Εθνική χωρική στρατηγική για το θαλάσσιο χώρο

[weboperatorKeymaster]

Η Γενική Διεύθυνση Χωρικού Σχεδιασμού του του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ)

Στρατηγικός σκοπός της οποίας είναι ιδίως η χάραξη ολοκληρωμένων στρατηγικών χωροταξικού σχεδιασμού, εθνικού, περιφερειακού και τοπικού επιπέδου, δια της Διεύθυνσης Χωροταξικού Σχεδιασμού και δια του Τμήματος Α , (ταχ. διεύθυνση: Αμαλιάδος 17, 115 23 Αθήνα, Πληροφορίες: Ευγενία Λάγιου τηλ. 2131515331 email: e.lagiou@prv.ypeka.gr), ως αρμόδια Υπηρεσία (άρθρο 14 παρ.ι, ν. 4546/2018 όπως ισχύει) για την κατάρτιση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού και εν προκειμένω για την κατάρτιση της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για το Θαλάσσιο Χώρο, σύμφωνα με το άρθρο 9 της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ (Άρθρο 9,ν.4546/2018 όπως ισχύει) και το αρ.61 του ν. 4622/2019 (Α 133),
α. Προσκαλεί το ενδιαφερόμενο κοινό να διατυπώσει ηλεκτρονικά και σε κάθε περίπτωση επαρκώς τεκμηριωμένα τις απόψεις του ή και εγγράφως προς το Τμήμα Α της Διεύθυνσης Χωροταξικού Σχεδιασμού του ΥΠΕΝ (ταχ. διεύθυνση: Αμαλιάδος 17, 115 23 Αθήνα, e.lagiou@prv.ypeka.gr), μέσα σε προθεσμία δεκαπέντε (15) ημερών από τη δημοσίευση της ανακοίνωσης αυτής.

ΕΘΝΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΧΩΡΟ – ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΑΞΗΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ (Π.Υ.Σ)

[Νανά Τσούμα Κακαβούλη]

Εθνική Χωρική Στρατηγική για το Θαλάσσιο Χώρο

[Στέλιος Κατσανεβάκης]

Από τις κατευθύνσεις για τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές Φύση 2000, απουσίαζει πλήρως η όποια αναφορά στους χωρικούς στόχους της Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα με χρονικό ορίζοντα το 2030, σύμφωνα με τους οποίους το 30% του θαλάσσιου χώρου θα μπει υπό καθεστώς προστασίας, όπου το 10% συνολικά του θαλάσσιου χώρου θα μπει υπό καθεστώς αυστηρής προστασίας με απαγόρευση κάθε εξορυκτικής και άλλης επιζήμιας για τη βιοποικιλότητα δραστηριότητας. Αυτοί οι χωρικοί στόχοι που σύμφωνα με της πρόσφατες εξαγγελίες του πρωθυπουργού θα γίνει προσπάθεια να επιτευχθούν από την Ελλάδα πολύ πριν το 2030, λόγω του μεγέθους τους θα πρέπει να αποτελέσουν τη βασικότερη κατεύθυνση/προτεραιότητα του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού στην Ελλάδα, καθώς επηρεάζουν πλήθος άλλων δρατηριοτήτων (αλιεία, υπεράκτια πάρκα, ναυτιλία κλπ). Πως είναι δυνατόν να απουσιάζουν από την Εθνική Χωρική Στρατηγική???

[Συλβαίν Γιακουμή]

Πέραν της τεράστιας παράλειψης την οποία αναφέρει στο σχόλιο του ο συνάδελφος Στέλιος Κατσανεβάκης σχετικά με τους ποσοτικούς στόχους που αναφέρονται στη Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα 2030, η έκθεση περιέχει λανθασμένες διατυπώσεις όπως: “Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο στόχο σχετικά με την επέκταση των προστατευόμενων περιοχών που επιδιώκουν τον χαρακτηρισμό 17% της χερσαίας και 10% της θαλάσσιας έκτασης του πλανήτη.” Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ΜΟΝΟ 6 περιοχές προστασίας με θαλάσσια έκταση έχουν κάποιο βαθμό εφαρμογής: 1. Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο της Αλοννήσου Βορείων Σποράδων, 2. το Εθνικό Παρκό της Ζακύνθου, 3. το Εθνικό Πάρκο Σχοινιά Μαραθώνα, 4. η Νήσος Γυάρος και θαλάσσια περιοχή, 5. η Νήσος Χρυσή και 6. η Θαλάσσια περιοχή κόλπου Κυπαρισσίας: Ακρ. Κατάκολο – Κυπαρισσία. Οι περιοχές αυτές αντιστοιχούν σε ποσοστό κάλυψης του θαλασσίου χώρου ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΟΤΕΡΟ του 10%.

Επίσης αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι από την ομάδα σύνταξης της έκθεσης για την Εθνική Χωρική Στρατηγική για το Θαλάσσιο Χώρο απουσιάζουν εθνικά ερευνητικά ιδρύματα που το αντικείμενο έρευνάς τους είναι το θαλάσσιο περιβάλλον και την προστασία του όπως το Τμήμα Ωκεανογραφίας και Θαλάσσιων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, το Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας και το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (πλην ενός ερευνητή με αντικείμενο την αλιεία).

[Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Αγίου Ιωάννη Θεολόγου-ΟΣΜΑΕΣ Δήμου Λοκρών]

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΘΕΟΛΟΓΟΥ-ΟΣΜΑΕΣ ΔΗΜΟΥ ΛΟΚΡΩΝ

Θέμα: Κριτική και σχόλια για την Εθνική Χωρική Στρατηγική για το Θαλάσσιο Χωροταξικό- Σχέδιο Πράξης Υπουργικού    Συμβουλίου(ΠΥΣ).

Ο Σύλλογός μας επιθυμώντας να συμμετάσχει στη Δημόσια Διαβούλευση για το Θαλάσσιο Χωροταξικό, σας αποστέλλει μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου τις παρατηρήσεις του επί του ως άνω Σχεδίου Πράξης Υπουργικού Συμβουλίου(ΠΥΣ)  όπως προβλέπει η σχετική διαδικασία. Η Κριτική μας είναι προϊόν μελέτης ομάδας επιστημόνων-μελών του Συλλόγου μας σχετικούς με το αντικείμενο στην οποία ο Σύλλογός μας εκπροσωπείται από το μέλος του ΔΣ κ. Νανά Τσούμα Κακαβούλη.  Επιφυλασσόμαστε να σας αποστείλουμε και το δεύτερο μέρος που αφορά στην Κριτική της Εκθεσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας για την Εθνική Χωρική Στρατηγική για το Θαλάσσιο Χωροταξικό, όταν αυτή αναρτηθεί στη Δημόσια Διαβούλευση.

Με εκτίμηση

Ο πρόεδρος  Ηλίας Δημητρόπουλος

Ο γεν. γραμματέας   Γιώργος Μπατάτσιος

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΘΕΟΛΟΓΟΥ-ΟΣΜΑΕΣ ΔΗΜΟΥ ΛΟΚΡΩΝ

ΚΡΙΤΙΚΗ-ΣΧΟΛΙΑ

Α) Εθνική Χωρική Στρατηγική για το Θαλάσσιο Χωροταξικό -Σχέδιο Πράξης Υπουργικού Συμβουλίου
ΕΘΝΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΧΩΡΟ – ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΑΞΗΣ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ (Π.Υ.Σ)
Γ2. Κατευθύνσεις Εθνικών και Τομεακών Σχεδίων και Προγραμμάτων για Παραγωγικές δραστηριότητες Σελ. 6  
1. Αλιεία και Υδατοκαλλιέργειες
«Η περιβαλλοντική υποβάθμιση των οικοσυστημάτων σε συνδυασμό με την υπεραλίευση (επαγγελματική-ερασιτεχνική) ενεργούν στην μείωση των ιχθυαποθεμάτων και επηρεάζουν αρνητικά την εξέλιξη του κλάδου».

