.

ΕΧΠ ΑΠΕ (αρχεία)

Οι απαραίτητες πληροφορίες και τα σχετικά αρχεία, είναι διαθέσιμες στον ανωτέρω σύνδεσμο.

Θέμα

[Ε. Καραγιώργης]

 

Συντάσσομαι με την παρακάτω  τεκμηριωμένη γνωμοδότηση βασισμένη σε πήγες του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας.

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

———————————————————-

 

 

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

———————————————————-

 

Μαρία Καραμανώφ

Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.

Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

 

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000

CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

 

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

 

3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

 

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

 

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

 

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

 

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

 

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

 

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

 

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021

https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

 

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022

https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

 

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

 

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis

«Outcomes of UNEA-6»

https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes

https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

 

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023

https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

 

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019

https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

 

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

 

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

 

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020

https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

 

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

 

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

 

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

 

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

 

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

 

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022

https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

 

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

 

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

 

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

 

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

 

———————————————————-

 

Γεώργιος Χριστοφορίδης

Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.

Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:

-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,

-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,

-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,

-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,

-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

 

«Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.

α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000.  Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.

Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.

Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ  ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.

Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

 

ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.

α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.

Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».

Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.

Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.

β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.

Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.

Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

 

Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

 

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.

Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.

Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.

Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.

Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.

Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

 

Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

 

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.

Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.

Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.

Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.

Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να  καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

 

Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

 

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.

Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.

Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :

Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !

Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.

Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.

Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.

Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

 

Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

 

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

 

Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

 

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα  υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

 

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.

———————————————————-

 

Σοφία Παυλάκη

Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

 

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

 

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

 

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

 

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

 

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία  αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

 

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

 

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

 

Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

 

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

 

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

 

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

 

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

 

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

 

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

 

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

 

Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

 

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές, δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

 

Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

 

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

 

Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

 

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο  αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

 

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:

– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).

– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).

– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

 

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

 

Φέρουσα ικανότητα

 

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

 

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

 

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

 

Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

 

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

 

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ  στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

 

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

 

Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

 

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

 

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

 

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την  περιβαλλοντική νομοθεσία.

 

Οδοποιία

 

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

 

Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

 

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

 

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

 

Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

 

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

 

Γενίκευση των ΜΥΗΕ

 

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

 

Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

 

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

 

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

 

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

 

Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

 

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

 

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική,  αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

 

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

 

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

 

Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

 

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

 

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

 

Δημόσια διαβούλευση

 

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

 

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

 

Ομολογία κακής νομοθέτησης

 

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

 

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

 

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

 

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

 

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει  ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

 

Συμπέρασμα

 

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

———————————————————-

 

Χάρις Γιαννοπούλου

Πυρηνική ιατρός

 

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων

και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

 

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.

Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.

Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.

Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.

Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.

Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

 

Αρχή της προφύλαξης

Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

 

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

 

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

 

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

 

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

 

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

 

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

 

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

 

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

 

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

 

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

 

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

 

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.

2022;130(7):76001.

 

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

 

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

 

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

 

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

 

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

 

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

 

[ΚΡΟΚΟΥ ΣΟΦΙΑ, κάτοικος περιοχής Κύμης]

Συμφωνώ απόλυτα με τις επισημάνσεις της Εταιρείας Περιβάλλοντος Κύμης και του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας. Η Εύβοια θα πρέπει να αποκλειστεί ως περιοχή εγκατάστασης επιπλέον ΑΠΕ.

[ΜΕΡΤΥΡΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ, κάτοικος Αυλωναρίου Ευβοίας]

Συμφωνώ με τις θέσεις της Εταιρείας Περιβάλλοντος Κύμης, τις οποίες και παραθέτω στη συνέχεια. Ζητώ να λάβετε σοβαρά υπόψη σας τις αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών καθώς και τις παρατηρήσεις των ειδικών επιστημόνων επί του νέου ΕΧΠ και να το απορρίψετε.

ΣΧΟΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΠΟ ΚΥΜΗΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΑΠΕ και την ΣΜΠΕ αυτού

Η προστασία του κλίματος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της βιοποικιλότητας, των φυσικών οικοσυστημάτων, των ορεινών τοπίων και των υδάτινων πόρων της χώρας.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τη μεγαλύτερη οικολογική αξία ανά μονάδα έκτασης. Η προστασία αυτής της φυσικής κληρονομιάς αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του κράτους (α 24) και δεν μπορεί να υποχωρεί έναντι της επιτάχυνσης των επενδύσεων.

Το προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο παρουσιάζει βελτιώσεις σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008, ωστόσο εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες ως προς τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής προστασίας και της φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων.

Ειδικότερα:

1. Απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης της ήδη συντελεσμένης περιβαλλοντικής επιβάρυνσης

Το σχέδιο αντιμετωπίζει τον εθνικό χώρο ως διαθέσιμο για νέα ανάπτυξη ΑΠΕ χωρίς να προηγείται ολοκληρωμένη αποτίμηση:

• των ήδη εγκατεστημένων έργων,
  • των αδειοδοτημένων έργων,
  • των υπό αδειοδότηση έργων,
  • των σωρευτικών επιπτώσεων ανά ορεινό όγκο και οικοσύστημα.

Η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να σχεδιάζεται αγνοώντας την πραγματική κατάσταση της χώρας.

Πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω ανάπτυξη θα έπρεπε να έχει προηγηθεί εθνική αξιολόγηση κορεσμού οικοσυστημάτων και τοπίων.

2. Ανεπαρκής εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης

Το σχέδιο βασίζεται κυρίως σε αξιολόγηση κατά περίπτωση μέσω περιβαλλοντικών μελετών, των γνωστών και αμφιβόλου αξίας ΜΠΕ και ΕΟΑ.

Η διεθνής εμπειρία όμως έχει δείξει ότι η διαχείριση κατά περίπτωση δεν επαρκεί για την προστασία ειδών και οικοτόπων όταν οι πιέσεις είναι εκτεταμένες και σωρευτικές.

Απαιτείται:

• σαφής προληπτικός αποκλεισμός ιδιαίτερα ευαίσθητων οικοσυστημάτων,
  • αποκλεισμός κρίσιμων περιοχών αναπαραγωγής και μετακίνησης ειδών,
  • δημιουργία εκτεταμένων ζωνών μηδενικής χωροθέτησης.

Η αρχή της προφύλαξης επιβάλλει ότι όταν υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, η προστασία προηγείται της ανάπτυξης.

3. Ελλιπής προστασία ορεινών οικοσυστημάτων

Τα ελληνικά βουνά αποτελούν τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας της χώρας.

Η διάνοιξη οδικού δικτύου, οι εκσκαφές, οι επιχωματώσεις, οι βάσεις ανεμογεννητριών και τα συνοδά έργα έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικό κατακερματισμό οικοτόπων σε πολλές περιοχές.

Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν παρέχει επαρκή προστασία:

• των αλπικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων,
  • των κορυφογραμμών,
  • των περιοχών μεγάλης φυσικότητας,
  • των αδιατάρακτων ορεινών τοπίων, περιοχών ΠΑΔ κλπ.

Το όριο των 1200 μέτρων έχει τεθεί πολύ ψηλά για ουσιαστική προστασία των ορεινών οικοσυστημάτων της χώρας. Θα έπρεπε πολύ χαμηλότερα να τεθεί και να λαμβάνει υπόψη και τις ιδιαιτερότητες κάθε ορεινού συγκροτήματος.

Προτείνεται η καθιέρωση αυστηρότερων υψομετρικών και οικολογικών κριτηρίων αποκλεισμού.

Ειδικότερα για την Εύβοια ζητείται η εφαρμογή του αναθεωρημένου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ 299/ΑΑΠ/14-12-2018) σύμφωνα με το οποίο στον νησιωτικό ορεινό χώρο (Εύβοια και Σκύρο) δεν θα τοποθετούνται ανεμογεννήτριες άνω των 600 μ., γιατί ο ορεινός χώρος θεωρείται χώρος φυσικού αποθέματος.

4. Υποτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Η σημαντικότερη περιβαλλοντική επίπτωση των ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν προέρχεται πλέον από μεμονωμένα έργα  αλλά από τη συγκέντρωση πολλών έργων στην ίδια γεωγραφική ενότητα.

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει αποσπασματική.

Απαιτείται:

• υποχρεωτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου,
  • αξιολόγηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
  • αξιολόγηση σε επίπεδο οικολογικού διαδρόμου,
  • καθορισμός ανώτατων ορίων εγκατάστασης.

 

5. Δεν αντιμετωπίζεται η Εύβοια ως περιοχή περιβαλλοντικά κορεσμένη από ΑΠΕ και ιδίως ΑΣΠΗΕ

Η Εύβοια αποτελεί ήδη μία από τις πλέον επιβαρυμένες περιοχές της χώρας από εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς γιατί μία περιοχή με τόσο υψηλή συγκέντρωση υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό αδειοδότηση έργων δεν αντιμετωπίζεται ως περιοχή ειδικής περιβαλλοντικής διαχείρισης και περιορισμού νέων παρεμβάσεων.

Η απουσία ειδικών προβλέψεων για περιοχές με υψηλό βαθμό κορεσμού έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές της πρόληψης και της φέρουσας ικανότητας.

Ειδικά για την Εύβοια θα πρέπει να προβλεφθούν τα ακόλουθα:

• αναγνώριση της Εύβοιας ως κορεσμένης περιοχής,
• να υπάρχει ειδικό καθεστώς αδειοδότησης,
• αναστολή νέων αδειών μέχρι να γίνει αποτίμηση,
• να θεσπιστεί περιφερειακός δείκτης ενεργειακής επιβάρυνσης,
• να γίνει χωρικό ισοζύγιο παραγωγής–επιβάρυνσης.

Τονίζεται ότι η Εύβοια έχει τη μεγαλύτερη διείσδυση ΑΣΠΗΕ στην Ελλάδα, πλέον υπάρχουν πολλά φωτοβολταϊκά και σχέδια για πλωτά φωτοβολταϊκά και θαλάσσια α/π και εκδίδονται όλο και περισσότερες άδειες αποθήκευσης, ενώ τα έργα διασύνδεσης έχουν γεμίσει το νησί, το οποίο επιπλέον έχει υποστεί τη 2η από συστάσεως ελληνικού κράτους καταστροφική πυρκαγιά του 2021.

6. Προβληματική αντιμετώπιση των περιοχών Natura 2000

Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι η ύπαρξη περιβαλλοντικών όρων δεν αρκεί για τη διατήρηση της οικολογικής ακεραιότητας προστατευόμενων περιοχών.

Το δίκτυο Natura 2000 δεν θεσπίστηκε για να λειτουργεί ως χώρος προτεραιότητας ενεργειακών επενδύσεων αλλά ως βασικός μηχανισμός διατήρησης της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας.

Πρέπει να υιοθετηθεί αυστηρότερο και ουσιαστικότερο καθεστώς προστασίας στις περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.

Οι περιοχές Natura της Εύβοιας πρέπει να προστατευθούν απολύτως, γιατί το νησί της Εύβοιας είναι ο πιο επιβαρυμένος από ΑΠΕ νομός-Περιφερειακή Ενότητα της Ελλάδας.

Οι περιοχές Natura του νησιού που κυρίως απειλούνται από ΑΠΕ είναι οι ακόλουθες:

• Όρος Όχη – Κάμπος Καρύστου – Ακρωτήριο Καφηρέας (GR2420001)
• Δίρφυς – Δάσος Στενής – Δέλφι (GR2420002)
• Λίμνη Δύστου (GR2420008)
• Όρος Κανδήλι (GR2420010)
• Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420011)
• Όρος Όχη, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420012)
• Ποταμός Μανικιάτης (GR2420017)
• Θαλάσσια ζώνη Ανατολικής Εύβοιας από Άκρα Οκτωνιάς έως Ζάρακες (GR2420015)
• Θαλάσσια περιοχή Νοτίου Ευβοϊκού Κόλπου (GR2420016)
• Παράκτια θαλάσσια ζώνη Καφηρέα (τμήμα του GR2420001)

7. Απουσία μηχανισμού οικολογικής αποκατάστασης

Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εγκατάσταση νέων έργων αλλά δεν προβλέπει ουσιαστικούς μηχανισμούς:

• αποκατάστασης τοπίου,
  • αποκατάστασης οδικών διανοίξεων,
  • αποξήλωσης παλαιών εγκαταστάσεων,
  • επαναφοράς οικοτόπων μετά το τέλος ζωής των έργων.

Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται και στις ενεργειακές υποδομές.

Θα μπορούσε να προβλεφθούν τα ακόλουθα για στοιχειώδη εξασφάλιση της αποκατάστασης:

• πρόβλεψη για περιβαλλοντικό τέλος αποκατάστασης,
• κατάθεσης εγγυητικής αποξήλωσης,
• δημιουργία ταμείου οικολογικής επανόρθωσης,
• υποχρεωτικό σχέδιο μετα-λειτουργικής αποκατάστασης.

8. Απουσία προβλέψεων για φέρουσα ικανότητα και περιβαλλοντικό κορεσμό

Δεν υπάρχουν προβλέψεις για περιοχές ήδη κορεσμένες ή ιδιαίτερα πιεσμένες (π.χ. Στερεά Ελλάδα, Εύβοια, Βοιωτία, κάμπος Θεσσαλίας από φωτοβολταϊκά κλπ. ή κάποια ποτάμια).

Είναι απαραίτητο να υπάρξει θεσμοθέτηση:

• οικολογικής φέρουσας ικανότητας ανά ορεινό σύμπλεγμα,
• ανώτατης εγκατεστημένης ισχύος ανά χωρική ενότητα,
• μέγιστου ποσοστού κάλυψης ανά λεκάνη,
• δείκτη οπτικής επιβάρυνσης,
• δείκτη πυκνότητας συνοδών έργων,
• ορίου νέων έργων όταν υπερβαίνεται ο προκαθορισμένος δείκτης.

Και σε σαφή παραβίαση αυτού του πλαισίου οι αδειοδοτήσεις να μην δίδονται, να διακόπτονται ή να ακυρώνονται.

9. Παραγνώριση των αντιδράσεων των περιβαλλοντικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών

Η ένταση των αντιδράσεων σε πολλές περιοχές της χώρας καταδεικνύει ότι η κοινωνική αποδοχή δεν εξασφαλίζεται μέσω της επιτάχυνσης των αδειοδοτήσεων αλλά μέσω της ουσιαστικής προστασίας του τόπου.

Η απώλεια εμπιστοσύνης των τοπικών κοινωνιών συνδέεται άμεσα με την αίσθηση ότι η περιβαλλοντική προστασία υποχωρεί έναντι της επενδυτικής διευκόλυνσης.

10. Υποβάθμιση του πολιτιστικού τοπίου και της πολιτιστικής κληρονομιάς

Η ΣΜΠΕ και το νέο Χωροταξικό αντιμετωπίζουν ανεπαρκώς τη σχέση μεταξύ ενεργειακών υποδομών και πολιτιστικού τοπίου.

Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν αφορά μόνο τα ίδια τα μνημεία αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτά εντάσσονται.

Η εγκατάσταση εκτεταμένων βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών σε περιοχές ιστορικού, αρχαιολογικού και παραδοσιακού χαρακτήρα αλλοιώνει την ταυτότητα των τόπων και υποβαθμίζει μη αναστρέψιμα τον πολιτιστικό χαρακτήρα τους.

11. Μονόπλευρη αντιμετώπιση της οικονομικής διάστασης

Η ΣΜΠΕ δεν αξιολογεί επαρκώς τις επιπτώσεις των μεγάλων συγκεντρώσεων έργων ΑΠΕ στις υφιστάμενες οικονομικές δραστηριότητες των περιοχών υποδοχής, όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία και οι δραστηριότητες που συνδέονται με την τοπική ταυτότητα και το φυσικό τοπίο.

Η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει ισόρροπη στάθμιση όλων των παραγωγικών λειτουργιών και όχι μονοδιάστατη προτεραιότητα της ενεργειακής χρήσης.

12. Ανεπαρκής αντιμετώπιση των επιπτώσεων των φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας

Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συχνά στις επιπτώσεις των αιολικών εγκαταστάσεων, ωστόσο το νέο Χωροταξικό δεν αξιολογεί επαρκώς τις περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της ταχείας εξάπλωσης φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας.

Η εκτεταμένη κάλυψη γης από φωτοβολταϊκά πάρκα προκαλεί:

• απώλεια γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας,
• υποβάθμιση παραδοσιακών αγροτικών τοπίων,
• περιορισμό της διαθέσιμης γης για πρωτογενή παραγωγή,
• κατακερματισμό οικοτόπων και φυσικών διαδρόμων μετακίνησης ειδών,
• σωρευτικές αλλοιώσεις του τοπίου μεγάλης κλίμακας.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γόνιμες γεωργικές εκτάσεις και σε περιοχές που αποτελούν βασικό πόρο για την αγροτική οικονομία και την επισιτιστική ασφάλεια.

Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς ότι έχουν ληφθεί όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να δοθεί προτεραιότητα:

• σε στέγες και κτιριακές εγκαταστάσεις,
• σε ανενεργούς βιομηχανικούς χώρους,
• σε εγκαταλελειμμένα λατομεία,
• σε υποβαθμισμένες εκτάσεις,

πριν από τη δέσμευση παραγωγικής γης και φυσικών οικοσυστημάτων.

Η αρχή της ορθολογικής χρήσης των φυσικών πόρων επιβάλλει η ενεργειακή μετάβαση να μην οδηγεί σε υποκατάσταση της γεωργικής γης και των φυσικών εκτάσεων από εκτεταμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας.

13. Ανεπαρκής προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων από τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ)

Η ΣΜΠΕ υποτιμά τις σωρευτικές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει η ανάπτυξη Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων σε ποτάμια και ορεινά υδατορέματα. Η διεθνής επιστημονική εμπειρία έχει δείξει ότι ακόμη και έργα μικρής ισχύος μπορούν να επιφέρουν σημαντικές επιπτώσεις:

• στη φυσική ροή των υδάτων,
• στη συνέχεια των ποτάμιων οικοσυστημάτων,
• στη μεταφορά φερτών υλών,
• στη λειτουργία των υγροτοπικών οικοσυστημάτων,
• στη διατήρηση της ιχθυοπανίδας και άλλων υδρόβιων ειδών.

Η κατασκευή πολλών ΜΥΗΕ στην ίδια λεκάνη απορροής μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση της οικολογικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων, ακόμη και όταν οι επιπτώσεις κάθε έργου αξιολογούνται μεμονωμένα ως περιορισμένες.

Το νέο Χωροταξικό οφείλει να προβλέπει:

• αυστηρότερη προστασία ποταμών και ρεμάτων υψηλής οικολογικής αξίας,
• αποκλεισμό έργων σε περιοχές Natura 2000 και σε κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους,
• αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• πλήρη συμμόρφωση με τους στόχους της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα ύδατα.

Η προστασία των ελεύθερα ρεόντων ποταμών και των φυσικών υδατορεμάτων αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της οικολογικής ισορροπίας των ορεινών οικοσυστημάτων και επιδίωξη και της ΕΕ.

Για την Εύβοια το θέμα είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο όταν απειλούνται τόσο κρίσιμα νησιωτικά ποτάμια οικοσυστήματα (και περιοχές Natura), όπως ο Μανικιάτης, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι κλπ.

14. Περί δικτύων και πραγματικής ενεργειακής αναγκαιότητας

Στο ουσιώδες ερώτημα εάν πράγματι χρειάζονται όλα αυτά τα ενεργειακά έργα για τη χώρα θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα κατωτέρω:

• η αντιστοίχιση ισχύος–ζήτησης,
• η απορροφητικότητα δικτύου και οι δυνατότητές του,
• οι περικοπές παραγωγής,
• η ενεργειακή επάρκεια και ασφάλεια.

Και επιτέλους πρέπει να γίνει προσπάθεια για πραγματική και ουσιώδη εξοικονόμηση λαμβάνοντας υπόψη όμως παραμέτρους όπως LCO κλπ.

15. Αλλαγή του τρόπου συμμετοχής και βαρύτητας στις αποφάσεις της Αυτοδιοίκησης Α & Β βαθμού

Θα πρέπει να προβλεφθούν και θεσπισθούν τα ακόλουθα:

• δεσμευτική γνώμη Περιφέρειας,
• ενισχυμένος ρόλος των Δήμων,
• υποχρεωτική δημόσια πρόσβαση σε GIS έργων,
• Δημιουργία Περιφερειακού Παρατηρητήριου ΑΠΕ,
• ετήσια έκθεση κορεσμού

16. Τελική Παρατήρηση: Υπονόμευση του νέου πλαισίου μέσω των μεταβατικών διατάξεων

Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ μπορούν να προχωρήσουν με τις παλαιές ρυθμίσεις και καμία επ΄ αυτών επίδραση δεν θα έχει το νέο Χωροταξικό.

Υπάρχει η πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία μεγάλος αριθμός ήδη αδειοδοτημένων ή ώριμων προς αδειοδότηση έργων εξακολουθεί να διέπεται από το προηγούμενο καθεστώς χωροθέτησης. Η επιλογή αυτή μειώνει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα του νέου Χωροταξικού Πλαισίου, στις όποιες καλές προβλέψεις του. Ενώ το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει την ανάγκη αυξημένης προστασίας συγκεκριμένων οικοσυστημάτων, δεν είναι λογικό τα έργα που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί να εξαιρούνται πλήρως από τις νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

Για τα έργα που δεν έχουν ξεκινήσει κατασκευαστικές εργασίες πρέπει να προβλεφθεί επανέλεγχος συμβατότητας με τα νέα δεδομένα προστασίας της βιοποικιλότητας, της φέρουσας ικανότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων.

Συμπέρασμα

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει θεωρητικά τη σημασία της βιοποικιλότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων. Ωστόσο, οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας παραμένουν ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσουν την ήδη εκτεταμένη περιβαλλοντική πίεση που έχει δημιουργηθεί από την ταχεία ανάπτυξη έργων ΑΠΕ σε πολλές περιοχές της χώρας. Και ενώ αναγνωρίζει προβλήματα του παλιού ΕΠΧ/ΑΠΕ (χωροταξικού), ταυτοχρόνως όμως επιτρέπει σε μεγάλο μέρος των ήδη αδειοδοτημένων έργων να υλοποιηθούν με τους παλιούς κανόνες, περιορίζοντας δραστικά το πραγματικό περιβαλλοντικό όφελος της αναθεώρησης.

Η ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου θα πρέπει να στηριχθεί στις αρχές:

• πρόληψης και προφύλαξης,
  • διατήρησης της βιοποικιλότητας,
  • προστασίας ορεινών οικοσυστημάτων,
  • περιορισμού των σωρευτικών επιπτώσεων,
  • σεβασμού της φέρουσας ικανότητας του χώρου,
  • αποκατάστασης των ήδη επιβαρυμένων περιοχών.

Αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι λόγια για ενεργειακή μετάβαση και μεγαλεπήβολα Σχέδια για το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η πραγματική προστασία του Ελληνικού Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και της ζωής των τοπικών κοινωνιών, από την ενεργειακή μονοκρατορία και την εκβιομηχάνιση των βουνών, πεδιάδων και θαλασσών της χώρας.

 

[ΚΟΛΛΙΑ ΠΑΓΩΝΑ, κάτοικος Αυλωναρίου Ευβοίας]

Διαφωνώ με το νέο ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ για τους λόγους που αναφέρονται τόσο στο σχόλιο της Εταιρείας Περιβάλλοντος Κύμης όσο και στις επισημάνσεις του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας. Η νότια Εύβοια έχει ήδη υποστεί ανεπανόρθωτες καταστροφές από τα α/π που έχουν εγκατασταθεί… ας μην επιτραπεί η καταστροφή του υπόλοιπου νησιού!!!

[CHARIKLEIA DIMOPOULOU]

 

 

ΣΧΟΛΙΟ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Η προστασία του κλίματος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της βιοποικιλότητας, των φυσικών οικοσυστημάτων, των ορεινών τοπίων και των υδάτινων πόρων της χώρας.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τη μεγαλύτερη οικολογική αξία ανά μονάδα έκτασης. Η προστασία αυτής της φυσικής κληρονομιάς αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του κράτους (α 24) και δεν μπορεί να υποχωρεί έναντι της επιτάχυνσης των επενδύσεων.

Το προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο παρουσιάζει βελτιώσεις σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008, ωστόσο εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες ως προς τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής προστασίας και της φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων.

Ειδικότερα:

1. Απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης της ήδη συντελεσμένης περιβαλλοντικής επιβάρυνσης

Το σχέδιο αντιμετωπίζει τον εθνικό χώρο ως διαθέσιμο για νέα ανάπτυξη ΑΠΕ χωρίς να προηγείται ολοκληρωμένη αποτίμηση:

• των ήδη εγκατεστημένων έργων,
• των αδειοδοτημένων έργων,
• των υπό αδειοδότηση έργων,
• των σωρευτικών επιπτώσεων ανά ορεινό όγκο και οικοσύστημα.

Η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να σχεδιάζεται αγνοώντας την πραγματική κατάσταση της χώρας.

Πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω ανάπτυξη θα έπρεπε να έχει προηγηθεί εθνική αξιολόγηση κορεσμού οικοσυστημάτων και τοπίων.

2. Ανεπαρκής εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης

Το σχέδιο βασίζεται κυρίως σε αξιολόγηση κατά περίπτωση μέσω περιβαλλοντικών μελετών, των γνωστών και αμφιβόλου αξίας ΜΠΕ και ΕΟΑ.

Η διεθνής εμπειρία όμως έχει δείξει ότι η διαχείριση κατά περίπτωση δεν επαρκεί για την προστασία ειδών και οικοτόπων όταν οι πιέσεις είναι εκτεταμένες και σωρευτικές.

Απαιτείται:

• σαφής προληπτικός αποκλεισμός ιδιαίτερα ευαίσθητων οικοσυστημάτων,
• αποκλεισμός κρίσιμων περιοχών αναπαραγωγής και μετακίνησης ειδών,
• δημιουργία εκτεταμένων ζωνών μηδενικής χωροθέτησης.

Η αρχή της προφύλαξης επιβάλλει ότι όταν υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, η προστασία προηγείται της ανάπτυξης.

3. Ελλιπής προστασία ορεινών οικοσυστημάτων

Τα ελληνικά βουνά αποτελούν τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας της χώρας.

Η διάνοιξη οδικού δικτύου, οι εκσκαφές, οι επιχωματώσεις, οι βάσεις ανεμογεννητριών και τα συνοδά έργα έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικό κατακερματισμό οικοτόπων σε πολλές περιοχές.

Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν παρέχει επαρκή προστασία:

• των αλπικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων,
• των κορυφογραμμών,
• των περιοχών μεγάλης φυσικότητας,
• των αδιατάρακτων ορεινών τοπίων, περιοχών ΠΑΔ κλπ.

Προτείνεται η καθιέρωση αυστηρότερων υψομετρικών και οικολογικών κριτηρίων αποκλεισμού.

Ειδικότερα για την Εύβοια ζητείται η εφαρμογή του αναθεωρημένου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ 299/ΑΑΠ/14-12-2018) σύμφωνα με το οποίο στον νησιωτικό ορεινό χώρο (Εύβοια και Σκύρο ) δεν θα τοποθετούνται ανεμογεννήτριες άνω των 600 μ., γιατί ο ορεινός χώρος θεωρείται χώρος φυσικού αποθέματος.

4. Υποτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Η σημαντικότερη περιβαλλοντική επίπτωση των ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν προέρχεται πλέον από μεμονωμένα έργα αλλά από τη συγκέντρωση πολλών έργων στην ίδια γεωγραφική ενότητα.

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει αποσπασματική.

Απαιτείται:

• υποχρεωτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου,
• αξιολόγηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• αξιολόγηση σε επίπεδο οικολογικού διαδρόμου,
• καθορισμός ανώτατων ορίων εγκατάστασης.

5. Προβληματική αντιμετώπιση των περιοχών Natura 2000

Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι η ύπαρξη περιβαλλοντικών όρων δεν αρκεί για τη διατήρηση της οικολογικής ακεραιότητας προστατευόμενων περιοχών.

Το δίκτυο Natura 2000 δεν θεσπίστηκε για να λειτουργεί ως χώρος προτεραιότητας ενεργειακών επενδύσεων αλλά ως βασικός μηχανισμός διατήρησης της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας.

Πρέπει να υιοθετηθεί αυστηρότερο και ουσιαστικότερο καθεστώς προστασίας στις περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.

Οι περιοχές Natura της Εύβοιας πρέπει να προστατευθούν απολύτως, γιατί το νησί της Εύβοιας είναι ο πιο επιβαρυμένος από ΑΠΕ νομός-Περιφερειακή Ενότητα της Ελλάδας.

Οι περιοχές Natura του νησιού που κυρίως απειλούνται από ΑΠΕ είναι οι ακόλουθες:

• Όρος Όχη – Κάμπος Καρύστου – Ακρωτήριο Καφηρέας (GR2420001)
• Δίρφυς – Δάσος Στενής – Δέλφι (GR2420002)
• Λίμνη Δύστου (GR2420008)
• Όρος Κανδήλι (GR2420010)
• Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420011)
• Όρος Όχη, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420012)
• Ποταμός Μανικιάτης (GR2420017)
• Θαλάσσια ζώνη Ανατολικής Εύβοιας από Άκρα Οκτωνιάς έως Ζάρακες (GR2420015)
• Θαλάσσια περιοχή Νοτίου Ευβοϊκού Κόλπου (GR2420016)
• Παράκτια θαλάσσια ζώνη Καφηρέα (τμήμα του GR2420001)

6. Απουσία μηχανισμού οικολογικής αποκατάστασης

Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εγκατάσταση νέων έργων αλλά δεν προβλέπει ουσιαστικούς μηχανισμούς:

• αποκατάστασης τοπίου,
• αποκατάστασης οδικών διανοίξεων,
• αποξήλωσης παλαιών εγκαταστάσεων,
• επαναφοράς οικοτόπων μετά το τέλος ζωής των έργων.

Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται και στις ενεργειακές υποδομές.

7. Παραγνώριση τη αντιδράσεων των περιβαλλοντικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών

Η ένταση των αντιδράσεων σε πολλές περιοχές της χώρας καταδεικνύει ότι η κοινωνική αποδοχή δεν εξασφαλίζεται μέσω της επιτάχυνσης των αδειοδοτήσεων αλλά μέσω της ουσιαστικής προστασίας του τόπου.

Η απώλεια εμπιστοσύνης των τοπικών κοινωνιών συνδέεται άμεσα με την αίσθηση ότι η περιβαλλοντική προστασία υποχωρεί έναντι της επενδυτικής διευκόλυνσης.

Τελική Παρατήρηση:

Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ μπορούν να προχωρήσουν με τις παλαιές ρυθμίσεις και καμία επ΄ αυτών επίδραση δεν θα έχει το νέο Χωροταξικό

Συμπέρασμα

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει θεωρητικά τη σημασία της βιοποικιλότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων. Ωστόσο, οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας παραμένουν ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσουν την ήδη εκτεταμένη περιβαλλοντική πίεση που έχει δημιουργηθεί από την ταχεία ανάπτυξη έργων ΑΠΕ σε πολλές περιοχές της χώρας.

Η ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου θα πρέπει να στηριχθεί στις αρχές:

• πρόληψης και προφύλαξης,
• διατήρησης της βιοποικιλότητας,
• προστασίας ορεινών οικοσυστημάτων,
• περιορισμού των σωρευτικών επιπτώσεων,
• σεβασμού της φέρουσας ικανότητας του χώρου,
• αποκατάστασης των ήδη επιβαρυμένων περιοχών.

Αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι λόγια για ενεργειακή μετάβαση και μεγαλεπήβολα Σχέδια για το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η πραγματική προστασία του Ελληνικού Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και της ζωής των τοπικών κοινωνιών, από την ενεργειακή λαίλαπα και την εκβιομηχάνιση των βουνών, πεδιάδων και θαλασσών της χώρας.
<div></div>

</div>
<div class=”bbp-meta”></div>
</div>

[ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ]

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)
και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.
Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.
Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
• Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
• Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
• Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
• Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
• Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:
Συνοπτικός Πίνακας Προβλημάτων – Προτάσεων
σελ. 3
Περιβαλλοντική Προστασία και Βιοποικιλότητα (Α1 – Α19)
σελ. 6
Ανθρωπογενές Περιβάλλον και Τοπίο (Β1 – Β7)
σελ. 15
Οικονομικές Δραστηριότητες και Παραγωγική Γη (Γ1 – Γ5)
σελ. 17
Δικαιώματα Πολιτών, Τοπική Αυτοδιοίκηση και Δημόσια Γη (Δ1 – Δ5)
σελ. 19
Θεσμικά και Διαδικαστικά Κενά της ΚΥΑ
σελ. 21
Συγκριτικό Ευρωπαϊκό Δίκαιο και Πρακτικές
σελ. 22
Συγκριτικός Κατάλογος Αιτημάτων
σελ. 24
Παράρτημα Α: Ευρωπαϊκές Πρακτικές Χωροταξικού Σχεδιασμού ΑΠΕ
σελ. 24
Βιβλιογραφία και Πηγές
σελ. 25
Συμπεράσματα
σελ. 28
102 Αιτήματα
Σελ. 28-38

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ – ΠΡΟΒΛΗΜΑ • ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΚΥΑ • ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ
1. Φέρουσα ικανότητα
Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).
Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.
2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων
Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.
Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.
3. Σωρευτικές επιπτώσεις
Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.
Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.
4. Συνοδά έργα
Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.
Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.
5. Περιοχές Natura
Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.
Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.
6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)
Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.
Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.
7. Repowering
Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.
Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.
8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)
Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.
Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.
9. RED II
Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.
Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.
10. Λεκάνες απορροής
Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.
Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.
11. Υπεράκτια αιολικά
Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.
Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών
Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.
Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.
13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού
Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.
Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.
14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.
Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.
Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.
► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ
αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.
Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.
Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.
► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).
Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.
► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις
ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.
Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή ‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.
► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.
► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.
► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’ (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη
κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.
► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.
► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ – ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΚΤΗ
Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.
► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.
► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.
► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.
Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.
Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.
Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.
► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.
Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.
Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).
► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.
Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και
έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.
► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.
► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:
• Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
• Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
• Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
• Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους
κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
• Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
• Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.
► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.
Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.
► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι
περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.
► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:
• Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
• Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
• Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
• Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ’ αόριστον.
• Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.
► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.
Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.
Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.
► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.
► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.
► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του
υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.
Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου ‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.
► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.
► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.
► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια
σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.
► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.
Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα:
Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη:
Γαλλία
Τι ισχύει: Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.
Τι δείχνει: Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.
Γερμανία
Τι ισχύει: Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.
Τι δείχνει: Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.
Ιταλία
Τι ισχύει: Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.
Τι δείχνει: Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.
Ολλανδία
Τι ισχύει: Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.
Τι δείχνει: Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.
Αυστρία
Τι ισχύει: Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.
Τι δείχνει: Η προστασία γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό ΑΠΕ.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική
Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.
Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:
δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.
► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.
► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).
► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται
σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.
Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.
Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.
► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).
Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον
πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.
Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.
► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.
► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.
► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.
Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου,
σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:
• τον αριθμό ανεμογεννητριών,
• την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
• την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
• το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
• το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
• τον αριθμό υποσταθμών,
• το μήκος γραμμών μεταφοράς,
• την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
• τα έργα repowering,
• τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.
► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.
► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ
ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.
► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’.
Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές
Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:
1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.
Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.
Τι προτείνουμε
Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.
2. Προστασία των περιοχών Natura 2000
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.
Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.
Τι προτείνουμε
Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.
3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.
Τι προτείνουμε
Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.
Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.
Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:
Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Γερμανία
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.
Γαλλία
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.
Ισπανία
Επίπεδο σχεδιασμού: Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.
Αυστρία
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.
ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:
Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
– Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
– Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
– UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
– European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
– World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
– Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
– Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).
► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
– Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25§1 – Αρχή Αναλογικότητας άρθρο 24 Προστασία Περιβάλλοντος.
– Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
– Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
– Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
– Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
– Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
– Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
– Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
– Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
– Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
– Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
– EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
– Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114).
– ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
– ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
– Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.
► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
– Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
– savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
– Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
– Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
– Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
– Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας, Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) Πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
– Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιαν. 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
– Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.
Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.
2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.
3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.
4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.
5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.
6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.
7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.
8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.
9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.
10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου.
11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.
12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.
13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.
14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.
15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.
16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.
17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.
18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.
19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.
20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.
21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.
22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.
23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.
24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.
25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.
26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.
27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.
28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.
29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.
30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.
31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.
32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.
33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.
34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.
35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.
36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.
37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.
39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.
40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.
41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.
42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.
43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.
44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.
45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.
46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.
47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.
48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.
49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).
50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.
51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.
52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.
53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.
54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.
55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.
56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση σχετικής ιεραρχίας, άρθρ 6 Ν4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.
57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.
59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.
60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.
62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.
63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.
64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.
65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.
66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.
67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.
68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.
69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.
70. Να απαγορευτεί εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.
71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.
73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.
74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.
75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.
76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.
77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.
78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.
79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.
80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.
81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).
82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.
83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.
84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.
85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.
86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.
87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.
88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.
90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.
91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.
92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).
93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.
94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.
95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.
96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα προτεινόμενης απόστασης 5ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.
98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.
99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.
100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.
101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[SPYRIDON TSIVIKAS]

Συμφωνώ με την τεκμηριωμένη γνωμοδότηση του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ πρέπει να αποσυρθεί, να επανασχεδιαστεί με τη συνεργασία του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας και λαμβάνοντας υπ όψη αυτά που αναφέρονται στη γνωμοδότησή του εάν θέλουμε να λεγόμαστε κυρίαρχο Κράτος και να διαφυλάξουμε τον τόπο μας για αποδοτικότερη και βιώσιμη χρήση

[Ροίκος Θανόπουλος]

Άρθρο 1

2. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ θέτει τους παρακάτω στόχους:

Δεν αναφέρεται ο στόχος η παράλληλη προστασία της βιοποικιλότητας και της γης υψηλής παραγωγικότητας

Γενικά σε όλα τα άρθρα του Νόμου θα πρέπει να υπάρχει η απόλυτη προστασία της  γης υψηλής παραγωγικότητας

Άρθρα 6 και 8

1. Το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους (φέρουσα ικανότητα) από αιολικές εγκαταστάσεις δεν μπορεί να υπερβαίνει:…

 Να μειωθούν τα % είναι ήδη μεγάλα

 ‘Άρθρο 12

 Η μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης η οποία εκπονείται για τα έργα εντός των περιοχών NATURA θα πρέπει να συνεκτιμά και την ύπαρξη σημαντικών περιοχών για τα πουλιά (ΣΠΠ), της ιχθοπανίδας και άλλων οργανισμών.

Άρθρο 13

Για τα ΜΥΗΕ πρέπει να υπάρξει οριζόντιος αποκλεισμός για όλες τις προστατευόμενες περιοχές, τα πηγαία συστήματα και τα υδατικά σώματα υψηλής οικολογικής αξίας.

Άρθρο 17

Ειδικά κριτήρια χωροθέτησης θαλάσσιων πλωτών φωτοβολταϊκών σταθμών

Δεν αναφέρεται απόσταση από λιβάδια ποσειδονίας

Άρθρο (νέο)

 Πρόβλεψη για δημιουργία και στήριξη (επιδότηση) αγροτικών κοινοτήτων και φυσικών προσώπων αγροτών για παραγωγή ενέργειας, αποθήκευσης και χρήσης καθώς και την αντικατάσταση του μηχανολογικού εξοπλισμού με ηλεκτροκινούμενο. Πιλοτική εφαρμογή σε πρώτη φάση αποκατάστασης παραδοσιακών ανεμόμυλων και υδόμυλων για παραγωγή ΑΠΕ και σε δεύτερη φάση επέκταση με οικονμική στήριξη. (Σχόλιο: Αναμένονται πολλαπλά οφέλη, περιβαλλοντικά, ενεργειακά, αισθητικά)

ΑΡΘΡΟ ΔΕΥΤΕΡΟ

ΤΕΛΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Απαραίτητη η αναδρομική ισχύς όταν στόχος είναι η προστασία του περιβάλλοντος με τρεις επιλογές: 1. Έγκριση, 2. Τροποποιήσεις και 3. Απόρριψη  (Σχόλιο: όταν βλέπουμε το λάθος το αγνοούμε!)

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ

Β. Περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος

Πολύ λίγο, κατ’ ελάχιστο 1500 μ.

 Β1. Αποστάσεις εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, δραστηριότητες και δίκτυα τεχνικής υποδομής

Κρίνεται κατά περίπτωση στο πλαίσιο της ΑΕΠΟ

και κατ’ ελάχιστο 500 μ.

Πολύ λίγο, κατ’ ελάχιστο 1000 μ.

Γ. Αποστάσεις εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης ενέργειας από βιομάζα, βιοαέριο ή βιορρευστά από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, δραστηριότητες και δίκτυα τεχνικής υποδομής

Σχόλιο: Πολύ λίγο, κατ’ ελάχιστο 1000 μ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ

Το πλησιέστερο όριο θεσμοθετημένου πυρήνα Εθνικού Δρυμού, μνημείου της φύσης, αισθητικού δάσους των παρ. 3 και 4 του άρθρου 19 του ν. 1650/86.

Σχόλιο: Από 0,8 να γίνει 6

 Στο Πίνακα 2 τα Σημείο Ιδιαίτερου Ενδιαφέροντος εντός Παγκόσμιας Κληρονομιάς είναι πολύ μικρά, τουλάχιστον 1000 μ για τη Ζώνη Α

 

[Εμμανουήλ (Μανόλης) Πόκκιας]

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΚΑΤΤΑΒΙΑΣ

ΔΗΜΟΣ ΡΟΔΟΥ

ΓΡΑΠΤΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ – ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ

ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΟΙΝΗΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

«Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού»

Δημόσια Διαβούλευση — έως 24 Ιουνίου 2026

Κατταβιά, 24 Ιουνίου 2026

 

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ

Η Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς, κάνοντας χρήση του δικαιώματος συμμετοχής στη λήψη περιβαλλοντικών αποφάσεων που κατοχυρώνεται στη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα, η οποία κυρώθηκε με τον ν. 3422/2005 (Α΄ 303), καθώς και στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, που κυρώθηκε με τον ν. 2690/1999 (Α΄ 45), υποβάλλει την παρούσα γραπτή παρατήρηση στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης επί του σχεδίου ΚΥΑ για την έγκριση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ (εφεξής «Πλαίσιο») και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού, το οποίο εκδίδεται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 5 του ν. 4447/2016, όπως ισχύει.

Η κοινότητά μας, με τη Λαϊκή Συνέλευση της 10ης Μαΐου 2026 — στην οποία συμμετείχαν ο Περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου, ο Δήμαρχος Ρόδου, Βουλευτές Δωδεκανήσου, εκπρόσωποι φορέων και πολίτες από όλο το νησί — εξέφρασε ομόφωνα την κάθετη αντίθεσή της στην εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών και φωτοβολταϊκών πάρκων στη Νότια Ρόδο και στο σύνολο του νησιού, καθώς η ανεξέλεγκτη ανάπτυξή τους αλλοιώνει ανεπανόρθωτα το φυσικό περιβάλλον, υποβαθμίζει το τοπίο και πλήττει την τοπική οικονομία, τον πρωτογενή τομέα και τον τουρισμό.

Η κοινότητά μας δεν αντιτίθεται στην ενεργειακή μετάβαση· αντιτίθεται στον χωρικά άναρχο, κοινωνικά άδικο και περιβαλλοντικά δυσανάλογο τρόπο υλοποίησής της, ο οποίος δεν συνεκτιμά τη φέρουσα ικανότητα των νησιωτικών οικοσυστημάτων, τις σωρευτικές επιπτώσεις και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.

Η παρούσα παρατήρηση περιλαμβάνει πέντε νομοτεχνικές προτάσεις, με κοινό άξονα: κανένα έργο ΑΠΕ χωρίς τεκμηριωμένη τεχνική ωριμότητα, σεβασμό στη φέρουσα ικανότητα, χωρικά ήπια αξιοποίηση των ΑΠΕ και συγκεκριμένο, τεκμηριωμένο και άμεσα συνδεόμενο με την τοπική κοινωνία όφελος.

 

Β. ΠΡΟΤΑΣΗ 1 — ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΞΗ ΓΙΑ ΤΑ ΜΔΝ

Β.1 Κείμενο προτεινόμενης διάταξης

Ζητούμε την προσθήκη νέας παραγράφου στις ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ:

«Αιολικοί σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, φωτοβολταϊκοί σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, σταθμοί αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και υβριδικοί σταθμοί συνδυασμού ΑΠΕ και αποθήκευσης, που χωροθετούνται εντός νησιών τα οποία κατά την 20ή Μαΐου 2026 υπάγονταν στο καθεστώς των Μη Διασυνδεδεμένων Νησιών (ΜΔΝ), και για τους οποίους δεν έχει, κατά την ίδια ημερομηνία, χορηγηθεί και γίνει αποδεκτή Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από τον αρμόδιο Διαχειριστή, δεν υπάγονται στις μεταβατικές εξαιρέσεις της παρούσας και αξιολογούνται πλήρως βάσει των διατάξεων του παρόντος Πλαισίου. Ως αποδεκτή ΟΠΣ νοείται Οριστική Προσφορά Σύνδεσης που έχει χορηγηθεί από τον αρμόδιο Διαχειριστή και έχει γίνει νομίμως και εμπροθέσμως αποδεκτή από τον φορέα του έργου, σύμφωνα με το εκάστοτε ισχύον κανονιστικό πλαίσιο σύνδεσης. Σε περίπτωση αμφισβήτησης ως προς την ύπαρξη, τον χρόνο χορήγησης ή την εμπρόθεσμη αποδοχή ΟΠΣ κατά τον κρίσιμο χρόνο, τα σχετικά στοιχεία βεβαιώνονται από τον αρμόδιο Διαχειριστή.

Η μεταβίβαση, η καθ’ οιονδήποτε τρόπο αλλαγή φορέα, η εισφορά, η εκχώρηση, η συγχώνευση, η διάσπαση ή οποιαδήποτε μορφή καθολικής ή ειδικής διαδοχής δικαιωμάτων επί έργου ΑΠΕ ή επί των σχετικών αδειών/βεβαιώσεων/εγκρίσεων, που επέρχεται μετά τον κρίσιμο χρόνο, δεν θεραπεύει την έλλειψη χορηγηθείσας και αποδεκτής ΟΠΣ κατά την 20ή Μαΐου 2026 και δεν δημιουργεί δικαίωμα ή δικαιολογημένη εμπιστοσύνη υπαγωγής στις μεταβατικές εξαιρέσεις της παρούσας.

Η μη χορήγηση ή η μη αποδοχή ΟΠΣ κατά τον ανωτέρω κρίσιμο χρόνο συνιστά αντικειμενικό τεχνικό δεδομένο ότι δεν έχει διασφαλιστεί η δυνατότητα ένταξης του έργου στο οικείο ηλεκτρικό σύστημα. Η τυχόν μελλοντική ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών αυτών με το Ηπειρωτικό Σύστημα ή με άλλο διασυνδεδεμένο σύστημα δεν θεραπεύει αναδρομικά την έλλειψη ΟΠΣ κατά τον κρίσιμο χρόνο ούτε δημιουργεί δικαίωμα ή δικαιολογημένη εμπιστοσύνη υπαγωγής σε προγενέστερο ευνοϊκότερο χωροταξικό, αδειοδοτικό ή περιβαλλοντικό καθεστώς.

Τυχόν προηγούμενη άδεια, έγκριση, βεβαίωση ή διοικητική πράξη δεν αρκεί αφ’ εαυτής για την υπαγωγή του έργου στις μεταβατικές εξαιρέσεις ούτε δεσμεύει την κρίση της αρμόδιας αρχής ως προς τη συμβατότητα του έργου με το παρόν Πλαίσιο. Μετά την ολοκλήρωση μελλοντικής διασύνδεσης, τα έργα του πρώτου εδαφίου εξετάζονται εκ νέου ως προς τη χωροταξική, περιβαλλοντική και τεχνική συμβατότητά τους, με βάση τις τότε ισχύουσες διατάξεις, και δεν δύνανται να λάβουν άδεια εγκατάστασης χωρίς νέα ή επικαιροποιημένη ΟΠΣ και χωρίς επανέλεγχο της χωροταξικής και περιβαλλοντικής τους συμβατότητας κατά τα ισχύοντα.»

Β.2 Γιατί ο κρίσιμος χρόνος είναι η 20ή Μαΐου 2026

Το ίδιο το σχέδιο ΚΥΑ χρησιμοποιεί ως κρίσιμο χρονικό όριο την 20ή Μαΐου 2026 για φακέλους ΜΠΕ που έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας. Η πρότασή μας δεν εισάγει ξένο προς το σχέδιο ΚΥΑ χρονικό σημείο, αλλά αξιοποιεί τον ίδιο κρίσιμο χρόνο και ζητά, ειδικά για τα ΜΔΝ, αυξημένο τεχνικό έλεγχο ωριμότητας μέσω ΟΠΣ που έχει χορηγηθεί από τον αρμόδιο Διαχειριστή και έχει γίνει αποδεκτή από τον φορέα του έργου. Αυτό αποτρέπει κάθε χρονικό παράθυρο τεχνητής αδειοδοτικής ωρίμανσης μεταξύ της έναρξης της δημόσιας διαβούλευσης και της τελικής έκδοσης και δημοσίευσης της ΚΥΑ.

Για λόγους ασφάλειας δικαίου και ενιαίας εφαρμογής, ως «κρίσιμος χρόνος» νοείται η 23:59:59 (ώρα Ελλάδος) της 20ής Μαΐου 2026. Η ύπαρξη και ο χρόνος χορήγησης και αποδοχής της Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης τεκμηριώνονται και βεβαιώνονται, σε περίπτωση αμφισβήτησης, αποκλειστικά από τα επίσημα αρχεία και μητρώα του αρμόδιου Διαχειριστή, κατά περίπτωση.

Οι μεταβατικές διατάξεις δεν πρέπει να λειτουργούν ως μηχανισμός διατήρησης ή αναδρομικής διάσωσης τεχνικά ανώριμων έργων ΑΠΕ σε κορεσμένα νησιωτικά συστήματα. Έργο που δεν διαθέτει χορηγηθείσα και αποδεκτή ΟΠΣ κατά τον κρίσιμο χρόνο είναι, κατά ορισμό, τεχνικά ανώριμο: η απουσία ΟΠΣ σημαίνει ότι ο αρμόδιος Διαχειριστής δεν έχει επιβεβαιώσει τη δυνατότητα σύνδεσής του με το δίκτυο. Η επέκταση σε τέτοια έργα των ευεργετημάτων των μεταβατικών διατάξεων — που προορίζονται για ώριμες επενδύσεις — αντίκειται στη λογική, στο γράμμα και στον σκοπό του νέου Πλαισίου, και αποτελεί καταστρατήγηση του ουσιαστικού κριτηρίου ωριμότητας που αποτυπώνεται στο ισχύον αδειοδοτικό πλαίσιο ΑΠΕ.

Η νησιωτικότητα δεν αποτελεί απλώς γεωγραφικό χαρακτηριστικό, αλλά ειδική συνταγματική και χωροταξική παράμετρο, η οποία πρέπει να συνεκτιμάται αυτοτελώς κατά τη χωροθέτηση και αδειοδοτική μεταχείριση έργων ΑΠΕ, ιδίως σε Μη Διασυνδεδεμένα ή κορεσμένα νησιωτικά συστήματα. Στο πλαίσιο αυτό, η ανάπτυξη μεγάλων εμπορικών έργων ΑΠΕ δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ισότιμα με μικρές, τοπικά ενταγμένες εφαρμογές ΑΠΕ, όπως έργα αυτοπαραγωγής, φωτοβολταϊκά επί στεγών, αγροτικές ή δημοτικές εγκαταστάσεις και ενεργειακές κοινότητες πολιτών, οι οποίες εξυπηρετούν άμεσα τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας, μειώνουν το ενεργειακό κόστος και δεν συνεπάγονται δυσανάλογη κατάληψη γης ή αλλοίωση του τοπίου.

Για τις μεταβατικές διατάξεις, το ορθό, αντικειμενικό και επαληθεύσιμο κριτήριο δεν πρέπει να είναι η απλή τυπική ωριμότητα της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, αλλά η ύπαρξη χορηγηθείσας και αποδεκτής Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης. Η τυπική πληρότητα φακέλου ΜΠΕ αποδεικνύει μόνο ότι ένας φάκελος εισήλθε σε διαδικασία περιβαλλοντικής αξιολόγησης· δεν αποδεικνύει ότι το έργο μπορεί πράγματι να ενταχθεί στο τοπικό ηλεκτρικό σύστημα, ούτε ότι δεν δεσμεύει σπάνιο ηλεκτρικό χώρο εις βάρος μικρών, αποκεντρωμένων και κοινωνικά αναγκαίων έργων ΑΠΕ. Αντιθέτως, η ΟΠΣ αποτελεί συγκεκριμένο, χρονολογημένο και επαληθεύσιμο τεχνικοδιοικητικό ορόσημο του αρμόδιου Διαχειριστή, άμεσα συνδεδεμένο με τη διαθέσιμη ικανότητα του δικτύου.

Επομένως, ειδικά στα κατοικημένα νησιά, όπου η φέρουσα ικανότητα είναι ταυτόχρονα περιβαλλοντική, χωρική, τουριστική, κοινωνική και ηλεκτρική, μόνο η χορηγηθείσα και αποδεκτή ΟΠΣ μπορεί να λειτουργήσει ως δίκαιο και ασφαλές φίλτρο μεταβατικής προστασίας. Έργα που δεν έχουν λάβει και αποδεχθεί ΟΠΣ κατά τον κρίσιμο χρόνο πρέπει να αξιολογούνται πλήρως με βάση το νέο Πλαίσιο, ισότιμα με κάθε άλλο έργο που θα επιδιώξει αδειοδότηση όταν και εφόσον διευρυνθεί ο διαθέσιμος ηλεκτρικός χώρος.

Η κατά προτεραιότητα δέσμευση ηλεκτρικού χώρου υπέρ μεγάλων υβριδικών ή ειδικών εμπορικών έργων ΑΠΕ σε Μη Διασυνδεδεμένα ή κορεσμένα νησιωτικά συστήματα, με μόνο επιχείρημα την ύπαρξη αποθήκευσης, ενώ ταυτόχρονα αποκλείεται ή παρεμποδίζεται η πρόσβαση μικρών διεσπαρμένων έργων αυτοπαραγωγής, αγροτικών εφαρμογών, τοπικών επιχειρήσεων, δήμων και ενεργειακών κοινοτήτων πολιτών, εγείρει σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με τις συνταγματικές αρχές της νησιωτικότητας, της ισότητας, της αναλογικότητας, της προστασίας της τοπικής οικονομίας και της δίκαιης ενεργειακής μετάβασης. Το περιορισμένο ηλεκτρικό περιθώριο των νησιών δεν μπορεί να δεσμεύεται κατά προτεραιότητα από έργα που δεν τεκμηριώνουν άμεσο, συγκεκριμένο και τοπικά συνδεόμενο όφελος, εις βάρος μικρών τοπικών εφαρμογών που μειώνουν άμεσα το κόστος ενέργειας των νησιωτών και στηρίζουν την πραγματική οικονομία του νησιού.

Β.3 Λοιπά νομικά ερείσματα

Άρθρο 24 παρ. 1 και 2 Συντάγματος: Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός· ο χωροταξικός σχεδιασμός και η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ οφείλουν να υπηρετούν την αρχή της αειφορίας και την προληπτική προστασία του περιβάλλοντος.

Άρθρο 101 παρ. 4 Συντάγματος: Υποχρέωση νομοθέτη να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών — «υποχρεούται», όχι «δύναται».

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, άρθρο 6 παρ. 3 και 4: Για έργα ή σχέδια που ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά περιοχές Natura 2000 απαιτείται δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων, με συνεκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων και του προστατευτέου αντικειμένου κάθε περιοχής.

Οδηγίες 2001/42/ΕΚ και 2011/92/ΕΕ: Η στρατηγική και η επιμέρους περιβαλλοντική αξιολόγηση πρέπει να εξετάζουν ουσιαστικά τις σωρευτικές επιπτώσεις, ιδίως σε νησιωτικές περιοχές με περιορισμένη φέρουσα ικανότητα.

Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 και ν. 5299/2026 (Α΄ 67): Η επιτάχυνση των ΑΠΕ και ο καθορισμός Περιοχών Επιτάχυνσης δεν αναιρούν την υποχρέωση σεβασμού του άρθρου 24 Συντάγματος, της φέρουσας ικανότητας, της δέουσας εκτίμησης για περιοχές Natura 2000 και της ειδικής μέριμνας για τις νησιωτικές περιοχές κατά το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος. Ο χαρακτηρισμός περιοχής ως Περιοχής Επιτάχυνσης ΑΠΕ δεν υποκαθιστά τον έλεγχο φέρουσας ικανότητας σε κατοικημένα νησιά ούτε απαλλάσσει από την υποχρέωση δέουσας εκτίμησης για περιοχές Natura 2000.

ν. 4685/2020 (Α΄ 92), άρθρο 12, σε συνδυασμό με τον ν. 4951/2022 (Α΄ 129) και το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο σύνδεσης σταθμών ΑΠΕ: Η Βεβαίωση Παραγωγού δεν απαλλάσσει τον φορέα από την υποχρέωση λήψης των αναγκαίων εγκρίσεων και αδειών, ενώ η Οριστική Προσφορά Σύνδεσης αποτελεί κρίσιμο τεχνικό και διοικητικό ορόσημο για την πραγματική δυνατότητα ένταξης του έργου στο ηλεκτρικό σύστημα.

ΣτΕ 1421/2013, 1422/2013 και 1538/2022: Κύριος παράγοντας για τον καθορισμό των ορίων φέρουσας ικανότητας των μικρών νησιών είναι το ενεργειακό τους σύστημα, από το οποίο εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό η βιώσιμη ανάπτυξή τους.

ν. 3851/2010 (Α΄ 85), άρθρο 9: Η έγκριση εγκατάστασης σταθμών ΑΠΕ γίνεται με εφαρμογή των κατευθύνσεων του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου· η διάταξη αυτή θεμελιώνει τη δεσμευτικότητα του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ και έναντι έργων με προγενέστερες άδειες, εφόσον δεν έχει ολοκληρωθεί η εγκατάστασή τους, και άρα επιτρέπει τη μη υπαγωγή τεχνικά ανώριμων έργων στις μεταβατικές εξαιρέσεις όταν δεν συντρέχουν τα ουσιώδη κριτήρια ωριμότητας κατά τον κρίσιμο χρόνο.

ΣΜΠΕ του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ: Περιλαμβάνει την αποθήκευση ενέργειας στο πεδίο εξέτασης του Πλαισίου και αναφέρεται στη σημασία των υβριδικών σταθμών στα μη διασυνδεδεμένα νησιωτικά συστήματα· για τον λόγο αυτό απαιτείται η ρητή κάλυψη και των σταθμών αποθήκευσης και των υβριδικών σχημάτων.

 

Γ. ΠΡΟΤΑΣΗ 2 — ΓΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΟΛΑ ΤΑ ΝΗΣΙΑ

Γ.1 Κείμενο προτεινόμενης διάταξης

Ζητούμε την ενσωμάτωση στο κυρίως κείμενο της ακόλουθης γενικής αρχής, που καλύπτει όλα τα κατοικημένα νησιά — διασυνδεδεμένα και μη:

«Για κάθε κατοικημένο νησί, ανεξαρτήτως του αν ανήκει στα Μη Διασυνδεδεμένα Νησιά ή στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα, η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ υπόκειται στην αρχή της φέρουσας ικανότητας του τοπικού ηλεκτρικού, περιβαλλοντικού και χωρικού συστήματος. Η αρχή αυτή εξειδικεύεται λαμβάνοντας υπόψη: (α) τον κορεσμό ή το περιθώριο του τοπικού δικτύου, (β) τις σωρευτικές επιπτώσεις υφιστάμενων και προγραμματισμένων έργων ΑΠΕ, (γ) την τουριστική, οικολογική και πολιτιστική ταυτότητα του νησιού βάσει εγκεκριμένων χωροταξικών και περιβαλλοντικών πλαισίων, και (δ) τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας για ενεργειακή αυτάρκεια και μείωση ενεργειακού κόστους. Έργα ΑΠΕ που δεν τεκμηριώνουν ουσιαστική συμβατότητα με τα ανωτέρω κριτήρια και συγκεκριμένο τοπικό ενεργειακό, κοινωνικό ή οικονομικό όφελος δεν θεωρούνται χωροταξικά συμβατά σε κατοικημένα νησιά, εκτός εάν συντρέχουν σωρευτικώς όλα τα ανωτέρω κριτήρια. Ιδίως στα κατοικημένα νησιά με έντονη τουριστική δραστηριότητα, η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ πρέπει να συνεκτιμάται με τις κατευθύνσεις και τους περιορισμούς του εκάστοτε ισχύοντος Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, καθώς και με τα δεδομένα και τις κατευθύνσεις που τεκμηριώνονται κατά τη διαδικασία αναθεώρησης αυτού, ώστε να αποφεύγεται η σύγκρουση δύο εθνικών χωροταξικών πολιτικών και να προστατεύεται η τουριστική, τοπιακή και παραγωγική φυσιογνωμία των νησιών.»

Ιδίως για κατοικημένα νησιά με ευαίσθητα οικοσυστήματα, περιοχές Natura 2000, Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ), Καταφύγια Άγριας Ζωής (ΚΑΖ) και περιοχές υψηλής τοπιακής αξίας, η αξιολόγηση νέων έργων ΑΠΕ οφείλει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τις επιμέρους επιπτώσεις κάθε έργου αλλά και τις σωρευτικές επιπτώσεις από υφιστάμενα, αδειοδοτημένα ή προγραμματισμένα έργα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, το άρθρο 6 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και τη σχετική νομολογία του ΔΕΕ και του ΣτΕ.

Στα νησιωτικά οικοσυστήματα η περιβαλλοντική και τοπιακή ευαισθησία δεν συναρτάται αποκλειστικά με το υψόμετρο. Η απλή θέσπιση υψομετρικού ορίου — όπως το προβλεπόμενο στο σχέδιο ΚΥΑ όριο των 1.200 μ. — δεν επαρκεί για την προστασία χαμηλών ή μέσων νησιωτικών ορεινών όγκων, κορυφογραμμών και παράκτιων τοπίων υψηλής οικολογικής και πολιτιστικής αξίας. Αντίθετα, ένα τέτοιο όριο ενέχει τον κίνδυνο να ερμηνευθεί αντίστροφα — δηλαδή ότι έργα κάτω των 1.200 μ. είναι κατ’ αρχήν χωροταξικά αποδεκτά — με αποτέλεσμα να υποκαθιστά την κατά περίπτωση αξιολόγηση που επιβάλλουν το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος, η αρχή της προφύλαξης και η Οδηγία 92/43/ΕΟΚ. Για τη Ρόδο και γενικότερα τα νησιά του Αιγαίου, όπου η οικολογική και τοπιακή ευαισθησία είναι ανεξάρτητη υψομέτρου, το κριτήριο αυτό είναι ανεπαρκές και πρέπει να συμπληρωθεί από αξιολόγηση βάσει φέρουσας ικανότητας, τοπιακής ευαισθησίας και σωρευτικών επιπτώσεων.

Ενδεικτικά, στην περίπτωση της Ρόδου, η οποία κατά τον κρίσιμο χρόνο παραμένει Μη Διασυνδεδεμένο Νησί, τα διαθέσιμα τεχνικά δεδομένα και η υφιστάμενη κατάσταση του τοπικού ηλεκτρικού συστήματος καταδεικνύουν ότι η περαιτέρω διείσδυση ΑΠΕ συναρτάται άμεσα με την ευστάθεια του τοπικού ηλεκτρικού συστήματος και την ύπαρξη πραγματικής δυνατότητας σύνδεσης. Το παράδειγμα αυτό επιβεβαιώνει ότι, στα κατοικημένα νησιά, η φέρουσα ικανότητα δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά συγκεκριμένο τεχνικό, χωρικό και περιβαλλοντικό όριο, το οποίο πρέπει να ελέγχεται πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω αδειοδοτική ωρίμανση έργου ΑΠΕ.

Γ.2 Συνταγματική βάση

Άρθρο 24 παρ. 1 και 2 Συντάγματος: Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός· ο χωροταξικός σχεδιασμός και η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ οφείλουν να υπηρετούν την αρχή της αειφορίας και την προληπτική προστασία του περιβάλλοντος.

Άρθρο 101 παρ. 4 Συντάγματος: Υποχρέωση νομοθέτη να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών — «υποχρεούται», όχι «δύναται».

Άρθρο 106 παρ. 1 Συντάγματος: Ο κρατικός προγραμματισμός και συντονισμός της οικονομικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένης της ενεργειακής αξιοποίησης, οφείλει να υπηρετεί το γενικό συμφέρον και την ισόρροπη ανάπτυξη. Έργα χωρίς σαφές και τεκμηριωμένο τοπικό όφελος δεν συμβιβάζονται ευχερώς με τη συνταγματική αυτή κατεύθυνση, ιδίως στον ευαίσθητο νησιωτικό χώρο.

ΣτΕ 3920/2010, 387/2014: Νησιά δεκτικά μόνο ήπιας ανάπτυξης συμβατής με τον ευαίσθητο χαρακτήρα τους.

 

Δ. ΠΡΟΤΑΣΗ 3 — ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΕ

Η κοινότητά μας δεν αντιτίθεται στην ενεργειακή μετάβαση — αντιτίθεται στον χωρικά άναρχο, κοινωνικά άδικο και περιβαλλοντικά δυσανάλογο τρόπο υλοποίησής της. Ο κεντρικός κανόνας είναι: όχι έργα ΑΠΕ σε κατοικημένα νησιά χωρίς αποδεδειγμένη φέρουσα ικανότητα, κοινωνική αποδοχή και τοπικό ενεργειακό ή οικονομικό όφελος.

Δ.1 Φωτοβολταϊκά — Σε ήδη δομημένες, τεχνητά διαμορφωμένες ή υποβαθμισμένες επιφάνειες για τοπική κατανάλωση

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΑΡΧΗ: Στα κατοικημένα νησιά, τα φωτοβολταϊκά συστήματα να κατευθύνονται κατά προτεραιότητα και, για έργα εμπορικής κλίμακας, κατά κανόνα αποκλειστικά σε ήδη δομημένες, τεχνητά διαμορφωμένες ή ανθρωπογενώς υποβαθμισμένες επιφάνειες, όπως στέγες, δώματα, χώροι στάθμευσης, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, ανενεργά λατομεία και λοιπές επιφάνειες που δεν συνεπάγονται νέα κατάληψη φυσικών, αγροτικών, δασικών ή βοσκήσιμων εκτάσεων.

Ενδεικτικά, οι επιφάνειες αυτές περιλαμβάνουν:

• Στέγες, δώματα και βοηθητικούς χώρους κτιρίων
• Δημόσιες και ιδιωτικές υποδομές, όπως στέγαστρα, συνοδές κτιριακές εγκαταστάσεις, χώροι στάθμευσης, λιμενικές και αεροδρομιακές εγκαταστάσεις, εφόσον δεν θίγεται η κύρια λειτουργία τους
• Βιομηχανικές ή βιοτεχνικές εγκαταστάσεις
• Ανενεργά λατομεία και εγκαταλελειμμένοι ή αποκατεστημένοι χώροι διάθεσης αποβλήτων, εφόσον δεν εμπίπτουν σε περιοχή αποκλεισμού και η χρήση είναι συμβατή με τους όρους αποκατάστασης ή περιβαλλοντικής διαχείρισής τους
• Λοιπές επιφάνειες που δεν συνεπάγονται νέα κατάληψη φυσικών, αγροτικών, δασικών ή βοσκήσιμων εκτάσεων

Επιπλέον, το ισχύον ειδικό πλαίσιο για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε αγροτική γη υψηλής παραγωγικότητας θέτει περιορισμούς, προϋποθέσεις και όρια, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ να κατευθύνει κατά προτεραιότητα τα φωτοβολταϊκά σε ήδη δομημένες, τεχνητά διαμορφωμένες ή ανθρωπογενώς υποβαθμισμένες επιφάνειες και όχι σε παραγωγική αγροτική γη.

Αντιθέτως, τα μεγάλα εμπορικά φωτοβολταϊκά πάρκα δεσμεύουν αγροτικές, δασικές εκτάσεις και βοσκότοπους για δεκαετίες, με παραγόμενη ενέργεια που διαπραγματεύεται στο χρηματιστήριο ενέργειας κατά κύριο λόγο προς όφελος εμπορικών επενδυτών, χωρίς επαρκή σύνδεση με την προαγωγή της τοπικής νησιωτικής οικονομίας, όπως απαιτεί το άρθρο 106 παρ. 1 του Συντάγματος.

Δ.2 Αιολικά — Αυστηρός περιορισμός αιολικών σε κατοικημένα νησιά

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ: Η εγκατάσταση αιολικών σταθμών σε κατοικημένα νησιά δεν θεωρείται χωροταξικά συμβατή, εκτός εάν τεκμηριώνεται ειδικώς και σωρευτικώς: (α) η επαρκής φέρουσα ικανότητα του τοπικού ηλεκτρικού, περιβαλλοντικού και χωρικού συστήματος, με συνεκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων από υφιστάμενα, αδειοδοτημένα ή προγραμματισμένα έργα ΑΠΕ, (β) η προηγούμενη δημόσια τοπική διαβούλευση και η έκδοση ειδικώς αιτιολογημένης γνώμης του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (ΟΤΑ Α΄ βαθμού), η οποία συνεκτιμάται υποχρεωτικά από την αρμόδια αρχή, με ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία ως προς κάθε ένα από τα κριτήρια της γνώμης. Σε περίπτωση απόκλισης από αιτιολογημένη αρνητική γνώμη του Δημοτικού Συμβουλίου, η αρμόδια αρχή οφείλει να περιλαμβάνει ειδική, εμπεριστατωμένη και αυτοτελή αιτιολογία ως προς τους λόγους απόκλισης από τη γνώμη αυτή, και (γ) η ύπαρξη συγκεκριμένου, τεκμηριωμένου και άμεσα συνδεόμενου με την τοπική κοινωνία ενεργειακού, κοινωνικού ή οικονομικού οφέλους. Η έλλειψη τεκμηρίωσης έστω και ενός από τα ανωτέρω κριτήρια αποκλείει την κατ’ αρχήν χωροταξική συμβατότητα του έργου, εκτός εάν η αρμόδια αρχή αιτιολογήσει ειδικώς και εμπεριστατωμένως, βάσει των ιδιαίτερων περιστάσεων, την αντίθετη κρίση της.

 

Ε. ΠΡΟΤΑΣΗ 4 — ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΓΝΩΜΗ ΟΤΑ Α΄ ΒΑΘΜΟΥ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΑΔΕΙΑ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Ε.1 Νομοτεχνική βάση

Με τον Ν. 4014/2011, η περιβαλλοντική αδειοδότηση των μεγάλων έργων ΑΠΕ συγκεντρώθηκε στο ΥΠΕΝ (κατηγορία Α1) και στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση (κατηγορία Α2), περιορίζοντας τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης κυρίως σε γνωμοδοτικό επίπεδο. Η πρότασή μας δεν αμφισβητεί αυτή την κατανομή — εισάγει υποχρεωτικό διαδικαστικό βήμα μετά την αποδοχή ΟΠΣ και πριν από την Άδεια Εγκατάστασης, το τελευταίο ουσιώδες διοικητικό στάδιο πριν από την έναρξη της κατασκευής. Η ρύθμιση αυτή ζητείται να ενσωματωθεί στο παρόν Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο, ως ειδική κατεύθυνση προς τις αδειοδοτούσες αρχές για ευαίσθητες νησιωτικές και περιβαλλοντικές περιοχές.

Ε.2 Κείμενο προτεινόμενης διάταξης

«Για έργα ΑΠΕ που χωροθετούνται σε Μη Διασυνδεδεμένα Νησιωτικά Συστήματα, νησιωτικές περιοχές, κορεσμένα ή οριακά ηλεκτρικά δίκτυα, όπως αυτά χαρακτηρίζονται ή τεκμηριώνονται με αποφάσεις της ΡΑΑΕΥ ή στοιχεία του οικείου Διαχειριστή Δικτύου, περιοχές του δικτύου Natura 2000, καταφύγια άγριας ζωής, δασικές εκτάσεις ή περιοχές ιδιαίτερης τοπιακής, οικολογικής και πολιτιστικής αξίας, η αποδοχή της Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης από τον φορέα του έργου δεν πρέπει να οδηγεί σε περαιτέρω αδειοδοτική ωρίμανση χωρίς προηγούμενη ειδικώς αιτιολογημένη γνώμη του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (ΟΤΑ Α΄ βαθμού), εκδιδόμενη μετά από δημόσια τοπική διαβούλευση διάρκειας τουλάχιστον τριάντα (30) ημερών. Η αποδοχή της ΟΠΣ κοινοποιείται υποχρεωτικά από τον φορέα του έργου στον οικείο Δήμο και στην οικεία Δημοτική Κοινότητα εντός πέντε (5) εργάσιμων ημερών και, εφόσον περιέλθει σε γνώση της αρμόδιας αρχής, διαβιβάζεται και από αυτήν, με τρόπο που αποδεικνύει την ημερομηνία παραλαβής. Η κοινοποίηση γίνεται εγγράφως, με αποδεικτικό παραλαβής, ή ηλεκτρονικά, με τρόπο που αποδεικνύει την ημερομηνία παραλαβής. Σε περίπτωση έργου που εκτείνεται σε περισσότερους Δήμους ή περισσότερες Δημοτικές Κοινότητες, η κοινοποίηση γίνεται σε όλους τους οικείους ΟΤΑ Α΄ βαθμού και στις αντίστοιχες Δημοτικές Κοινότητες. Η προθεσμία γνωμοδότησης άρχεται από την πρώτη βεβαιωμένη παραλαβή της κοινοποίησης από τον οικείο Δήμο, ανεξαρτήτως της πηγής από την οποία προέρχεται η κοινοποίηση, εφόσον αποδεικνύεται η ημερομηνία παραλαβής. Η μη εμπρόθεσμη κοινοποίηση από τον φορέα του έργου εντός πέντε (5) εργάσιμων ημερών αναστέλλει την έναρξη της προθεσμίας γνωμοδότησης μέχρι την πραγματική, βεβαιωμένη παραλαβή από τον οικείο Δήμο. Σε περίπτωση πολλαπλών κοινοποιήσεων με διαφορετικές ημερομηνίες παραλαβής, η προθεσμία γνωμοδότησης άρχεται από τη χρονικά τελευταία βεβαιωμένη παραλαβή από οποιονδήποτε εκ των οικείων ΟΤΑ Α΄ βαθμού.