Βασική προϋπόθεση αποτελεί η βελτίωση της παραγωγικότητας των υφιστάμενων μονάδων με παράλληλη επέκταση της δραστηριότητας και προώθηση της παραγωγικής καινοτομίας καθώς η και ίδρυση νέων μονάδων.
Παρατήρηση
Είναι αντιφατικό, παράδοξο και παράλογο!  Από τη μια τα περιβαλλοντικά υποβαθμισμένα οικοσυστήματα  επηρεάζουν αρνητικά την εξέλιξη των υδατοκαλλιεργειών (όταν οι υδατοκαλλιέργειες είναι υπεύθυνες για την υποβάθμιση) και για τη βελτίωση της παραγωγικότητάς τους προτείνεται η επέκταση των υφισταμένων μονάδων και ίδρυση νέων σε ένα υποβαθμισμένο περιβαλλοντικά οικοσύστημα με αποτέλεσμα την απόλυτη  κατάρρευσή του!
Β2. Συμμετοχικές διαδικασίες και διαδικασίες διαβούλευσης Σελ. 18-19
1.Στις μικρές κλίμακες σχεδιασμού υιοθετούνται ευκολότερα συμμετοχικές διαδικασίες σχεδιασμού. Οι τοπικές κοινωνίες παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς  θίγονται ζητήματα που αφορούν άμεσα την τοπική κοινωνικοοικονομική συνθήκη.
2  Η εξασφάλιση αποτελεσματικών συμμετοχικών διαδικασιών σε τοπικό επίπεδο προϋποθέτει  να προβλεφθούν μεγάλα χρονικά περιθώρια δημόσιας διαβούλευσης και ευρεία και στοχευμένη πληροφόρηση της κοινωνίας των πολιτών.

Παρατήρηση

Ποια είναι τα μεγάλα χρονικά της Δημόσιας Διαβούλευσης; Οι 15 ημέρες; Και πώς θα γίνουν αποτελεσματικές οι συμμετοχικές διαδικασίες όταν προκαταβολικά η γνώμη του Περιφερειακού Συμβουλίου και της Επιτροπής Περιβάλλοντος της οικείας Περιφέρειας καθώς  και του Δήμου και των τοπικών κοινωνιών είναι προαιρετική και όχι δεσμευτική;
Α5. Αξιοποίηση θαλάσσιων βιολογικών πόρων (υδατοκαλλιέργειες, αλιεία, και θαλάσσια βιοτεχνολογία) Σελ. 23
Συνεπώς, καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για ανάκαμψη και περαιτέρω ανάπτυξη του κλάδου των υδατοκαλλιεργειών με σκοπό: α) την αύξηση της παραγωγής προϊόντων υδατοκαλλιέργειας, β) την ενίσχυση της εθνικής οικονομίας, μέσω της αύξησης του ΑΕΠ, γ) τη βελτίωση του εθνικού εμπορικού ισοζυγίου, δ) την ενίσχυση της απασχόλησης και ε) την ενίσχυση και ανάπτυξη ακριτικών και υποβαθμισμένων περιοχών.

Παρατήρηση

1ον Σύμφωνα με την ομιλία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο συνέδριο της Διεθνούς Ένωσης Διατήρησης Φύσης – IUCN (International Union for Conservation of Nature) στη Μασσαλία, «Πρέπει να αναθεωρηθεί ο χωροταξικός σχεδιασμός για τις υδατοκαλλιέργειες, προκειμένου να αποφεύγονται συγκρούσεις με άλλες δραστηριότητες στη θάλασσα και στην παράκτια ζώνη και να περιοριστεί το “αποτύπωμά” τους στη θαλάσσια ισορροπία»! 

2ον Είναι επιτακτική η ενίσχυση των ακριτικών και απομακρυσμένων περιοχών για τη χωροθέτηση των υδατοκαλλιεργειών για να «αναπνεύσουν» οι κεντρικές περιοχές που με τη πολύχρονη λειτουργία των υδατοκαλλιεργειών έχουν δραματικά υποβαθμιστεί (Βόρειος Ευβοϊκός).
Β3. Αποκατάσταση υποβαθμισμένων θαλάσσιων οικοσυστημάτων Σελ. 26-27

1. Η Ελλάδα οφείλει να διασφαλίσει την επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης του θαλάσσιου περιβάλλοντος και να συνεχίσει να μεριμνά για την προστασία, την διατήρηση και την αποτροπή της υποβάθμισής του. Η ΕΧΣΘΧ αποσκοπεί να εκπληρώσει, συμπληρωματικά του υφιστάμενου πλαισίου διαχείρισης των υδατικών πόρων, μια συντονισμένη χωρική προσέγγιση του ζητήματος της προστασίας και αποκατάστασης των θαλάσσιων οικοσυστημάτων προκειμένου οι τοπικές κοινωνίες να απολαμβάνουν τα ωφέλη υγειών και ανθεκτικών οικοσυστημάτων.
2. Η ΕΧΣΘΧ προτείνει την προστασία και αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων του ανθρώπου σύμφωνα με τις αρχές της αειφορίας, έτσι ώστε οι σημερινές και μελλοντικές γενιές να απολαμβάνουν και να ωφελούνται από τη βιολογική ποικιλότητα και τη δυναμική ασφαλών, καθαρών, υγιών και παραγωγικών θαλασσών.
3. Η ΕΧΣΘΧ αποσκοπεί να ρυθμίσει τη χωρική διάσταση των διαχειριστικών μέτρων που απαιτούνται για την αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού γενικών και ειδικών χωρικών μέτρων, ώστε να διασφαλιστεί πως οι τοπικές κοινωνίες θα κάνουν χρήση υγειών και παραγωγικών οικοσυστημάτων. Η προσέγγιση αυτή λαμβάνει υπόψη τις έννοιες της ικανοποιητικής κατάστασης διατήρησης και της καλής οικολογικής κατάστασης, σύμφωνα με τις απαιτήσεις των οδηγιών για τα φυσικά ενδιαιτήματα και τα πτηνά και της οδηγίας πλαισίου για τους υδάτινους πόρους.

Παρατήρηση

Για να αποκατασταθούν τα υποβαθμισμένα θαλάσσια οικοσυστήματα και να εκπληρωθούν οι σκοποί του ΕΣΧΘΧ ώστε να γίνει εφικτό οι τοπικές κοινωνίες να κάνουν χρήση υγειών και παραγωγικών οικοσυστημάτων, πρέπει να απομακρυνθούν οι μεγάλες συγκεντρώσεις υδατοκαλλιεργειών ειδικά από τους κλειστούς κόλπους  “μέτριας” οικολογική κατάστασης (Βόρειος Ευβοϊκός όπου δεν ανανεώνονται τα νερά ) και “η χωροθέτησή τους σε περιοχή με ελάχιστη απόσταση από την ακτή 1ν.μ. σε συνδυασμό με ελάχιστο βάθος 50 μέτρων για όλην την Επικράτεια”  όπως η πρόταση των 10 Περιβαλλοντικών Οργανώσεων για το Ειδικό Χωροταξικό των Υδατοκαλλιεργειών 2011

Γ1. Οδηγία-Πλαίσιο για τα νερά σελ 28

3. Για τα παράκτια υδατικά σώματα που παρουσιάζουν μέτρια και κακή κατάσταση απαιτείται η λήψη ειδικών μέτρων διαχείρισης, που θα λαμβάνουν υπόψη αφενός τα υφιστάμενα και προγραμματισμένα μέτρα διαχείρισης παράκτιων υδατικών σωμάτων και αφετέρου να αναδεικνύουν τον ειδικό χωρικό σχεδιασμό του θαλάσσιου χώρου που είναι αναγκαίος για τη βελτίωση των οικολογικών επιδόσεων της χώρας.

Παρατήρηση

Η Οδηγία αυτή πρέπει απαραιτήτως να εφαρμοστεί στον Βόρειο Ευβοϊκό του οποίου η οικολογική κατάσταση είναι μέτρια σύμφωνα με το Χάρτη από της ΣΔΛΑΠΥΔΑΣΕ 2017  όπου η οικολογική κατάσταση του Βόρειου Ευβοϊκού χαρακτηρίζεται «μέτρια»

ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΑΝΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
Άρθρο 4
Κατευθύνσεις   Θ. Ενδεικτικές κατευθύνσεις αναφορικά με τις υδατοκαλλιέργειες  Σελ. 34

1.  Προκειμένου να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητα του τομέα της υδατοκαλλιέργειας, απαιτείται συντονισμένος θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός και υιοθέτηση οικοσυστημικής προσέγγισης, σύμφωνα με τη φέρουσα ικανότητα του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Επίσης, δεν θα πρέπει καταρχήν να χωροθετούνται ιχθυοκαλλιέργειες με κλωβούς σε περιοχές με σημαντικά λιβάδια θαλάσσιας βλάστησης και κοραλλιογενείς σχηματισμούς ή/και σημαντικούς οικότοπους, περιοχές αναπαραγωγής ιχθύων και περιοχές συγκέντρωσης γόνου. Οικότοποι που είναι ευαίσθητοι στην απόρριψη οργανικής ύλης δεν είναι κατάλληλοι για την εγκατάσταση ιχθυοκαλλιεργειών ή οστρακοκαλλιεργειών. Θα πρέπει να αποφεύγεται γενικά η εγκατάσταση ιχθυοκαλλιεργειών με κλωβούς εντός ή κοντά σε ΘΠΠ.

Παρατήρηση

Όταν ένα θαλάσσιο διαμέρισμα είναι υποβαθμισμένο οικολογικά, όπως για παράδειγμα ο Βόρειος Ευβοϊκός που είναι χαρακτηρισμένος «μέτριας» οικολογικής κατάστασης, είναι δυνατόν απαιτείται και μελέτη για να διαπιστωθεί αν η φέρουσα ικανότητα του θαλάσσιου περιβάλλοντος αντέχει να τετραπλασιαστεί η δυναμικότητα των υφισταμένων χιλιάδων τόνων ιχθυοκαλλιεργιών που ήδη λειτουργούν επί δεκαετίες; Δεν είναι αρκετός ο χαρακτηρισμός της οικολογικής του κατάστασης «μέτρια» ώστε να απομακρυνθούν όλες οι μονάδες εκτός Κόλπου μέχρι της αναβάθμισής του;

ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ
ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΧΕΡΣΑΙΟΥ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ
 Άρθρο 9
Κανόνες χωρικής οργάνωσης και ανάπτυξης του θαλάσσιου χώρου στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης θαλάσσιου και χερσαίου χωρικού σχεδιασμού. Σελ. 38
 1. Τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια, κατά την κατάρτισή τους, λαμβάνουν υπόψη τις κατευθύνσεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων για το τμήμα που αφορά στον θαλάσσιο χώρο (θαλάσσια ύδατα και θαλάσσιο τμήμα της παράκτιας ζώνης), έτσι ώστε να αλληλοτροφοδοτούνται με απώτερο στόχο τη συνεκτικότητα μεταξύ του Θαλάσσιου και του Χερσαίου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου

10. Όμοια διαδικασία ακολουθείται και σε περίπτωση ασαφειών ή αντικρουόμενων κατευθύνσεων μεταξύ ενός Θαλάσσιου Χωροταξικού Πλαισίου και ενός Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου με χωρικό επίπεδο αναφοράς την ίδια θαλάσσια χωρική ενότητα.

Παρατήρηση

Τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια πρέπει όχι μόνο να λαμβάνουν υπόψη τους (θεωρητικά) τις κατευθύνσεις των Περιφερειακών Πλαισίων αλλά και να τις εφαρμόζουν, διαφορετικά  οι  Συμμετοχικές διαδικασίες και διαδικασίες διαβούλευσης που προβλέπονται από την παρούσα Απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου είναι κενού περιεχομένου.

 ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ  

 ΘΑΛAΣΣΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΑ ΠΛΑΙΣΙΑ  

 Άρθρο 13
Συσχέτιση Στρατηγικών Επιλογών Εθνικού Επιπέδου με τις  Θαλάσσιες Περιοχές Εκπόνησης Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων Σελ. 45
 Ε. Ο αναπτυξιακός σχεδιασμός στον τομέα των υδατοκαλλιεργειών προϋποθέτει την αρμονική συνύπαρξη των διαφόρων χρήσεων της παράκτιας ζώνης με τη δραστηριότητα αυτή, διασφαλίζοντας παράλληλα τη προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Οι μελέτες για τη θεσμοθέτηση Π.Ο.Α.Υ. στοχεύουν στην ορθολογική ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας και αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για τους υδατοκαλλιεργητές, τις τοπικές κοινότητες και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς.Δεδομένης της προοπτικής του κλάδου, αλλά και της θέσης και της δυναμικής της ελληνικής παραγωγής υδατοκαλλιέργειας στην εν λόγω αγορά, η χωροθέτηση των σχετικών μονάδων υδατοκαλλιέργειας και η ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων των μονάδων αυτών με άλλες χρήσεις αποτελούν κρίσιμα ζητήματα για τις Θαλάσσιες Περιοχές με σημαντικές συγκεντρώσεις, ταυτόχρονα όμως και αναπτυξιακή διέξοδο σε νησιωτικές περιοχές που βρίσκονται σε υστέρηση και στενότητα ή έλλειψη άλλων αξιοποιήσιμων πόρων.

Παρατήρηση

Κλειδί των συγκρούσεων των μονάδων υδατοκαλλιεργειών με τις τοπικές κοινότητες είναι η αναπτυξιακή τους διέξοδος σε νησιωτικές περιοχές που βρίσκονται σε υστέρηση και στενότητα ή έλλειψη άλλων αξιοποιήσιμων πόρων.

ΑΘΗΝΑ 8-2-2022

Ο πρόεδρος         Ηλίας Δημητρόπουλος                                                                 

 Ο γεν. γραμματέας    Γιώργος Μπατάτσιος

[Στέλιος Κατσανεβάκης]

Η παράγραφος Δ7 είναι ανακριβής και αντίθετη με τις διακηρύξεις του πρωθυπουργού στη Μασσαλία στη Συνάντηση των Μεσογειακών Χωρών, όπου δεσμεύτηκε για προστασία στο 30% του Θαλάσσιου Χώρου – 10% Αυστηρή Προστασία.

Αναφέρεται στην Δ7 ότι: “θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι ορισμένες χώρες, όπως η δική μας, έχουν ήδη προβεί σε μέτρα αυστηρής προστασίας και σε απαγορεύσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ το ποσοστό που τους αναλογεί “. Το ποσοστό που μας αναλογεί είναι το 30%προστασία – 10% αυστηρή προστασία. Το δίκτυο Natura στην ελλάδα καλύπτει <20% του θαλάσσιου χώρου και σε μεγάλο βαθμό στερείται διαχειριστικών σχεδίων και άρα δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δίκτυο “προστατευόμενων περιοχών”. Οι περιοχές αυστηρής προστασίας στην Ελλάδα καλύπτουν πολύ λιγότερο από το 1% (από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη).