Η διαδικασία αυτή είναι πρόσθετη και διακριτή από τις γνωμοδοτήσεις που προβλέπονται κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση και δεν υποκαθιστά τη διαδικασία έκδοσης ΑΕΠΟ ή υπαγωγής σε ΠΠΔ. Η ανωτέρω προθεσμία γνωμοδότησης εντάσσεται και συνυπολογίζεται εντός των συνολικών δεσμευτικών προθεσμιών αδειοδότησης που προβλέπονται από την Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413, τον ν. 5299/2026 (Α’ 67) και το εκάστοτε ισχύον εθνικό αδειοδοτικό πλαίσιο, χωρίς να επιφέρει αυτοτελή παράταση αυτών.

Το Δημοτικό Συμβούλιο (ΟΤΑ Α΄ βαθμού) εκδίδει τη γνώμη του εντός εξήντα (60) ημερών από την κοινοποίηση της αποδοχής ΟΠΣ. Η γνώμη αιτιολογείται ειδικώς ως προς: (α) τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής, (β) τις σωρευτικές επιπτώσεις από συνύπαρξη άλλων έργων ΑΠΕ, (γ) τη συμβατότητα με τον τοπικό χωρικό σχεδιασμό, (δ) την προστασία φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, και (ε) τις ανάγκες και τη βούληση της τοπικής κοινωνίας.

Σε περίπτωση άπρακτης παρέλευσης της προθεσμίας, η αρμόδια για τη χορήγηση της Άδειας Εγκατάστασης αρχή δύναται να συνεχίσει τη διαδικασία, υποχρεούται όμως να τεκμηριώσει ειδικώς ότι έλαβε υπόψη τα διαθέσιμα στοιχεία τοπικής διαβούλευσης και τις τυχόν γνωμοδοτήσεις του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου, της οικείας Δημοτικής Κοινότητας και τυχόν άλλων αρμόδιων γνωμοδοτικών οργάνων.

Η ανωτέρω διαδικασία πρέπει να προηγείται της χορήγησης Άδειας Εγκατάστασης και να συνεκτιμάται ειδικώς από την αρμόδια αρχή. Η αρμόδια για τη χορήγηση της Άδειας Εγκατάστασης αρχή υποχρεούται να απαντά ειδικώς και αιτιολογημένως σε κάθε ένα από τα κριτήρια της γνώμης του Δημοτικού Συμβουλίου (ΟΤΑ Α΄ βαθμού). Η παράλειψη της ανωτέρω διαδικασίας ή η μη ειδική συνεκτίμηση της γνώμης του Δημοτικού Συμβουλίου (ΟΤΑ Α΄ βαθμού) λαμβάνεται υπόψη ως ουσιώδης πλημμέλεια της αδειοδοτικής διαδικασίας κατά τον έλεγχο νομιμότητας της πράξης.

Η παρούσα εφαρμόζεται αναλόγως και επί τροποποίησης ή ουσιαστικής μεταβολής υφιστάμενης Άδειας Εγκατάστασης.»

Ε.3 Γιατί η διάταξη είναι συνταγματικά ανεκτή

Η γνώμη δεν είναι veto — δεν ακυρώνει την αποφασιστική αρμοδιότητα της κεντρικής αρχής. Είναι υποχρεωτικό διαδικαστικό βήμα που δημιουργεί αποδεικτικό υλικό για ακυρωτικό έλεγχο. Σε περίπτωση αδράνειας του ΔΣ, η διαδικασία δεν μπλοκάρεται — η αρμόδια αρχή συνεχίζει, αλλά με ειδικά αυξημένη υποχρέωση αιτιολογίας. Αν η αρμόδια αρχή αγνοήσει αιτιολογημένη αρνητική γνώμη χωρίς ειδική απάντηση, η Άδεια Εγκατάστασης δύναται να εκτεθεί σε ακυρωτικό έλεγχο λόγω πλημμελούς αιτιολογίας ή παράλειψης ουσιώδους διαδικαστικού τύπου.

 

ΣΤ. ΠΡΟΤΑΣΗ 5 — ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΓΩΝ ΑΥΤΟΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΜΕ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΠΡΟΣ ΟΦΕΛΟΣ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΣΤ.1 Προτεινόμενη χωροταξική κατεύθυνση

Ζητούμε να ενσωματωθεί στο νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ ειδική χωροταξική κατεύθυνση με την οποία τα μικρά, τοπικά και διεσπαρμένα έργα ΑΠΕ αυτοπαραγωγής, αυτοκατανάλωσης, ενεργειακού συμψηφισμού, συλλογικής αυτοκατανάλωσης και ενεργειακών κοινοτήτων πολιτών, ιδίως όταν συνδυάζονται με αποθήκευση, να αναγνωρίζονται ως κατηγορία πρώτης χωροταξικής και λειτουργικής προτεραιότητας, στο μέτρο που μειώνουν την ανάγκη νέας κατάληψης γης και εξυπηρετούν τεκμηριωμένες τοπικές ανάγκες στα κατοικημένα νησιά και ιδίως στα Μη Διασυνδεδεμένα, κορεσμένα ή οριακά νησιωτικά ηλεκτρικά συστήματα.

Η προτεραιότητα αυτή πρέπει να αφορά έργα που εξυπηρετούν πραγματικές και τεκμηριωμένες ανάγκες της τοπικής κοινωνίας, όπως κατοικίες, αγροτικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, τουριστικές μονάδες, δημοτικές εγκαταστάσεις, αντλιοστάσια, σχολικές και κοινωνικές υποδομές, καθώς και ενεργειακές κοινότητες με ουσιαστική συμμετοχή κατοίκων, επαγγελματιών και φορέων του οικείου νησιού.

Η κατεύθυνση αυτή δεν αφορά μεγάλα εμπορικά έργα ΑΠΕ ή ειδικά υβριδικά έργα που επικαλούνται την αποθήκευση ως τεχνικό χαρακτηριστικό, χωρίς να τεκμηριώνουν άμεσο, συγκεκριμένο και τοπικά συνδεόμενο όφελος. Αντιθέτως, αφορά έργα μικρής ή εύλογης κλίμακας, αναλογικά προς τις ανάγκες κατανάλωσης που εξυπηρετούν, με κύριο σκοπό τη μείωση του ενεργειακού κόστους, την ενίσχυση της τοπικής ενεργειακής ασφάλειας και τη συμμετοχή των νησιωτών στην ενεργειακή μετάβαση.

ΣΤ.2 Χωροταξική αιτιολογία

Η πρόταση αυτή έχει κατεξοχήν χωροταξικό χαρακτήρα. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν πρέπει να λειτουργεί μόνο ως εργαλείο χωροθέτησης μεγάλων έργων παραγωγής, αλλά και ως εργαλείο κατεύθυνσης της ενεργειακής μετάβασης προς μορφές ΑΠΕ που μειώνουν την ανάγκη νέας κατάληψης γης και περιορίζουν τις συγκρούσεις με το φυσικό περιβάλλον, το τοπίο, την αγροτική παραγωγή και τον τουρισμό.

Στα κατοικημένα νησιά, ο διαθέσιμος χώρος είναι περιορισμένος και πολλαπλώς επιβαρυμένος. Οι φυσικές, αγροτικές, δασικές και βοσκήσιμες εκτάσεις, οι παράκτιες ζώνες, οι κορυφογραμμές, τα τοπία υψηλής αισθητικής αξίας, οι περιοχές Natura 2000, τα καταφύγια άγριας ζωής και οι περιοχές τουριστικής ή πολιτιστικής σημασίας αποτελούν κρίσιμους πόρους για τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών. Συνεπώς, η χωροταξική προτεραιότητα πρέπει να δίδεται σε έργα ΑΠΕ που μπορούν να εγκαθίστανται κατά προτεραιότητα σε ήδη δομημένες, τεχνητά διαμορφωμένες ή ανθρωπογενώς υποβαθμισμένες επιφάνειες, όπως στέγες, δώματα, χώροι στάθμευσης, δημοτικές εγκαταστάσεις, αγροτικές υποδομές, βιομηχανικοί ή βιοτεχνικοί χώροι και λοιπές επιφάνειες που δεν συνεπάγονται νέα ουσιώδη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.

Η ανάπτυξη έργων αυτοκατανάλωσης με αποθήκευση μειώνει την ανάγκη χωροθέτησης μεγάλων εμπορικών σταθμών σε οικολογικά ευαίσθητες ή τοπιακά κρίσιμες εκτάσεις, διότι η παραγόμενη ενέργεια καταναλώνεται κατά κύριο λόγο κοντά στο σημείο παραγωγής και για πραγματικές τοπικές ανάγκες. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η πίεση για νέες εκτεταμένες εγκαταστάσεις σε φυσικές, αγροτικές ή δασικές περιοχές, μειώνεται η ανάγκη νέων συνοδών έργων και ενισχύεται η αρχή της χωρικής οικονομίας, η οποία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη στον νησιωτικό χώρο.

ΣΤ.3 Η αποθήκευση ως εργαλείο τοπικής ωφέλειας και όχι ως πρόσχημα μεγάλης κλίμακας έργων

Η αποθήκευση ενέργειας πρέπει να αξιοποιείται πρωτίστως ως εργαλείο τοπικής ευελιξίας, αυτοκατανάλωσης και μείωσης του ενεργειακού κόστους, και όχι ως πρόσχημα για την προνομιακή αδειοδοτική ή χωροταξική μεταχείριση μεγάλων εμπορικών έργων ΑΠΕ σε Μη Διασυνδεδεμένα ή κορεσμένα νησιωτικά συστήματα.

Μικρά και διεσπαρμένα έργα αυτοκατανάλωσης με αποθήκευση μπορούν να συμβάλουν στην εξομάλυνση της ζήτησης, στη μείωση αιχμών φορτίου, στην καλύτερη αξιοποίηση της παραγόμενης ενέργειας επί τόπου, στην ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας και στη μείωση του κόστους ενέργειας για κατοίκους, επαγγελματίες, αγρότες, κτηνοτρόφους, τουριστικές μονάδες και δημοτικές υποδομές. Αντιθέτως, μεγάλα εμπορικά έργα που δεσμεύουν δυσανάλογο ηλεκτρικό χώρο, χωρίς άμεση σύνδεση με τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας, δεν εξυπηρετούν με τον ίδιο τρόπο τη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση των νησιών.

Για τον λόγο αυτό, σε κορεσμένα ή οριακά νησιωτικά συστήματα, το περιορισμένο ηλεκτρικό περιθώριο πρέπει να κατανέμεται κατά προτεραιότητα υπέρ έργων αυτοκατανάλωσης, αυτοπαραγωγής, ενεργειακού συμψηφισμού και συλλογικής τοπικής ωφέλειας με αποθήκευση, εφόσον αυτά είναι αναλογικά προς τις πραγματικές ανάγκες που εξυπηρετούν, δεν έχουν κύριο εμπορικό χαρακτήρα, δεν προκαλούν ουσιώδη περιβαλλοντική ή τοπιακή επιβάρυνση και χωροθετούνται κατά προτεραιότητα σε ήδη δομημένες, τεχνητά διαμορφωμένες ή υποβαθμισμένες επιφάνειες.

ΣΤ.4 Συνταγματική και αναπτυξιακή βάση

Η προτεραιοποίηση αυτή συνάδει με τις αρχές της νησιωτικότητας, της αναλογικότητας, της ισότητας πρόσβασης στο δίκτυο, της προστασίας της τοπικής οικονομίας και της βιώσιμης ανάπτυξης. Συνδέεται άμεσα με το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος, το οποίο επιβάλλει ειδική μέριμνα για τις νησιωτικές περιοχές, με το άρθρο 106 παρ. 1 του Συντάγματος, κατά το οποίο ο οικονομικός προγραμματισμός πρέπει να υπηρετεί το γενικό συμφέρον και την ισόρροπη ανάπτυξη, καθώς και με το άρθρο 24 του Συντάγματος, το οποίο επιβάλλει την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Η ενεργειακή μετάβαση στα νησιά δεν μπορεί να νοείται αποκλειστικά ως εγκατάσταση μεγάλων μονάδων παραγωγής για εμπορική εκμετάλλευση της παραγόμενης ενέργειας. Πρέπει να νοείται πρωτίστως ως δίκαιη, αποκεντρωμένη και χωρικά ήπια μετάβαση, με πραγματική συμμετοχή των κατοίκων, της τοπικής αυτοδιοίκησης, του πρωτογενούς τομέα, των μικρών επιχειρήσεων και των ενεργειακών κοινοτήτων. Μόνο έτσι οι ΑΠΕ μπορούν να υπηρετήσουν την τοπική κοινωνία χωρίς να οδηγούν σε δυσανάλογη κατάληψη γης, αλλοίωση του τοπίου και περαιτέρω επιβάρυνση ευαίσθητων νησιωτικών οικοσυστημάτων.

 

Ζ. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΠΕΝΤΕ ΝΟΜΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
<table width=”680″>
<tbody>
<tr>
<td width=”44″>#</td>
<td width=”178″>Πρόταση</td>
<td width=”244″>Σκοπός</td>
<td width=”205″>Νομικό έρεισμα</td>
</tr>
<tr>
<td width=”44″>1</td>
<td width=”178″>Μεταβατική διάταξη ΜΔΝ

— κρίσιμος χρόνος 20.05.2026,

κριτήριο ΟΠΣ,

απαγόρευση αναδρομικής θεραπείας</td>
<td width=”244″>Αποκλεισμός τεχνικά ανώριμων έργων — κλείνει χρονικό παράθυρο και παράθυρο διασύνδεσης. Αποτροπή δέσμευσης σπάνιου ηλεκτρικού χώρου από έργα χωρίς πραγματική δυνατότητα σύνδεσης. Διασφάλιση ισότιμης και δίκαιης πρόσβασης των μικρών, διεσπαρμένων και τοπικά ωφέλιμων έργων ΑΠΕ στο δίκτυο κατά προτεραιότητα, ιδίως σε Μη Διασυνδεδεμένα ή κορεσμένα νησιωτικά συστήματα.</td>
<td width=”205″>Άρθρα 24 · 101 παρ. 4 Συντάγματος · ν. 4685/2020 (Α΄ 92) · ν. 4951/2022 (Α΄ 129) · ν. 3851/2010 (Α΄ 85),

άρθρο 9 · Οδηγία 92/43/ΕΟΚ · Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 · ν. 5299/2026 (Α΄ 67) · ΣτΕ

1421/2013 · ΣτΕ 1422/2013 · ΣτΕ 1538/2022</td>
</tr>
<tr>
<td width=”44″>2</td>
<td width=”178″>Γενική αρχή φέρουσας ικανότητας

— όλα τα κατοικημένα νησιά</td>
<td width=”244″>Κάλυψη διασυνδεδεμένων και μη διασυνδεδεμένων κατοικημένων νησιών

— αποτροπή μελλοντικής καταστρατήγησης. Καθιέρωση ενιαίου ελέγχου ηλεκτρικής, περιβαλλοντικής, χωρικής, τουριστικής και κοινωνικής φέρουσας ικανότητας. Συναξιολόγηση της χωροθέτησης έργων ΑΠΕ με την τουριστική, τοπιακή και παραγωγική φυσιογνωμία των νησιών, καθώς και με τις κατευθύνσεις του εκάστοτε ισχύοντος Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό και τα δεδομένα της διαδικασίας αναθεώρησής του.</td>
<td width=”205″>Άρθρα 24 · 101 παρ. 4 · 106 παρ. 1 Συντάγματος ·

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ · Οδηγίες 2001/42/ΕΚ και 2011/92/ΕΕ

· ΣτΕ 3920/2010</td>
</tr>
<tr>
<td width=”44″>3</td>
<td width=”178″>Φ/Β σε ήδη δομημένες, τεχνητά διαμορφωμένες ή υποβαθμισμένες επιφάνειες · Αιολικά μόνο με τεκμηριωμένη φέρουσα ικανότητα, γνώμη ΔΣ και τοπικό όφελος</td>
<td width=”244″>Εναλλακτικό μοντέλο τοπικής ωφέλειας χωρίς κατάληψη φυσικής γης.

Προώθηση ΑΠΕ που εξυπηρετούν κατά προτεραιότητα τοπική κατανάλωση, μείωση ενεργειακού κόστους, προστασία αγροτικής και δασικής γης και αποφυγή δυσανάλογης αλλοίωσης του νησιωτικού τοπίου.</td>
<td width=”205″>Άρθρα 24 · 101 παρ. 4 · 106 παρ. 1 Συντάγματος · αρχή φέρουσας ικανότητας · τοπική κατανάλωση έναντι εμπορικής εκμετάλλευσης</td>
</tr>
<tr>
<td width=”44″>4</td>
<td width=”178″>Γνώμη ΔΣ (ΟΤΑ Α΄) —

κατόπιν αποδοχής ΟΠΣ, πριν Άδεια Εγκατάστασης

Αδράνεια δεν μπλοκάρει τη διαδικασία, αλλά ενεργοποιεί αυξημένη υποχρέωση αιτιολογίας</td>
<td width=”244″>Δημοκρατική αιτιολόγηση στο τελευταίο ουσιώδες διοικητικό στάδιο — ενισχύει τον ακυρωτικό έλεγχο νομιμότητας. Θεσμική ενσωμάτωση της τοπικής γνώσης, της τοπικής διαβούλευσης και των πραγματικών δεδομένων φέρουσας ικανότητας πριν από την έναρξη μη αναστρέψιμων κατασκευαστικών συνεπειών.</td>
<td width=”205″>Άρθρο 101 παρ. 4 Συντάγματος

Σύμβαση του Aarhus, ν. 3422/2005 (Α΄ 303) · ν. 4014/2011 (Α΄ 209) · ν. 2690/1999 (Α΄ 45)</td>
</tr>
<tr>
<td width=”44″>5</td>
<td width=”178″>Προτεραιοποίηση μικρών τοπικών έργων ΑΠΕ με αποθήκευση σε κορεσμένα νησιωτικά συστήματα</td>
<td width=”244″>Δίκαιη κατανομή του περιορισμένου ηλεκτρικού χώρου υπέρ αυτοπαραγωγής, αυτοκατανάλωσης, τοπικών επιχειρήσεων, πρωτογενούς τομέα, δήμων και ενεργειακών κοινοτήτων. Ενίσχυση της ενεργειακής δημοκρατίας, της ανθεκτικότητας του τοπικού ηλεκτρικού συστήματος και της συμμετοχής των νησιωτών στην ενεργειακή μετάβαση.</td>
<td width=”205″>Άρθρα 24 · 101 παρ. 4 · 106 παρ. 1 Συντάγματος · αρχές ισότητας, αναλογικότητας, χωρικής οικονομίας και δίκαιης ενεργειακής μετάβασης · φέρουσα ικανότητα νησιωτικών συστημάτων</td>
</tr>
</tbody>
</table>
 

Η. ΑΙΤΗΜΑΤΑ

Καλούμε το ΥΠΕΝ:

1. Να εντάξει στις Μεταβατικές Διατάξεις τη ρύθμιση της Ενότητας Β, με κρίσιμο χρόνο την 20ή Μαΐου 2026, κριτήριο τη χορηγηθείσα και αποδεκτή ΟΠΣ και ρητή απαγόρευση αναδρομικής θεραπείας μέσω μελλοντικής διασύνδεσης. Στο πλαίσιο αυτό, να προβλέψει ειδικό μεταβατικό μέτρο μη περαιτέρω προώθησης ή αναστολής εκκρεμών αδειοδοτικών διαδικασιών για έργα ΑΠΕ σε νησιά που κατά την 20ή Μαΐου 2026 υπάγονταν στο καθεστώς των ΜΔΝ και δεν διέθεταν, κατά την ίδια ημερομηνία, ΟΠΣ που έχει χορηγηθεί από τον αρμόδιο Διαχειριστή και γίνει αποδεκτή από τον φορέα του έργου, έως την έκδοση και δημοσίευση της ΚΥΑ έγκρισης του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ, προς αποφυγή τετελεσμένων γεγονότων, για λόγους υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος προστασίας του περιβάλλοντος, της φέρουσας ικανότητας των νησιωτικών περιοχών και της ασφάλειας του τοπικού ηλεκτρικού συστήματος.

2. Να ενσωματώσει στο κυρίως κείμενο τη γενική αρχή φέρουσας ικανότητας της Ενότητας Γ για όλα τα κατοικημένα νησιά.

3. Να θεσπίσει τις κατευθύνσεις της Ενότητας Δ: κατά προτεραιότητα χωροθέτηση φωτοβολταϊκών σε ήδη δομημένες, τεχνητά διαμορφωμένες ή ανθρωπογενώς υποβαθμισμένες επιφάνειες, και χαρακτηρισμό των αιολικών σε κατοικημένα νησιά ως μη κατ’ αρχήν χωροταξικά συμβατών, εφόσον δεν τεκμηριώνονται σωρευτικά φέρουσα ικανότητα, τοπική διαβούλευση και συγκεκριμένο τοπικό όφελος.

4. Να ενσωματώσει τη ρύθμιση τοπικής συμμετοχής της Ενότητας Ε στο παρόν Πλαίσιο, ως ειδική κατεύθυνση προς τις αδειοδοτούσες αρχές, ώστε η γνώμη του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (ΟΤΑ Α΄ βαθμού) να προηγείται και να συνεκτιμάται ειδικώς πριν από τη χορήγηση Άδειας Εγκατάστασης.

5. Να προβλέψει, σύμφωνα με την Ενότητα ΣΤ, ότι σε Μη Διασυνδεδεμένα ή κορεσμένα νησιωτικά συστήματα το διαθέσιμο ηλεκτρικό περιθώριο κατανέμεται κατά προτεραιότητα σε μικρά, τοπικά και διεσπαρμένα έργα ΑΠΕ αυτοπαραγωγής, αυτοκατανάλωσης ή ενεργειακού συμψηφισμού με αποθήκευση, ιδίως για κατοικίες, αγροτικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, τουριστικές μονάδες, μικρές επιχειρήσεις, δημοτικές εγκαταστάσεις και ενεργειακές κοινότητες πολιτών, έναντι μεγάλων εμπορικών ή ειδικών έργων ΑΠΕ που δεσμεύουν δυσανάλογο ηλεκτρικό χώρο χωρίς άμεσο, συγκεκριμένο και τοπικά συνδεόμενο όφελος.

 

Για τη Δημοτική Κοινότητα Κατταβιάς Ρόδου

Ο Πρόεδρος

Εμμανουήλ (Μανώλης) Πόκκιας

 

[ΑΛΙΚΗ ΛΙΑΣΚΑ]

Συμφωνώ απολύτως με τις απόψεις του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας το κείμενο του οποίου παραθέτω αυτούσιο στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού, και ζητώ την απόσυρση του εν λόγω ΕΧΠ για τις ΑΠΕ προκειμένου να συνταχθεί εκ νέου με επιστημονικά αποδεδειγμένο  σεβασμό στο περιβάλλον, εναρμόνιση με τις αρχές του ενωσιακού δικαίου και το Σύνταγμα της χώρας, επιστημονική τεκμηρίωση των ωφελειών που επικαλείται από τις ΑΠΕ (άλλως πλήρη απόσυρση των σχετικών ρυθμίσεων), παράθεση εμπειρικών δεδομένων από την έως τώρα χρήση των ΑΠΕ  για τις επιδράσεις στο περιβάλλον (ωφέλιμες και βλαπτικές), απολύτως υποχρεωτική δέσμευση για επαρκείς συνοδές εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (α) των ήδη αναπτυγμένων ΑΠΕ, (β) των  ΑΠΕ  υπό έχουν ήδη υποβάλει αίτηση  αδειοδότησης  (γ) των ΑΠΕ που πρόκειται να υποβάλλουν αίτηση αδειοδότησης.

Αλίκη Λιάσκα

Οφθαλμίατρος

Μέλος του Περιφερειακού Συμβουλίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας

“Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

 

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

———————————————————-

 

Μαρία Καραμανώφ

Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.

Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

 

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000

CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

 

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

 

1. 3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

 

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

 

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

 

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

 

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

 

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

 

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

 

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021

https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

 

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022

https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

 

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

 

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis

«Outcomes of UNEA-6»

https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes

https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

 

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023

https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

 

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019

https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

 

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

 

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

 

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020

https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

 

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

 

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

 

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

 

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

 

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

 

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022

https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

 

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

 

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

 

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

 

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

 

———————————————————-

 

Γεώργιος Χριστοφορίδης

Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.

Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:

-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,

-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,

-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,

-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,

-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

 

1. «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.

α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000.  Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.

Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.

Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ  ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.

Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

 

2. ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.

α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.

Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».

Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.

Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.

β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.

Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.

Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

 

3. Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

 

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.

Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.

Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.

Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.

Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.

Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

 

4. Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

 

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.

Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.

Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.

Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.

Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να  καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

 

5. Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

 

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.

Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.

Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :

Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !

Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.

Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.

Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.

Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

 

6. Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

 

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

 

7. Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

 

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα  υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

 

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.

———————————————————-

 

Σοφία Παυλάκη

Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

 

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

 

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

 

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

 

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

 

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία  αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

 

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

 

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

 

1. Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

 

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

 

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

 

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

 

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

 

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

 

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

 

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

 

2. Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

 

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές, δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

 

3. Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

 

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

 

4. Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

 

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο  αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

 

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:

– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).

– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).

– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

 

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

 

5. Φέρουσα ικανότητα

 

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

 

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

 

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

 

6. Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

 

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

 

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ  στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

 

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

 

7. Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

 

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

 

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

 

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την  περιβαλλοντική νομοθεσία.

 

8. Οδοποιία

 

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

 

9. Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

 

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

 

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

 

10. Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

 

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

 

11. Γενίκευση των ΜΥΗΕ

 

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

 

12. Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

 

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

 

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

 

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

 

13. Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

 

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

 

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική,  αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

 

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

 

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

 

14. Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

 

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

 

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

 

15. Δημόσια διαβούλευση

 

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

 

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

 

16. Ομολογία κακής νομοθέτησης

 

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

 

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

 

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

 

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

 

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει  ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

 

Συμπέρασμα

 

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

———————————————————-

 

Χάρις Γιαννοπούλου

Πυρηνική ιατρός

 

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων

και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

 

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.

Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.

Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.

Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.

Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.

Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

 

Αρχή της προφύλαξης

Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

 

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

 

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

 

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

 

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

 

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

 

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

 

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

 

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

 

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

 

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

 

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

 

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.

2022;130(7):76001.

 

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

 

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

 

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

 

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

 

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

 

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

 

 

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

[ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΔΗΜ. ΣΠΥΡΟΥ]

ΣΧΟΛΙΟ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΑΠΕ και την ΣΜΠΕ

Η προστασία του κλίματος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της βιοποικιλότητας, των φυσικών οικοσυστημάτων, των ορεινών τοπίων και των υδάτινων πόρων της χώρας.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τη μεγαλύτερη οικολογική αξία ανά μονάδα έκτασης. Η προστασία αυτής της φυσικής κληρονομιάς αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του κράτους (α 24) και δεν μπορεί να υποχωρεί έναντι της επιτάχυνσης των επενδύσεων.

Το προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο παρουσιάζει βελτιώσεις σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008, ωστόσο εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες ως προς τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής προστασίας και της φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει θεωρητικά τη σημασία της βιοποικιλότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων. Ωστόσο, οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας παραμένουν ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσουν την ήδη εκτεταμένη περιβαλλοντική πίεση που έχει δημιουργηθεί από την ταχεία ανάπτυξη έργων ΑΠΕ σε πολλές περιοχές της χώρας. Και ενώ αναγνωρίζει προβλήματα του παλιού ΕΠΧ/ΑΠΕ (χωροταξικού), ταυτοχρόνως όμως επιτρέπει σε μεγάλο μέρος των ήδη αδειοδοτημένων έργων να υλοποιηθούν με τους παλιούς κανόνες, περιορίζοντας δραστικά το πραγματικό περιβαλλοντικό όφελος της αναθεώρησης

Η ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου θα πρέπει να στηριχθεί στις αρχές:

• πρόληψης και προφύλαξης,
  • διατήρησης της βιοποικιλότητας,
  • προστασίας ορεινών οικοσυστημάτων,
  • περιορισμού των σωρευτικών επιπτώσεων,
  • σεβασμού της φέρουσας ικανότητας του χώρου,
  • αποκατάστασης των ήδη επιβαρυμένων περιοχών.

Αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι λόγια για ενεργειακή μετάβαση και μεγαλεπήβολα Σχέδια για το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η πραγματική προστασία του Ελληνικού Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και της ζωής των τοπικών κοινωνιών, από την ενεργειακή μονοκρατορία και την εκβιομηχάνιση των βουνών, πεδιάδων και θαλασσών της χώρας.

ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΔΗΜ. ΣΠΥΡΟΥ

[ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ]

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)
και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)
ΚΥΡΙΑ ΣΗΜΕΙΑ

Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
• Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
• Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
• Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
• Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ – ΠΡΟΒΛΗΜΑ • ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΚΥΑ • ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ
1. Φέρουσα ικανότητα
Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).
Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.
2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων
Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.
Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.
3. Σωρευτικές επιπτώσεις
Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.
Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.
4. Συνοδά έργα
Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.
Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.
5. Περιοχές Natura
Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.
Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.
6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)
Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.
Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.
7. Repowering
Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.
Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.
8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)
Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.
Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.
9. RED II
Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.
Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.
10. Λεκάνες απορροής
Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.
Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.
11. Υπεράκτια αιολικά
Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.
Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών
Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.
Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.
13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού
Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.
Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.
14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.
Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.
Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.
► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ
αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.
Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.
Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.
► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).
Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.
► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις
ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.
Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή ‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.
► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.
► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.
► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’ (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη
κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.
► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.
► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ – ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΚΤΗ
Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.
► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.
► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.
► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.
Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.
Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.
Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.
► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.
Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.
Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).
► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.
Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και
έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.
► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.
► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:
• Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
• Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
• Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
• Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους
κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
• Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
• Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.
► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.
Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.
► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι
περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.
► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:
• Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
• Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
• Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
• Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ’ αόριστον.
• Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.
► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.
Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.
Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.
► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.
► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.
► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του
υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.
Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου ‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.
► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.
► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.
► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια
σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.
► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.
Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα:
Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη:
Γαλλία
Τι ισχύει: Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.
Τι δείχνει: Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.
Γερμανία
Τι ισχύει: Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.
Τι δείχνει: Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.
Ιταλία
Τι ισχύει: Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.
Τι δείχνει: Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.
Ολλανδία
Τι ισχύει: Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.
Τι δείχνει: Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.
Αυστρία
Τι ισχύει: Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.
Τι δείχνει: Η προστασία γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό ΑΠΕ.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική
Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.
Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:
δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.
► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.
► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).
► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται
σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.
Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.
Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.
► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).
Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον
πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.
Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.
► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.
► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.
► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.
Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου,
σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:
• τον αριθμό ανεμογεννητριών,
• την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
• την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
• το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
• το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
• τον αριθμό υποσταθμών,
• το μήκος γραμμών μεταφοράς,
• την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
• τα έργα repowering,
• τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.
► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.
► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ
ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.
► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’.
Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές
Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:
1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.
Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.
Τι προτείνουμε
Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.
2. Προστασία των περιοχών Natura 2000
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.
Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.
Τι προτείνουμε
Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.
3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.
Τι προτείνουμε
Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.
Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.
Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:
Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Γερμανία
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.
Γαλλία
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.
Ισπανία
Επίπεδο σχεδιασμού: Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.
Αυστρία
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.
ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:
Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
– Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
– Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
– UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
– European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
– World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
– Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
– Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).
► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
– Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25§1 – Αρχή Αναλογικότητας άρθρο 24 Προστασία Περιβάλλοντος.
– Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
– Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
– Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
– Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
– Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
– Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
– Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
– Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
– Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
– Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
– EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
– Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114).
– ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
– ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
– Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.
► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
– Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
– savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
– Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
– Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
– Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
– Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας, Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) Πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
– Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιαν. 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
– Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.
Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.
2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.
3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.
4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.
5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.
6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.
7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.
8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.
9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.
10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου.
11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.
12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.
13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.
14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.
15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.
16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.
17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.
18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.
19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.
20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.
21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.
22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.
23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.
24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.
25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.
26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.
27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.
28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.
29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.
30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.
31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.
32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.
33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.
34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.
35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.
36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.
37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.
39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.
40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.
41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.
42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.
43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.
44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.
45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.
46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.
47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.
48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.
49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).
50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.
51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.
52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.
53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.
54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.
55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.
56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση σχετικής ιεραρχίας, άρθρ 6 Ν4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.
57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.
59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.
60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.
62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.
63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.
64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.
65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.
66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.
67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.
68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.
69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.
70. Να απαγορευτεί εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.
71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.
73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.
74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.
75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.
76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.
77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.
78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.
79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.
80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.
81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).
82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.
83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.
84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.
85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.
86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.
87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.
88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.
90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.
91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.
92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).
93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.
94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.
95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.
96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα προτεινόμενης απόστασης 5ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.
98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.
99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.
100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.
101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΧΟΡΜΟΒΑ ΕΛΕΝΗ]

Συμμετοχή για την διαβούλευση του Χωροταξικού για τις ΑΠΕ και συγκεκριμένος
σχολιασμός για τα Άγραφα
Η αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
(ΕΧΠ-ΑΠΕ) εισάγεται ως μια πολλά υποσχόμενη μεταρρύθμιση που υποτίθεται στοχεύει στον
εξορθολογισμό της χωροθέτησης των αιολικών και ηλιακών σταθμών στην ελληνική επικράτεια.
Ωστόσο, η συστηματική ανάλυση του προτεινόμενου σχεδίου, μας δείχνει ότι οι προστατευτικές
του διατάξεις ακυρώνονται στην πράξη από τις εξαιρετικά ευρείες μεταβατικές ρυθμίσεις που
αυτό προβλέπει. Οι ρυθμίσεις αυτές επιτρέπουν την επ’ αόριστον διαιώνιση του παρωχημένου
και νομικά πλημμελούς πλαισίου του 2008, το οποίο έχει είδη κριθεί από την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή από το 2014 ως μη συμβατό με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των
οικοτόπων.
Η νομική αυτή παράκαμψη έχει άμεσες και καταστροφικές συνέπειες για την περιοχή των
Αγράφων και της Νότιας Πίνδου, καθώς εξαιρεί από τις νέες απαγορεύσεις μια σειρά από
μεγάλης κλίμακας αιολικά έργα που βρίσκονται σε ώριμο ή ακόμη και αρχικό στάδιο
αδειοδότησης. Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις, οι λειτουργούσες εγκαταστάσεις, οι άδειες
εγκατάστασης που δεν έχουν εκτελεστεί, καθώς και οι φάκελοι Μελετών Περιβαλλοντικών
Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που έχουν λάβει απλώς έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου
2026, αξιολογούνται και εγκρίνονται με βάση το προϊσχύον καθεστώς. Αυτό σημαίνει ότι έργα
που χωροθετούνται σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων ή εντός ευαίσθητων ζωνών Natura
2000, τα οποία υπό το Νέο Πλαίσιο θα έπρεπε να αποκλειστούν, θα αδειοδοτηθούν κανονικά.
Φέρουσα Ικανότητα
Μια από τις σημαντικότερες μεθοδολογικές ”αστοχίες” του Νέου Πλαισίου είναι η διατήρηση της
διοικητικής διαίρεσης της Δημοτικής Ενότητας (Δ.Ε.) ως βάσης για τον υπολογισμό της
φέρουσας ικανότητας των αιολικών εγκαταστάσεων. Η προσέγγιση αυτή στερείται
επιστημονικού υπόβαθρου, καθώς τα φυσικά οικοσυστήματα και οι κορυφογραμμές των
Αγράφων λειτουργούν ως ενιαίες οικολογικές οντότητες που δεν συμπίπτουν με τα τεχνητά
διοικητικά όρια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η φέρουσα ικανότητα εκφράζεται μέσω του μέγιστου ποσοστού κάλυψης εδάφους από αιολικές
εγκαταστάσεις ανά Δ.Ε., το οποίο ορίζεται ως:

Η εφαρμογή αυτού του τύπου επιτρέπει την υπέρμετρη χωρική συγκέντρωση και τον κορεσμό
των ανεμογεννητριών στις ευαίσθητες κορυφογραμμές των Αγράφων, καθώς το συνολικό
ποσοστό της Δ.Ε. μπορεί να εμφανίζεται χαμηλό λόγω της συμπερίληψης μεγάλων πεδινών ή
μη εκμεταλλεύσιμων εκτάσεων στην ίδια διοικητική μονάδα. Έτσι, αντί να προστατεύεται το
ορεινό οικοσύστημα, διευκολύνεται η βιομηχανοποίησή του.
Επιπλέον, το Νέο Πλαίσιο και η συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων
(ΣΜΠΕ) αγνοούν πλήρως τη γεωμορφολογική τρωτότητα και τους φυσικούς κινδύνους της

περιοχής των Αγράφων. Ο ορεινός όγκος των Αγράφων αποτελείται κατά κύριο λόγο από
αποσαρθρωμένο φλύσχη, ένα πέτρωμα εξαιρετικά επιρρεπές σε κατολισθήσεις και διαβρώσεις.
Η παράλειψη συνεκτίμησης των ακραίων πλημμυρικών φαινομένων, όπως οι καταιγίδες «Ιανός»
(2020), «Daniel» (2023) και «Elias» (2023), οι οποίες προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές
στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, καθιστά τον σχεδιασμό ελλιπή.
Η περίπτωση του αιολικού σταθμού στη θέση «Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» (41,4MW) στην
κορυφογραμμή της Καζάρμας είναι ενδεικτική. Η τροποποίηση του έργου το 2022 μείωσε τις Α/Γ
από 18 σε 9, αλλά διπλασίασε το μέγεθός τους (ύψος ~150μκαι διάμετρος πτερυγίων 133μ ),
απαιτώντας πολύ μεγαλύτερες εκσκαφές και ανατινάξεις για τη θεμελίωση των βάσεών τους. Οι
επεμβάσεις αυτές σε εδάφη με υψηλή κλίση και ευάλωτο γεωλογικό υπόβαθρο εγκυμονούν
άμεσο κίνδυνο ενεργοποίησης κατολισθήσεων, απειλώντας άμεσα τον υποκείμενο οικισμό της
Κερασιάς, ο οποίος βρίσκεται κατάντη και έχει ήδη κριθεί υπό μετεγκατάσταση λόγω
προηγούμενων κατολισθητικών φαινομένων.
Επιπτώσεις στα αρπακτικά
Η περιοχή των Αγράφων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενδιαιτήματα και μεταναστευτικούς
διαδρόμους για σπάνια και απειλούμενα αρπακτικά πτηνά, με εξέχοντα τον πληθυσμό του
Όρνιου (Gyps fulvus). Το Νέο Πλαίσιο επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών σταθμών εντός Ζωνών
Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) της ορνιθοπανίδας, εφόσον το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7.5
m/s και η εγκατάσταση επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική
Μελέτη (ΕΠΜ).
Η ρύθμιση αυτή εισάγει μια εξαιρετικά επικίνδυνη μεθοδολογική ασάφεια, καθώς η συντριπτική
πλειονότητα των ΕΠΜ στη χώρα δεν έχει ακόμη εγκριθεί ούτε έχει θεσμοθετηθεί με Προεδρικά
Διατάγματα. Αυτό επιτρέπει τη χωροθέτηση βιομηχανικών αιολικών σταθμών σε περιοχές πολύ
υψηλής ευαισθησίας, όπως αποδεικνύεται από τη χαρτογράφηση ευαισθησίας του ευρωπαϊκού
προγράμματος LIFE IP 4 NATURA. Για παράδειγμα μπορουμε να δουμε 2 έργα ΑΣΠΗΕ
«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» και ΑΣΠΗΕ «Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απελίνα» .