Αναφέρεται ότι “Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο στόχο σχετικά με την επέκταση των προστατευόμενων περιοχών που επιδιώκουν τον χαρακτηρισμό 17% της χερσαίας και 10% της θαλάσσιας έκτασης του πλανήτη”. Αυτό δεν ισχύει σε καμία περίπτωση. Πραγματική προστασία στην Ελλάδα υπάρχει σε ελάχιστες θαλάσσιες περιοχές. Το μεγαλύτερο μέρος του δικτύου Natura δεν προσφέρει κανένα πραγματικό όφελος στη βιοποικιλότητα όπως δείχνουν όλες οι σχετικές μελέτες. Επίσης ο παγκόσμιος στόχος είναι 30% και όχι 10% όπως εσφαλμένα αναφέρεται (https://www.cbd.int/article/draft-1-global-biodiversity-framework).

[Θεοδώρα Παραμάνα, Σεραφείμ Πούλος, Μάνος Δασενάκης, Κατερίνα Καρδιτσά]

ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΖΩΝΗ – ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΕΧΣΘΧ

Καθ’ όλη την έκταση του κειμένου της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο (ΕΧΣΘΧ) υπάρχει σημαντική σύγχυση της έννοιας της παράκτιας ζώνης σε σχέση με το οριζόμενο πεδίο εφαρμογής (ενότητα Α2, σελ. 4) αλλά και τον ακολουθούμενο Ν.4759/2020. Συγκεκριμένα, ενώ γίνεται αποσύνδεση του θαλάσσιου τομέα (χώρου) από τον χερσαίο τομέα της παράκτιας ζώνης, οι κατευθυντήριες γραμμές, ο σκοπός και το πεδίο εφαρμογής της ΕΧΣΘΧ πλαισιώνει κανονικά την χερσαία παράκτια ζώνη τόσο ως οικοσύστημα όσο και ως προς τις χρήσεις/ δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα σε αυτή (παράκτιο τοπίο) και οι οποίες είναι αλληλένδετες  με τις θαλάσσιες δραστηριότητες που χρίζουν χωροταξίας.

Ενδεικτικά παραδείγματα ανακολουθίας αποτελούν:

• Η ενότητα Β2 (σελ. 25) στην οποία τίθενται θέματα που αφορούν στο χερσαίο τμήμα της παράκτιας ζώνης, όπως η διάβρωση ακτών, πλημμυρικά φαινόμενα, παλιρροϊκά φαινόμενα καθώς και αναμενόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής όπως η άνοδος της θαλάσσιας στάθμης (απώλεια παράκτιας γης). Επιπλέον, αναφέρεται η επίδραση της οικιστικής ανάπτυξης στο παράκτιο τοπίο.
• Η ενότητα Γ1 (σελ. 19) όπου αναφέρεται ότι «Αντικείμενο της ΕΧΣΘΧ αποτελούν μόνο οι θαλάσσιες δραστηριότητες και όχι οι δραστηριότητες στα παράκτια ύδατα» Διευκρινίζεται ότι ο όρος «θαλάσσιες δραστηριότητες» αφορά στις δραστηριότητες που εξελίσσονται στον θαλάσσιο χώρο ανεξαρτήτως απόστασης από την ακτή, ο όρος «παράκτια ύδατα» με βάση το Πρωτόκολλο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση της Παράκτιας Ζώνης (Σύμβαση Βαρκελώνης) αφορά στο σύνολο της υφαλοκρηπίδας<span style=”text-decoration: line-through;”>, </span>ενώ ο όρος «παράκτια ζώνη» περιλαμβάνει τόσο το χερσαίο όσο και το θαλάσσιο τμήμα. Κατά συνέπεια καθίσταται ασαφές σε ποιο τμήμα αναφέρεται το Αρθρ.6. Γίνεται αντιληπτό ότι τα παράκτια ύδατα ανήκουν στο θαλάσσιο τμήμα της παράκτιας ζώνης.
• Η ενότητα Β4 (2) (σελ 27) στην οποία γίνεται αναφορά στο σχεδιασμό για την αποτροπή της διάβρωσης των ακτών.

Είναι φανερό ότι η εν λόγω σύγχυση απορρέει από τη λανθασμένη προσέγγιση του Ν 4759/2020, ο οποίος επιχειρεί να αποκόψει το χερσαίο τμήμα της παράκτιας ζώνης από τον ΘΧΣ. Είναι σαφές ότι η επιστημονική θέση περί ΘΧΣ απαιτεί τη συμπερίληψη του χερσαίου τμήματος της παράκτιας ζώνης και των φυσικών διεργασιών και χρήσεων/ δραστηριοτήτων που επηρεάζουν το θαλάσσιο τμήμα της παράκτιας ζώνης. Ως μια ενδεχόμενη λύση προτείνεται να ληφθεί τουλάχιστον ως ανώτατο όριο εφαρμογής του ΘΧΣ η οριογραμμή μεταξύ αιγιαλού – παραλίας, όπως αυτός ορίζεται από τον ισχύοντα νόμο Ν.2971/ 2001.

ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ MSFD

Αν και η Οδηγία Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική – ΟΠΘΣ (2008/56/ΕΚ), η οποία ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκτυο με το νόμο 3983/2011 (Α’ 144) αναφέρεται στην ΕΧΣΘΧ, φαίνεται να μην λαμβάνονται υπόψη κομβικοί παράμετροι της όπως τα Προγράμματα Μέτρων για την επίτευξη ή διατήρηση της Καλής Περιβαλλοντικής Κατάστασης (ΚΠΚ) τα οποία θεσπίστηκαν με την Υ.Α.142569/2017 (ΦΕΚ 4728_29/12/2017). Δεδομένου ότι η ΟΠΘΣ αποτελεί πυλώνα της Θαλάσσιας Πολιτικής είναι απαραίτητο να επιτευχθεί ευθυγράμμιση της ΕΧΣΘΧ με τις επιδιώξεις της και πιο συγκεκριμένα την επίτευξη ή διατήρηση της ΚΠΚ. Κατά συνέπεια τα μέτρα της που έχουν θεσπιστεί στο πλαίσιο της ΟΠΘΣ οφείλουν να ενσωματωθούν στη Θαλάσσια Χωροταξία προκειμένου να εξασφαλιστεί η επίτευξη της ΚΠΚ, όπως άλλωστε ορίζεται και στην Οδηγία για το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (2014/89/ΕΚ). Συνεπώς πρέπει να αναφερθούν τα ακόλουθα, στις παρακάτω σελίδες:

Σελ 2. (Έχοντας υπόψη)

– Την υπ’ αριθμ. 142569/2017 Υπουργική Απόφαση «Έγκριση των προγραμμάτων μέτρων για την επίτευξη ή τη διατήρηση της καλής περιβαλλοντικής κατάστασης στα θαλάσσια ύδατα, σύμφωνα με την παράγραφο 9 του άρθρου 12 του ν. 3983/2011 (Α΄ 144)» (ΦΕΚ 4728/Β` 29.12.2017)

Σελ 27. Σαφής αναφορά των Προγραμμάτων Μέτρων για την επίτευξη ή διατήρηση της Καλής Περιβαλλοντικής Κατάστασης που έχουν θεσπιστεί στην Ελλάδα στην ενότητα Γ. Η διασφάλιση της βιωσιμότητας του θαλάσσιου οικοσυστήματος.

Επίσης, ο τίτλος της ενότητας Γ1 (σελ. 27) πρέπει να διορθωθεί διότι αναφέρεται στην ΟΠΘΣ. Στην ίδια ενότητα η παράγραφος 3 αναφέρεται στην Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα (ΟΠΥ_2000/60/ΕΚ). Επισημαίνεται ότι  δεν είναι απαραίτητο να γίνει η αναφορά αυτή, δεδομένου ότι η ΟΠΘΣ συμπεριλαμβάνει τα μέτρα που έχουν υιοθετηθεί στο πλαίσιο της ΟΠΥ και αφορούν στο παράκτιο περιβάλλον.

Δεν είναι κατανοητό γιατί επιλέγεται η αναφορά σε ορισμένες μόνο από τις πιέσεις που ασκούνται στο θαλάσσιο περιβάλλον εξαιτίας των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων (Γ3, Γ4 σελ. 29). Πιο συγκεκριμένα δεν αναφέρονται η εισαγωγή ρύπων και θαλάσσιων απορριμμάτων από χερσαίες και θαλάσσιες πηγές, η μεταβολή των υδρολογικών συνθηκών, η διατάραξη της ακεραιότητας του θαλάσσιου πυθμένα, αν και οι πιέσεις αυτές σχετίζονται άμεσα με τους τομείς δραστηριότητας του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού.

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ

Όπως προκύπτει από το Άρθρο 13 η οριοθέτηση των περιοχών εκπόνησης των ΘΧΣ φαίνεται να καθοδηγούνται από τις υφιστάμενες τομεακές δραστηριότητες (πχ. τουρισμός, υδατοκαλλιέργειες). Αυτό δεν συνάδει με το σκοπό του ΘΧΣ, στον οποίο οι περιοχές εφαρμογής και εκπόνησης των σχεδίων ενσωματώνουν το σύνολο των θαλάσσιων δραστηριοτήτων, ενώ ο καθορισμός του εύρους τους οφείλει να λάβει υπόψη την οικοσυστημική προσέγγιση.

ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ- ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ

Η ΕΧΣΘΧ θα πρέπει να λάβει υπόψη πως η εξόρυξη υποθαλάσσιων αδρανών υλικών (υποθαλάσσια κοιτάσματα άμμων και χαλικιών από την εσωτερική υφαλοκρηπίδα) αποτελεί υφιστάμενη και ενεργή δραστηριότητα στην Ελλάδα (Ν. Εύβοια) με εφαρμογή και στη βιομηχανία πρώτων υλών, στη βιομηχανία του τουρισμού (εμπλουτισμός παραλιών). Γίνεται σαφές ότι δεν αποτελούν μόνο προϊόντα βυθοκόρησης για άλλες χρήσεις (ενότητα Ε, σελ. 32). Επίσης, η δραστηριότητα αυτή παραλείπεται ουσιαστικά στην ενότητα Α3 (σελ. 22), όπου τα αδρανή αναφέρονται μόνο στον τίτλο χωρίς περαιτέρω αναφορά στο κείμενο.

Επιπλέον, στην ενότητα Ε, θα πρέπει να γίνει ειδική αναφορά ότι κατά την εξόρυξη των αδρανών υλικών, εκτός των βενθικών ενδιαιτημάτων, πρέπει να ληφθεί υπόψη η απόσταση της δραστηριότητας (περιοχή εξόρυξης) από την ακτή ώστε να μην προκαλείται διάβρωση σε αυτήν.

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

Σημαντικά προβλήματα της κλιματικής αλλαγής στον θαλάσσιο χώρο δεν έχουν αναφερθεί στο παρόν κείμενο. Μερικά από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η άνοδος της θερμοκρασίας, η παρουσία και προσέλευση ξενικών ειδών, η οξίνιση των ωκεανών, η αλλαγή στα χαρακτηριστικά και τη συχνότητα των θαλάσσιων καταιγίδων (πρόκληση διάβρωσης και καταστροφών), όπως και η Άνοδος της Θαλάσσιας Στάθμης (απώλεια παράκτιας γης). Τα φαινόμενα αυτά επιφέρουν, μεταξύ άλλων, σημαντικές επιπτώσεις στην παράκτια ζώνη (χερσαίο και θαλάσσιο τμήμα της) και ειδικότερα στο παραλιακό μέτωπο του χερσαίου τμήματος και θα πρέπει να συμπεριληφθούν στην ΕΧΣΘΧ. Ειδικότερα, στην ενότητα Β4. (σελ 26) απουσιάζει η αναφορά στην Εθνική Στρατηγική για την Κλιματική Αλλαγή, ενώ δε λαμβάνεται υπόψη η έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC, 2021).

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΚΑ ΥΠΟΒΑΘΡΑ – ΨΗΦΙΑΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Υπάρχει σημαντικός προβληματισμός σε σχέση με τα χαρτογραφικά υπόβαθρα (κλίμακες) που δίνονται στο Αρ. 11. Συγκεκριμένα, για τοπικής κλίμακας εφαρμογές του ΘΧΣ (π.χ. οριοθέτηση θέσης λιμένα ή μονάδας υδατοκαλλιεργειών) η μεγαλύτερη χαρτογραφικά αναφερόμενη κλίμακα των  1:50.000 δεν είναι επαρκής και θα πρέπει να προσδιοριστούν ακόμη μεγαλύτερες (π.χ. 1:10.000) που παρέχουν μεγαλύτερη χωρική λεπτομέρεια.

Επίσης, αναφορικά με τα ψηφιακά δεδομένα, εκτός της αναφερόμενης στο κείμενο (υπάρχουσας) Γεωβάσης του προγράμματος ΘΑΛ ΧΩΡ 1, προτείνεται η αξιοποίηση και άλλων αντίστοιχων Γεωβάσεων όπως είναι αυτές που δημιουργήθηκαν στα Ερευνητικά προγράμματα Adriplan, Μarisca, Supreme,  ΘΑΛ ΧΩΡ 2 κ.α.

Θα ήταν γόνιμο να αναφερθεί ότι θα ενσωματωθεί η παραγόμενη στο πλαίσιο της ΟΠΘΣ πληροφορία, η οποία αποτελεί την πιο πρόσφατη και επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώση που αφορά στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η ΟΠΘΣ αποτελεί μια ολοκληρωμένη δεξαμενή δεδομένων η οποία περιέχει όλα τα απαραίτητα ωκεανογραφικά δεδομένα και πληροφορίες για το ΘΧΣ σε όλες τις κλίμακες.

 

Ομάδα Σύνταξης:

Παραμάνα Θεοδώρα, Ωκεανογραφία και Θαλάσσια Πολιτική, Εργαστήριο Χημείας Περιβάλλοντος, Τμήμα Χημείας, ΕΚΠΑ.

Πούλος Σεραφείμ, Καθηγητής Ωκεανογραφίας και Φυσικής Γεωγραφίας, Εργαστήριο Φυσικής Γεωγραφίας, Τμήμα Γεωλογίας & Γεωπεριβάλλοντος, ΕΚΠΑ.

Δασενάκης Μάνος, Καθηγητής Χημικής Ωκεανογραφίας, Τμήμα Χημείας, ΕΚΠΑ.

Καρδιτσά Κατερίνα, Επικ. Καθηγήτρια Ωκεανογραφίας και Διαχείρισης Παράκτιας Ζώνης, Τμήμα Διαχείρισης Λιμένων & Ναυτιλίας.

[ΨΑΧΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ]

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΑ ΠΛΑΙΣΙΑ

Η μελέτη για τον αναπτυξιακό σχεδιασμό, προϋποθέτει αποφάσεις-μέτρα ώστε να έχει αρμονική συνύπαρξη με τις υπόλοιπες παράκτιες δραστηριότητες και όχι παράθυρα αμφισβήτησης και συγκρούσεις χρήσεων γης.

Για να έχει πρακτικό όφελος ο αναπτυξιακός σχεδιασμός καταρχήν θα πρέπει να είναι από μηδενική βάσει.

Θα πρέπει να αποκλειστούν οι θαλάσσιοι  όρμοι, να απομακρυνθούν εκτός αυτών οι υπάρχουσες ΥΔ και όχι δια λόγους δήθεν βιωσιμότητας να τους χορηγούν αύξηση της δυναμικότητας τους, μέσω των εν εξελίξει ΠΟΑΥ.