Οικολογική Αξιολόγηση
και Επιπτώσεις στην
Ορνιθοπανίδα των
Αγράφων

ΑΣΠΗΕ
«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό
Μανδρί»

ΑΣΠΗΕ
«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απε
λίνα»

Καθεστώς Προστασίας
Περιοχής

ΖΕΠ GR2430002 («Όρη
Άγραφα»), ΤΙΦΚ
AT3011009

ΖΕΠ GR2430002, ΕΖΔ
GR1410002, ΕΖΔ
GR1410001

Ζώνη Ευαισθησίας (LIFE
IP 4 NATURA)

Ζώνη Πολύ Υψηλής
Ευαισθησίας για το Όρνιο

Ζώνη Πολύ Υψηλής
Ευαισθησίας για το Όρνιο

Εκτιμώμενες Διελεύσεις
Πτηνών ανά Έτος

1.504 διελεύσεις από τον
όγκο σάρωσης

1.474 διελεύσεις από τον
όγκο σάρωσης

Κύριες Απειλές (βάσει
ΕΣΔ Πτωματοφάγων)

Πρόσκρουση σε Α/Γ,
απώλεια ενδιαιτήματος

Πρόσκρουση σε Α/Γ,
μόνιμος εκτοπισμός

Προτεινόμενα Μέτρα
Μετριασμού

Ηλεκτρονικά συστήματα
αποτροπής προσκρούσεων

Ηλεκτρονικά συστήματα
αποτροπής προσκρούσεων
Η επιστημονική τεκμηρίωση καταδεικνύει ότι η χρήση των αυτόματων συστημάτων αποτροπής
προσκρούσεων (με χρήση καμερών ή ραντάρ), τα οποία προτείνονται ως επαρκή μέτρα
μετριασμού, είναι εντελώς αναποτελεσματική στις συνθήκες των Αγράφων. Τα συστήματα αυτά
παρουσιάζουν σοβαρές λειτουργικές αδυναμίες:
● Αδυναμία λειτουργίας σε ακραίες συνθήκες: Τα συστήματα απενεργοποιούνται ή
υπολειτουργούν σε συνθήκες ομίχλης, χαμηλής νέφωσης, χιονόπτωσης και παγετού, οι
οποίες είναι εξαιρετικά συχνές στα μεγάλα υψόμετρα των Αγράφων (άνω των 1.700
μέτρων).
● Φαινόμενο μόνιμης όχλησης και εκτοπισμού: Λόγω της εξαιρετικά υψηλής συχνότητας
πτήσεων των αρπακτικών στην περιοχή, τα συστήματα θα ενεργοποιούνται διαρκώς
εκπέμποντας ηχητικά σήματα αποτροπής. Αυτό θα οδηγήσει σε μόνιμη ακουστική όχληση,
εκτοπίζοντας οριστικά τα προστατευόμενα είδη από τα κρίσιμα ενδιαιτήματά τους.
Η αρχική έγκριση των έργων αυτών στηρίχθηκε σε ελλιπή και εσφαλμένα στοιχεία των ΜΠΕ του
2010-2011, οι οποίες ανέφεραν ψευδώς ότι το Όρνιο δεν είχε παρατηρηθεί στην περιοχή,
γεγονός που καταρρίπτεται από τα σύγχρονα δεδομένα τηλεμετρίας (GPS) της βάσης
Movebank.
Μικρά Υδροηλεκτρικά
Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά τη διατήρηση των Μικρών
Υδροηλεκτρικών Έργων (ΜΥΗΕ) ως επιλέξιμης και προωθούμενης δραστηριότητας στις ορεινές
λεκάνες απορροής. Το Νέο Πλαίσιο συνεχίζει να αντιμετωπίζει το νερό των ορεινών ρεμάτων ως
μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, αγνοώντας προκλητικά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
και της απορρύθμισης του κλίματος.
Στην ορεινή περιοχή των Αγράφων και του Ασπροποτάμου, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ προκαλεί
δυσανάλογα μεγάλες περιβαλλοντικές βλάβες σε σχέση με την ελάχιστη προσφορά τους στο
ηλεκτρικό ισοζύγιο. Τα έργα αυτά απαιτούν τη δημιουργία φραγμάτων υδροληψίας και αγωγών
προσαγωγής, οι οποίοι:
● Διακόπτουν τον ελεύθερο ρου των ποταμών και των ρεμάτων, ακόμη και πολύ κοντά στις
πηγές τους, αλλοιώνοντας ανεπανόρθωτα τη φυσική παροχή του νερού.
● Προκαλούν σοβαρές υδρομορφολογικές αλλοιώσεις και υποβάθμιση της παρόχθιας
βλάστησης και των δασικών εκτάσεων.
● Μειώνουν δραματικά τα ενδιαιτήματα της αυτόχθονης ιχθυοπανίδας και προκαλούν τη

θνησιμότητα των πληθυσμών λόγω της δραστικής μείωσης της παροχής του νερού κατά
τους θερινούς μήνες.
Υπό το πρίσμα της διαφαινόμενης λειψυδρίας και της ξηρασίας που απειλεί ευρείες περιοχές της
χώρας, η παρεμπόδιση της ελεύθερης ροής των ορεινών υδάτων για την παραγωγή ελάχιστης
ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη πολιτική, η οποία έρχεται σε ευθεία
σύγκρουση με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ).

Τοπιολογική Αλλοίωση, Ακουστική Όχληση
Το ορεινό τοπίο στον ελλαδικό χώρο χαρακτηρίζεται από μια μοναδική, μικρής κλίμακας
ποικιλομορφία, η οποία αποτελεί σημαντικό κοινωνικό, φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο. Το Νέο
Πλαίσιο αποτυγχάνει πλήρως να προστατεύσει αυτή τη διάσταση, περιορίζοντας την έννοια του
τοπίου σε μια απλή εικόνα οπτικής όχλησης του παρατηρητή.
Η προστασία του τοπίου στο Νέο Πλαίσιο εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετων ελάχιστων
αποστάσεων των Α/Γ από θεσμοθετημένα σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (π.χ. 6κμ από
παραδοσιακούς οικισμούς, 0.8κμ από πυρήνες εθνικών δρυμών). Η προσέγγιση αυτή αγνοεί τη
Σύμβαση της Φλωρεντίας (Ν. 3827/2010), σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί μια
δυναμική συνιστώσα της κοινωνικής ευημερίας και της τοπικής ταυτότητας.
Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες, με συνολικό ύψος που αγγίζει ή ξεπερνά τα 150μ, είναι ορατές
από αποστάσεις δεκάδων χιλιομέτρων. Η τοποθέτησή τους στις κορυφογραμμές των Αγράφων,
που αποτελούν Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ), θα μετατρέψει μια περιοχή με ήπια
τουριστική ανάπτυξη σε βιομηχανική ζώνη, ακυρώνοντας τις “επενδύσεις” των τοπικών
κοινωνιών στην ήπια τουριστική ανάπτυξη.
Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά την παντελή απουσία ειδικών ορίων
θορύβου για τις αιολικές εγκαταστάσεις, παραπέμποντας γενικά στις κατευθυντήριες οδηγίες του
Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ο θόρυβος των σύγχρονων ανεμογεννητριών μεγάλου
μεγέθους παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές
περιβαλλοντικού θορύβου:
● Σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων και υποήχων (<20HZ): Οι υπόηχοι
διαδίδονται σε μεγάλες αποστάσεις και συνδέονται με τη διατάραξη του ύπνου και άλλες
επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
● Φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation): Η μεταβαλλόμενη ένταση
του θορύβου προκαλεί έντονη ενόχληση, η οποία δεν λαμβάνεται υπόψη από τη θέσπιση
ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου.
Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης για τους μηχανισμούς αυτούς δεν μπορεί να
αποτελεί λόγο αδράνειας. Σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, το Νέο Πλαίσιο όφειλε να
θεσπίσει αυστηρά όρια και μεγαλύτερες αποστάσεις ασφαλείας από τις οικιστικές περιοχές.
Παντελής Απουσία Πλαισίου Απεγκατάστασης και Διαχείρισης
Αποβλήτων

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ και της διαχείρισης
των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του χρόνου ζωής τους (20-25 έτη), το Νέο Πλαίσιο
αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε δεσμευτικό μέτρο. Υιοθετώντας την αόριστη διατύπωση ότι
«επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς
τους στη φάση αδειοδότησης», μετακυλύει την ευθύνη στο μέλλον.
Κάθε ανεμογεννήτρια απαιτεί τη θεμελίωση μιας βάσης από οπλισμένο σκυρόδεμα βάρους
εκατοντάδων τόνων, η οποία εισχωρεί βαθιά στο υπέδαφος, καθώς και τη χρήση μη
ανακυκλώσιμων συνθέτων υλικών στα πτερύγια. Η απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού όπως
πχ υποχρεωτικές εγγυητικές επιστολές αποκατάστασης από τους επίδοξους επενδυτές σημαίνει
ότι μετά την ολοκλήρωση της κερδοφορίας τους, οι εταιρείες ειδικού σκοπού θα αποχωρήσουν,
αφήνοντας τις βάσεις σκυροδέματος και τα γιγαντιαία μεταλλικά κουφάρια να σαπίζουν στις
κορυφογραμμές των Αγράφων.

Τι λέμε εμείς
Η επιστημονική και χωροταξική αξιολόγηση του Νέου Πλαισίου για τις ΑΠΕ καταδεικνύει ότι,
παρά τη θεωρητική υιοθέτηση αυστηρότερων ορίων προστασίας, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις
λειτουργούν ως μέσο νομιμοποίησης της συνεχιζόμενης βιομηχανοποίησης των βουνών και των
ποταμιών. Ειδικά για την περιοχή των Αγράφων, οι μεταβατικές διατάξεις αποτελούν μια βόμβα
στα θεμέλια του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς επιτρέπουν την υλοποίηση έργων εξαιρετικά
καταστροφικών, τα οποία έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις σύγχρονες περιβαλλοντικές
ανάγκες και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.
Η «πράσινη μετάβαση» δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω της καταστροφής του περιβάλλοντος το
οποίο υποτίθεται θέλει να προστατέψει. Η θυσία των Αγράφων και του περιβάλλοντος εν γένει
στο βωμό μιας χωρίς σχεδιασμό και βιομηχανοποιημένης ανάπτυξης ΑΠΕ δεν αποτελεί
περιβαλλοντική πολιτική, αλλά ένα διαρκές έγκλημα κατά της βιωσιμότητας και του μέλλοντος
των επόμενων γενεών.
Το αυτονόητο αίτημα της Βοιωτίας και της Στερεάς που ζητάνε απαγόρευση υποβολής
αιτημάτων και υλοποίηση νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των έργω αποθήκευσης
ηλεκτρικής ενέργειας, των έργων αντλησιοταμίευσης, των πλωτών φωτοβολταϊκών, καθώς και
των έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς, σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας
κι αν βρίσκονται είναι αίτημα για όλη τη χώρα. Δε θα επιτρέψουμε την περαιτέρω καταστροφή
του φυσικού περιβάλλοντος και των ορεινών και θαλάσσιων οικοσυστημάτων για να βγάλουν κι
άλλα εκατομμύρια τα λόμπι της “πράσινης ενέργειας”!
Το -δήθεν- νέο “χωροταξικό” σας θα μείνει στα χαρτιά! Στους δρόμους της πόλης και στα χωριά
μας, μέσα και έξω από τις δικαστικές αίθουσες θα σας γίνει ξεκάθαρο πως δε θα ακουμπήσετε
ούτε σπιθαμή γής, ούτε λίτρο νερού ! Να ανακληθούν τώρα πανελλαδικώς όλα τα
αδειοδοτημένα έργα βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ! ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ Β.ΑΠΕ!

[ΕΛΕΝΗ ΣΟΥΛΙΩΤΗ]

Σύμφωνα με τα άρθρα 11 παρ. 10(δ), 11Γ παρ. 4 και 19 του ν. 4685/2020, η ενσωμάτωση μονάδας αποθήκευσης σε υφιστάμενο έργο ΑΠΕ (είτε κατ’ άρθρο 11Α είτε κατ’ άρθρο 11Β) πραγματοποιείται μέσω τροποποίησης της υφιστάμενης Βεβαίωσης Παραγωγού, της ΑΕΠΟ και των λοιπών σχετικών αδειών και δεν συνιστά νέα αδειοδοτική διαδικασία.

Παράλληλα, οι μεταβατικές διατάξεις της υπό διαβούλευση ΚΥΑ (παρ. 3, 4 και 7 του Άρθρου Δευτέρου) προβλέπουν ότι οι τροποποιήσεις ήδη εκδοθεισών ΑΕΠΟ και αδειών εγκατάστασης εξακολουθούν να διέπονται από το προϊσχύον καθεστώς, ενώ η παρ. 10 του Άρθρου Δευτέρου αφορά αποκλειστικά Βεβαιώσεις Παραγωγού έργων ΑΠΕ για τα οποία δεν έχει ακόμη εκδοθεί ΑΕΠΟ ή άδεια εγκατάστασης. Επιπλέον, το άρθρο 25 παρ. 2 της υπό διαβούλευση ΚΥΑ ορίζει ότι, σε περίπτωση ενσωμάτωσης αποθήκευσης, εφαρμόζονται οι κανόνες χωροθέτησης της οικείας εγκατάστασης ΑΠΕ.

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, κατανοούμε ότι η προσθήκη μονάδων αποθήκευσης, είτε κατ’ άρθρο 11Α είτε κατ’ άρθρο 11Β, σε ήδη αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ συνιστά τροποποίηση της υφιστάμενης αδειοδότησης και, ως εκ τούτου, εξακολουθεί να διέπεται από το προϊσχύον καθεστώς, χωρίς υπαγωγή στις νέες διατάξεις της ΚΥΑ.

Παρακαλούμε για τη ρητή επιβεβαίωση του ανωτέρω.

[Αναγνώστου Αναστασία]

Το νέο χωροταξικό θα πρέπει να εφαρμοστεί ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ και για όσα έργα Α.Π.Ε. δεν έχουν ξεκινήσει να κατασκευάζονται.  Όλες οι Μελέτες ΑΠΕ, σε όποιο στάδιο και αν βρίσκονται να κριθούν σύμφωνα με το πνεύμα και τους όρους του νέου χωροταξικού. Είναι αδιανόητο να επιτρέψουμε να καταστραφούν περιοχές απείρου κάλους, βιότοποι και οικοσυστήματα επειδή το Νέο Χωροταξικό «άργησε μια μέρα»! Να απαγορευθεί κάθε εγκατάσταση που βρίσκεται σε υψόμετρο πάνω από 1.200m, σε περιοχές Natura, σε Γεωπάρκα και Περιοχές Άνευ Δρόμου.

[Κοντογιάννης Θεμιστοκλής]

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος.

Αντί αυτού, αυξήστε τις υποδομές αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας.

[ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ]

Συμφωνώ απολύτως με τις  παραπάνω ενστάσεις για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.

[Σάββας Κυριάκου]

 

ΠΡΟΣ: Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας Γενική Γραμματεία Χωρικού Σχεδιασμού & Αστικού Περιβάλλοντος Διεύθυνση Χωροταξικού Σχεδιασμού

ΘΕΜΑ: Παρεμβάσεις, Ενστάσεις και Καταγγελία Σφαλμάτων επί του σχεδίου ΚΥΑ και της ΣΜΠΕ του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ – Η περίπτωση της νήσου Ικαρίας.

Αξιότιμοι κύριοι/ες,

Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης επί του σχεδίου ΚΥΑ και της ΣΜΠΕ για το ΕΧΠ-ΑΠΕ, ασκώ τις κάτωθι ενστάσεις και παρατηρήσεις, επιφυλασσόμενος παντός νομίμου δικαιώματός μου, κατ’ εφαρμογή του Συντάγματος (Άρθρο 24) και της Σύμβασης του Άαρχους (Ν. 3422/2005).

Το υπόμνημα αφορά την περίπτωση της νήσου Ικαρίας (Ανατολικής και Δυτικής), καθώς και οριζόντιες εθνικές αστοχίες και δομική ακυρότητα λόγω:

• Έλλειψης τεκμηρίωσης της σκοπιμότητας.
• Αυθαίρετης χωροθέτησης Σταθμών Αποθήκευσης (Battery Centers), Γραμμών Μεταφοράς, Συνοδών Έργων, Υβριδικών Σταθμών Αντλησιοταμίευσης και Ψηφιακών Υποδομών (Data Centers).
• Κίνδυνος μη αναστρέψιμης υποβάθμισης της βιοποικιλότητας και αποδόμησης της οικολογικής ακεραιότητας.
• Υποβάθμισης της αγροτικής παραγωγής και οικονομικής απαξίωσης της ακίνητης περιουσίας.
• Απόκρυψης των επιπτώσεων χημικής ρύπανσης (Δισφαινόλη Α, Βαρέα Μέταλλα, PFAS).
• Αντιφάσεων των επίσημων Χαρτών Δέουσας Εκτίμησης για τη σωρευτική επιβάρυνση και παραβίασης της Σύμβασης του Άαρχους.

Με το παρόν υπόμνημα καταθέτω αναλυτικές και τεκμηριωμένες ενστάσεις επί του υπό διαβούλευση Σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης (Κ.Υ.Α.) και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το ΕΧΠ-ΑΠΕ. Η παρούσα παρέμβαση αναδεικνύει σοβαρές χαρτογραφικές παραλείψεις, θεσμικές αντιφάσεις, δομικά επιστημονικά κενά και, πρωτίστως, την πλήρη απουσία επιστημονικής, νομικής και κοινωνικοοικονομικής τεκμηρίωσης.

Επιπροσθέτως, επισημαίνω ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο παρουσιάζει έντονη αοριστία των διατάξεων, η οποία, λόγω της έλλειψης ρητών περιοριστικών όρων, αφήνει ευρύτατα περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας. Η κανονιστική αυτή αοριστία λειτουργεί ως «κερκόπορτα» που δύναται να επιτρέψει την άναρχη εγκατάσταση ανεμογεννητριών και βιομηχανικών υποδομών ακόμη και σε περιοχές υψηλής οικολογικής ευαισθησίας, παρακάμπτοντας στην πράξη τις όποιες τυπικές προβλέψεις προστασίας.

Καθώς οι προτεινόμενες ρυθμίσεις στερούνται ουσιαστικής δημόσιας συμμετοχής και απειλούν άμεσα τη βιοποικιλότητα, την υδρολογική ακεραιότητα, την επισιτιστική ασφάλεια, την ιδιωτική περιουσία και τη δημόσια ασφάλεια (λόγω χημικών, βιομηχανικών, πυροθερμικών και πλημμυρικών κινδύνων), τόσο στην Ικαρία όσο και στην ελληνική επικράτεια συνολικά, αιτούμαι την άμεση απόσυρση του υπό διαβούλευση πλαισίου και της ΣΜΠΕ και ουσιαστική επαναδιατύπωση, ώστε να ενσωματωθούν στο σύνολό τους οι παρατηρήσεις και προτάσεις που αναλύονται κατωτέρω.

Περιεχόμενα:

 

ΜΕΡΟΣ Α: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΚΑΙ ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ (ΝΗΣΟΣ ΙΚΑΡΙΑ) 5

1. Απόλυτος Οριζόντιος Αποκλεισμός της Ικαρίας ως Νησιού κάτω των 300 τ.χλμ. 5
2. Οικολογικές Πιέσεις και Προστατευόμενες Περιοχές (Natura 2000) – Καταγγελία Σφάλματος στον Χάρτη 3 5
3. Υδρολογική Ισορροπία, Μικροκλίμα και Ανεπάρκεια Αποστάσεων Ασφαλείας. 7
4. Αυθαίρετος Περιορισμός του Χάρτη 1. 7
5. Κοινωνικοοικονομική Ταυτότητα, Εναλλακτικός Τουρισμός, Πολιτιστική Κληρονομιά και η ανάγκη προστασίας της Δυτικής Ικαρίας – Πλήρης Απαξίωση στον Χάρτη 4. 8
6. Ομολογία Σωρευτικής Επιβάρυνσης στην Ανατολική Ικαρία (Εικόνα 2-1, Έλεγχος Δέουσας Εκτίμησης) 9
7. Η Γεωγραφική Αλληλουχία Ανατολικής και Δυτικής Ικαρίας βάσει της Δέουσας Εκτίμησης. 9

ΜΕΡΟΣ Β: ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΚΑΙ ΔΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΟΥ ΕΧΠ-ΑΠΕ   10

8. Δομικό Έλλειμμα Στρατηγικής Σκοπιμότητας: Ατεκμηρίωτη «Ενεργειακή Ανάγκη» των ΒΑΠΕ και Ανατροπή του Ισοζυγίου Κόστους-Οφέλους. 10
9. Καταστρεπτικά Συνοδά Έργα: Δρόμοι Διάνοιξης, Γραμμές Μεταφοράς και Υποσταθμοί Υψηλής Τάσης 10
10. Υβριδικά Πάρκα (Αντλησιοταμίευση) και Υδρογεννήτριες: Η Βιομηχανοποίηση των Ρεμάτων και η Απαξίωση των Υδάτινων Οικοσυστημάτων. 11
11. Πλήρης Αποσιώπηση των Επιπτώσεων Χημικής Ρύπανσης και Τοξικότητας Αιολικών Σταθμών: Η Απειλή της Δισφαινόλης Α (BPA) και των Μικροπλαστικών. 12
12. Έλλειψη Τεκμηρίωσης Αναγκαιότητας & Περιβαλλοντικοί Κίνδυνοι Βιομηχανικών Φωτοβολταϊκών Πάρκων 13
13. Δομική Έκπτωση Επιστημονικής Τεκμηρίωσης για τους Υδατικούς Πόρους της Χώρας. 15
14. Αναχρονιστικό Υψομετρικό Όριο, Τεχνολογική Παράκαμψη και Πλήρης Αγνόηση των Ορνιθολογικών Μεταναστευτικών Δεδομένων. 15
15. Πλήρης Απουσία Οριζόντιων Κριτηρίων για τη «Φέρουσα Ικανότητα». 16
16. Αναγκαιότητα Προστασίας της Πρωτογενούς Παραγωγής από την Ανάπτυξη Βιομηχανικών Υποδομών 16
17. Οικονομική Απαξίωση, Κοινωνικές Επιπτώσεις και η Αναγκαιότητα του Ενεργειακού Εκδημοκρατισμού 16
18. Δομική Αλλοίωση Χλωρίδας και Πανίδας: Οικοσυστημική Κατάρρευση και Κατακερματισμός Ενδιαιτημάτων 19
19. Αδιαφορία για την Αλλοίωση των Τοπικών Μικροκλιμάτων. 19
20. Στρατηγική Παράλειψη των Data Centers και των Συνδυαστικών Έργων (Twin Transition). 20
21. Αυθαίρετη Χωροθέτηση Σταθμών Αποθήκευσης με Μπαταρίες (Battery Centers – BESS): 20
22. Έλλειψη Εθνικής Εκτίμησης Σωρευτικών και Συνεργιστικών Επιπτώσεων σε Επίπεδο Επικράτειας 21

ΜΕΡΟΣ Γ: ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ.. 22

23. Ρητή Παραβίαση του Ενωσιακού Δικαίου και της Νομολογίας του ΔΕΕ (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ). 22
24. Σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Οδηγία RED III (Οδηγία 2023/2413 για τις ΑΠΕ). 22
25. Παραβίαση της Διεθνούς Σύμβασης του Μπερν (Για τη Διατήρηση της Άγριας Ζωής). 22
26. Δομική Αντίφαση με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης (Nature Restoration Law) 23

ΜΕΡΟΣ Δ: ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΓΕΝΙΚΑ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΣΤΗ ΣΜΠΕ.. 23

27. Πλήρης Απουσία Πλαισίου για την Ανακύκλωση και Αποξήλωση (Decommissioning). 23
28. Θεσμικό Χάος και Ασυμβατότητα με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ). 24
29. Διαδικαστικές Ελλείψεις, Σύμβαση του Άαρχους και Αίτημα Θεσμοθέτησης Διαφάνειας. 24

ΜΕΡΟΣ Ε: ΣΥΝΟΨΗ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ.. 24

1. Απόλυτος Οριζόντιος Αποκλεισμός της Ικαρίας ως Νησιού κάτω των 300 τ.χλμ (Βλ. Μέρος Α, Άρθρο 1) 24
2. Οικολογικές Πιέσεις και Προστατευόμενες Περιοχές (Natura 2000) – Καταγγελία Σφάλματος στον Χάρτη 3 Άμεση διόρθωση του Χάρτη 3. 25
3. Υδρολογική Ισορροπία, Μικροκλίμα και Ανεπάρκεια Αποστάσεων Ασφαλείας. 25
4. Αυθαίρετος Περιορισμός του Χάρτη 1 . 25
5. Κοινωνικοοικονομική Ταυτότητα, Εναλλακτικός Τουρισμός, Πολιτιστική Κληρονομιά και η ανάγκη προστασίας της Δυτικής Ικαρίας – Πλήρης Απαξίωση στον Χάρτη 4 25
6. Ομολογία Σωρευτικής Επιβάρυνσης στην Ανατολική Ικαρία (Εικόνα 2-1, Έλεγχος Δέουσας Εκτίμησης). 25
7. Η Γεωγραφική Αλληλουχία Ανατολικής και Δυτικής Ικαρίας βάσει της Δέουσας Εκτίμησης. 25
8. Δομικό Έλλειμμα Στρατηγικής Σκοπιμότητας: Ατεκμηρίωτη «Ενεργειακή Ανάγκη» των ΒΑΠΕ και Ανατροπή του Ισοζυγίου Κόστους-Οφέλους. 25
9. Καταστρεπτικά Συνοδά Έργα: Δρόμοι Διάνοιξης, Γραμμές Μεταφοράς και Υποσταθμοί Υψηλής Τάσης 25
10. Υβριδικά Πάρκα (Αντλησιοταμίευση) και Υδρογεννήτριες. 26
11. Πλήρης Αποσιώπηση των Επιπτώσεων Χημικής Ρύπανσης και Τοξικότητας Αιολικών Σταθμών. 26
12. Έλλειψη Τεκμηρίωσης Αναγκαιότητας & Περιβαλλοντικοί Κίνδυνοι Βιομηχανικών Φωτοβολταϊκών Πάρκων. Καθολική απαγόρευση χωροθέτησης. 26
13. Δομική Έκπτωση Επιστημονικής Τεκμηρίωσης για τους Υδατικούς Πόρους της Χώρας. 26
14. Αναχρονιστικό Υψομετρικό Όριο, Τεχνολογική Παράκαμψη και Πλήρης Αγνόηση των Ορνιθολογικών Μεταναστευτικών Δεδομένων. 26
15. Πλήρης Απουσία Οριζόντιων Κριτηρίων για τη «Φέρουσα Ικανότητα».. 26
16. Αναγκαιότητα Προστασίας της Πρωτογενούς Παραγωγής από την Ανάπτυξη Βιομηχανικών Υποδομών.. 26
17. Οικονομική Απαξίωση, Κοινωνικές Επιπτώσεις και η Αναγκαιότητα του Ενεργειακού Εκδημοκρατισμού Καθεστώς “A Priori” Εξαίρεσης. 27
18. Δομική Αλλοίωση Χλωρίδας και Πανίδας. 27
19. Αδιαφορία για την Αλλοίωση των Τοπικών Μικροκλιμάτων. 27
20. Στρατηγική Παράλειψη των Data Centers και των Συνδυαστικών Έργων (Twin Transition).. 27
21. Αυθαίρετη Χωροθέτηση Σταθμών Αποθήκευσης με Μπαταρίες (Battery Centers – BESS): 27
22. Έλλειψη Εθνικής Εκτίμησης Σωρευτικών και Συνεργιστικών Επιπτώσεων σε Επίπεδο Επικράτειας. 28
23. Ρητή Παραβίαση του Ενωσιακού Δικαίου και της Νομολογίας του ΔΕΕ (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ).. 28
24. Σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Οδηγία RED III (Οδηγία 2023/2413 για τις ΑΠΕ). 28
25. Παραβίαση της Διεθνούς Σύμβασης του Μπερν (Για τη Διατήρηση της Άγριας Ζωής). 28
26. Δομική Αντίφαση με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης (Nature Restoration Law). 28
27. Πλήρης Απουσία Πλαισίου για την Ανακύκλωση και Αποξήλωση (Decommissioning). 28
28. Θεσμικό Χάος και Ασυμβατότητα με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ). 29
29. Διαδικαστικές Ελλείψεις, Σύμβαση του Άαρχους και Αίτημα Θεσμοθέτησης Διαφάνειας. . 29

ΜΕΡΟΣ ΣΤ : ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΟ ΠΟΡΙΣΜΑ.. 29

ΜΕΡΟΣ Ζ: ΕΠΙΛΟΓΟΣ.. 30

   

<h2>ΜΕΡΟΣ Α: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΚΑΙ ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ (ΝΗΣΟΣ ΙΚΑΡΙΑ)</h2>
<h3>1. Απόλυτος Οριζόντιος Αποκλεισμός της Ικαρίας ως Νησιού κάτω των 300 τ.χλμ.</h3>
Στο Κεφάλαιο Η’, Άρθρο 19 («Περιοχές αποκλεισμού»), παράγραφος 1, περίπτωση (ι) του υπό διαβούλευση Σχεδίου ΚΥΑ, ορίζεται ρητά ο αποκλεισμός χωροθέτησης εγκαταστάσεων ΑΠΕ σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ

• Τεκμηρίωση: Η νήσος Ικαρία έχει συνολική έκταση 255,3 τ.χλμ., γεγονός που την κατατάσσει αυτοδίκαια και οριζόντια στις περιοχές απόλυτου αποκλεισμού του Άρθρου 19.
• Απαίτηση: Ζητείται η άμεση επανεξέταση όλων των υφιστάμενων και εκκρεμών αδειοδοτήσεων έργων ΑΠΕ στην Ικαρία υπό το φως του προβλεπόμενου καθεστώτος αποκλεισμού του άρθρου 19. Εφόσον διαπιστωθεί ότι οι σχετικές άδειες εκδόθηκαν ή προωθήθηκαν χωρίς επαρκή αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των σωρευτικών επιπτώσεων ή των περιβαλλοντικών περιορισμών της περιοχής, ζητείται η ανάκληση, ακύρωση ή παύση της αδειοδοτικής διαδικασίας, κατά περίπτωση. 

<h3>2. Οικολογικές Πιέσεις και Προστατευόμενες Περιοχές (Natura 2000) – Καταγγελία Σφάλματος στον Χάρτη 3</h3>
Το Σχέδιο ΚΥΑ στο Άρθρο 19, par. 1(δ) ορίζει ως περιοχή αποκλεισμού τους πυρήνες των κηρυγμένων μνημείων της φύσης, τα οποία αποτυπώνονται στον Χάρτη 3 της ΣΜΠΕ.

• 1 Η Χαρτογραφική Παράλειψη: Στον επίσημο Χάρτη 3 της ΣΜΠΕ, το Δάσος του Ράντη ΔΕΝ είναι αποτυπωμένο ως Μνημείο της Φύσης, παρά το γεγονός ότι έχει κηρυχθεί επίσημα ως Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης με βάση την απόφαση της Γενικής Γραμματέως Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου (Αρ. Πρωτ. 17988/983/21.03.2014, ΦΕΚ 93/ΑΑΠ/27.03.2014). Πρόκειται για το αρχαιότερο δρυοδάσος Αριάς (Quercus ilex) στην Ελλάδα (άνω των 500 ετών), ενταγμένο παράλληλα στο δίκτυο Natura 2000.

2.2 Καθολική Απαγόρευση εντός Natura 2000 και Οικολογικές Πιέσεις: Η περιοχή αποτελεί κρίσιμο βιότοπο και ζωτικό πεδίο κυνηγιού για τον προστατευόμενο Σπιζαετό (Aquila fasciata), με τη Μελέτη Δέουσας Εκτίμησης να τεκμηριώνει άμεσο κίνδυνο θανάτωσης λόγω προσκρούσεων. Η εξαίρεση του Άρθρου 19, παρ. 1(στ), η οποία επιτρέπει έργα σε ζώνες Natura αν το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec, θα οδηγήσει αναπόφευκτα στη βιομηχανοποίηση των κορυφογραμμών. Αυτό θα προκαλέσει ανεπανόρθωτο φαινόμενο «νησιδοποίησης», αποκόπτοντας τους οικολογικούς διαδρόμους και εγκλωβίζοντας την άγρια πανίδα.

Ως εκ τούτου, ζητώ τη θεσμοθέτηση τεκμηρίου ασυμβατότητας για τη χωροθέτηση βιομηχανικών ΑΠΕ εντός του δικτύου Natura 2000. Λόγω της φύσης και της κλίμακας των έργων αυτών, η εγκατάστασή τους εντός προστατευόμενων περιοχών καθιστά πρακτικά ανέφικτη την τεκμηρίωση της «μη σημαντικής επίπτωσης» κατά τη διαδικασία της Δέουσας Εκτίμησης. Συνεπώς, η κατάργηση της ανωτέρω εξαίρεσης και ο χαρακτηρισμός των περιοχών Natura 2000 ως ζωνών απόλυτου αποκλεισμού για τη βιομηχανική ανάπτυξη αποτελεί τη μοναδική οδό για τη διασφάλιση της ακεραιότητας των οικοσυστημάτων, σύμφωνα με τις επιταγές της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.

• 3 Ανεπάρκεια Χωροθέτησης για την Ορνιθοπανίδα: Δεν καθορίζονται ρητές «ζώνες ασφαλείας» (buffer zones) γύρω από τις περιοχές φωλιάσματος και τροφοληψίας ειδών προτεραιότητας και προστατευόμενων αρπακτικών, όπως ο Σπιζαετός (Aquila fasciata) και ο Μαυροπετρίτης.

              Τεκμηρίωση Περιοχής Καταφυγίου: Η επιβεβαιωμένη παρουσία ενεργού ζευγαριού Σπιζαετού (Aquila fasciata) στο φαράγγι του Καταφυγίου καθιστά την περιοχή αυτή υψηλής οικολογικής αξίας, απαιτώντας τον καθορισμό της ως ζώνης απόλυτης προστασίας με ρητή απαγόρευση βιομηχανικής παρέμβασης σε ακτίνα 5 χλμ.

Οικολογική Ακεραιότητα Ορεινού Όγκου Ικαρίας: Πέραν του Καταφυγίου, ολόκληρος ο υπόλοιπος ορεινός όγκος της Ικαρίας φιλοξενεί κρίσιμους πληθυσμούς προστατευόμενων αρπακτικών πτηνών, η παρουσία και η δράση των οποίων αποτελούν αδιαμφισβήτητους δείκτες οικολογικής ακεραιότητας. Η απουσία πρόβλεψης για την προστασία αυτών των βιότοπων καθιστά το Σχέδιο νομικά και οικολογικά ευάλωτο, καθώς η εγκατάσταση ΑΠΕ εντός αυτών επιφέρει:

          ○ α) Άμεση θανάτωση: Μέσω πρόσκρουσης στις ανεμογεννήτριες.

○ β) Οικολογική απομόνωση: Εγκατάλειψη θέσεων φωλιάσματος λόγω όχλησης.

○ γ) Υποβάθμιση ενδιαιτημάτων: Κατακερματισμός περιοχών τροφοληψίας.

• 4 Παράλειψη των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά (IBA): Το ΕΧΠ-ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ αγνοούν τις διεθνώς αναγνωρισμένες Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (IBA). Η μη ενσωμάτωση των περιοχών IBA στα χωροταξικά κριτήρια αποκλεισμού συνιστά επιστημονική αυθαιρεσία. Ζητούμε τη θεσμική θωράκιση των IBA και την εφαρμογή του ίδιου αυστηρού πλαισίου αποκλεισμού που ισχύει για τις περιοχές Natura
• Απαίτηση: Άμεση διόρθωση του Χάρτη 3, κατάργηση των εξαιρέσεων για τις νησιωτικές Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), θεσμοθέτηση ζώνης προστασίας 5 χλμ. στο Καταφύγι και θέσπιση καθολικού a priori αποκλεισμού των αιολικών εντός των προστατευόμενων περιοχών του νησιού καθώς και σε ολόκληρο τον ορεινό όγκο της Ικαρίας, λόγω της κρίσιμης σημασίας του για την επιβίωση προστατευόμενων ειδών αρπακτικών πτηνών.

<h3>3. Υδρολογική Ισορροπία, Μικροκλίμα και Ανεπάρκεια Αποστάσεων Ασφαλείας</h3>
Στο Παράρτημα ΙΙ, Πίνακας Β1 του Σχεδίου ΚΥΑ, ορίζεται ως ελάχιστη απόσταση εγκαταστάσεων από κηρυγμένα μνημεία φύσης τα μόνιμα 500 μέτρα.

• Το Τεχνικό Κενό & η Έλλειψη Τεκμηρίωσης: Το Δάσος του Ράντη αναπτύσσεται στην κεντρική οροσειρά του Αθέρα. Όπως ομολογεί το Στάδιο 1 της Μελέτης Δέουσας Εκτίμησης, οι εκτεταμένες παρεμβάσεις επιφέρουν «σημαντική μεταβολή οικολογικών λειτουργιών» και «αλλοίωση στην ποιότητα και επάρκεια των υδάτων». Το Χωροταξικό αντιμετωπίζει τις ΑΠΕ ως «μη ρυπογόνες» δραστηριότητες κατά τη λειτουργία, αγνοώντας τις καταστροφικές γεωτεχνικές επιπτώσεις της φάσης κατασκευής.
• Υδρολογικές Επιπτώσεις: Οι εκτεταμένες εκσκαφές και η θεμελίωση με ογκώδεις κατασκευές από οπλισμένο σκυρόδεμα εντός των καρστικών/ασβεστολιθικών σχηματισμών της περιοχής, εγκυμονούν σημαντικούς κινδύνους για τη διατάραξη του υδρολογικού καθεστώτος. Οι εν λόγω κατασκευές ενδέχεται να λειτουργήσουν ως τεχνητά υπόγεια εμπόδια, διακόπτοντας τις φυσικές υδροφόρες οδούς. Η πιθανότητα αυτή θέτει σε άμεσο κίνδυνο την αδιάλειπτη τροφοδοσία των τοπικών πηγών, οι οποίες αποτελούν κρίσιμη πηγή υδροδότησης για τους οικισμούς. Επιπροσθέτως, η αλλοίωση του αναγλύφου και του δασικού καλύμματος ενέχει τον κίνδυνο υποβάθμισης του ευαίσθητου μικροκλίματος (υγρασία, αερισμός), το οποίο είναι καθοριστικής σημασίας για τη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας του δασικού οικοσυστήματος
  Επιπροσθέτως, η ανατροπή των συνθηκών μικροκλίματος —ιδίως η πτώση της ατμοσφαιρικής υγρασίας λόγω των εκτεταμένων αποψιλώσεων και των χωματουργικών εργασιών— αυξάνει κατακόρυφα την ευφλεκτότητα της δασικής βλάστησης. Η δημιουργία ενός περιβάλλοντος με μειωμένη υγρασία σε συνδυασμό με την εγκατάσταση βιομηχανικών υποδομών σε δυσπρόσιτες ορεινές ζώνες, καθιστά τη διαχείριση οποιασδήποτε πυρκαγιάς επιχειρησιακά αδύνατη, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την επιβίωση του Δάσους του Ράντη και τη δημόσια ασφάλεια.
• Απαίτηση: Τροποποίηση του Παραρτήματος ΙΙ και θεσμοθέτηση υποχρεωτικής περιμετρικής ζώνης αποκλεισμού (Buffer Zone) τουλάχιστον 5 χιλιομέτρων γύρω από το Δάσος του Ράντη και τις κύριες υδρολογικές λεκάνες για τη διασφάλιση των πολύτιμων υδάτινων πόρων του νησιού.

<h3>4. Αυθαίρετος Περιορισμός του Χάρτη 1</h3>
Ο Χάρτης 1 της ΣΜΠΕ περιορίζει τα όρια εφαρμογής των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) αυστηρά εντός των ζωνών Natura, αφήνοντας το υπόλοιπο σώμα του νησιού εκτός προστατευτικού πλαισίου.

• Η Αντίφαση: Ένα νησιωτικό οικοσύστημα λειτουργεί ως ενιαίος οργανισμός. Η προστατευόμενη πανίδα δεν γνωρίζει διοικητικά όρια και χρησιμοποιεί τις εκτός Natura περιοχές για τροφοληψία. Αν επιτραπεί η άναρχη χωροθέτηση στο υπόλοιπο νησί, θα επέλθει άμεσος οικολογικός και χωρικός κορεσμός, ακυρώνοντας κάθε έννοια βιώσιμης διαχείρισης.
• Απαίτηση: Οι περιορισμοί των ΕΠΜ να εξετάζονται στο σύνολο της γεωγραφικής ενότητας του νησιού (ως ενιαία οικολογική και χωρική λεκάνη) και όχι αποσπασματικά ανά ζώνη.

<h3>5. Κοινωνικοοικονομική Ταυτότητα, Εναλλακτικός Τουρισμός, Πολιτιστική Κληρονομιά και η ανάγκη προστασίας της Δυτικής Ικαρίας – Πλήρης Απαξίωση στον Χάρτη 4</h3>
Ο Χάρτης 4 της ΣΜΠΕ (Στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς) παρουσιάζει μια απαράδεκτη εικόνα πλήρους παράλειψης των ιστορικών, αρχαιολογικών, θρησκευτικών και φυσικών μνημείων της Ικαρίας.

• Οι Χαρτογραφικές Παραλείψεις: Στον Χάρτη 4 ΔΕΝ έχουν αποτυπωθεί τα σημαντικότερα κηρυγμένα μνημεία και τοπόσημα του νησιού, όπως:
  1. Το Κάστρο του Δρακάνου (και ο παρακείμενος Αρχαιολογικός Χώρος / Ιερό).
  2. Το Καψαλίνο Κάστρο.
  3. Το Κάστρο του Κοσκινά.
  4. Οι ιστορικοί και παραδοσιακοί Ιεροί Ναοί του Αγίου Ευσταθίου (Αϊ-Στάθη) και του Αγίου Ισιδώρου, οι οποίοι δεσπόζουν πάνω στην οροσειρά του Αθέρα.
• Η παράλειψη της Δυτικής Ικαρίας: Η μελέτη αποτυγχάνει πλήρως να αναγνωρίσει τη Δυτική Ικαρία (Ράχες, Νάς, Καρκινάγρι, Μαγγανίτης) ως μια περιοχή ύψιστου φυσικού κάλλους και παγκόσμιου ενδιαφέροντος για τον εναλλακτικό και οικολογικό τουρισμό. Η Δυτική Ικαρία διακρίνεται για το άγριο, ανέγγιχτο φυσικό ανάγλυφό της, τα μοναδικά φαράγγια (π.χ. Χάλαρη), τις παραδοσιακές αρχιτεκτονικές δομές (αντιπειρατικά σπίτια) και την παγκοσμίως αναγνωρισμένη πολιτισμική της ταυτότητα, που αποτελεί τον πυρήνα του διεθνούς brand της Ικαρίας ως «Ζώνης Μακροζωίας» (Blue Zone). Οι ναοί του Αγίου Ευσταθίου και του Αγίου Ισιδώρου, πέρα από την ύψιστη θρησκευτική τους αξία, αποτελούν κεντρικούς κόμβους του δικτύου παραδοσιακών πεζοπορικών μονοπατιών.
• Η Ευρωπαϊκή Σύγκρουση: Η σχεδιαζόμενη μετατροπή των κορυφογραμμών και των παρθένων πλαγιών της Δυτικής Ικαρίας σε βιομηχανικό εργοτάξιο ΑΠΕ έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (Green Deal), ειδικά στον πυλώνα της «Βιώσιμης Υπαίθρου και του Αγροτουρισμού», καθώς και με τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις που λαμβάνει η χώρα για την ανάδειξη των παραδοσιακών μονοπατιών και της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Το έργο αυτό θα επιφέρει το τελειωτικό χτύπημα στην τοπική οικονομία, καταστρέφοντας το μοναδικό αναπτυξιακό μοντέλο ήπιου τουρισμού και φύσης που στηρίζει τους κατοίκους της, ενώ παράλληλα θα εκθέσει τους χώρους λατρείας σε βάναυση οπτική και ακουστική όχληση συνεπεία της λειτουργίας βιομηχανικών αιολικών εγκαταστάσεων..
• Απαίτηση: Άμεση απόσυρση και συμπλήρωση του Χάρτη 4 με όλα τα κηρυγμένα αρχαιολογικά, ιστορικά και θρησκευτικά μνημεία της Ικαρίας. Θέσπιση αυστηρών ζωνών προστασίας του τοπίου, με ειδική ρήτρα προστασίας της Δυτικής Ικαρίας ως περιοχής μηδενικής ανοχής σε βιομηχανικές επεμβάσεις ΑΠΕ.

<h3>6. Ομολογία Σωρευτικής Επιβάρυνσης στην Ανατολική Ικαρία (Εικόνα 2-1, Έλεγχος Δέουσας Εκτίμησης)</h3>
Στο συνοδευτικό αρχείο «ΕΧΠ ΑΠΕ στάδιο 1 ΕΛΕΓΧΟΣ ΔΕΟΥΣΑΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ_signed», και συγκεκριμένα στην Εικόνα 2-1 («Περιοχές δράσεων Σχεδίων που ελέγχονται ως προς τις δυνητικές σωρευτικές επιπτώσεις»), οι ίδιοι οι μελετητές επισημαίνουν και κατηγοριοποιούν την Ανατολική Ικαρία ως «ανεπτυγμένη περιοχή».

• Η Θεσμική Αντίφαση: Η επισήμανση αυτή αποτελεί μια ξεκάθαρη, έγγραφη ομολογία των μελετητών ότι η Ανατολική Ικαρία —λόγω της υφιστάμενης συγκέντρωσης υποδομών, δικτύων, λιμενικών και οικιστικών πιέσεων— βρίσκεται ήδη σε κατάσταση έντονης ανθρωπογενούς φόρτισης. Ενώ ο εν λόγω χάρτης σχεδιάστηκε για να καταδείξει τις περιοχές όπου οι σωρευτικές επιπτώσεις νέων έργων θα αλλοιώσουν ανεπανόρθωτα το περιβάλλον, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ έρχεται σε πλήρη αντίφαση, επιτρέποντας τη χωροθέτηση νέων βιομηχανικών σταθμών ΑΠΕ και συνοδών έργων στην ίδια ακριβώς περιοχή.
• Νομική Ακυρότητα λόγω Παράλειψης Σωρευτικής Εκτίμησης: Επισημαίνεται ότι η παράλειψη της ΣΜΠΕ να εξετάσει τη σωρευτική επιβάρυνση (cumulative impact) όλων των έργων ΑΠΕ ως ενιαίο σύνολο, και όχι αποσπασματικά, αποτελεί κατά την πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) τυπική αιτία ακύρωσης Στρατηγικών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Η παράλειψη αξιολόγησης των σωρευτικών και συνεργιστικών επιδράσεων δύναται να συνιστά ουσιώδη πλημμέλεια της ΣΜΠΕ, υπό το πρίσμα της σχετικής νομολογίας και των απαιτήσεων της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.
• Απαίτηση: Κατ’ εφαρμογή των ίδιων των δεδομένων της Δέουσας Εκτίμησης, η Ανατολική Ικαρία πρέπει να κηρυχθεί Ζώνη Αποκλεισμού λόγω ήδη επιτευχθέντος κορεσμού και υπέρβασης της Φέρουσας Ικανότητας, απαγορεύοντας κάθε νέα προσθήκη βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών.

<h3>7. Η Γεωγραφική Αλληλουχία Ανατολικής και Δυτικής Ικαρίας βάσει της Δέουσας Εκτίμησης</h3>

• Η Σύνδεση των Περιοχών: Η τεκμηρίωση της Ανατολικής Ικαρίας ως «ανεπτυγμένης περιοχής» με υψηλές σωρευτικές πιέσεις (βάσει της Εικόνας 2-1 της Δέουσας Εκτίμησης), αναδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για διαφοροποιημένη διαχείριση της Δυτικής Ικαρίας. Η Δυτική Ικαρία αποτελεί πλέον το κρίσιμο απόθεμα βιοποικιλότητας, το οποίο λειτουργεί ως εγγυητής της οικολογικής ισορροπίας ολόκληρου του νησιωτικού συνόλου.
• Αντίκτυπος: Η περαιτέρω χωροθέτηση βιομηχανικών εγκαταστάσεων και συνοδών έργων οδοποιίας στη Δυτική Ικαρία απομειώνει δραστικά το εναπομείναν απόθεμα φυσικού κεφαλαίου. Η συσσώρευση παρεμβάσεων σε μια περιοχή υψηλής οικολογικής αξίας οδηγεί σε υπέρβαση της Φέρουσας Ικανότητας του νησιωτικού οικοσυστήματος, καθιστώντας τη διατήρηση της οικολογικής ακεραιότητας πρακτικά ανέφικτη. Η παράλειψη αξιολόγησης του σωρευτικού χαρακτήρα των παρεμβάσεων αυτών στη ΣΜΠΕ αποτελεί ουσιώδη πλημμέλεια, η οποία καθιστά το προτεινόμενο σχέδιο ατελές και περιβαλλοντικά αδικαιολόγητο.
• Απαίτηση Θεσμικής Θωράκισης: Ως εκ τούτου, καθίσταται επιβεβλημένη η ρητή θεσμική αναγνώριση της Δυτικής Ικαρίας ως «Ζώνης Διαφύλαξης Φυσικού Κεφαλαίου». Τεκμηριώνεται η αναγκαιότητα για καθολικό αποκλεισμό της από κάθε μορφή βιομηχανικής εγκατάστασης ΑΠΕ και συνοδών δικτύων, ώστε να διασφαλιστεί η λειτουργία της ως οικολογικού καταφυγίου. Η ΣΜΠΕ οφείλει να ενσωματώσει τον εν λόγω περιορισμό ως οριζόντιο, δεσμευτικό όρο χωροθέτησης, αποτρέποντας την οριστική υποβάθμιση της Φέρουσας Ικανότητας του συνόλου της νήσου.

<h2>ΜΕΡΟΣ Β: ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΕΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΚΑΙ ΔΟΜΙΚΕΣ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΟΥ ΕΧΠ-ΑΠΕ</h2>
<h3>8. Δομικό Έλλειμμα Στρατηγικής Σκοπιμότητας: Ατεκμηρίωτη «Ενεργειακή Ανάγκη» των ΒΑΠΕ και Ανατροπή του Ισοζυγίου Κόστους-Οφέλους</h3>
Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ και η συνοδεύουσα ΣΜΠΕ υποπίπτουν σε μια θεμελιώδη νομική και επιστημονική πλάνη: θεωρούν αξιωματικά ότι η χωροθέτηση Βιομηχανικών ΑΠΕ (ΒΑΠΕ) μεγάλης κλίμακας αποτελεί τη μοναδική λύση, χωρίς να προσκομίζουν καμία ποσοτική μελέτη σκοπιμότητας, ενεργειακού ισοζυγίου ή ανάλυσης περιβαλλοντικού κόστους-οφέλους.

• Υπερδιαστασιολόγηση χωρίς Ηλεκτρικό Χώρο («Φούσκα» Αδειών): Το Χωροταξικό σχεδιάζει ένα άναρχο πλεόνασμα χωρικής καταλληλότητας που οδηγεί σε υπερπαραγωγή αδειών, η οποία ξεπερνά κατά πολύ τους δεσμευτικούς στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Kλίμα (ΕΣΕΚ). Η ενέργεια από αυτές τις προτεινόμενες ΒΑΠΕ είναι αδύνατον να απορροφηθεί από το κορεσμένο εθνικό δίκτυο.
• Παράνομη Απουσία της «Μηδενικής Λύσης» και Εναλλακτικών Μοντέλων: Κατά σαφή παράβαση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση, η μελέτη δεν εξετάζει τη «Μηδενική Λύση», ούτε αξιολογεί ηπιότερα, αποκεντρωμένα μοντέλα παραγωγής (π.χ. φωτοβολταϊκά αποκλειστικά σε στέγες, εντός βιομηχανικών ζωνών) και μέσω Ενεργειακών Κοινοτήτων των Δήμων και των πολιτών.
• Απαίτηση: Η έλλειψη τεκμηρίωσης της σκοπιμότητας αποτελεί ουσιώδη αδυναμία του σχεδίου και δεν επιτρέπει την πλήρη αξιολόγηση των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών συνεπειών του. Ως εκ τούτου, ζητώ την απόσυρση του υπό διαβούλευση πλαισίου και η επανυποβολή του μετά την εκπόνηση ανεξάρτητης Μελέτης Σκοπιμότητας που θα εξετάζει το σύνολο των εναλλακτικών επιλογών.

<h3>9. Καταστρεπτικά Συνοδά Έργα: Δρόμοι Διάνοιξης, Γραμμές Μεταφοράς και Υποσταθμοί Υψηλής Τάσης</h3>

• Υποδομές Πρόσβασης και Οδικό Δίκτυο Βαριάς Όχλησης: Η ΣΜΠΕ αποτυγχάνει συστηματικά να αξιολογήσει τις σωρευτικές επιπτώσεις από τη διάνοιξη νέων οδικών αρτηριών για τη μεταφορά υπερμεγεθών πτερυγίων και βαρέος εξοπλισμού. Οι εκτεταμένες αυτές διανοίξεις σε παρθένα εδάφη προκαλούν μη αναστρέψιμη διάβρωση, κατολισθητικά φαινόμενα, ολοκληρωτική καταστροφή της βλάστησης και αλλοίωση της φυσικής απορροής των λεκανών. Η παράλειψη αποτύπωσης του πλήρους οδικού δικτύου στη ΣΜΠΕ αποτελεί ουσιώδη πλημμέλεια, καθώς η οδική υποδομή συνιστά αυτοτελή περιβαλλοντική παρέμβαση μεγάλης κλίμακας.
• Διασύνδεση και Κατακερματισμός Ενδιαιτημάτων: Το προτεινόμενο σχέδιο αποσιωπά το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των Γραμμών Μεταφοράς Ενέργειας (ΓΜ). Η δημιουργία εναέριων γραμμών πάνω από δασικές και θαμνώδεις εκτάσεις επιβάλλει τη δημιουργία αποψιλωμένων «ζωνών ασφαλείας» (clearance zones), προκαλώντας τον ανεπανόρθωτο κατακερματισμό των ενδιαιτημάτων της άγριας ζωής. Η αποσπασματική εξέταση των ΓΜ εκτός του κύριου έργου στερείται επιστημονικής βάσης και αποκρύπτει το συνολικό περιβαλλοντικό κόστος.
• Ηλεκτρομαγνητική Επιβάρυνση (ΗΜΠ): Η λειτουργία Υποσταθμών και Γραμμών Μεταφοράς Υψηλής Τάσης σε εγγύτητα με ευαίσθητα οικοσυστήματα και οικισμούς επιφέρει μόνιμη έκθεση σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία (ΗΜΠ). Η ΣΜΠΕ στερείται οποιασδήποτε μελέτης για τις επιπτώσεις των πεδίων αυτών στη δημόσια υγεία και την τοπική πανίδα (συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων στον προσανατολισμό μεταναστευτικών πτηνών και επικονιαστών). Ελλείψει μελέτης εκτίμησης κινδύνου (risk assessment) για τα επίπεδα ακτινοβολίας, η αδειοδότηση των υποδομών αυτών παραβιάζει την Αρχή της Προφύλαξης.
• Πυροθερμικός Κίνδυνος: Οι εναέριες γραμμές μεταφοράς, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονα ανάγλυφα και ισχυρούς ανέμους, αποτελούν διαρκή εστία έναυξης δασικών πυρκαγιών (λόγω βραχυκυκλωμάτων ή αστοχιών εξοπλισμού). Η αδυναμία άμεσης επέμβασης σε δυσπρόσιτες κορυφογραμμές καθιστά τον κίνδυνο αυτό μη διαχειρίσιμο, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο το σύνολο του οικοσυστήματος.
• Απαίτηση – Θεσμική Θωράκιση: Κατ’ εφαρμογή της Αρχής της Προφύλαξης, ζητώ:

1. Την εισαγωγή ρητών περιορισμών στο ΕΧΠ με καθολική απαγόρευση διάνοιξης νέων οδικών υποδομών και εγκατάστασης εναέριων γραμμών μεταφοράς υψηλής τάσης σε προστατευόμενες ζώνες και περιοχές υψηλής οικολογικής ευαισθησίας.
2. Την επιβολή της υποχρεωτικής υπογειοποίησης των καλωδίων μεταφοράς κατά μήκος του υφιστάμενου οδικού δικτύου, ως μοναδική αποδεκτή μέθοδο ελαχιστοποίησης του περιβαλλοντικού, πυροθερμικού και ηλεκτρομαγνητικού κινδύνου.

<h3>10. Υβριδικά Πάρκα (Αντλησιοταμίευση) και Υδρογεννήτριες: Η Βιομηχανοποίηση των Ρεμάτων και η Απαξίωση των Υδάτινων Οικοσυστημάτων</h3>
Το υπό διαβούλευση πλαίσιο και η ΣΜΠΕ προωθούν με πρωτοφανή προχειρότητα τους Υβριδικούς Σταθμούς ΑΠΕ (συνοδές υποδομές Αντλησιοταμίευσης) και τις Υδρογεννήτριες / Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ), βαφτίζοντάς τα «ήπια αποθήκευση», ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για βαριές τεχνικές παρεμβάσεις στο υδρολογικό δίκτυο της χώρας.

• Αλλοίωση της γεωμορφολογίας των φυσικών κοιτών και διενέργεια εκτεταμένων χωματουργικών έργων μεγάλης κλίμακας: Η δημιουργία υβριδικών συστημάτων αντλησιοταμίευσης απαιτεί την κατασκευή δύο μεγάλων, τεχνητών, τσιμεντοποιημένων ταμιευτήρων (άνω και κάτω δεξαμενή) σε ορεινούς όγκους με μεγάλες υψομετρικές διαφορές. Οι εκτεταμένες ισοπεδώσεις, οι εκβραχισμοί και οι εγκιβωτισμοί φυσικών ρεμάτων για τη διοχέτευση και ανακυκλοφορία των υδάτων αλλοιώνουν ριζικά τη γεωμορφολογία και προκαλούν μη αναστρέψιμη καταστροφή της παρόχθιας χλωρίδας (π.χ. πλατάνια, πικροδάφνες).
• Στραγγαλισμός των Υδροφόρων και Κίνδυνος Πλημμυρών: Η ανακοπή και η τεχνητή διαχείριση των επιφανειακών υδάτων επιφέρει την απομείωση της κατάντη παροχής, διαταράσσοντας το υδρολογικό ισοζύγιο υδροβιότοπων, πηγών και αγροτικών εκτάσεων που εξαρτώνται από τη φυσική ροή των ρεμάτων. Παράλληλα, η χωροθέτηση τεχνητών φραγμάτων και δεξαμενών σε περιβάλλοντα με έντονο ανάγλυφο και υψηλή σεισμική επικινδυνότητα εισάγει σοβαρούς κινδύνους τεχνολογικών ατυχημάτων. Η ενδεχόμενη αστοχία των υλικών ή η εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων ενέχει την απειλή πρόκλησης αιφνίδιων πλημμυρικών γεγονότων (flash floods), οι συνέπειες των οποίων δύνανται να αποβούν καταστροφικές για τις κατάντη χρήσεις γης και τα ευαίσθητα οικοσυστήματα
• Απαίτηση: Θεσμοθέτηση ρητής απαγόρευσης χωροθέτησης Υβριδικών Σταθμών (Αντλησιοταμίευσης) και Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων (Υδρογεννητριών) εντός φυσικών ρεμάτων, υδροκριτών και προστατευόμενων λεκανών απορροής σε όλη την ελληνική επικράτεια, με έμφαση στα ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα. Οποιοδήποτε έργο αποθήκευσης νερού περιορίζεται αυστηρά σε ήδη υποβαθμισμένες, ανθρωπογενείς ζώνες, χωρίς αλλοίωση της φυσικής ροής των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων.

<h3>11. Πλήρης Αποσιώπηση των Επιπτώσεων Χημικής Ρύπανσης και Τοξικότητας Αιολικών Σταθμών: Η Απειλή της Δισφαινόλης Α (BPA) και των Μικροπλαστικών</h3>
Η ΣΜΠΕ παρουσιάζει ένα δομικό επιστημονικό έλλειμμα, καθώς αντιμετωπίζει τις εγκαταστάσεις ΒΑΠΕ ως χημικά αδρανή υλικά, αποσιωπώντας πλήρως τους κινδύνους ρύπανσης των εδαφών και των υδάτων από τη διάβρωση και τη φθορά των δομικών τους στοιχείων.

• Η Χημική Απειλή (Leading Edge Erosion): Τα πτερύγια των σύγχρονων ανεμογεννητριών είναι κατασκευασμένα από σύνθετα υλικά που περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις Δισφαινόλης Α (Bisphenol A – BPA). Κατά τη λειτουργία τους, η συνεχής καταπόνηση από τα καιρικά φαινόμενα προκαλεί το φαινόμενο της «διάβρωσης των ακμών» (leading edge erosion), απελευθερώνοντας τόνους μικροσωματιδίων και τοξικών χημικών ενώσεων (BPA) στο άμεσο περιβάλλον.
• Επιπτώσεις στη Δημόσια Υγεία: Η Δισφαινόλη Α (BPA) αποτελεί επιστημονικά τεκμηριωμένο, ισχυρό ενδοκρινικό διαταράκτη με τάση βιοσυσσώρευσης στην τροφική αλυσίδα. Η χωροθέτηση βιομηχανικών ΑΠΕ σε κορυφογραμμές με καρστικό υπόβαθρο ενέχει σημαντικούς κινδύνους έκλυσης επικίνδυνων χημικών ενώσεων (από τη σταδιακή φθορά συνθετικών υλικών/εποξειδικών ρητινών). Δεδομένης της υδρογεωλογικής ευπάθειας του νησιού, οι ουσίες αυτές ενδέχεται να καταλήξουν στους υδροφόρους ορίζοντες μέσω της επιφανειακής απορροής, θέτοντας σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία.
• Απαίτηση: Κατ’ εφαρμογή της Αρχής της Προφύλαξης (άρθρο 191 της Συνθήκης Λειτουργίας της ΕΕ), απαιτώ τη ριζική αναθεώρηση της ΣΜΠΕ και την υποχρεωτική ενσωμάτωση εξειδικευμένης Τοξικολογικής Μελέτης Επιπτώσεων, η οποία θα αξιολογεί τις πιθανές χημικές επιβαρύνσεις στα τοπικά υδάτινα συστήματα και τις μακροπρόθεσμες συνέπειες στη δημόσια υγεία.
• Βιβλιογραφική Αναφορά:

Microplastics Emission from Eroding Wind Turbine Blades: Preliminary Estimations of Volume Leon Mishnaevsky, Jr. * , Antonios Tempelis , Yauheni Belahurau and Nicolai Frost-Jensen Johansen

Leading Edge erosion and pollution from wind turbine blades – Asbjørn Solberg, Bård-Einar Rimereit and Jan Erik Weinbach “THE TURBINE GROUP” JULY 2021

<h3>12. Έλλειψη Τεκμηρίωσης Αναγκαιότητας & Περιβαλλοντικοί Κίνδυνοι Βιομηχανικών Φωτοβολταϊκών Πάρκων</h3>
Η ΣΜΠΕ στερείται οποιασδήποτε επιστημονικής τεκμηρίωσης σχετικά με τη σκοπιμότητα και την αναγκαιότητα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών (Φ/Β) σταθμών βιομηχανικής κλίμακας. Το υπό διαβούλευση σχέδιο προωθεί μια άνευ ορίων βιομηχανοποίηση της υπαίθρου, χωρίς να έχει προηγηθεί ανάλυση κόστους-οφέλους για την εθνική οικονομία, την τοπική κοινωνία και το περιβάλλον, παραβιάζοντας κατάφωρα την αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης, όπως αυτή κατοχυρώνεται στο Άρθρο 24 του Συντάγματος της Ελλάδας.
Η ΣΜΠΕ αποσιωπά πλήρως το γεγονός ότι οι φωτοβολταϊκές (Φ/Β) εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας εγκυμονούν σοβαρούς κινδύνους ρύπανσης των εδαφών και των υπόγειων υδάτων, τόσο κατά τη διάρκεια της μακροχρόνιας έκθεσής τους στα καιρικά φαινόμενα όσο και σε περιπτώσεις καταστροφής τους. Η παράλειψη αυτή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την Αρχή της Προφύλαξης (άρθρο 191 της ΣΛΕΕ), η οποία επιβάλλει τη λήψη προληπτικών μέτρων όταν υπάρχουν ενδείξεις περιβαλλοντικού κινδύνου, ακόμη και αν η επιστημονική βεβαιότητα δεν έχει πλήρως τεκμηριωθεί.

1. Έλλειψη Σκοπιμότητας & Χωροταξικός Αυθορμητισμός Η ανάπτυξη Φ/Β πάρκων βιομηχανικής κλίμακας δεν αποτελεί ενεργειακή αναγκαιότητα, αλλά επιχειρηματική επιλογή που στερείται χωροταξικού σχεδιασμού. Η μετατροπή φυσικών εκτάσεων, γεωργικών και κτηνοτροφικών γαιών και δασικών οικοσυστημάτων σε βιομηχανικές ζώνες παραγωγής ρεύματος, χωρίς να έχει εξεταστεί η δυνατότητα ικανοποίησης των ενεργειακών αναγκών μέσω αποκεντρωμένης παραγωγής (στέγες, κτίρια, ανενεργά λατομεία), αποτελεί ομολογία περιβαλλοντικής αμέλειας. Η ΣΜΠΕ αποτυγχάνει να αποδείξει γιατί η καταστροφή του φυσικού κεφαλαίου είναι «αναγκαία» για την ενεργειακή μετάβαση, όταν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις με μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Επιπλέον, αγνοείται η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (Ν. 3827/2010), η οποία υποχρεώνει το κράτος να προστατεύει την αισθητική και οικολογική ακεραιότητα του τοπίου από υποβάθμιση μέσω βιομηχανικών επεμβάσεων.

• Η Εγγενής Επικινδυνότητα της Βιομηχανικής Κλίμακας Πέρα από την έλλειψη αναγκαιότητας, η βιομηχανική κλίμακα των Φ/Β εγκαταστάσεων εγκυμονεί μη διαχειρίσιμους κινδύνους που η ΣΜΠΕ αποσιωπά: Έκπλυση Βαρέων Μετάλλων (Leaching): Τα Φ/Β πάνελ κρυσταλλικού πυριτίου περιέχουν μόλυβδο στις κολλήσεις των κυψελών, ενώ τα πάνελ λεπτού υμενίου (Thin-Film) περιέχουν τελλουριούχο κάδμιο, μια ουσία βαριά καρκινογόνο και γενοτοξική. Σε συνθήκες φθοράς, ρηγμάτωσης από χαλαζόπτωση ή θερμικής καταπόνησης, τα τοξικά αυτά μέταλλα εκπλύνονται από το νερό της βροχής και ποτίζουν το έδαφος, παραβιάζοντας την Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΚ) που απαιτεί την πρόληψη της ρύπανσης των υπόγειων υδάτων.
• Ρύπανση από PFAS και Τοξικά Πολυμερή: Η οπισθόφυλλη στεγάνωση (backsheets) των φωτοβολταϊκών πλαισίων περιλαμβάνει συχνά εξειδικευμένα φθοριοπολυμερή (π.χ. PVF, PVDF), τα οποία αποτελούν πηγή ουσιών PFAS («παντοτινά χημικά»). Η σταδιακή φωτοαποικοδόμηση και φθορά των υλικών αυτών σε συνθήκες υπαίθρου ενέχει τον κίνδυνο έκλυσης σταθερών, μη διασπώμενων τοξικών ενώσεων, οι οποίες σε περιοχές με καρστικό υπόβαθρο, όπως στην Ικαρία, δύνανται να εισχωρήσουν στον υδροφόρο ορίζοντα. Παράλληλα, η χημική διάσπαση των υλικών ενθυλάκωσης (EVA) με την παραγωγή οξικού οξέος επιταχύνει τη διάβρωση των πλαισίων, αυξάνοντας την πιθανότητα ανεξέλεγκτης χημικής διαρροής στο έδαφος
  • Βιβλιογραφική Αναφορά: Nain, P., Anctil, A. Do solar panels contain PFAS? MRS Energy & Sustainability 13, 224–232 (2026).
• Πυροθερμικός Κίνδυνος και Τοξικό Νέφος: Σε ενδεχόμενο συμβάν πυρκαγιάς (είτε από βραχυκύκλωμα του ηλεκτρολογικού εξοπλισμού, είτε από εξωτερικά αίτια), η καύση των φωτοβολταϊκών πλαισίων απελευθερώνει τοξικά αέρια και αιωρούμενα σωματίδια βαρέων μετάλλων. Επιπλέον, η τήξη των υλικών δημιουργεί σταθερά χημικά κατάλοιπα στο έδαφος, ενώ τα νερά που θα χρησιμοποιηθούν για την κατάσβεση ενδέχεται να καταστούν επικίνδυνα απόβλητα λόγω της έκπλυσης των τοξικών ουσιών, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο τα κατάντη οικοσυστήματα.

Μη Αναστρέψιμη Υποβάθμιση: Σε αντίθεση με μικρής κλίμακας εγκαταστάσεις, η βιομηχανική κλίμακα καθιστά την αποκατάσταση του εδάφους αδύνατη σε περίπτωση ατυχήματος ή διαρροής, καθώς ο όγκος των τοξικών υλικών υπερβαίνει τις δυνατότητες περισυλλογής και εξυγίανσης. Αυτό καθιστά την αδειοδότηση τέτοιων έργων ασύμβατη με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», καθώς είναι πρακτικά αδύνατο να αποκατασταθεί η οικολογική ζημία σε αρχική κατάσταση.

Απαίτηση: Με βάση τα παραπάνω, και δεδομένης της απουσίας τεκμηρίωσης αναγκαιότητας, απαιτώ, κάνοντας χρήση του δικαιώματος συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων που απορρέει από τη Σύμβαση του Aarhus (Ν. 3422/2005):

1. Καθολική απαγόρευση χωροθέτησης: Την ρητή απαγόρευση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών πάρκων βιομηχανικής κλίμακας σε φυσικά οικοσυστήματα, δασικές εκτάσεις, γεωργικές και βοσκήσιμες γαίες και ζώνες προστασίας υδάτων.
2. Αλλαγή Ενεργειακού Μοντέλου: Τη δέσμευση ότι η περαιτέρω ανάπτυξη φωτοβολταϊκών θα περιορίζεται αυστηρά σε «ενεργειακά αξιοποιημένες» εκτάσεις (στέγες, βιομηχανικά κτίρια, χώροι λατομείων σε αποκατάσταση) με σκοπό την αυτοπαραγωγή και όχι την εξαγωγή ρεύματος μέσω καταστροφής του τοπίου.
3. Τοξικολογική Μελέτη: Την υποχρέωση διενέργειας Τοξικολογικής Μελέτης Επιπτώσεων και Μελέτης Έκπληξης (Leaching Test) για κάθε έργο που προτείνεται, με πλήρη ανάληψη της αστικής και ποινικής ευθύνης από τον επενδυτή σε περίπτωση χημικής επιβάρυνσης του περιβάλλοντος, σύμφωνα με τις διατάξεις περί περιβαλλοντικής ευθύνης για την πρόληψη και την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας (Π.Δ. 148/2009).