Με αυτές τις μεθοδεύσεις το μόνο που θα πετύχει αυτός ο χωροταξικός σχεδιασμός θα είναι μία από τα ίδια, για την παραμονή των ΥΔ στις υπάρχουσες θέσεις.

Όλες οι αποφάσεις θεωρητικά είναι καλά διατυπωμένες,  στην πράξη όμως διαφέρουν, επενδύσεις δεν είναι αυτές που θα καταστρέψουν άλλες.

Όλες οι παρατηρήσεις θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη, και να σεβαστούν τις προτάσεις των κατοίκων, που μέχρι σήμερα τους αγνοούν!

[Νικος Χαραλαμπίδης]

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΧΩΡΟ (ΕΧΣΘΣ)

Ελληνικό Γραφείο Greenpeace, Φεβρουάριος 2022

Εισαγωγικά Σχόλια

 

1. Η θάλασσα δεν αποτελεί απλώς έναν φυσικό πόρο, ένα μέσο μεταφοράς ή μια πλουτοπαραγωγική πηγή που πρέπει να την κρατάμε καθαρή. Η θάλασσα είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Η θάλασσα, η θαλάσσια ζωή, τα υγιή θαλάσσια οικοσυστήματα (και όχι απλώς το νερό!) είναι η πηγή του 50-85% του οξυγόνου που παράγεται στον πλανήτη, είναι η κύρια δεξαμενή βιοποικιλότητας του πλανήτη, αποτελούν την πλέον αποτελεσματική ασπίδα για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης που βιώνει ο πλανήτης και η οποία γίνεται αισθητή στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, όπως εξάλλου έχουν προβλέψει οι επιστήμονες. Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός έρχεται να υπηρετήσει αυτή την ανάγκη και όχι απλώς να κατανείμει χωρικά ήδη υπάρχουσες δραστηριότητες.

 

2. Είναι απολύτως ασαφής η σχέση της επιζητούμενης προστασίας της θάλασσας (ήτοι των θαλάσσιων οικοσυστημάτων) με τις υπάρχουσες και τις νέες Προστατευόμενες Περιοχές τις οποίες καλείται να χαρακτηρίσει η χώρα μας στο πλαίσιο των υποχρεώσεων που προκύπτουν απο τη Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα μέχρι το 2030, καθώς επίσης το σχέδιο δράσης της γαλλικής πρωτοβουλίας «Μεσόγειος, μία υποδειγματική θάλασσα έως το 2030», που υποστηρίχθηκε και από τη χώρα μας με την ξεκάθαρη δέσμευση του Πρωθυπουργού να προχωρήσουμε σε θαλάσσιες περιοχές απόλυτης προστασίας που θα καλύπτουν το 10% των ελληνικών νερών ως το 2030.

 

3. Σε αντίθεση με τις αναφορές του κειμένου, οι υπάρχουσες θεσμοθετημένες (με ΕΠΜ και Σχέδια Διαχείρισης) θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές (Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων, Εθνικό Πάρκο Ζακύνθου, Εθνικό Πάρκο Σχοινιά Μαραθώνα, Νήσος Γυάρος και θαλάσσια περιοχή, Νήσος Χρυσή και η Θαλάσσια περιοχή κόλπου Κυπαρισσίας: Ακρ. Κατάκολο – Κυπαρισσία) καλύπτουν μονοψήφιο ποσοστό της θαλάσσιας έκτασης της χώρας, χωρίς καν να μπούμε στην αποτελεσματικότητα των μέτρων προστασίας, την επάρκεια των Φορέων Διαχείρισης και του ισχύοντος νομικού πλαισίου. Η ενσωμάτωση των νέων Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών απαιτεί την εκπόνηση ΕΠΜ (κάτι τέτοιο δεν έχει ολοκληρωθεί) και Σχεδίων Διαχείρισης (επίσης εκκρεμεί).

 

4. Ιδανικά, η περαιτέρω επέκταση των ΠΠ έπεται της αποτίμησης των ως τώρα εμπειριών στην προστασία του Θαλάσσιου Περιβάλλοντος και της λήψης σχετικών διορθωτικών μέτρων.

 

5. Η αναφορά σε ποσοστά της θαλάσσιας επικράτειας που χαίρουν καθεστώτος προστασίας δημιουργεί σύγχυση ανάμεσα στις Προστατευόμενες Περιοχές, σε νέες Προστατευόμενες Περιοχές (χωρίς ολοκληρωμένα ΣΔ κοκ) και σε περιοχές που έχουν χωρικούς, χρονικούς περιορισμούς/ μέτρα για την αλιευτική δραστηριότητα. Τα «σύνολα» αυτά, αφού αποτυπωθούν, είναι πιθανόν να έχουν επικαλύψεις. Πριν από αυτό, προηγείται η άσκηση της καταγραφής/ αποτύπωσης των κρίσιμων/ προστατευτέων ενδιαιτημάτων (όπως λιβάδια Ποσειδωνίας, ασβεστοφυκικοί σχηματισμοί, κοραλλιογενείς σχηματισμοί, περιοχές αναπαραγωγής/ ανάπτυξης/ ενδιαίτησης απειλούμενων/ ευάλωτων ειδών όπως η θαλάσσια χελώνα, η μεσογειακή φώκια, η φάλαινα φυσητήρας, ο ζιφιός κοκ), η εκπόνηση απαραίτητων διαχειριστικών σχεδίων, η ένταξή τους (στο σύνολο ή μέρους αυτών) σε δίκτυα προστατευόμενων περιοχών, η εξασφάλιση συστηματικής επισκόπησης για την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας (ή όχι) των μέτρων και της εφαρμογής τους. Η ένθεση, σε αυτούς τους χάρτες, των όποιων ανθρώπινων δραστηριοτήτων υπάρχουν ή υπάρχει ενδιαφέρον να υπάρξουν, έπεται και δεν προηγείται! Η έλλειψη των απαραίτητων χαρτών και στοιχείων δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να καθυστερήσει την ανακήρυξη νέων προστατευόμενων περιοχών και ειδικά των “no take zones”. Υπάρχουν επαρκή στοιχεία που μας δείχνουν την επείγουσα κατάσταση των θαλασσών, ενώ  η χρήση της αρχής της προφύλαξης στη διαχείριση των οικοσυστημάτων είναι ιδιαίτερα σημαντική στην περίπτωση του θαλάσσιου περιβάλλοντος όπου οι επιστημονικές αβεβαιότητες αφθονούν. Σε συνδυασμό με την εφαρμογή μιας προσαρμοστικής προσέγγισης στη διαχείριση των περιοχών που θα βασίζεται στη συστηματική παρακολούθησή τους

 

6. Εν ολίγοις, το όλο εγχείρημα απαιτεί την ένθεση δεδομένων, με σκοπό των εντοπισμό των περιοχών που χρήζουν προστασίας και οι οποίες, με βάση την επιστήμη αλλά και τις εξαγγελίες του ΠΘ, μπορούν να εξασφαλίσουν τη διατήρηση των πλέον σημαντικών οικοσυστημάτων και ειδών (ecosystem based approach). Τυχόν ανθρώπινες δραστηριότητες στις περιοχές αυτές, απαιτούν εκπόνηση ΜΠΕ ώστε να αναδειχθούν οι πιθανές επιπτώσεις, να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα ή ακόμα και να αποκλειστούν. Η εκ προοιμίου αποδοχή ανθρώπινων δραστηριοτήτων εντός προστατευόμενων περιοχών, πολλώ μάλλον όταν πρόκειται για βαριές δραστηριότητες με σημαντικές επιπτώσεις όπως οι εξορύξεις υδρογονανθράκων, είναι αντιεπιστημονική και ουσιαστικά ακυρώνει όλη τη διαδικασία.

 

7. Η επανειλημμένη αναφορά στην αξία του τοπίου, σε σχέση με τα νησιά και τη σημασία του τουρισμού στη χώρα δεν έχει απαραιτήτως κάποια σχέση με την προστασία του περιβάλλοντος. Το σχετικο νομικό πλαίσιο δεν πρέπει να επιτείνει τη σύγχυση.

 

8. Η ευκολία με την οποία δραστηριότητες όπως οι ιχθυοκαλλιέργειες εντάσσονται στο θαλάσσιο περιβάλλον, αφού μάλιστα θεωρούνται εξ ορισμού θετικού αποτυπώματος και υψηλής σημασίας για την οικονομία, μαρτυρά προχειρότητα, επιπολαιότητα και αναπαραγωγή στερεότυπων που δεν στηρίζονται απαραιτήτως σε δεδομένα. Ειδικά για τις Προστατευόμενες Περιοχές, θα πρέπει το θέμα να εξετάζεται κατά περίπτωση και με βάση τα σχετικά Σχέδια Διαχείρισης. Οι υδατοκαλλιέργειες συνδέονται με πολλά προβλήματα για το θαλάσσιο περιβάλλον αλλά και την τοπική ανάπτυξη των περιοχών στις οποίες δραστηριοποιούνται. Κάποιες αλήθειες γύρω από τις υδατοκαλλιέργειες:                                                     i. Κατά μέσο όρο, τα σαρκοβόρα ψάρια στις ιχθυοκαλλιέργειες χρειάζονται 2.5 με 5 φορές περισσότερη βιομάζα ψαριού στην τροφή τους από αυτή που τελικά παράγεται. Όχι απλώς δεν αποτελούν λύση στο μεγάλο πρόβλημα της υπεραλίευσης, αλλά αντιθέτως συντηρούν και επιτείνουν την κρίση αφαιρώντας πολλαπλάσιους θαλάσσιους πόρους σε σχέση με αυτούς που παράγουν.                                                                                                                                                                                                     ii. Κατάληψη ακτών και υποβάθμιση παράκτιων περιοχών. Επιβάρυνση του παράκτιου θαλάσσιου περιβάλλοντος με οργανικό φορτίο (τροφή, απόβλητα) και χημικές ουσίες (φάρμακα, καθαριστικά, antifouling) επηρεάζοντας την ποιότητα του νερού και τα θαλάσσια οικοσυστήματα.

iii. Σύγκρουση με άλλες χρήσεις και δραστηριότητες. Είναι πολλές οι περιπτώσεις αντίδρασης των τοπικών κοινωνιών στη λειτουργία των μονάδων υδατοκαλλιέργειας λόγω της παράκτιας ρύπανσης και της αποτροπής των ντόπιων να χρησιμοποιήσουν την περιοχή τους για αναπτυξιακές και τουριστικές δραστηριότητες.

 

9. Ενώ γίνεται αναφορά στη φέρουσα ικανότητα (με ειδική μνεία στα νησιά), παράλληλα προβλέπεται η βελτίωση υποδομών με σκοπό την προσέλκυση επιπλέον επισκεπτών. Αν δεν είναι ο Χωροταξικός Σχεδιασμός η ευκαιρία να τεθεί το θέμα, τότε πότε; Θα συνεχιστεί η επέκταση εγκαταστάσεων υποδοχής με σκοπό την περαιτέρω αύξηση/ διευκόλυνση της προσέλευσης;

 

10. Το πρόσφατο περιστατικό με τον εκβρασμό του ζιφιού στις ακτές του Σαρωνικού ανέδειξε το οξύμωρο που αποτυπώνεται και στο Σχέδιο ΕΧΣΘΧ: την ίδια στιγμή και στον ίδιο χώρο, μιλάμε για προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και για εξορύξεις υδρογονανθράκων. Το ΕΧΣΘΣ είναι μια ακόμα ευκαιρία να αποφασίσουμε να αφήσουμε τα ορυκτά καύσιμα εκεί που ανήκουν. Στο υπέδαφος.

 

11. Μιλώντας για ορυκτά καύσιμα, γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στον μεγάλο όγκο ορυκτών καυσίμων που μεταφέρονται στις θάλασσές μας. Η διαπίστωση δεν συνοδεύεται από κάποια εκτίμηση εξέλιξης των σχετικών φορτίων και οδών καθώς απομειώνεται η χρήση ορυκτών καυσίμων με βάση τόσο τον ΕΣΕΚ όσο και τις διεθνείς δεσμεύσεις. Αγνοώντας αυτή την πραγματικότητα κινδυνεύουμε να οδηγηθούμε σε επενδύσεις σε λάθος κατεύθυνση και σε επακόλουθα stranded assets.
12. Με βάση τις επιταγές της επιστήμης αλλά και τις δεσμεύσεις του πρωθυπουργού, οφείλουμε να προσδώσουμε καθεστως προστασίας (Προστατευόμενες Περιοχές) σε περιοχές που καταλαμβάνουν το 30% της θαλάσσιας επικράτειας, ενω οι περιοχές απόλυτης προστασίας (no-take-zones) να καταλαμβάνουν το 10% της επικράτειας. Τυχόν ισχύοντα μέτρα χωρικού/ χρονικού περιορισμού αλιευτικών εργαλείων και δραστηριοτήτων μπορουν να ενταχθούν σε αυτό το καθεστως προστασίας, εφοσον προκύπτουν ως συνιστώμενα και απαραίτητα από τα Σχέδια Διαχείρισης, αλλά δεν μπορούν να το υποκαταστήσουν. Βασική προτεραιότητα του θαλασσιου χωροταξικου σχεδιασμού θα πρέπει να αποτελέσουν οι χωρικοί στόχοι της στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα οι οποίοι με βάση τις εξαγγελίες του πρωθυπουργού, σύμφωνα με τις οποίες, με ορίζοντα το 2030, το 30% του θαλάσσιου χώρου θα εισελθει σε καθεστώς προστασίας από όπου το 10% θα τελεί υπό καθεστώς αυστηρής προστασίας με ρητή απαγόρευση δραστηριοτητων επιζήμιων προς τη θαλάσσια βιοποικιλότητα. Τετοιοι στόχοι φαινεται να απουσιάζουν από την Εθνική Χωρική Στρατηγική.
13. Εντύπωση προκαλεί ότι εθνικά ερευνητικά ιδρύματα και φορείς όπως το ΕΛΚΕΘΕ, το Ινστιτούτο Αλιευτικής Έρευνας, το Τμήμα Ωκεανογραφίας του παν/μίου Αιγαίου δεν συμμετείχαν στη σύνταξη της έκθεσης για την Εθνική Χωρική Στρατηγική για το Θαλάσσιο Χώρο (ΕΘΣΘΧ).
14. Ως προς το σύστημα θαλάσσιου χωρικού σχεδιασμού στην Ελλάδα (Α) και την εθνική χωρική στρατηγική (Α1) κατά την κατάρτιση των ΘΧΠ και για το συντονισμό τους θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και επιπλέον όχι μόνο η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (Σχέδιο Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή) αλλά και και πολιτικές μετριασμού της κλιματικής αλλαγής ιδίως όταν αυτές σχετίζονται οξύμωρα με έργα που επιδεινώνουν την κλιματική κρίση και αυξάνουν την ένταση του ρυθμού απώλειας της βιοποικιλότητας. (Εισαγωγή, Α-Α1)
15. Ο συντάκτης της στρατηγικής προϋποθέτει εκ προοιμίου τις εξορυξεις υδρογονανθρακων ως βιώσιμη δραστηριότητα καθώς αναφέρεται απρόκλητα ο όρος πετρελαιοκηλίδες χωρίς να έχει εξεταστεί σε βαθος η μηδενική λύση δηλαδή η μη εκτελεση τέτοιων έργων με σαφείς επιπτώσεις για τη θαλάσσια βιοποικιλότητα ακόμα και από επιχειρησιακή ρύπανση. (Εισαγωγή, Β-Β1)
16. Επιβεβλημένη ειναι και η απαλλαγή από έργα που αυξάνουν την πίεση σε θαλάσσια οικοσυστήματα και είδη και εντείνουν την κλιματική κρίση. Το να γίνεται αναφορά στη διασυνοριακή συνεργασία χωρίς την παραμικρή αναφορά στις επιπτώσεις εξορυκτικών δραστηριοτήτων στο θαλάσσιο χώρο και δη εντός Ν2000 ή σε περιοχές που γειτνιάζουν με αυτές είναι τουλάχιστον υποκριτικό. (Εισαγωγή, Β-Β1)
17. Να ληφθεί υπόψη ότι η επικαιροποίηση του ΕΣΕΚ αναφορικά με την ενσωμάτωση του Ευρωπαϊκού Στόχου για μείωση των εκπομπών στο 55% μέχρι το 2030 ακόμα εκκρεμεί. Αυτό θα σήμαινε και επικαιροποίηση της στρατηγικής. (Εισαγωγή, Γ-Γ1)
18. Δεν γίνεται καμία αναφορά στα έργα υπεράκτιων εξορύξεων πετρελαίου & αερίου για τα οποία έχουν υπογραφεί οι σχετικές συμβάσεις μεταξύ ελληνικού δημοσίου και των μισθωτριών εταιρειών. (Εισαγωγή, Γ-Γ1)
19. Οι στόχοι του ΕΣΕΚ αναφορικά με τις ΑΠΕ θα πρέπει να αναθεωρηθούν καθώς εκκρεμεί η επικαιροποίηση του ΕΣΕΚ. (Εισαγωγή, Γ2 – Ενέργεια)
20. Ο ΘΧΣ αντιμετωπίζεται ως συμπληρωματικό εργαλείο για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και όχι ως ένας συνδυασμός μέτρων, εργαλείων και πολιτικών που ενσωματώνουν μέτρα μετριασμού της κλιματικής αλλαγής. (Εισαγωγή, Δ-Δ1 – Ενέργεια).