<h3>13. Δομική Έκπτωση Επιστημονικής Τεκμηρίωσης για τους Υδατικούς Πόρους της Χώρας</h3>
Η ΣΜΠΕ και το Σχέδιο ΚΥΑ υποπίπτουν σε ένα σοβαρό σφάλμα σχεδιασμού, καθώς αποτυγχάνουν πλήρως να ενσωματώσουν ως περιοχές απόλυτου αποκλεισμού τις ευαίσθητες λεκάνες απορροής και τις ζώνες προστασίας που έχουν οριστεί από τα επίσημα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) της χώρας (σε συμμόρφωση με την Ευρωπαϊκή Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα 2000/60/ΕΚ).

• Μηχανική υποβάθμιση υδροφόρων οριζόντων: Η έγχυση χιλιάδων τόνων σκυροδέματος σε μεγάλο βάθος για τη θεμελίωση Α/Γ και την κατασκευή υβριδικών ταμιευτήρων καταστρέφει ανεπανόρθωτα τα υπόγεια καρστικά δίκτυα.
• Διάβρωση και Επιφανειακή Απορροή: Η αποψίλωση της παρθένας βλάστησης μετατρέπει το νερό της βροχής σε ορμητικό επιφανειακό χείμαρρο, προκαλώντας έντονα πλημμυρικά φαινόμενα και διάβρωση στις κατάντη περιοχές.
• Απαίτηση: Η ΣΜΠΕ πρέπει να αναθεωρηθεί ριζικά. Ζητώ την υποχρεωτική εκπόνηση Υδρογεωλογικής Μελέτης Επικινδυνότητας ως προαπαιτούμενο αδειοδότησης.

<h3>14. Αναχρονιστικό Υψομετρικό Όριο, Τεχνολογική Παράκαμψη και Πλήρης Αγνόηση των Ορνιθολογικών Μεταναστευτικών Δεδομένων</h3>
Το Σχέδιο της ΚΥΑ (Άρθρο 19, παρ. 1ο) θέτει ως οριζόντιο αποκλεισμό για τις ανεμογεννήτριες το υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. Η ρύθμιση αυτή αποτελεί σοβαρό επιστημονικό, γεωγραφικό αλλά και τεχνολογικό σφάλμα:

• Η Τεχνολογική Παράκαμψη της «Οροφής»: Το Χωροταξικό αγνοεί τις διαστάσεις των σύγχρονων βιομηχανικών ανεμογεννητριών (με ύψος πυλώνα άνω των 120μ. και μήκος πτερυγίων που ξεπερνά τα 75μ.). Εγκαταστάσεις που χωροθετούνται σε χαμηλότερα, επιτρεπόμενα υψόμετρα (π.χ. στα 1.050 ή 1.100 μέτρα), λόγω του γιγαντιαίου συνολικού τους ύψους (tip height έως και 200μ.), εισβάλλουν με την περιστροφή των πτερυγίων τους στη ζώνη άνω των 1.200 μέτρων. Με τον τρόπο αυτό, η προστατευτική «οροφή» παρακάμπτεται πλήρως στην πράξη, και οι κορυφογραμμές βιομηχανοποιούνται πλαγίως.
• Απόλυτη αγνόηση των μεταναστευτικών διαδρόμων (Flyways): Τα μεταναστευτικά πουλιά κατά τις μετακινήσεις τους πάνω από το Αιγαίο και την ηπειρωτική χώρα δεν πετούν σε σταθερά μεγάλα υψόμετρα, αλλά ακολουθούν το ανάγλυφο των λόφων. Θέτοντας το όριο τυφλά στα 1.200μ., το χωροταξικό μετατρέπει τα βουνά σε οριζόντια ζώνη θανάτου για την ορνιθοπανίδα.
• Απαίτηση: Η υψομετρική διάταξη αποκλεισμού να επαναπροσδιοριστεί ριζικά. Ο περιορισμός πρέπει να αφορά το συνολικό ανώτατο σημείο της πτερωτής (tip height) και όχι το υψόμετρο του ελάχιστου εδάφους θεμελίωσης. Ειδικά στον νησιωτικό χώρο, απαιτείται καθολικός αποκλεισμός στις ανώτατες κορυφογραμμές (ανεξαρτήτως υψομέτρου).

<h3>15. Πλήρης Απουσία Οριζόντιων Κριτηρίων για τη «Φέρουσα Ικανότητα»</h3>
Η ΣΜΠΕ εισάγει θεωρητικά τον όρο της Φέρουσας Ικανότητας, ωστόσο αποτυγχάνει πλήρως να τον μετατρέψει σε δεσμευτικό, ποσοτικό και χωρικό κανόνα για την ελληνική επικράτεια.

• Η Αστοχία: Η μελέτη εξετάζει κάθε έργο ΑΠΕ αποσπασματικά. Δεν θέτει ανώτατα εθνικά και περιφερειακά όρια σωρευτικής επιβάρυνσης (π.χ. ανά Δήμο, ανά Περιφερειακή Ενότητα), οδηγώντας σε πλήρη οπτικό, περιβαλλοντικό και κοινωνικό «κορεσμό».
• Απαίτηση: Εισαγωγή σαφών, μαθηματικών και χωρικών δεικτών Φέρουσας Ικανότητας στο Άρθρο 19 της ΚΥΑ, οι οποίοι θα θέτουν οροφή (Cap) στη συνολική ισχύ ανά γεωγραφική λεκάνη.

<h3>16. Αναγκαιότητα Προστασίας της Πρωτογενούς Παραγωγής από την Ανάπτυξη Βιομηχανικών Υποδομών</h3>
Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ στερείται οποιασδήποτε ουσιαστικής μέριμνας για τη διαφύλαξη της αγροτικής και κτηνοτροφικής δραστηριοποίησης της χώρας, επιτρέποντας την άναρχη εξάπλωση βιομηχανικών σταθμών εις βάρος της εύφορης γης.

• Η Αστοχία: Η αδιάκριτη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών πάρκων επί Γης Υψηλής Παραγωγικότητας συνεπάγεται δομική αλλοίωση των χρήσεων γης, καθιστώντας την απώλεια παραγωγικών εκτάσεων οριστική και μη αναστρέψιμη. Η απώλεια βοσκοτόπων και καλλιεργήσιμων εδαφών πλήττει άμεσα την εθνική επισιτιστική επάρκεια. Επιπλέον, η καταστροφή της μελισσοκομικής χλωρίδας (όπως τα ρείκια και τα πεύκα) από τις διανοίξεις δρόμων απειλεί άμεσα τη μελισσοκομία.
• Απαίτηση: Ρητή τροποποίηση του Άρθρου 19 με καθολική απαγόρευση εγκατάστασης βιομηχανικών ΑΠΕ σε Γη Υψηλής Παραγωγικότητας, σε ενεργές κτηνοτροφικές ζώνες και σε προστατευόμενα μελισσοκομικά οικοσυστήματα.

<h3>17. Οικονομική Απαξίωση, Κοινωνικές Επιπτώσεις και η Αναγκαιότητα του Ενεργειακού Εκδημοκρατισμού</h3>
Η προτεινόμενη χωροθέτηση, τόσο στην Ικαρία όσο και σε εθνικό επίπεδο, αποκαλύπτει μια θεμελιώδη αποτυχία του «Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ», το οποίο προτάσσει την άναρχη βιομηχανική ανάπτυξη έναντι της προστασίας του φυσικού και ανθρώπινου κεφαλαίου της χώρας.

• Από το Τοπικό στο Εθνικό (Θεσμικό Κενό): Η περίπτωση της Ικαρίας —με το Δάσος του Ράντη (επίσημα χαρακτηρισμένο ως Προστατευόμενο Φυσικό Μνημείο)— αποτελεί εμβληματικό παράδειγμα μιας εθνικής πολιτικής που χωροθετεί βιομηχανικές εγκαταστάσεις χωρίς επαρκή ανάλυση της ευαίσθητης τοπογραφίας. Η αγνόηση της περιβαλλοντικής και πολιτιστικής κληρονομιάς σε επίπεδο επικράτειας μετατρέπει την ενεργειακή μετάβαση σε εργαλείο υποβάθμισης της χώρας.
• Καταπάτηση Φέρουσας Ικανότητας & Ενεργειακή Στρατηγική: Το Χωροταξικό Πλαίσιο αγνοεί τη φέρουσα ικανότητα των ελληνικών οικοσυστημάτων. Υφίσταται σημαντική έλλειψη αναλογικότητας μεταξύ των πραγματικών ενεργειακών αναγκών σε τοπικό επίπεδο και του υπερδιαστασιολογημένου σχεδιασμού των βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών. Ο προσανατολισμός της χώρας προς τη δημιουργία ενεργειακών κόμβων με αποκλειστική εξαγωγική στόχευση, εμφανίζεται να ιεραρχείται έναντι του ορθολογικού χωροταξικού σχεδιασμού, παρακάμπτοντας τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
• Προστασία του Οικιστικού Ιστού & Αξία Περιουσίας: Η εγκατάσταση βιομηχανικών ανεμογεννητριών σε γειτνίαση με οικισμούς δεν υποβαθμίζει μόνο την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αλλά επιφέρει και άμεση οικονομική ζημία μέσω της απαξίωσης της ακίνητης περιουσίας. Ο οικιστικός ιστός πρέπει να αποτελεί ζώνη απόλυτης προστασίας από κάθε οχλούσα βιομηχανική δραστηριότητα, καθώς η έκθεση σε οπτική όχληση, το φαινόμενο της σκίασης (flicker) και η μόνιμη ακουστική πίεση υποβαθμίζουν το δικαίωμα στην ηρεμία, την υγεία και την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Βιβλιογραφικη Αναφορα:

Kielisch, K., 2009. Wind Turbine Impact Study: Dodge and Fond Du Lac Counties, WI. Appraisal Group One.

• Οπτική, Ακουστική Όχληση, Υπόηχοι & Εκτοπισμός Πανίδας (Animal Displacement): Η εγκατάσταση βιομηχανικών ανεμογεννητριών —ανεξαρτήτως μεγέθους— αλλοιώνει μόνιμα την αισθητική ακεραιότητα του τοπίου. Επιπλέον, έχουν διατυπωθεί στη διεθνή βιβλιογραφία σημαντικές ανησυχίες για τις επιπτώσεις του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων (< 20 Hz). Λόγω της ικανότητάς τους να διαπερνούν δομικά στοιχεία, προκαλούν δυσφορία, διαταραχές ύπνου και έντονο άγχος στους κατοίκους. Παράλληλα με την ανθρώπινη όχληση, προκαλείται το φαινόμενο του εκτοπισμού της πανίδας (animal displacement). Η παρουσία τέτοιων βιομηχανικών υποδομών σε παρθένα οικοσυστήματα εξαναγκάζει τα προστατευόμενα είδη σε εγκατάλειψη των ενδιαιτημάτων τους λόγω της οπτικής παρουσίας, των κραδασμών και του συνεχούς θορύβου, προκαλώντας ανεπανόρθωτη διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας. Η συστηματική απουσία εξειδικευμένης μελέτης για τις επιπτώσεις αυτές στις ΣΜΠΕ αποτελεί μεθοδολογικό κενό που θέτει σε αμφιβολία την επάρκεια της αξιολόγησης.        Βιβλιογραφική Αναφορά:

How far are birds, bats, and terrestrial mammals displaced from onshore wind power development? – A systematic review. Anne Tolvanen, Henri Routavaara, Mika Jokikokko, Parvez Rana

Effects of low‑frequency noise from wind turbines on heart rate variability in healthy individuals

Chun‑Hsiang Chiu, Shih‑Chun Candice Lung, Nathan Chen, Jing‑Shiang Hwang  & Ming‑Chien Mark Tsou

• Το Μέλλον είναι η Αποκεντρωμένη Παραγωγή: Η εθνική πολιτική οφείλει να στραφεί στο μοντέλο της κατανεμημένης παραγωγής. Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων σε στέγες κατοικιών, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και χώρους στάθμευσης, επιτρέπει την παραγωγή ενέργειας ακριβώς εκεί που καταναλώνεται. Αυτό το μοντέλο ελαχιστοποιεί τις απώλειες μεταφοράς, καταργεί την ανάγκη για καταστροφή παρθένων δασών και διατηρεί το φυσικό τοπίο ανέπαφο, προστατεύοντας τον τουρισμό. Επιπρόσθετη οικονομία ρεύματος μπορεί να προκύψει και με τη ανάπτυξη έξυπνου διαφωτισμού (Smart Street Lighting) οπου τα φώτα χαμηλώνουν αυτόματα όταν δεν υπάρχει κυκλοφορία και φωτίζουν πλήρως μόλις ανιχνεύσουν όχημα ή πεζό.
• Απαιτήσεις (Πλαίσιο Εθνικής και Τοπικής Προστασίας):
  • Καθεστώς “A Priori” Εξαίρεσης: Θέσπιση νομοθετικού πλαισίου που αποκλείει a priori και οριζόντια κάθε βιομηχανική εγκατάσταση ΑΠΕ από όλες τις περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής αξίας (Natura 2000, Προστατευόμενα Φυσικά Μνημεία όπως το Δάσος του Ράντη, Εθνικοί Δρυμοί).
  • Ζώνες Αποκλεισμού Οικισμών: Να απαγορεύεται ρητά η εγκατάσταση βιομηχανικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ σε απόσταση μικρότερη των πέντε (5) χιλιομέτρων από τα εγκεκριμένα όρια οικισμών, οικιστικών συνόλων και τουριστικών περιοχών. Ο εν λόγω περιορισμός καθίσταται αναγκαίος για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και της ποιότητας ζωής, αποτρέποντας την οπτική και ηχητική όχληση, καθώς και την αποδεδειγμένη οικονομική απαξίωση της ακίνητης περιουσίας και του τουριστικού κεφαλαίου που προκαλείται από τέτοιου είδους βιομηχανικές παρεμβάσεις.
    Να απαγορεύεται η χωροθέτηση βιομηχανικών έργων ΑΠΕ σε περιοχές όπου η εγκατάσταση επιφέρει οποιαδήποτε μορφή μόνιμης μεταβολής ή αλλοίωσης του φυσικού ανάγλυφου, του οικοσυστήματος ή του τοπίου. Οποιαδήποτε παρέμβαση που προκαλεί περιβαλλοντική αλλαγή, μη αναστρέψιμη βλάβη στο φυσικό περιβάλλον ή διατάραξη της βιοποικιλότητας, θεωρείται μη συμβατή με τις αρχές της αειφορίας και δεν δύναται να λάβει έγκριση περιβαλλοντικών όρων
  • Εστίαση στην Αυτοπαραγωγή: Θέσπιση κινήτρων για μαζική εγκατάσταση ΑΠΕ σε αστικό και οικιστικό ιστό (net metering) ως προτεραιότητα έναντι κάθε νέας αδειοδότησης βιομηχανικού αιολικού πάρκου.
  • Διασφάλιση Κοινωνικής Δικαιοσύνη & Δικαίωμα Βέτο: Ως απαράβατος όρος για την εξέταση οποιασδήποτε αδειοδοτικής αίτησης εγκατάστασης ΒΑΠΕ, να θεσπίστει η υποχρεωτική διεξαγωγή τοπικού δημοψηφίσματος στην περιοχή επιρροής του έργου. Η υλοποίηση του έργου τελεί υπό την απόλυτη προϋπόθεση της θετικής και δεσμευτικής γνώμης της τοπικής κοινωνίας, εκφρασμένης μέσω της κάλπης. Σε περίπτωση αρνητικής απόφασης ή αποχής από τη διαδικασία, το έργο απορρίπτεται οριστικά και αμετάκλητα, αναγνωρίζοντας την πρωτοκαθεδρία της τοπικής βούλησης επί οποιουδήποτε επενδυτικού σχεδιασμού.

<h3>18. Δομική Αλλοίωση Χλωρίδας και Πανίδας: Οικοσυστημική Κατάρρευση και Κατακερματισμός Ενδιαιτημάτων</h3>
Η ΣΜΠΕ στερείται στρατηγικής εκτίμησης για τη βαθιά και μη αναστρέψιμη αλλοίωση της χλωρίδας και πανίδας. Οι προτεινόμενες παρεμβάσεις, μέσω του εκτεταμένου κατακερματισμού των ενδιαιτημάτων και της διατάραξης της οικολογικής συνδεσιμότητας, οδηγούν το τοπικό οικοσύστημα πλησίον του κρίσιμου σημείου καμπής (tipping point), πέραν του οποίου τεκμαίρεται η συστημική οικοσυστημική κατάρρευση (ecosystem collapse), βάσει των επιστημονικών κριτηρίων της IUCN (Red List of Ecosystems). Η παράλειψη αξιολόγησης αυτού του ενδεχομένου συνιστά ουσιώδη πλημμέλεια της μελέτης, καθιστώντας την ανεπαρκή για τη διασφάλιση της βιοτικής ακεραιότητας της περιοχής

• Κατακερματισμός Ενδιαιτημάτων (Habitat Fragmentation): Η μετατροπή παρθένων φυσικών οικοσυστημάτων σε βιομηχανικές ζώνες παραγωγής ενέργειας τεμαχίζει τα ενιαία οικοσυστήματα. Οι εκτεταμένες ισοπεδώσεις, οι εκβραχισμοί και οι περιφράξεις χιλιάδων στρεμμάτων στερούν από την άγρια πανίδα τους ζωτικούς χώρους μετακίνησης, αναπαραγωγής και τροφοληψίας.
• Απώλεια Προστατευόμενης Χλωρίδας: Η αποψίλωση της αυτοφυούς βλάστησης και των προστατευόμενων δασικών ειδών στερεί το έδαφος από το ριζικό σύστημα που το συγκρατεί, πυροδοτώντας άμεση διάβρωση του εδάφους και ερημοποίηση.
• Ανατροπή της Οικολογικής Ισορροπίας: Η καταστροφή των ενδιαιτημάτων των μεγάλων αρπακτικών διακόπτει βίαια τις τροφικές αλυσίδες. Η απώλεια των οικοσυστημικών υπηρεσιών (ecosystem services) προκαλεί αλυσιδωτές αντιδράσεις που καθιστούν το οικοσύστημα ανίκανο να αυτορρυθμιστεί.
• Απαίτηση: Ζητώ τον απόλυτο a priori αποκλεισμό οποιουδήποτε έργου ΒΑΠΕ διότι προκαλεί κατακερματισμό σε προστατευόμενα οικοσυστήματα.

<h3>19. Αδιαφορία για την Αλλοίωση των Τοπικών Μικροκλιμάτων</h3>
Η ΣΜΠΕ αποτυγχάνει να αξιολογήσει επιστημονικά πώς η αλλαγή στη χρήση γης μεγάλης κλίμακας από τις ΑΠΕ επηρεάζει τα τοπικά μικροκλίματα.

• Η Αστοχία: Αιολικά: Η αποψίλωση δασικών εκτάσεων στις κορυφογραμμές αλλάζει τη δυναμική των ανέμων και μειώνει την τοπική υγρασία, οδηγώντας σε ξηρότητα και αύξηση του κινδύνου πυρκαγιάς. 2. Φωτοβολταϊκά/Υβριδικά: Η κάλυψη χιλιάδων στρεμμάτων γης με ηλιακούς συλλέκτες ή τεχνητές τσιμεντοδεξαμενές δημιουργεί το φαινόμενο της «θερμικής νησίδας», αυξάνοντας την τοπική θερμοκρασία του αέρα.
• Απαίτηση: Η ΣΜΠΕ να ενσωματώσει υποχρεωτικό κριτήριο αξιολόγησης της μικροκλιματικής μεταβολής.

<h3>20. Στρατηγική Παράλειψη των Data Centers και των Συνδυαστικών Έργων (Twin Transition)</h3>
Η ΣΜΠΕ υποπίπτει σε σοβαρό σφάλμα σχεδιασμού, καθώς εξετάζει τις υποδομές ΑΠΕ πλήρως αποκομμένες από τους μεγάλους σύγχρονους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας και νερού, με κυριότερους τα Κέντρα Δεδομένων (Data Centers).

• Η Χωρική και Ενεργειακή Αλληλεξάρτηση: Η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) διεθνώς και η αδειοδότηση τέτοιων ψηφιακών υποδομών μεγάλης κλίμακας στην Ελλάδα ως Στρατηγικών Επενδύσεων ανατρέπουν πλήρως τις προβλέψεις του ΕΣΕΚ για τη ζήτηση ηλεκτρικού φορτίου. Η υπολογιστική ισχύς που απαιτείται για τις σύγχρονες ανάγκες AI καταναλώνει έως και 5 με 10 φορές περισσότερη ενέργεια ανά τετραγωνικό μέτρο σε σχέση με τα παραδοσιακά Data Centers.
• Συνδυαστικές Επιπτώσεις και Υδρολογικός Στραγγαλισμός: Πέρα από το ηλεκτρικό ρεύμα, τα Data Centers απαιτούν γιγαντιαίες ποσότητες νερού για την ψύξη των διακομιστών (servers) τους. Η παράλειψη της μελέτης να συνεκτιμήσει τη χωροθέτηση των Data Centers παράλληλα με τις ΑΠΕ, καθώς και τις σωρευτικές και συνεργιστικές τους επιπτώσεις στους κοινούς υδάτινους πόρους, παραβιάζει την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2001/42/ΕΚ για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση και καθιστά τη Μελέτη Φέρουσας Ικανότητας ολόκληρου του εθνικού συστήματος νομικά και επιστημονικά έκθετη.
• Απαίτηση: Το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν μπορεί να εγκριθεί εάν δεν ενσωματώσει κοινές προβλέψεις και αυστηρούς περιορισμούς χωροθέτησης για τα «δίδυμα έργα» (ΑΠΕ και Data Centers), εξετάζοντας τη συνολική Φέρουσα Ικανότητα των τοπικών κοινωνιών και των φυσικών πόρων στην Επικράτεια.

<h3>21. Αυθαίρετη Χωροθέτηση Σταθμών Αποθήκευσης με Μπαταρίες (Battery Centers – BESS): Υψηλός Βιομηχανικός Κίνδυνος και Αποσιώπηση Χημικών Ατυχημάτων</h3>
Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ και η συνοδευτική ΣΜΠΕ αντιμετωπίζουν τους Σταθμούς Αποθήκευσης Ενέργειας (Battery Energy Storage Systems – BESS) ως απλές, υποστηρικτικές εγκαταστάσεις, παραλείποντας να τις εξετάσουν ως υποδομές υψηλού κινδύνου. Η χωροθέτηση τέτοιων εγκαταστάσεων σε άμεση γειτνίαση με οικισμούς, αγροτικές εκτάσεις και ευαίσθητα οικοσυστήματα, χωρίς πρόβλεψη Μελέτης Ασφαλείας, συνιστά μεθοδολογική παράλειψη που υπονομεύει τη δημόσια ασφάλεια.

• Η Χημική και Πυρκαγική Απειλή (Thermal Runaway): Οι σταθμοί BESS αποτελούν βιομηχανικές υποδομές με εγγενείς κινδύνους. Το φαινόμενο της «θερμικής διαφυγής» (thermal runaway) ενέχει τον κίνδυνο πρόκλησης αλυσιδωτών, εκρηκτικών πυρκαγιών, η κατάσβεση των οποίων είναι ιδιαίτερα δυσχερής με τα συμβατικά μέσα, λόγω της χημικής φύσης των στοιχείων αποθήκευσης.
• Έκλυση Τοξικών Αερίων: Σε περίπτωση πυρκαγιάς, η απελευθέρωση στην ατμόσφαιρα επικίνδυνων ενώσεων, όπως το υδροφθόριο (HF) και το μονοξείδιο του άνθρακα (CO), αποτελεί άμεση απειλή για τη δημόσια υγεία. Επιπλέον, τα κατάλοιπα της καύσης, καθώς και τα νερά πυρόσβεσης, ενδέχεται να μεταφέρουν ρυπαντικές ουσίες στο έδαφος και τον υδροφόρο ορίζοντα. Η ΣΜΠΕ στερείται εκτίμησης της διασποράς αυτών των ρύπων, ειδικά σε περιοχές με υδρογεωλογική ευπάθεια
• Παράλειψη Σεναρίων Βιομηχανικού Ατυχήματος: Η ΣΜΠΕ αποτυγχάνει να αξιολογήσει σενάρια σοβαρών ατυχημάτων, τις ζώνες επιρροής τους, καθώς και τις απαιτήσεις πολιτικής προστασίας. Ελλείψει τέτοιας ανάλυσης, η χωροθέτηση εγκαταστάσεων BESS σε κατοικημένες ή περιβαλλοντικά ευαίσθητες ζώνες παραμένει ατεκμηρίωτη.

Απαίτηση – Αρχή της Προφύλαξης:
Κατ’ εφαρμογή της Αρχής της Προφύλαξης, απαιτώ την αναθεώρηση του σχεδίου με:

1. Χωροταξικός Αποκλεισμός: Θέσπιση απαγορευτικών αποστάσεων από οικισμούς, πηγές υδροδότησης και οικολογικά ευαίσθητες ζώνες για κάθε εγκατάσταση αποθήκευσης ενέργειας.
2. Τεχνική Τεκμηρίωση: Υποχρεωτική υποβολή Μελέτης Επικινδυνότητας (Risk Assessment) και Σχεδίου Έκτακτης Ανάγκης, με συγκεκριμένα σενάρια διασποράς ρύπων (υδροφθόριο) σε περίπτωση ατυχήματος.
3. Περιβαλλοντική Διασφάλιση: Υιοθέτηση της Αρχής της Προφύλαξης για την αποτροπή ανεπανόρθωτης ρύπανσης των υδάτων από τα νερά πυρόσβεσης.

<h3>22. Έλλειψη Εθνικής Εκτίμησης Σωρευτικών και Συνεργιστικών Επιπτώσεων σε Επίπεδο Επικράτειας</h3>
Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει σε ολοκληρωμένη αξιολόγηση των σωρευτικών και συνεργιστικών επιπτώσεων που προκύπτουν από τη συνδυασμένη ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών σε εθνική κλίμακα. Η αξιολόγηση περιορίζεται σε επιμέρους κατηγορίες έργων ή σε αποσπασματικές γεωγραφικές αναφορές, χωρίς να εξετάζεται η συνολική μεταβολή των χρήσεων γης, του τοπίου, της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημικών που δύναται να προκαλέσει η ταυτόχρονη ανάπτυξη πολλαπλών ενεργειακών εγκαταστάσεων και των συνοδών υποδομών τους στην ελληνική επικράτεια.

• χερσαίων αιολικών σταθμών,
• φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων,
• γεωθερμικοί σταθμοί παραγωγής ηλεκτρισμού
• υπεράκτιων αιολικών πάρκων,
• μελλοντικών έργων θαλάσσιας ενέργειας (κυματικής, παλιρροϊκής ή άλλης μορφής),
• σταθμών αποθήκευσης ενέργειας (BESS),
• έργων ηλεκτρικής διασύνδεσης νησιών,
• υποθαλάσσιων καλωδίων μεταφοράς,
• νέων υποσταθμών, ΚΥΤ και δικτύων μεταφοράς,
• συνοδών έργων οδοποιίας και τεχνικών υποδομώ

Η απουσία μιας τέτοιας εθνικής εκτίμησης δεν επιτρέπει να διαπιστωθεί εάν ο συνολικός σχεδιασμός οδηγεί σε υπέρβαση των ορίων φέρουσας ικανότητας επιμέρους περιφερειών, νησιωτικών συμπλεγμάτων ή ευαίσθητων οικοσυστημάτων, ούτε εάν η συσσωρευμένη κατάληψη φυσικού χώρου παραμένει συμβατή με τους στόχους προστασίας της βιοποικιλότητας, της γεωργικής γης, του τοπίου και της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Περαιτέρω, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει με ποιον τρόπο οι ανωτέρω σωρευτικές επιπτώσεις κατανέμονται χωρικά μεταξύ των Περιφερειών της χώρας, ούτε αξιολογεί εάν ο σχεδιασμός οδηγεί σε δυσανάλογη συγκέντρωση ενεργειακών υποδομών σε συγκεκριμένες νησιωτικές, ορεινές ή οικολογικά ευαίσθητες περιοχές. Η παράλειψη αυτή δεν επιτρέπει την αξιολόγηση της χωρικής δικαιοσύνης και της ισόρροπης κατανομής των περιβαλλοντικών βαρών σε εθνικό επίπεδο.

Απαίτηση: Ζητείται η συμπλήρωση της ΣΜΠΕ με αυτοτελές κεφάλαιο Εθνικής Σωρευτικής Εκτίμησης Επιπτώσεων (National Cumulative Impact Assessment), το οποίο θα αξιολογεί το σύνολο των υφιστάμενων, αδειοδοτημένων, υπό αδειοδότηση και προβλεπόμενων ενεργειακών υποδομών σε επίπεδο Επικράτειας και ανά γεωγραφική ενότητα, πριν από την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

<h2>ΜΕΡΟΣ Γ: ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ</h2>
<h3>23. Ρητή Παραβίαση του Ενωσιακού Δικαίου και της Νομολογίας του ΔΕΕ (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ)</h3>
Ρητή Παραβίαση του Ενωσιακού Δικαίου και της Νομολογίας του ΔΕΕ (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ) Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ μεταθέτει παράνομα την υποχρέωση της «Δέουσας Εκτίμησης Επιπτώσεων» από το στάδιο του Στρατηγικού Σχεδιασμού στο στάδιο της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης (ΜΠΕ) του εκάστοτε έργου. Η πρακτική αυτή βρίσκεται σε ευθεία σύγκρουση με το Άρθρο 6(3) της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και την πάγια νομολογία του ΔΕΕ, καθώς καθιστά αδύνατη την ορθή εξέταση των συσσωρευτικών επιπτώσεων στο σύνολο του οικοσυστήματος, υποβαθμίζοντας την ουσία της προστασίας που επιβάλλει το ενωσιακό δίκαιο.
<h3>24. Σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Οδηγία RED III (Οδηγία 2023/2413 για τις ΑΠΕ)</h3>
Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία RED III (Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413) εισάγει την επιτακτική υποχρέωση των κρατών-μελών για τον καθορισμό “Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ” (Renewables Go-to Areas) αποκλειστικά σε ζώνες χαμηλού περιβαλλοντικού ρίσκου, εξαιρώντας ρητά το δίκτυο Natura 2000. Το προτεινόμενο χωροταξικό πλαίσιο παρεκκλίνει από το πνεύμα και τις δεσμεύσεις του ενωσιακού δικαίου, καθώς αγνοεί την αρχή της προφύλαξης, καθιστώντας την αναθεώρησή του όχι απλώς επιθυμητή, αλλά επιβεβλημένη.
<h3>25. Παραβίαση της Διεθνούς Σύμβασης του Μπερν (Για τη Διατήρηση της Άγριας Ζωής)</h3>
Η Ελλάδα δεσμεύεται ρητά από τη Σύμβαση του Μπερν, η οποία επιβάλλει την αυστηρή προστασία των μεταναστευτικών ειδών. Η παράλειψη κρίσιμων ορνιθολογικών δεδομένων σχετικά με τους διαδρόμους μετανάστευσης (flyways) και η χωροθέτηση ανεμογεννητριών (Α/Γ) εντός στενών νησιωτικών περασμάτων, συνιστά κατάφωρη παραβίαση της εν λόγω Διεθνούς Σύμβασης, αλλά και της ευρωπαϊκής Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την ακεραιότητα ειδών προτεραιότητας.
<h3>26. Δομική Αντίφαση με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης (Nature Restoration Law)</h3>
Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ βρίσκεται σε ευθεία δομική αντίφαση με τον πρόσφατο Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ τον Αύγουστο του 2024.

• Αρχή της Μη Υποβάθμισης (Non-deterioration Principle): Ο Κανονισμός επιβάλλει στα κράτη-μέλη τη δέσμευση να διασφαλίζουν τη συνεχή βελτίωση της κατάστασης των οικοσυστημάτων και να αποφεύγουν τη σημαντική υποβάθμισή τους. Το προτεινόμενο χωροταξικό πλαίσιο, το οποίο προωθεί τη βιομηχανική ανάπτυξη ΑΠΕ ακόμη και σε ευαίσθητα οικοσυστήματα, λειτουργεί αντίρροπα προς αυτή τη νομική υποχρέωση.
• Σύγκρουση με τους Στόχους Αποκατάστασης: Ενώ ο Κανονισμός επιβάλλει μέτρα αποκατάστασης για τουλάχιστον το 20% των χερσαίων και θαλάσσιων περιοχών της ΕΕ έως το 2030 (και το σύνολο των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων έως το 2050), το ΕΧΠ-ΑΠΕ δημιουργεί νέες εστίες περιβαλλοντικής πίεσης σε περιοχές που θα έπρεπε να αποτελούν πυρήνες αποκατάστασης.
• Εθνικά Σχέδια Αποκατάστασης: Η Ελλάδα υποχρεούται να καταθέσει Εθνικά Σχέδια Αποκατάστασης (ΕΣΑ) που θα εξειδικεύουν τις δράσεις για την επίτευξη των παραπάνω στόχων. Είναι νομικά παράδοξο και αντιφατικό να προωθείται ένα χωροταξικό πλαίσιο που θυσιάζει φυσικό κεφάλαιο τη στιγμή που η Πολιτεία οφείλει να σχεδιάζει την αναγέννησή του.

Η Πολιτεία οφείλει να ευθυγραμμίσει τον εθνικό ενεργειακό σχεδιασμό με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1991, αποτρέποντας την ακύρωση των στόχων αποκατάστασης της βιοποικιλότητας από τον τρέχοντα βιομηχανικό ενεργειακό σχεδιασμό.
<h2>ΜΕΡΟΣ Δ: ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΓΕΝΙΚΑ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΣΤΗ ΣΜΠΕ</h2>
<h3>27. Πλήρης Απουσία Πλαισίου για την Ανακύκλωση και Αποξήλωση (Decommissioning)</h3>
Κατά παράβαση των αρχών της Κυκλικής Οικονομίας, το προτεινόμενο Χωροταξικό στερείται οποιασδήποτε στρατηγικής πρόβλεψης για τον παροπλισμό (decommissioning) και τη διαχείριση των αποβλήτων των βιομηχανικών εγκαταστάσεων κατά το πέρας του κύκλου ζωής τους (20-25 έτη). Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι δεν προβλέπεται η υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικών επιστολών που να καλύπτουν το πλήρες κόστος της πλήρους αποκατάστασης του τοπίου, συμπεριλαμβανομένης της υποχρεωτικής εκσκαφής και απομάκρυνσης των ογκωδών βάσεων σκυροδέματος, οι οποίες, ελλείψει σχετικού δεσμευτικού όρου, κινδυνεύουν να παραμείνουν ως μόνιμα “ερείπια” στο φυσικό περιβάλλον.
<h3>28. Θεσμικό Χάος και Ασυμβατότητα με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ)</h3>
Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, ενεργώντας ως υπερκείμενο και οριζόντια επιβαλλόμενο πλαίσιο, αναιρεί εκ των προτέρων τον σχεδιασμό των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) που υλοποιούνται στο πλαίσιο του προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης». Αυτή η αλληλοεπικάλυψη προκαλεί σοβαρό θεσμικό βραχυκύκλυμα, καθώς καθιστά τον τοπικό χωροταξικό σχεδιασμό υποδεέστερο και αναποτελεσματικό, παρά τις δεσμεύσεις της Πολιτείας για τον αντίθετο δρόμο.
<h3>29. Διαδικαστικές Ελλείψεις, Σύμβαση του Άαρχους και Αίτημα Θεσμοθέτησης Διαφάνειας</h3>
Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ και η συνοδεύουσα ΣΜΠΕ στερούνται νομιμότητας, καθώς παραβιάζουν ευθέως τα άρθρα 6 και 7 της Διεθνούς Σύμβασης του Άαρχους (Ν. 3422/2005), η οποία επιβάλλει την ουσιαστική, έγκαιρη και αποτελεσματική συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων.

Η παρούσα διαβούλευση κρίνεται προσχηματική για τους εξής λόγους:

• Προδιαγεγραμμένες Επιλογές: Οι στρατηγικές επιλογές έχουν ληφθεί ερήμην της κοινωνίας, με τον αποκλεισμό της εξέτασης της «Μηδενικής Λύσης» και τη χρήση ελλιπών χαρτογραφικών δεδομένων.
• Θεσμικό Βραχυκύκλωμα: Το ΕΧΠ-ΑΠΕ, ως «υπερκείμενο» πλαίσιο, ακυρώνει τον σχεδιασμό των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης»), καθιστώντας τον τοπικό χωροταξικό σχεδιασμό αναποτελεσματικό.
• Αδιαφάνεια: Η απουσία ρητής πρόβλεψης για τη δημοσιότητα των φακέλων των Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) και των Πρότυπων Περιβαλλοντικών Δεσμεύσεων (ΠΠΔ) αποκλείει τον απαραίτητο κοινωνικό έλεγχο, κατά παράβαση της αρχής της χρηστής διοίκησης.

 

ΜΕΡΟΣ Ε: ΣΥΝΟΨΗ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ

1. Απόλυτος Οριζόντιος Αποκλεισμός της Ικαρίας ως Νησιού κάτω των 300 τ.χλμ (Βλ. Μέρος Α, Άρθρο 1)
   Ζητώ την άμεση επανεξέταση όλων των υφιστάμενων και εκκρεμών αδειοδοτήσεων έργων ΑΠΕ στην Ικαρία υπό το φως του προβλεπόμενου καθεστώτος αποκλεισμού του άρθρου 19. Εφόσον διαπιστωθεί ότι οι σχετικές άδειες εκδόθηκαν ή προωθήθηκαν χωρίς επαρκή αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των σωρευτικών επιπτώσεων ή των περιβαλλοντικών περιορισμών της περιοχής, ζητώ η ανάκληση, ακύρωση ή παύση της αδειοδοτικής διαδικασίας, κατά περίπτωση.
2. Οικολογικές Πιέσεις και Προστατευόμενες Περιοχές (Natura 2000) – Καταγγελία Σφάλματος στον Χάρτη 3
   Άμεση διόρθωση του Χάρτη 3, κατάργηση των εξαιρέσεων για τις νησιωτικές Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), θεσμοθέτηση ζώνης προστασίας 5 χλμ. στο Καταφύγι και θέσπιση καθολικού a priori αποκλεισμού των αιολικών εντός των προστατευόμενων περιοχών του νησιού καθώς και σε ολόκληρο τον ορεινό όγκο της Ικαρίας, λόγω της κρίσιμης σημασίας του για την επιβίωση προστατευόμενων ειδών αρπακτικών πτηνών.
3. Υδρολογική Ισορροπία, Μικροκλίμα και Ανεπάρκεια Αποστάσεων Ασφαλείας Τροποποίηση του Παραρτήματος ΙΙ και θεσμοθέτηση υποχρεωτικής περιμετρικής ζώνης αποκλεισμού (Buffer Zone) τουλάχιστον 5 χιλιομέτρων γύρω από το Δάσος του Ράντη και τις κύριες υδρολογικές λεκάνες για τη διασφάλιση των πολύτιμων υδάτινων πόρων του νησιού.
4. Αυθαίρετος Περιορισμός του Χάρτη 1
   Οι περιορισμοί των ΕΠΜ να εξετάζονται στο σύνολο της γεωγραφικής ενότητας του νησιού (ως ενιαία οικολογική και χωρική λεκάνη) και όχι αποσπασματικά ανά ζώνη.
5. Κοινωνικοοικονομική Ταυτότητα, Εναλλακτικός Τουρισμός, Πολιτιστική Κληρονομιά και η ανάγκη προστασίας της Δυτικής Ικαρίας – Πλήρης Απαξίωση στον Χάρτη 4 Άμεση απόσυρση και συμπλήρωση του Χάρτη 4 με όλα τα κηρυγμένα αρχαιολογικά, ιστορικά και θρησκευτικά μνημεία της Ικαρίας. Θέσπιση αυστηρών ζωνών προστασίας του τοπίου, με ειδική ρήτρα προστασίας της Δυτικής Ικαρίας ως περιοχής μηδενικής ανοχής σε βιομηχανικές επεμβάσεις ΑΠΕ
6. Ομολογία Σωρευτικής Επιβάρυνσης στην Ανατολική Ικαρία (Εικόνα 2-1, Έλεγχος Δέουσας Εκτίμησης) Κατ’ εφαρμογή των ίδιων των δεδομένων της Δέουσας Εκτίμησης, η Ανατολική Ικαρία πρέπει να κηρυχθεί Ζώνη Αποκλεισμού λόγω ήδη επιτευχθέντος κορεσμού και υπέρβασης της Φέρουσας Ικανότητας, απαγορεύοντας κάθε νέα προσθήκη βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών.
7. Η Γεωγραφική Αλληλουχία Ανατολικής και Δυτικής Ικαρίας βάσει της Δέουσας Εκτίμησης Ως εκ τούτου, καθίσταται επιβεβλημένη η ρητή θεσμική αναγνώριση της Δυτικής Ικαρίας ως «Ζώνης Διαφύλαξης Φυσικού Κεφαλαίου».
   Τεκμηριώνεται η αναγκαιότητα για καθολικό αποκλεισμό της από κάθε μορφή βιομηχανικής εγκατάστασης ΑΠΕ και συνοδών δικτύων, ώστε να διασφαλιστεί η λειτουργία της ως οικολογικού καταφυγίου. Η ΣΜΠΕ οφείλει να ενσωματώσει τον εν λόγω περιορισμό ως οριζόντιο, δεσμευτικό όρο χωροθέτησης, αποτρέποντας την οριστική υποβάθμιση της Φέρουσας Ικανότητας του συνόλου της νήσου
8. Δομικό Έλλειμμα Στρατηγικής Σκοπιμότητας: Ατεκμηρίωτη «Ενεργειακή Ανάγκη» των ΒΑΠΕ και Ανατροπή του Ισοζυγίου Κόστους-Οφέλους
   Η έλλειψη τεκμηρίωσης της σκοπιμότητας αποτελεί ουσιώδη αδυναμία του σχεδίου και δεν επιτρέπει την πλήρη αξιολόγηση των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών συνεπειών του. Ως εκ τούτου, ζητείται η απόσυρση του υπό διαβούλευση πλαισίου και η επανυποβολή του μετά την εκπόνηση ανεξάρτητης Μελέτης Σκοπιμότητας που θα εξετάζει το σύνολο των εναλλακτικών επιλογών.
9. Καταστρεπτικά Συνοδά Έργα: Δρόμοι Διάνοιξης, Γραμμές Μεταφοράς και Υποσταθμοί Υψηλής Τάσης.
   Την εισαγωγή ρητών περιορισμών στο ΕΧΠ με καθολική απαγόρευση διάνοιξης νέων οδικών υποδομών και εγκατάστασης εναέριων γραμμών μεταφοράς υψηλής τάσης σε προστατευόμενες ζώνες και περιοχές υψηλής οικολογικής ευαισθησίας. Την επιβολή της υποχρεωτικής υπογειοποίησης των καλωδίων μεταφοράς κατά μήκος του υφιστάμενου οδικού δικτύου, ως μοναδική αποδεκτή μέθοδο ελαχιστοποίησης του περιβαλλοντικού, πυροθερμικού και ηλεκτρομαγνητικού κινδύνου.
10. Υβριδικά Πάρκα (Αντλησιοταμίευση) και Υδρογεννήτριες: Η Βιομηχανοποίηση των Ρεμάτων και η Απαξίωση των Υδάτινων Οικοσυστημάτων
    Θεσμοθέτηση ρητής απαγόρευσης χωροθέτησης Υβριδικών Σταθμών (Αντλησιοταμίευσης) και Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων (Υδρογεννητριών) εντός φυσικών ρεμάτων, υδροκριτών και προστατευόμενων λεκανών απορροής σε όλη την ελληνική επικράτεια, με έμφαση στα ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα. Οποιοδήποτε έργο αποθήκευσης νερού περιορίζεται αυστηρά σε ήδη υποβαθμισμένες, ανθρωπογενείς ζώνες, χωρίς αλλοίωση της φυσικής ροής των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων.
11. Πλήρης Αποσιώπηση των Επιπτώσεων Χημικής Ρύπανσης και Τοξικότητας Αιολικών Σταθμών: Η Απειλή της Δισφαινόλης Α (BPA) και των Μικροπλαστικών.
    Κατ’ εφαρμογή της Αρχής της Προφύλαξης (άρθρο 191 της Συνθήκης Λειτουργίας της ΕΕ), απαιτώ τη ριζική αναθεώρηση της ΣΜΠΕ και την υποχρεωτική ενσωμάτωση εξειδικευμένης Τοξικολογικής Μελέτης Επιπτώσεων, η οποία θα αξιολογεί τις πιθανές χημικές επιβαρύνσεις στα τοπικά υδάτινα συστήματα και τις μακροπρόθεσμες συνέπειες στη δημόσια υγεία.
12. Έλλειψη Τεκμηρίωσης Αναγκαιότητας & Περιβαλλοντικοί Κίνδυνοι Βιομηχανικών Φωτοβολταϊκών Πάρκων.
    Καθολική απαγόρευση χωροθέτησης: Την ρητή απαγόρευση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών πάρκων βιομηχανικής κλίμακας σε φυσικά οικοσυστήματα, δασικές εκτάσεις, γεωργικές και βοσκήσιμες γαίες και ζώνες προστασίας υδάτων.
    Αλλαγή Ενεργειακού Μοντέλου: Τη δέσμευση ότι η περαιτέρω ανάπτυξη φωτοβολταϊκών θα περιορίζεται αυστηρά σε «ενεργειακά αξιοποιημένες» εκτάσεις (στέγες, βιομηχανικά κτίρια, χώροι λατομείων σε αποκατάσταση) με σκοπό την αυτοπαραγωγή και όχι την εξαγωγή ρεύματος μέσω καταστροφής του τοπίου.
    Τοξικολογική Μελέτη: Την υποχρέωση διενέργειας Τοξικολογικής Μελέτης Επιπτώσεων και Μελέτης Έκπληξης (Leaching Test) για κάθε έργο που προτείνεται, με πλήρη ανάληψη της αστικής και ποινικής ευθύνης από τον επενδυτή σε περίπτωση χημικής επιβάρυνσης του περιβάλλοντος, σύμφωνα με τις διατάξεις περί περιβαλλοντικής ευθύνης για την πρόληψη και την αποκατάσταση περιβαλλοντικής ζημίας (Π.Δ. 148/2009).
13. Δομική Έκπτωση Επιστημονικής Τεκμηρίωσης για τους Υδατικούς Πόρους της Χώρας.
    Η ΣΜΠΕ πρέπει να αναθεωρηθεί ριζικά. Ζητώ την υποχρεωτική εκπόνηση Υδρογεωλογικής Μελέτης Επικινδυνότητας ως προαπαιτούμενο αδειοδότησης.
14. Αναχρονιστικό Υψομετρικό Όριο, Τεχνολογική Παράκαμψη και Πλήρης Αγνόηση των Ορνιθολογικών Μεταναστευτικών Δεδομένων.
    Η υψομετρική διάταξη αποκλεισμού να επαναπροσδιοριστεί ριζικά. Ο περιορισμός πρέπει να αφορά το συνολικό ανώτατο σημείο της πτερωτής (tip height) και όχι το υψόμετρο του ελάχιστου εδάφους θεμελίωσης. Ειδικά στον νησιωτικό χώρο, απαιτείται καθολικός αποκλεισμός στις ανώτατες κορυφογραμμές (ανεξαρτήτως υψομέτρου).
15. Πλήρης Απουσία Οριζόντιων Κριτηρίων για τη «Φέρουσα Ικανότητα». Εισαγωγή σαφών, μαθηματικών και χωρικών δεικτών Φέρουσας Ικανότητας στο Άρθρο 19 της ΚΥΑ, οι οποίοι θα θέτουν οροφή (Cap) στη συνολική ισχύ ανά γεωγραφική λεκάνη.
16. Αναγκαιότητα Προστασίας της Πρωτογενούς Παραγωγής από την Ανάπτυξη Βιομηχανικών Υποδομών.
    Ρητή τροποποίηση του Άρθρου 19 με καθολική απαγόρευση εγκατάστασης βιομηχανικών ΑΠΕ σε Γη Υψηλής Παραγωγικότητας, σε ενεργές κτηνοτροφικές ζώνες και σε προστατευόμενα μελισσοκομικά οικοσυστήματα.
17. Οικονομική Απαξίωση, Κοινωνικές Επιπτώσεις και η Αναγκαιότητα του Ενεργειακού Εκδημοκρατισμού Καθεστώς “A Priori” Εξαίρεσης.
    Θέσπιση νομοθετικού πλαισίου που αποκλείει a priori και οριζόντια κάθε βιομηχανική εγκατάσταση ΑΠΕ από όλες τις περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής αξίας (Natura 2000, Προστατευόμενα Φυσικά Μνημεία όπως το Δάσος του Ράντη, Εθνικοί Δρυμοί).
    Ζώνες Αποκλεισμού Οικισμών: Να απαγορεύεται ρητά η εγκατάσταση βιομηχανικών σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ σε απόσταση μικρότερη των πέντε (5) χιλιομέτρων από τα εγκεκριμένα όρια οικισμών, οικιστικών συνόλων και τουριστικών περιοχών. Ο εν λόγω περιορισμός καθίσταται αναγκαίος για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και της ποιότητας ζωής, αποτρέποντας την οπτική και ηχητική όχληση, καθώς και την αποδεδειγμένη οικονομική απαξίωση της ακίνητης περιουσίας και του τουριστικού κεφαλαίου που προκαλείται από τέτοιου είδους βιομηχανικές παρεμβάσεις.
    Να απαγορεύεται η χωροθέτηση βιομηχανικών έργων ΑΠΕ σε περιοχές όπου η εγκατάσταση επιφέρει οποιαδήποτε μορφή μόνιμης μεταβολής ή αλλοίωσης του φυσικού ανάγλυφου, του οικοσυστήματος ή του τοπίου. Οποιαδήποτε παρέμβαση που προκαλεί περιβαλλοντική αλλαγή, μη αναστρέψιμη βλάβη στο φυσικό περιβάλλον ή διατάραξη της βιοποικιλότητας, θεωρείται μη συμβατή με τις αρχές της αειφορίας και δεν δύναται να λάβει έγκριση περιβαλλοντικών όρων.
    Εστίαση στην Αυτοπαραγωγή: Θέσπιση κινήτρων για μαζική εγκατάσταση ΑΠΕ σε αστικό και οικιστικό ιστό (net metering) ως προτεραιότητα έναντι κάθε νέας αδειοδότησης βιομηχανικού αιολικού πάρκου.
    Διασφάλιση Κοινωνικής Δικαιοσύνη & Δικαίωμα Βέτο: Ως απαράβατος όρος για την εξέταση οποιασδήποτε αδειοδοτικής αίτησης εγκατάστασης βιομηχανικών ΑΠΕ, να θεσπίστει η υποχρεωτική διεξαγωγή τοπικού δημοψηφίσματος στην περιοχή επιρροής του έργου. Η υλοποίηση του έργου τελεί υπό την απόλυτη προϋπόθεση της θετικής και δεσμευτικής γνώμης της τοπικής κοινωνίας, εκφρασμένης μέσω της κάλπης. Σε περίπτωση αρνητικής απόφασης ή αποχής από τη διαδικασία, το έργο απορρίπτεται οριστικά και αμετάκλητα, αναγνωρίζοντας την πρωτοκαθεδρία της τοπικής βούλησης επί οποιουδήποτε επενδυτικού σχεδιασμού.
18. Δομική Αλλοίωση Χλωρίδας και Πανίδας: Οικοσυστημική Κατάρρευση και Κατακερματισμός Ενδιαιτημάτων.
    Ζητώ τον απόλυτο a priori αποκλεισμό οποιουδήποτε έργου ΒΑΠΕ διότι προκαλεί κατακερματισμό σε προστατευόμενα οικοσυστήματα.
19. Αδιαφορία για την Αλλοίωση των Τοπικών Μικροκλιμάτων.
    Η ΣΜΠΕ να ενσωματώσει υποχρεωτικό κριτήριο αξιολόγησης της μικροκλιματικής μεταβολής.
20. Στρατηγική Παράλειψη των Data Centers και των Συνδυαστικών Έργων (Twin Transition).
    Το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν μπορεί να εγκριθεί εάν δεν ενσωματώσει κοινές προβλέψεις και αυστηρούς περιορισμούς χωροθέτησης για τα «δίδυμα έργα» (ΑΠΕ και Data Centers), εξετάζοντας τη συνολική Φέρουσα Ικανότητα των τοπικών κοινωνιών και των φυσικών πόρων στην Επικράτεια.
21. Αυθαίρετη Χωροθέτηση Σταθμών Αποθήκευσης με Μπαταρίες (Battery Centers – BESS): Υψηλός Βιομηχανικός Κίνδυνος και Αποσιώπηση Χημικών Ατυχημάτων.
    Κατ’ εφαρμογή της Αρχής της Προφύλαξης, απαιτώ την αναθεώρηση του σχεδίου με:
    Χωροταξικός Αποκλεισμός: Θέσπιση απαγορευτικών αποστάσεων από οικισμούς, πηγές υδροδότησης και οικολογικά ευαίσθητες ζώνες για κάθε εγκατάσταση αποθήκευσης ενέργειας.
    Τεχνική Τεκμηρίωση: Υποχρεωτική υποβολή Μελέτης Επικινδυνότητας (Risk Assessment) και Σχεδίου Έκτακτης Ανάγκης, με συγκεκριμένα σενάρια διασποράς ρύπων (υδροφθόριο) σε περίπτωση ατυχήματος.
    Περιβαλλοντική Διασφάλιση: Υιοθέτηση της Αρχής της Προφύλαξης για την αποτροπή ανεπανόρθωτης ρύπανσης των υδάτων από τα νερά πυρόσβεσης.
22. Έλλειψη Εθνικής Εκτίμησης Σωρευτικών και Συνεργιστικών Επιπτώσεων σε Επίπεδο Επικράτειας.
    Ζητείται η συμπλήρωση της ΣΜΠΕ με αυτοτελές κεφάλαιο Εθνικής Σωρευτικής Εκτίμησης Επιπτώσεων (National Cumulative Impact Assessment), το οποίο θα αξιολογεί το σύνολο των υφιστάμενων, αδειοδοτημένων, υπό αδειοδότηση και προβλεπόμενων ενεργειακών υποδομών σε επίπεδο Επικράτειας και ανά γεωγραφική ενότητα, πριν από την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.
23. Ρητή Παραβίαση του Ενωσιακού Δικαίου και της Νομολογίας του ΔΕΕ (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ).
    Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ μεταθέτει παράνομα την υποχρέωση της «Δέουσας Εκτίμησης Επιπτώσεων» από το στάδιο του Στρατηγικού Σχεδιασμού στο στάδιο της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης (ΜΠΕ) του εκάστοτε έργου, σε ευθεία σύγκρουση με το Άρθρο 6(3) της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ (ΔΕΕ).
24. Σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Οδηγία RED III (Οδηγία 2023/2413 για τις ΑΠΕ).
    Η νέα ευρωπαϊκή οδηγία RED III εισάγει την αυστηρή υποχρέωση των κρατών-μελών να σχεδιάσουν συγκεκριμένες «Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ» (Renewables Acceleration Areas) σε περιοχές χαμηλού περιβαλλοντικού ρίσκου, εκτός δικτύου Natura 2000. Το χωροταξικό πλαίσιο παρεκκλίνει από το πνεύμα των βασικών αρχών προστασίας, καθιστώντας αναγκαία την αναθεώρησή του.
25. Παραβίαση της Διεθνούς Σύμβασης του Μπερν (Για τη Διατήρηση της Άγριας Ζωής).
    Η Ελλάδα δεσμεύεται από τη Σύμβαση του Μπερν, η οποία επιβάλλει την αυστηρή προστασία των μεταναστευτικών ειδών. Η παράλειψη των ορνιθολογικών μεταναστευτικών δεδομένων (Flyways) και η χωροθέτηση Α/Γ σε στενά νησιωτικά περάσματα συνιστά άμεση παραβίαση της Διεθνούς Σύμβασης.
26. Δομική Αντίφαση με τον Ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης (Nature Restoration Law).
    Ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός επιβάλλει στα κράτη-μέλη τη λήψη δεσμευτικών μέτρων για την αποκατάσταση των υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων έως το 2030 και το 2050. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ κινείται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση, νομιμοποιώντας τον έντονο κατακερματισμό (fragmentation) παρθένων δασικών και ορεινών όγκων. 
27. Πλήρης Απουσία Πλαισίου για την Ανακύκλωση και Αποξήλωση (Decommissioning).
    Κατά παράβαση των αρχών της Κυκλικής Οικονομίας της ΕΕ, δεν υπάρχει καμία στρατηγική πρόβλεψη για το τι θα συμβεί όταν οι ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά φτάσουν στο τέλος του κύκλου ζωής τους (20-25 έτη). Επισημαίνεται ότι το Χωροταξικό όφειλε να θέσει ως υποχρεωτικό όρο την κατάθεση εγγυητικών επιστολών για την πλήρη αποκατάσταση του τοπίου και την απομάκρυνση του σκυροδέματος.
28. Θεσμικό Χάος και Ασυμβατότητα με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ).
    Το ΕΧΠ-ΑΠΕ, ως «υπερκείμενο» πλαίσιο, έρχεται να επιβληθεί οριζόντια, ακυρώνοντας τον σχεδιασμό των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΤΠΣ) που συντάσσονται αυτή τη στιγμή (Πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης»), δημιουργώντας ένα σοβαρό θεσμικό βραχυκύκλυμα.
29. Διαδικαστικές Ελλείψεις, Σύμβαση του Άαρχους και Αίτημα Θεσμοθέτησης Διαφάνειας.
    Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ και η συνοδεύουσα ΣΜΠΕ στερούνται νομιμότητας, καθώς παραβιάζουν ευθέως τα άρθρα 6 και 7 της Διεθνούς Σύμβασης του Άαρχους (Ν. 3422/2005), η οποία επιβάλλει την ουσιαστική, έγκαιρη και αποτελεσματική συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων.

<h2>ΜΕΡΟΣ ΣΤ : ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΟ ΠΟΡΙΣΜΑ</h2>
Λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των 29 αναλυτικών σημείων, των τεχνικών ενστάσεων και των νομικών παραβάσεων που αναπτύχθηκαν στο παρόν υπόμνημα, καθίσταται σαφές ότι το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και η συνοδεύουσα ΣΜΠΕ πάσχουν από δομική, καθολική και αναγκαία ακυρότητα, τόσο σε επίπεδο Ελληνικής Επικράτειας όσο και σε επίπεδο τοπικών νησιωτικών οικοσυστημάτων.

Σε επίπεδο Επικράτειας, το προτεινόμενο πλαίσιο στερείται επιστημονικής εγκυρότητας και ορθολογικού σχεδιασμού. Βασίζεται στην πλήρη αποσιώπηση κρίσιμων περιβαλλοντικών, τοξικολογικών και πυροθερμικών κινδύνων (όπως η χημική ρύπανση των υδάτων από BPA, PFAS και βαρέα μέταλλα, οι εκρηκτικές και μη αναστρέψιμες πυρκαγιές των άναρχα χωροθετημένων Battery Centers, και ο στραγγαλισμός των υδροφόρων οριζόντων από φαραωνικά υβριδικά έργα αντλησιοταμίευσης). Το σχέδιο αυτό σχεδιάζει άναρχα την ενεργειακή παραγωγή, αγνοώντας πλήρως τη ραγδαία ανάπτυξη των σύγχρονων ψηφιακών υποδομών (Data Centers) που αναπτύσσονται στην ηπειρωτική χώρα και απαιτούν τεράστια αποθέματα ισχύος και νερού, ανατρέποντας κάθε πρόβλεψη του ΕΣΕΚ. Με τον τρόπο αυτό, θυσιάζεται τυφλά η πρωτογενής παραγωγή, η μελισσοκομική χλωρίδα και η Γη Υψηλής Παραγωγικότητας, ενώ απαξιώνεται οικονομικά η ιδιωτική ακίνητη περιουσία και διαρρηγνύεται η κοινωνικοοικονομική συνοχή των τοπικών κοινωνιών. Παράλληλα, η μεθοδολογία της μελέτης παραβιάζει κατάφωρα το Ενωσιακό Δίκαιο (Οδηγίες 92/43/ΕΟΚ, 2001/42/ΕΚ και RED III), τη Νομολογία του ΔΕΕ και τη Διεθνή Σύμβαση του Άαρχους, καθώς αποκλείει τη «Μηδενική Λύση» και καθιστά τη δημόσια συμμετοχή προσχηματική.

Στο πλαίσιο αυτό, η περίπτωση της Ικαρίας αποτελεί την πιο κραυγαλέα αποτύπωση των εθνικών αυτών αστοχιών και μια πρωτοφανή θεσμική αντίφαση. Ενώ το ίδιο το Άρθρο 19 της ΚΥΑ θέτει ως απαρέγκλιτο κανόνα τον απόλυτο αποκλεισμό των νησιών κάτω των 300 τ.χλμ. —κατηγορία στην οποία η Ικαρία υπάγεται αυτοδίκαια λόγω της έκτασής της (255,3 τ.χλμ.)— οι συνοδευτικοί χάρτες αφήνουν ορθάνοιχτο το παράθυρο για τη βιομηχανοποίηση του νησιού. Η μελέτη απαξιώνει χαρτογραφικά το σύνολο της πολιτιστικής, ιστορικής και θρησκευτικής κληρονομιάς του τόπου, αγνοώντας προκλητικά το προστατευόμενο Δάσος του Ράντη, τα κηρυγμένα κάστρα και τους ιστορικούς ναούς του Αθέρα.

Την ίδια στιγμή, οι ίδιοι οι μελετητές, μέσω της Δέουσας Εκτίμησης, ομολογούν ότι η Ανατολική Ικαρία αποτελεί ήδη μια «ανεπτυγμένη και επιβαρυμένη» ζώνη. Κατά λογική και επιστημονική αλληλουχία, η παραδοχή αυτή καθιστά τη Δυτική Ικαρία το τελευταίο, αναντικατάστατο οχυρό παρθένου φυσικού κάλλους, βιοποικιλότητας και εναλλακτικής οικονομίας του νησιού. Οποιαδήποτε ενεργειακή ή χωρική διολίσθηση σε αυτή τη ζώνη, όχι μόνο θα ισοπεδώσει το διεθνές brand μακροζωίας (Blue Zone) και ήπιου τουρισμού της Ικαρίας, αλλά θα επιφέρει το τελειωτικό πλήγμα στη Φέρουσα Ικανότητα ολόκληρου του νησιού, οδηγώντας το σε μη αναστρέψιμη κατάρρευση.

Κατόπιν των ανωτέρω, το πόρισμα είναι μονοσήμαντο:

Το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ και η ΣΜΠΕ δεν πληρούν τις νόμιμες και επιστημονικές προϋποθέσεις για να εγκριθούν στην παρούσα μορφή τους και πρέπει να επαναδιατυπωθούν ουσιαστικά, ώστε να ενσωματωθούν στο σύνολό τους οι ενστάσεις και προτάσεις που κατατέθηκαν παραπάνω.
Η αναθεώρηση αυτή πρέπει να θεμελιωθεί στην Αρχή της Προφύλαξης, την προστασία των υδάτων, της αγροτικής γης και τη συνεκτική χωροθέτηση των ενεργοβόρων έργων. Ειδικότερα για τη γεωγραφική ενότητα της Ικαρίας (Ανατολικής και Δυτικής), απαιτείται η ρητή, ονομαστική και καθολική υπαγωγή της σε καθεστώς απόλυτου αποκλεισμού (No-Go Zone) από κάθε μορφής βιομηχανικές υποδομές ΑΠΕ, συνοδά έργα και γραμμές μεταφοράς, προκειμένου να διασωθεί η οικολογική, υδρολογική, οικονομική και πολιτισμική ακεραιότητα του νησιού για τις επόμενες γενιές.
<h2>ΜΕΡΟΣ Ζ: ΕΠΙΛΟΓΟΣ</h2>
Ελλάδα: Για μια Ενεργειακή Πολιτική με Σεβασμό στο Τοπίο και την Κοινωνία – Όχι στη Βιομηχανική Ισοπέδωση

Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Το φυσικό, πολιτιστικό και παραγωγικό μας κεφάλαιο έχει ήδη υποστεί μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις, οι οποίες κλιμακώνονται από την τρέχουσα στρατηγική για την εγκατάσταση βιομηχανικών έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΒΑΠΕ) –τόσο στα νησιά όσο και στην ηπειρωτική χώρα. Είναι επιτακτική ανάγκη ο εθνικός ενεργειακός σχεδιασμός να επαναπροσδιοριστεί, θέτοντας ως απόλυτες προτεραιότητες την προστασία του τοπίου, την επισιτιστική ασφάλεια και την κοινωνική συναίνεση.

Οι Πυλώνες της Επιβεβλημένης Προστασίας Η αντίθεση στη βιομηχανοποίηση του τοπίου αποτελεί στάση ευθύνης που εδράζεται στους εξής άξονες:

• Αρχή της Φέρουσας Ικανότητας & Πολιτιστική Κληρονομιά: Η εγκατάσταση βιομηχανικών ΑΠΕ σε νησιά και ευαίσθητα ορεινά οικοσυστήματα δεν αποτελεί απλή τεχνική παρέμβαση, αλλά μη αναστρέψιμη αλλοίωση ενός ζωντανού μνημείου πολιτιστικής κληρονομιάς.
• Προστασία της Αγροτικής Γης: Η επισιτιστική ασφάλεια της χώρας αποτελεί εθνική προτεραιότητα. Επιβάλλεται η άμεση απαγόρευση εγκατάστασης ΒΑΠΕ σε αγροτικές περιοχές, διαφυλάσσοντας τον παραγωγικό ιστό της υπαίθρου από τη βιομηχανική εκμετάλλευση.
• Σωρευτική Επιβάρυνση: Η χώρα έχει ήδη υπερβεί τα όρια φέρουσας ικανότητας σε πολλές περιοχές. Απαιτείται παύση της αδειοδότησης νέων έργων μέχρι την εκπόνηση ανεξάρτητης μελέτης για τη συνολική επιβάρυνση του περιβάλλοντος.
• Συνταγματική Επιταγή (Άρθρο 24): Το Σύνταγμα επιβάλλει στο Κράτος την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Η εξαίρεση ευαίσθητων περιοχών από τη βιομηχανική ανάπτυξη δεν είναι προαιρετική, αλλά επιβεβλημένη για τη διατήρηση της φυσιογνωμίας της χώρας.

Το Πλαίσιο των Διεκδικήσεων. Για τη διασφάλιση ενός βιώσιμου μέλλοντος, η Πολιτεία οφείλει να υιοθετήσει άμεσα τα εξής μέτρα σε εθνικό επίπεδο:

1. Καθεστώς “Ζωνών Απόλυτης Προστασίας”:
   • Νησιά & Ηπειρωτική Χώρα: Κατηγοριοποίηση του συνόλου της χώρας ως «περιοχή αποκλεισμού» (exclusion zone) για την ανάπτυξη εγκαταστάσεων ΒΑΠΕ, ανεξαρτήτως μεγέθους.
2. Θεσμοθέτηση της “Τοπικής Κλίμακας” & Δικαιώματος Τοπικού Βέτο: Ως απαράβατος όρος για την εξέταση οποιασδήποτε αδειοδοτικής αίτησης εγκατάστασης έργων ΑΠΕ, θεσπίζεται ο αυστηρός περιορισμός του μεγέθους και της ισχύος των έργων εντός των ορίων των πραγματικών ενεργειακών αναγκών της τοπικής κοινωνίας (“Τοπική Κλίμακα”).

Η διαπίστωση της συμμόρφωσης με την εν λόγω “Τοπική Κλίμακα”, σε συνδυασμό με την υποχρεωτική διεξαγωγή τοπικού δημοψηφίσματος, αποτελεί την αναγκαία προϋπόθεση για την εξέταση του έργου. Η υλοποίηση τελεί υπό την απόλυτη προϋπόθεση της θετικής και δεσμευτικής γνώμης της τοπικής κοινωνίας, εκφρασμένης μέσω της κάλπης. Σε περίπτωση αρνητικής απόφασης ή αποχής από τη διαδικασία, το έργο απορρίπτεται οριστικά και αμετάκλητα, αναγνωρίζοντας την πρωτοκαθεδρία της τοπικής βούλησης επί οποιουδήποτε βιομηχανικού επενδυτικού σχεδιασμού

1. Προτεραιότητα στην Ενεργειακή Αυτονομία: Νομική δέσμευση ότι οποιοδήποτε έργο ΑΠΕ θα προορίζεται αποκλειστικά για την κάλυψη των αναγκών του συγκεκριμένου τόπου (μέσω net-metering ή ενεργειακών κοινοτήτων) και όχι για εξαγωγή ενέργειας στο κεντρικό σύστημα, ακυρώνοντας τη σκοπιμότητα των γιγαντιαίων πάρκων.
2. Ενεργειακή Δημοκρατία vs Ολιγοπώλιο: Μετατόπιση του εθνικού σχεδιασμού από την ανάπτυξη ΒΑΠΕ από μεγάλους ενεργειακούς ομίλους, προς την ενίσχυση της αυτοπαραγωγής των πολιτών.
3. Απαγόρευση Υπερτοπικών Έργων: Ρητή απαγόρευση έργων που χαρακτηρίζονται ως «στρατηγικής σημασίας» ή «υπερτοπικά», καθώς θυσιάζουν το τοπικό περιβάλλον για την εξυπηρέτηση συμφερόντων που δεν αφορούν την τοπική κοινωνία.

Η βιώσιμη ανάπτυξη της Ελλάδας απαιτεί τολμηρές αποφάσεις που ιεραρχούν τον άνθρωπο, το περιβάλλον και την τοπική κοινωνία πάνω από τη βιομηχανική λογική της ισοπέδωσης. Είναι ώρα για την προστασία της ταυτότητας του τόπου μας, διασφαλίζοντας την ενεργειακή μας αυτονομία με όρους δικαιοσύνης και σεβασμού.

 

 

[Giorgos Logitatidis]

Συμφωνώ και συνυπογράφω το παρακάτω κείμενο που συνέταξε η Πρωτοβουλία Κοσμά.

Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Προστασία του Κοσμά
Το υπό διαβούλεσυη “νέο” Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσο για τις ΑΠΕ (εφεξής «νέο» ΕΧΠ ΑΠΕ),
είναι κατ’ όνομα μόνο νέο, αφού οι μεταβατικές του διατάξεις εναποθέτουν την συντριπτική
πλειοψηφία των έργων που βρίσκονται σε πορεία αδειοδότησης ή έχουν ήδη λάβει ΑΕΠΟ
στις διατάξεις του Παλιού Χωροταξικού, δηλαδή της ΚΥΑ 49828/2008.
Α. Το «νέο» ΕΧΠ ΑΠΕ υιοθετεί, υποτίθεται, κριτήρια περιβαλλοντικής προστασίας, δηλαδή
εξαίρεση των περιβαλλοντικά προστατευόμενων ζωνών (Natura, Ramsar κλπ), «κόφτη»
στο υψόμετρο των 1.200 μ., όριο επιφάνειας νησιών στα 300 τ.χλμ., από τα οποία
προκύπτουν γενικά ερωτήματα:
1. Για ποιο λόγο επιλέχθηκε ως «κόφτης» το υψόμετρο των 1.200 μ., και όχι π.χ. των
800 μ. (το οποίο ισχύει στη Γαλλία, πιθανόν και σε άλλες χώρες της Ε.Ε.;). Σε ποιο
επιστημονικό υπόβαθρο βασίζεται ο κόφτης αυτός; Τα ελατοδάση στην Ελλάδα
ξεκινούν από το υψόμετρο των 800 μ. και άνω, επομένως δεν προστατεύονται από
το «νέο» ΕΧΠ, σε εποχή που τα δάση κρίνονται ως εξαιρετικά σημαντικά για την
προστασία του κλίματος και της βιοποικιλότητας.
2. Αντίστοιχο ερώτημα ισχύει για το κριτήριο των 300 τ.χλμ. για τα νησιά. Σε πιο
επιστημονικό κριτήριο βασίζεται; Η έννοια της «νησιωτικότητας» δεν εξαρτάται
βέβαια από τον αριθμό των τετραγωνικών χιλιομέτρων, αντίθετα αποτελεί
πολυπαραγοντικό όρο. Γιατί π.χ. η Λέσβος δεν αξίζει να προστατευτεί ως νησί,
δηλαδή ως μοναδική και ευαίσθητη οικοσυστημική και κοινωνική ενότητα; Η
απουσία επιστημονικής τεκμηρίωσης για τους δύο αυτούς «κόφτες» αποτελεί
σοβαρό λόγο αμφισβήτησης των κριτηρίων αυτών, τα οποία όπως προαναφέρθηκε
κάθε άλλο παρά προστατεύουν τον φυσικό πλούτο της χώρας.
3. Υπάρχει και ένα ερώτημα απλής λογικής: Εφόσον το «νέο» ΕΧΠ ΑΠΕ αποσκοπεί στο
να προστατέψει περιβαλλοντικά ορισμένες περιοχές οι οποίες δεν προστατεύονταν
από το «παλιό», και υιοθετεί τα παραπάνω κριτήρια (ας δεχτούμε προς στιγμήν ότι
ισχύουν επιστημονικά), με ποια λογική τα αναιρεί στις μεταβατικές του διατάξεις,
αφού αυτές εναποθέτουν τις υποβληθείσες αιτήσεις έργων στο «παλιό» ΕΧΠ; Με
απλά λόγια, τελικά, υπάρχει σοβαρός λόγος προστασίας των βουνών με υψόμετρο
άνω των 1.200 μ., ή δεν υπάρχει; Ένας νόμος του κράτους οφείλει να απαντά με
σοβαρότητα, σαφήνεια και συνέπεια σε τέτοιου είδους οριζόντια ερωτήματα,
ωστόσο το «νέο» ΕΧΠ δεν απαντά καθόλου σε αυτά. Είναι σαφές ότι το Υπ.Εν.
επιλέγει να μην θίξει καθόλου τις ήδη (έως 20.05.2026) υποβληθείσες αιτήσεις γιαέργα ΑΠΕ, δηλαδή να μην θίξει καθόλου το συμφέρον των ιδιωτικών εταιρειών ΑΠΕ,
και ότι η επιλογή αυτή είναι σαφώς ισχυρότερη από την πρόθεση προστασίας του
περιβαλλοντικού και κοινωνικού δημόσιου συμφέροντος, πρόθεση την οποία
επομένως αμφισβητούμε αν υπάρχει.
Β. Το «νέο» ΕΧΠ ΑΠΕ είναι κατ’όνομα μόνο χωροταξικό, αφού χαρακτηρίζει το σύνολο της
χώρας ως κατ’αρχήν κατάλληλο για την τοποθέτηση ΑΠΕ (η συντριπτική πλειονότητα της
επιφάνειας της χώρας υπερβαίνει το κριτήριο του αιολικού δυναμικού των 4 m/s), και
απλώς εξαιρεί ορισμένες περιοχές. Άλλες χώρες της Ε.Ε. ακολουθούν την αντίθετη
διαδικασία, δηλαδή επιλέγουν ποιες συγκεκριμένες περιοχές είναι κατάλληλες για την
τοποθέτηση ΑΠΕ, ενώ ολόκληρη η υπόλοιπη χώρα προστατεύεται από αυτές. Η δεύτερη
αυτή πορεία, την οποία το Υπ.Εν. απορρίπτει και πάλι να ακολουθήσει παρά την ήδη
προηγηθείσα καταστροφή πλήθους οικοσυστημάτων της χώρας λόγω της εγκατάστασης
ΑΠΕ, απαιτεί σεβασμό και γνώση της προσφοράς των ποικίλων οικοσυστημάτων, τα οποία
μόνο αυτά, εν τέλει, εξασφαλίζουν την διατήρηση της βιοποικιλότητας και επομένως της
κλιματικής σταθερότητας. Ενώ πλέον υπάρχουν μελέτες, νόμοι, οδηγίες και δικαστικές
αποφάσεις της Ε.Ε. στις οποίες το Υπ.Εν. θα μπορούσε να βασιστεί οδηγούμενο προς μία
τέτοια κατεύθυνση, το Υπ.Εν. σαφέστατα επιλέγει τον παραπλανητικό όρο «χωροταξικό»
ενώ στην ουσία προσφέρει εν δυνάμει σχεδόν όλη τη χώρα στις ΑΠΕ.
Επιπλέον το ΕΧΠ ΑΠΕ με την ανεστραμμένη λογική του αγνοεί παντελώς άλλες
δραστηριότητες οικονομικές στη χώρα . Η χωροθέτηση ΑΠΕ και συνόδων έργων
αποθήκευσης σε όλη τη γη και θάλασσα της χώρας με τις μικρές εξαιρέσεις που οριζει
δείχνει ότι η ενέργεια θα είναι η κύρια οικονομικη δραστηριότητα, υποβαθμίζοντας όλες τις
άλλες, αφού η μετατροπή του τοπίου σε βιομηχανικό θα καταστρέψουν τουρισμό και
πρωτογενή τομέα.
Γ. Ως Πρωτοβουλία για την Προστασία του Κοσμά, χωριό που βρίσκεται στο όρος
Πάρνωνας, μας αφορά άμεσα το Άρθρο 5, «Περιοχές αποκλεισμού και ζώνες
ασυμβατότητας» του «νέου» ΕΧΠ ΑΠΕ και ειδικά η παρ. 8 «Περιοχές Άνευ Δρόμων που
καθορίζονται με αποφάσεις του Υπ.Εν.». Με την Υ.Α. ΥΠΕΝ/ΓΔΠΠ/140337/2845 (ΦΕΚ
1051/Δ΄/22.12.2025) «Πρόσθετοι όροι και περιορισμοί για την προστασία της περιοχής
άνευ δρόμων του όρους Πάρνωνα» υποτίθεται ότι «το όρος Πάρνωνας» εντάχθηκε στο
καθεστώς προστασίας των «περιοχών άνευ δρόμων». Μία απλή ανάγνωση της Απόφασης,
ωστόσο, φανερώνει ότι στην πραγματικότητα δεν μπήκε σε αυτό το καθεστώς προστασίας
ολόκληρο το βουνό, αλλά μόνο η ψηλότερη κορυφή του ‘Μεγάλη Τούρλα’ (υψομ. 1938 μ.), ηοποία ήδη πριν προστατευόταν ως ζώνη Natura 2000 και Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) με
κωδική ονομασία GR2520006 και τίτλο ‘ΟΡΟΣ ΠΑΡΝΩΝΑΣ (ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΑΛΕΒΗΣ)’
(https://necca.gov.gr/mdpp/m-d-prostatevomenon-periochon-notias-peloponnisou/). Η
έκταση της περιοχής που προστατεύεται μέσω της Υ.Α. είναι 43,81 τετρ. χλμ. (Άρθρο 2,
παρ. 3-4) και εννοείται ότι δεν συγκρίνεται με το σύνολο της επιφάνειας του όρους
Πάρνωνα, που ανέρχεται σε δύο εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Πρόκειται,
επομένως, για ακόμα ένα παραπλανητικά διατυπωμένο «καθεστώς προστασίας», που
αφήνει εκτός αυτού τεράστιες εκτάσεις από ελατόδαση και κεδρόδαση, τα νοτιότερα
μάλιστα στην Ευρώπη, εντός των οποίων έχουν λάβει Άδεια Παραγωγού δεκάδες αιολικοί
σταθμοί.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, ως Πρωτοβουλία για την Προστασία του Κοσμά Αρκαδίας
κρίνουμε ότι:
–
–
–
–
Οι “προστατευτικοί” όροι που περιλαμβάνει το «νέο» ΕΧΠ ΑΠΕ, όταν θα κληθούν να
υλοποιηθούν δεν θα υπάρχουν πλέον έργα προς υλοποίηση και κυρίως δεν θα
υπάρχει τίποτα ανέγγιχτο για να προστατευτεί.
Συντασσόμαστε με τα εδώ δημοσιευμένα σχόλια και άλλων συλλογικοτήτων υπέρ
της ΣΥΝΟΛΙΚΗΣ ΑΠΟΣΥΡΣΗΣ του υπό διαβούλευση ΕΧΠ και της έναρξης
πραγματικού δημόσιου διαλόγου για τη νομιμότητα και χρησιμότητα των ΑΠΕ και για
τις ανάγκες κατανάλωσης ενέργειας της χώρας.
Δεδομένου ότι η Ελλάδα ικανοποιεί ήδη τους όρους του ΕΣΕΚ, αιτούμαστε το
πάγωμα των αδειοδοτικών διαδικασιών για όλους τους αιολικούς και
φωτοβολταϊκούς σταθμούς έως ότου αξιολογηθεί το πραγματικό περιβαλλοντικό
αποτύπωμα των έως τώρα εγκατεστημένων, και έως ότου προστατευτεί
περιβαλλοντικά το σύνολο των οικοσυστημάτων της χώρας.
Η λογική του Υπ.Εν. να αδειοδοτεί ΑΠΕ που αποβαίνουν εις βάρος των
οικοσυστημάτων επειδή υποτίθεται έτσι επιβραδύνεται η κλιματική αλλαγή, τη
στιγμή που τα οικοσυστήματα αυτά είναι ο μοναδικός φυσικός προστάτης και
εγγυητής της σταθερότητας της βιοποικιλότητας και επομένως του κλίματος,
προσκρούει σε ευρέως διαδεδομένες επιστημονικές γνώσεις αλλά και στην απλή
λογική.

[ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΤΣΑΝΟΥ]

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ (ΕΧΠ) ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΑΠΕ) ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ (ΣΜΠΕ)

Ως Μηχανικός, συμμετέχω στη δημόσια διαβούλευση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ καταθέτοντας τις ακόλουθες παρατηρήσεις και προτάσεις.

Η ενεργειακή μετάβαση και η αύξηση της συμμετοχής των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στο ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας αποτελούν στρατηγικούς στόχους της εθνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής. Ωστόσο, η ανάπτυξη των ΑΠΕ οφείλει να πραγματοποιείται με τρόπο συμβατό με το άρθρο 24 του Συντάγματος, την αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης, τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης του περιβαλλοντικού δικαίου, καθώς και τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την προστασία της βιοποικιλότητας, των υδάτων και του τοπίου.

Το υπό διαβούλευση σχέδιο περιλαμβάνει ορισμένες θετικές κατευθύνσεις, όπως η προσπάθεια οριοθέτησης ευαίσθητων περιοχών και η ενίσχυση των περιβαλλοντικών κριτηρίων χωροθέτησης. Παρά ταύτα, παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες και ελλείψεις που απαιτούν ουσιαστική αναθεώρηση.

1. Καθυστέρηση αναθεώρησης του ΕΧΠ ΑΠΕ και ανάγκη συνολικής αποτίμησης

Το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ θεσμοθετήθηκε το 2008 και παρέμεινε σε ισχύ για σχεδόν δύο δεκαετίες. Η μεγάλη αυτή χρονική καθυστέρηση έρχεται σε αντίθεση με το πνεύμα του άρθρου 5 παρ. 5 του Ν. 4447/2016, το οποίο προβλέπει την περιοδική αξιολόγηση και αναθεώρηση των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων.

Κατά το διάστημα αυτό αναπτύχθηκε μεγάλος αριθμός έργων ΑΠΕ με βάση δεδομένα, τεχνολογικές παραδοχές και περιβαλλοντικά κριτήρια που δεν ανταποκρίνονται πλέον στις σημερινές συνθήκες.

Για τον λόγο αυτό κρίνεται αναγκαία η ενσωμάτωση στο νέο ΕΧΠ ολοκληρωμένης αξιολόγησης:

• των σωρευτικών επιπτώσεων των ήδη εγκατεστημένων έργων,
• της πραγματικής φέρουσας ικανότητας των περιοχών,
• της συμβατότητας των υφιστάμενων εγκαταστάσεων με τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα.

2. Μεταβατικές διατάξεις και έργα με «πλήρη φάκελο»

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η πρόβλεψη εξαίρεσης έργων που έχουν ήδη λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης.

Η ρύθμιση αυτή περιορίζει σημαντικά την αποτελεσματικότητα του νέου πλαισίου και δημιουργεί τον κίνδυνο υλοποίησης έργων που αξιολογήθηκαν με βάση παρωχημένα χωροταξικά και περιβαλλοντικά δεδομένα.

Η προσέγγιση αυτή εγείρει ζητήματα συμβατότητας με:

• την αρχή της πρόληψης,
• την αρχή της προφύλαξης,
• την αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης,
• τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας σχετικά με την περιβαλλοντική προστασία.

Προτείνεται η πρόβλεψη μεταβατικών διατάξεων που να επιτρέπουν την επανεξέταση έργων τα οποία χωροθετούνται σε περιοχές ιδιαίτερης περιβαλλοντικής ευαισθησίας ή παρουσιάζουν σοβαρές ασυμβατότητες με τα νέα χωροταξικά δεδομένα.

3. Ανάγκη επικαιροποιημένης επιστημονικής τεκμηρίωσης

Η χωροθέτηση των ΑΠΕ πρέπει να βασίζεται σε σύγχρονα και πλήρως επικαιροποιημένα δεδομένα.

Προτείνεται η δημιουργία ενιαίας δημόσιας ψηφιακής βάσης γεωχωρικών δεδομένων σύμφωνα με τις αρχές της Οδηγίας INSPIRE και του Ν. 3882/2010, η οποία θα περιλαμβάνει:

• δεδομένα βιοποικιλότητας,
• προστατευόμενους οικοτόπους,
• μεταναστευτικές διαδρομές ορνιθοπανίδας,
• στοιχεία αιολικού και ηλιακού δυναμικού,
• υδρολογικά δεδομένα,
• γεωμορφολογικούς και κλιματικούς δείκτες.

4. Υψομετρικό όριο εγκατάστασης αιολικών σταθμών

Η εισαγωγή ορίου αποκλεισμού άνω των 1.200 μέτρων αποτελεί θετική κατεύθυνση.

Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω επιστημονική τεκμηρίωση σχετικά με την επιλογή του συγκεκριμένου υψομέτρου, δεδομένου ότι σε πολλές περιοχές της χώρας τα κρίσιμα ορεινά, δασικά και υδρολογικά οικοσυστήματα αναπτύσσονται ήδη από τα 800 μέτρα.

Η διάνοιξη εκτεταμένων οδικών δικτύων και οι χωματουργικές εργασίες σε μεγάλα υψόμετρα προκαλούν:

• κατακερματισμό οικοτόπων,
• αύξηση διάβρωσης,
• αλλοίωση υδρολογικών λεκανών,
• σημαντική υποβάθμιση του τοπίου.

Προτείνεται η επανεξέταση του υψομετρικού ορίου με βάση περιφερειακά και οικολογικά κριτήρια, καθώς και η αξιολόγηση της δυνατότητας θέσπισης ορίου στα 800 μέτρα σε ιδιαίτερα ευαίσθητες ορεινές περιοχές.

5. Natura 2000 και Χάρτες Ευαισθησίας

Η προστασία των περιοχών Natura 2000 πρέπει να βασίζεται στην πλήρη εφαρμογή του άρθρου 6 παρ. 3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για τους Οικοτόπους και της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα Άγρια Πτηνά.

Παράλληλα, η χωροθέτηση των έργων πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

• τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες,
• τα υπό έκδοση Προεδρικά Διατάγματα,
• τους Χάρτες Ευαισθησίας Βιοποικιλότητας,
• τις μεταναστευτικές διαδρομές της ορνιθοπανίδας.

Προτείνεται η θεσμοθέτηση ζωνών αποκλεισμού σε κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους ανεξάρτητα από το υψόμετρο ή το είδος του έργου.

6. Αντλησιοταμίευση

Η αντλησιοταμίευση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται χωροταξικά ως μια συνήθης μορφή αποθήκευσης ενέργειας.

Πρόκειται για έργα μεγάλης κλίμακας που συνεπάγονται:

• εκτεταμένες εκσκαφές,
• κατασκευή ταμιευτήρων,
• διαμόρφωση φραγμάτων,
• μεταβολή υδρολογικών ισοζυγίων,
• σημαντικές γεωμορφολογικές παρεμβάσεις.

Προτείνεται η δημιουργία ειδικού και διακριτού χωροταξικού πλαισίου για τα έργα αντλησιοταμίευσης με σαφείς ζώνες αποκλεισμού και κριτήρια φέρουσας ικανότητας.

7. Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ)

Τα ΜΥΗΕ οφείλουν να αξιολογούνται με βάση τις πραγματικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους και όχι αποκλειστικά με βάση την εγκατεστημένη ισχύ.

Σύμφωνα με τις αρχές της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ για τα Ύδατα, πρέπει να διασφαλίζεται ότι δεν επέρχεται υποβάθμιση της οικολογικής κατάστασης των υδατικών σωμάτων.

Προτείνεται ο αποκλεισμός ΜΥΗΕ από:

• πηγαία συστήματα,
• ορεινά ρέματα υψηλής οικολογικής αξίας,
• προστατευόμενες περιοχές Natura,
• κρίσιμα ενδιαιτήματα υδρόβιας πανίδας.

8. Φέρουσα ικανότητα και σωρευτικές επιπτώσεις

Το σχέδιο δεν καθορίζει σαφή αριθμητικά όρια φέρουσας ικανότητας ανά γεωγραφική ενότητα.

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων οφείλει, σύμφωνα με την Οδηγία 2001/42/ΕΚ για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση, να αξιολογεί επαρκώς τις σωρευτικές επιπτώσεις από την ήδη εγκατεστημένη και αδειοδοτημένη ισχύ.

Προτείνεται:

• καθορισμός ανώτατων ορίων ανά Δήμο και Περιφέρεια,
• αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων,
• συνεκτίμηση τουρισμού, γεωργίας, κτηνοτροφίας και λοιπών χρήσεων γης.

9. Συμμετοχή τοπικών κοινωνιών

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς κοινωνική συναίνεση.

Σύμφωνα με τη Σύμβαση του Aarhus (Ν. 3422/2005), η συμμετοχή των πολιτών πρέπει να είναι ουσιαστική και όχι τυπική.

Προτείνεται:

• υποχρεωτική διαβούλευση σε τοπικό επίπεδο,
• πλήρης δημοσιοποίηση των μελετών,
• ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων,
• ανταποδοτικά οφέλη προς τις τοπικές κοινωνίες.

10. Προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες περιοχές

Η χωροθέτηση νέων έργων πρέπει να ακολουθεί σαφή ιεράρχηση:

• ανενεργά λατομεία,
• εξαντλημένα ορυχεία,
• βιομηχανικές ζώνες,
• υποβαθμισμένες εκτάσεις,
• δομημένες επιφάνειες και στέγες.

Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η πίεση σε φυσικές και παρθένες περιοχές.

11. Διαχείριση εξοπλισμού μετά το τέλος ζωής των έργων

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη ολόκληρο τον κύκλο ζωής των εγκαταστάσεων.

Προτείνεται:

• υποχρεωτικό σχέδιο αποξήλωσης και αποκατάστασης,
• οικονομική εγγύηση από τον φορέα του έργου,
• εθνικό σύστημα ανακύκλωσης εξοπλισμού,
• μητρώο παρακολούθησης υλικών ΑΠΕ.

Συμπέρασμα

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί σημαντική ευκαιρία για τον εξ ορθολογισμό του χωροταξικού σχεδιασμού και την αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ ενεργειακής μετάβασης και περιβαλλοντικής προστασίας.

Για να επιτύχει τον σκοπό αυτό απαιτείται ουσιαστική επιστημονική τεκμηρίωση, πλήρης εφαρμογή της εθνικής και ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σαφής καθορισμός ορίων φέρουσας ικανότητας, προστασία των ορεινών και υδάτινων οικοσυστημάτων και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία. Η επιτυχία της όμως προϋποθέτει ότι θα υλοποιηθεί με όρους βιωσιμότητας, κοινωνικής αποδοχής και πραγματικής προστασίας του φυσικού κεφαλαίου της χώρας.

[ΙΩΑΝΝΗΣ ΞΑΝΘΟΣ]

Συμφωνώ, εγκρίνω και συνυπογράφω την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου της 14/6/2026. Δεν αποδέχομαι την καταστροφή του νησιού της Άνδρου . Δεν θέλω να γεμίσει το νησί μας με Αιολικά πάρκα, όπως γέμισε η Κάρυστος και το όρος ΟΧΗ στην Εύβοια με εκατοντάδες Ανεμογεννήτριες που οι περισσότερες είναι σε περιοχή NATURA. Tα Κυκλαδονήσια είναι ένα μοναδικό στον κόσμο σύμπλεγμα νησιών, που αυτή την ομορφιά δεν θα επιτρέψουμε να την καταστρέψουν για να πλουτίζουν οι “ανεμογεννητριάδες ” για την δήθεν “πράσινη ανάπτυξη ” και τα “πράσσειν άλογα”.

[ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ]

Συμφωνώ με τις ενστάσεις του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητος για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

[ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΡΑΠΤΗ]

Συμμετέχω στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού , υιοθετόντας πλήρως τις απόψεις του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος , όπως αυτές ακολουθούν :

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

———————————————————-

 

Μαρία Καραμανώφ

Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.

Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

 

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000

CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

 

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

 

1. 3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

 

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

 

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

 

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

 

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

 

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

 

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

 

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021

https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

 

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022

https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

 

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

 

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis

«Outcomes of UNEA-6»

https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes

https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

 

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023

https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

 

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019

https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

 

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

 

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

 

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020

https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

 

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

 

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

 

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

 

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

 

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

 

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022

https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

 

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

 

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

 

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

 

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

 

———————————————————-

 

Γεώργιος Χριστοφορίδης

Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.

Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:

-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,

-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,

-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,

-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,

-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

 

1. «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.

α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000.  Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.

Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.

Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ  ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.

Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

 

2. ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.

α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.

Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».

Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.

Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.

β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.

Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.

Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

 

3. Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

 

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.

Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.

Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.

Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.

Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.

Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

 

4. Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

 

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.

Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.

Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.

Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.

Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να  καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

 

5. Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

 

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.

Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.

Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :

Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !

Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.

Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.

Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.

Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

 

6. Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

 

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

 

7. Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

 

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα  υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

 

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.

———————————————————-

 

Σοφία Παυλάκη

Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

 

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

 

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

 

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

 

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

 

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία  αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

 

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

 

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

 

1. Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

 

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

 

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

 

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

 

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

 

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

 

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

 

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

 

2. Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

 

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές, δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

 

3. Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

 

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

 

4. Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

 

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο  αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

 

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:

– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).

– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).

– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

 

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

 

5. Φέρουσα ικανότητα

 

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

 

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

 

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

 

6. Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

 

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

 

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ  στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

 

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

 

7. Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

 

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

 

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

 

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την  περιβαλλοντική νομοθεσία.

 

8. Οδοποιία

 

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

 

9. Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

 

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

 

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

 

10. Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

 

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

 

11. Γενίκευση των ΜΥΗΕ

 

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

 

12. Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

 

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

 

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

 

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

 

13. Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

 

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

 

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική,  αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

 

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

 

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

 

14. Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

 

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

 

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

 

15. Δημόσια διαβούλευση

 

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

 

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

 

16. Ομολογία κακής νομοθέτησης

 

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

 

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

 

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

 

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

 

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει  ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

 

Συμπέρασμα

 

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

———————————————————-

 

Χάρις Γιαννοπούλου

Πυρηνική ιατρός

 

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων

και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

 

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.

Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.

Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.

Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.

Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.

Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

 

Αρχή της προφύλαξης

Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

 

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

 

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

 

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

 

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

 

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

 

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

 

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

 

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

 

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

 

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

 

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

 

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.

2022;130(7):76001.

 

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

 

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

 

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

 

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

 

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

 

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

 

 

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

 

 

[ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΤΣΑΝΟΥ]

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ (ΕΧΠ) ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΑΠΕ) ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ (ΣΜΠΕ)

Ως Μηχανικός, συμμετέχω στη δημόσια διαβούλευση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ καταθέτοντας τις ακόλουθες παρατηρήσεις και προτάσεις.

Η ενεργειακή μετάβαση και η αύξηση της συμμετοχής των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στο ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας αποτελούν στρατηγικούς στόχους της εθνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής. Ωστόσο, η ανάπτυξη των ΑΠΕ οφείλει να πραγματοποιείται με τρόπο συμβατό με το άρθρο 24 του Συντάγματος, την αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης, τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης του περιβαλλοντικού δικαίου, καθώς και τις απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την προστασία της βιοποικιλότητας, των υδάτων και του τοπίου.

Το υπό διαβούλευση σχέδιο περιλαμβάνει ορισμένες θετικές κατευθύνσεις, όπως η προσπάθεια οριοθέτησης ευαίσθητων περιοχών και η ενίσχυση των περιβαλλοντικών κριτηρίων χωροθέτησης. Παρά ταύτα, παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες και ελλείψεις που απαιτούν ουσιαστική αναθεώρηση.

1. Καθυστέρηση αναθεώρησης του ΕΧΠ ΑΠΕ και ανάγκη συνολικής αποτίμησης

Το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ θεσμοθετήθηκε το 2008 και παρέμεινε σε ισχύ για σχεδόν δύο δεκαετίες. Η μεγάλη αυτή χρονική καθυστέρηση έρχεται σε αντίθεση με το πνεύμα του άρθρου 5 παρ. 5 του Ν. 4447/2016, το οποίο προβλέπει την περιοδική αξιολόγηση και αναθεώρηση των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων.

Κατά το διάστημα αυτό αναπτύχθηκε μεγάλος αριθμός έργων ΑΠΕ με βάση δεδομένα, τεχνολογικές παραδοχές και περιβαλλοντικά κριτήρια που δεν ανταποκρίνονται πλέον στις σημερινές συνθήκες.

Για τον λόγο αυτό κρίνεται αναγκαία η ενσωμάτωση στο νέο ΕΧΠ ολοκληρωμένης αξιολόγησης:

• των σωρευτικών επιπτώσεων των ήδη εγκατεστημένων έργων,
• της πραγματικής φέρουσας ικανότητας των περιοχών,
• της συμβατότητας των υφιστάμενων εγκαταστάσεων με τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα.

2. Μεταβατικές διατάξεις και έργα με «πλήρη φάκελο»

Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η πρόβλεψη εξαίρεσης έργων που έχουν ήδη λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης.

Η ρύθμιση αυτή περιορίζει σημαντικά την αποτελεσματικότητα του νέου πλαισίου και δημιουργεί τον κίνδυνο υλοποίησης έργων που αξιολογήθηκαν με βάση παρωχημένα χωροταξικά και περιβαλλοντικά δεδομένα.

Η προσέγγιση αυτή εγείρει ζητήματα συμβατότητας με:

• την αρχή της πρόληψης,
• την αρχή της προφύλαξης,
• την αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης,
• τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας σχετικά με την περιβαλλοντική προστασία.

Προτείνεται η πρόβλεψη μεταβατικών διατάξεων που να επιτρέπουν την επανεξέταση έργων τα οποία χωροθετούνται σε περιοχές ιδιαίτερης περιβαλλοντικής ευαισθησίας ή παρουσιάζουν σοβαρές ασυμβατότητες με τα νέα χωροταξικά δεδομένα.

3. Ανάγκη επικαιροποιημένης επιστημονικής τεκμηρίωσης

Η χωροθέτηση των ΑΠΕ πρέπει να βασίζεται σε σύγχρονα και πλήρως επικαιροποιημένα δεδομένα.

Προτείνεται η δημιουργία ενιαίας δημόσιας ψηφιακής βάσης γεωχωρικών δεδομένων σύμφωνα με τις αρχές της Οδηγίας INSPIRE και του Ν. 3882/2010, η οποία θα περιλαμβάνει:

• δεδομένα βιοποικιλότητας,
• προστατευόμενους οικοτόπους,
• μεταναστευτικές διαδρομές ορνιθοπανίδας,
• στοιχεία αιολικού και ηλιακού δυναμικού,
• υδρολογικά δεδομένα,
• γεωμορφολογικούς και κλιματικούς δείκτες.

4. Υψομετρικό όριο εγκατάστασης αιολικών σταθμών

Η εισαγωγή ορίου αποκλεισμού άνω των 1.200 μέτρων αποτελεί θετική κατεύθυνση.

Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω επιστημονική τεκμηρίωση σχετικά με την επιλογή του συγκεκριμένου υψομέτρου, δεδομένου ότι σε πολλές περιοχές της χώρας τα κρίσιμα ορεινά, δασικά και υδρολογικά οικοσυστήματα αναπτύσσονται ήδη από τα 800 μέτρα.

Η διάνοιξη εκτεταμένων οδικών δικτύων και οι χωματουργικές εργασίες σε μεγάλα υψόμετρα προκαλούν:

• κατακερματισμό οικοτόπων,
• αύξηση διάβρωσης,
• αλλοίωση υδρολογικών λεκανών,
• σημαντική υποβάθμιση του τοπίου.

Προτείνεται η επανεξέταση του υψομετρικού ορίου με βάση περιφερειακά και οικολογικά κριτήρια, καθώς και η αξιολόγηση της δυνατότητας θέσπισης ορίου στα 800 μέτρα σε ιδιαίτερα ευαίσθητες ορεινές περιοχές.

5. Natura 2000 και Χάρτες Ευαισθησίας

Η προστασία των περιοχών Natura 2000 πρέπει να βασίζεται στην πλήρη εφαρμογή του άρθρου 6 παρ. 3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για τους Οικοτόπους και της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα Άγρια Πτηνά.

Παράλληλα, η χωροθέτηση των έργων πρέπει να λαμβάνει υπόψη:

• τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες,
• τα υπό έκδοση Προεδρικά Διατάγματα,
• τους Χάρτες Ευαισθησίας Βιοποικιλότητας,
• τις μεταναστευτικές διαδρομές της ορνιθοπανίδας.

Προτείνεται η θεσμοθέτηση ζωνών αποκλεισμού σε κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους ανεξάρτητα από το υψόμετρο ή το είδος του έργου.

6. Αντλησιοταμίευση

Η αντλησιοταμίευση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται χωροταξικά ως μια συνήθης μορφή αποθήκευσης ενέργειας.

Πρόκειται για έργα μεγάλης κλίμακας που συνεπάγονται:

• εκτεταμένες εκσκαφές,
• κατασκευή ταμιευτήρων,
• διαμόρφωση φραγμάτων,
• μεταβολή υδρολογικών ισοζυγίων,
• σημαντικές γεωμορφολογικές παρεμβάσεις.

Προτείνεται η δημιουργία ειδικού και διακριτού χωροταξικού πλαισίου για τα έργα αντλησιοταμίευσης με σαφείς ζώνες αποκλεισμού και κριτήρια φέρουσας ικανότητας.

7. Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ)

Τα ΜΥΗΕ οφείλουν να αξιολογούνται με βάση τις πραγματικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους και όχι αποκλειστικά με βάση την εγκατεστημένη ισχύ.

Σύμφωνα με τις αρχές της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ για τα Ύδατα, πρέπει να διασφαλίζεται ότι δεν επέρχεται υποβάθμιση της οικολογικής κατάστασης των υδατικών σωμάτων.

Προτείνεται ο αποκλεισμός ΜΥΗΕ από:

• πηγαία συστήματα,
• ορεινά ρέματα υψηλής οικολογικής αξίας,
• προστατευόμενες περιοχές Natura,
• κρίσιμα ενδιαιτήματα υδρόβιας πανίδας.

8. Φέρουσα ικανότητα και σωρευτικές επιπτώσεις

Το σχέδιο δεν καθορίζει σαφή αριθμητικά όρια φέρουσας ικανότητας ανά γεωγραφική ενότητα.

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων οφείλει, σύμφωνα με την Οδηγία 2001/42/ΕΚ για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση, να αξιολογεί επαρκώς τις σωρευτικές επιπτώσεις από την ήδη εγκατεστημένη και αδειοδοτημένη ισχύ.

Προτείνεται:

• καθορισμός ανώτατων ορίων ανά Δήμο και Περιφέρεια,
• αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων,
• συνεκτίμηση τουρισμού, γεωργίας, κτηνοτροφίας και λοιπών χρήσεων γης.

9. Συμμετοχή τοπικών κοινωνιών

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς κοινωνική συναίνεση.

Σύμφωνα με τη Σύμβαση του Aarhus (Ν. 3422/2005), η συμμετοχή των πολιτών πρέπει να είναι ουσιαστική και όχι τυπική.

Προτείνεται:

• υποχρεωτική διαβούλευση σε τοπικό επίπεδο,
• πλήρης δημοσιοποίηση των μελετών,
• ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων,
• ανταποδοτικά οφέλη προς τις τοπικές κοινωνίες.

10. Προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες περιοχές

Η χωροθέτηση νέων έργων πρέπει να ακολουθεί σαφή ιεράρχηση:

• ανενεργά λατομεία,
• εξαντλημένα ορυχεία,
• βιομηχανικές ζώνες,
• υποβαθμισμένες εκτάσεις,
• δομημένες επιφάνειες και στέγες.

Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η πίεση σε φυσικές και παρθένες περιοχές.

11. Διαχείριση εξοπλισμού μετά το τέλος ζωής των έργων

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη ολόκληρο τον κύκλο ζωής των εγκαταστάσεων.

Προτείνεται:

• υποχρεωτικό σχέδιο αποξήλωσης και αποκατάστασης,
• οικονομική εγγύηση από τον φορέα του έργου,
• εθνικό σύστημα ανακύκλωσης εξοπλισμού,
• μητρώο παρακολούθησης υλικών ΑΠΕ.

Συμπέρασμα

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί σημαντική ευκαιρία για τον εξορθολογισμό του χωροταξικού σχεδιασμού και την αποκατάσταση της ισορροπίας μεταξύ ενεργειακής μετάβασης και περιβαλλοντικής προστασίας.

Για να επιτύχει τον σκοπό αυτό απαιτείται ουσιαστική επιστημονική τεκμηρίωση, πλήρης εφαρμογή της εθνικής και ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σαφής καθορισμός ορίων φέρουσας ικανότητας, προστασία των ορεινών και υδάτινων οικοσυστημάτων και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία. Η επιτυχία της όμως προϋποθέτει ότι θα υλοποιηθεί με όρους βιωσιμότητας, κοινωνικής αποδοχής και πραγματικής προστασίας του φυσικού κεφαλαίου της χώρας.

[ΕΥΓΕΝΙΑ ΣΑΡΙΚΟΥ]

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, στην παρούσα μορφή του, δεν συνιστά ένα σύγχρονο, επιστημονικά τεκμηριωμένο και ισορροπημένο εργαλείο χωροταξικού σχεδιασμού, αλλά ένα πλαίσιο εκτεταμένων και σε μεγάλο βαθμό αναιτιολόγητων αποκλεισμών που περιορίζει δραστικά τη δυνατότητα ανάπτυξης της χερσαίας αιολικής ενέργειας στη χώρα. Οι προτεινόμενες ρυθμίσεις βασίζονται σε αμφισβητήσιμες παραδοχές, παρωχημένα ή ανεπαρκή δεδομένα και οριζόντια κριτήρια που δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές χωροταξικές, περιβαλλοντικές και ενεργειακές συνθήκες κάθε περιοχής, ενώ παράλληλα αγνοούν τη σημερινή πραγματικότητα της αδειοδοτικής διαδικασίας, η οποία είναι ήδη ιδιαίτερα χρονοβόρα, σύνθετη και με χαμηλό ποσοστό τελικής υλοποίησης έργων.

Η πρακτική συνέπεια του προτεινόμενου πλαισίου είναι η δραστική συρρίκνωση του διαθέσιμου χώρου ανάπτυξης αιολικών έργων, σε βαθμό που τίθεται σοβαρό ζήτημα ως προς τη δυνατότητα επίτευξης των εθνικών και ευρωπαϊκών ενεργειακών στόχων. Με τον αποκλεισμό μεγάλου μέρους των Δημοτικών Ενοτήτων της χώρας και την επιβολή πρόσθετων περιορισμών εντός ακόμη και των λεγόμενων «Περιοχών Καταλληλότητας», το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ οδηγεί ουσιαστικά σε ένα καθεστώς γενικευμένης απαγόρευσης αντί τεκμηριωμένης χωροθέτησης.

Η προσέγγιση αυτή δεν πλήττει μόνο τον κλάδο των ΑΠΕ αλλά πρωτίστως το δημόσιο συμφέρον. Η χερσαία αιολική ενέργεια αποτελεί σήμερα μία από τις οικονομικότερες μορφές νέας ηλεκτροπαραγωγής διεθνώς, αξιοποιεί εγχώριους πόρους, μειώνει την ενεργειακή εξάρτηση της χώρας και παρουσιάζει ιδιαίτερα υψηλή ενεργειακή απόδοση σε σχέση με την πραγματική κατάληψη γης. Ο αδικαιολόγητος περιορισμός της οδηγεί αναπόφευκτα σε απώλεια φθηνής εγχώριας παραγωγής, αύξηση του συνολικού ενεργειακού κόστους και επιβάρυνση των πολιτών και της εθνικής οικονομίας.

Παράλληλα, το μήνυμα που εκπέμπει το νέο πλαίσιο είναι εξαιρετικά προβληματικό, καθώς νομιμοποιεί πολιτικά και διοικητικά μία αντίληψη γενικευμένης δυσπιστίας απέναντι στην αιολική ενέργεια και ενισχύει αντιδράσεις που συχνά δεν εδράζονται σε επιστημονικά δεδομένα. Επιπλέον, δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους νέων δικαστικών αμφισβητήσεων, καθώς οι εκτεταμένοι αποκλεισμοί που εισάγονται από το νέο, θεωρητικά πιο σύγχρονο χωροταξικό πλαίσιο είναι πιθανό να χρησιμοποιηθούν ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας ως επιχείρημα κατά υφιστάμενων αδειοδοτημένων έργων, παρά τις μεταβατικές διατάξεις του σχεδίου. Με τον τρόπο αυτό, το ΕΧΠ-ΑΠΕ όχι μόνο δεν ενισχύει την ασφάλεια δικαίου αλλά κινδυνεύει να δημιουργήσει ένα νέο κύμα αβεβαιότητας, διοικητικών συγκρούσεων και δικαστικών προσφυγών.

Η Ελλάδα χρειάζεται ένα χωροταξικό πλαίσιο που να κατευθύνει την ανάπτυξη των ΑΠΕ στις πραγματικά κατάλληλες θέσεις βάσει σύγχρονων επιστημονικών και τεχνικών δεδομένων, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της RED III και τις αρχές της αναλογικότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης. Το προτεινόμενο σχέδιο, αντί να επιλύει τις υφιστάμενες παθογένειες, κινδυνεύει να τις εντείνει, δεσμεύοντας τη χώρα για τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια σε ένα καθεστώς υπέρμετρων περιορισμών με σοβαρές συνέπειες για την ενεργειακή ασφάλεια, την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και το δημόσιο συμφέρον.

[Συντάκτης]

Απαντήσεις