 

ΣΧΟΛΙΑ ΚΑΤ’ ΆΡΘΡΟ

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο

 

1.  Άρθρο 1, Γ 1,2: Ο αναγνώστης βρίσκεται μπροστά σε μια θετική έκπληξη μια και ο νομοθέτης αναφέρεται σε “ουσιαστικές διαδικασίες συμμετοχικότητας και διαβούλευσης” και “συλλογική επιστασία”. Δεδομένου ότι αυτές οι έννοιες απέχουν παρασάγγας από τη σημερινή πραγματικότητα, απαιτείται τιτάνια προσπάθεια, εξ αρχής, για την υιοθέτηση και ενσωμάτωσή τους. Δηλαδή, απο τη διαδικασία διαβούλευσης αλλα και την εκπόνηση των ΕΠΜ, των Σχεδίων Διαχείρισης κοκ, η έγκαιρη και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών είναι πρωταρχικής σημασίας. Στον αντίποδα, η διαδικασία διαβούλευσης του ΣΕΧΣΘΧ δεν χαρακτηρίστηκε από την πρόσκληση και ευρεία συμμετοχή φορέων και τοπικών κοινωνιών που ενδιαφέρονται άμεσα για το θέμα και αποτελεί παράδειγμα προς αποφυγή.
2. Άρθρο 2, Α3: Το προτεινόμενο κείμενο αναφέρει σαφώς ότι ο ΘΧΣ “διαχειρίζεται το θαλάσσιο χώρο με γνώμονα τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας του κοινωνικοοικονομικού και οικολογικού συστήματος, διευθετώντας τις ανταγωνιστικές χρήσεις που λαμβάνουν χώρα στο θαλάσσιο χώρο” κάτι που έρχεται σε αντίθεση με την επιμονή (του εισαγωγικου κειμενου) να περιγράψει εκ προοιμίου δραστηριότητες συμβατες με το θαλάσσιο χώρο.
3. Άρθρο 2, Β1,4: Αναφέρεται ότι “Ιδιαίτερη βαρύτητα τίθεται στη διαφύλαξη  της φέρουσας ικανότητας του χώρο- κοινωνικού συστήματος ώστε να υποστηριχτούν οι αναπτυξιακές διαδικασίες, να διασφαλιστεί η συνοχή και συνεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών και να διασφαλιστεί η ικανότητα των περιοχών να παρέχουν αδιάλειπτα οικοσυστημικές υπηρεσίες” γεγονός που συνάδει με συμμετοχικές διαδικασίες, ουσιαστική εμπλοκή των τοπικών κοινωνιών, διαφάνεια ως προς τα επιστημονικά δεδομένα αλλά και τη στόχευση. Και κατανόηση της σημασίας και των περιορισμών που συνεπάγεται η υιοθέτηση της φέρουσας ικανότητας. Το 15ημερο περιθώριο για υποβολή σχολίων αποτελεί σαφή παραφωνία με αυτη την κατευθυνση. Η εκπόνηση ΕΠΜ και των απαραίτητων Σχεδίων Διαχείρισης πρέπει να ανατρέψει αυτή την κακή πρακτική και να χρησιμοποιηθεί ως ευκαιρία ουσιαστικής εμπλοκής των τοπικών κοινωνιών (και όχι μόνο των εξειδικευμένων φορέων ή των ΟΤΑ).  Υπενθυμίζεται ότι την εκπλήρωση αυτής της εθνικής υποχρέωσης έναντι του περιβαλλοντικού δικαίου της ΕΕ η Ελλάδα την καθυστερεί αδικαιολόγητα εδώ και μια δεκαετία, ενώ τον Δεκέμβριο του 2020 εκδόθηκε και σχετική καταδικαστική απόφαση από το Δικαστήριο της ΕΕ.
4. Άρθρο 2, Β2, 1: Αναφέρεται ότι “Η εμπλοκή των καθημερινών χρηστών του χώρου στις διαδικασίες σύνταξης και εφαρμογής της ΕΧΣΘΣ μπορεί να συνεισφέρει πολύτιμες πληροφορίες που μπορούν να προκύψουν μόνο από την τοπική γνώση των ζητημάτων”. Η προσέγγιση μας βρίσκει απολύτως σύμφωνους, αξίζει όμως να τονίσουμε ότι αυτό δεν εφαρμόστηκε στην περίπτωση του ΕΧΣΘΧ. Στα επόμενα βήματα, η προσέγγιση πρέπει να είναι διαφορετική και ευθυγραμμισμένη με την αρχή που περιγράφεται παραπάνω.
5. Άρθρο 2, Β4, 3: Αναφέρεται ότι “Σε κεντρικό επίπεδο αρμόδιο υπουργείο για τη σύνταξη και εφαρμογή της ΕΧΣΘΧ και του ΘΧΣ είναι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας”. Η συγκεκριμένη διευκρίνιση είναι απαραίτητη και πρέπει να συνοδευτεί από την απαραίτητη μέριμνα ώστε να διαραγούν στεγανά του παρελθόντος που καθιστούσαν εναν ουσιαστικό σχεδιασμό ια τη θαλάσσια χωροταξία, πρακτικά αδύνατο.
6. Άρθρο 2, Γ2, γ: Αναφέρεται ότι “το ΘΧΣ πρέπει να διαθέτει ευέλικτους μηχανισμούς ώστε να αναθεωρεί χωρίς αγκυλώσεις σχεδιασμούς και προβλέψεις που δεν είναι επιτυχείς, χωρίς να αποκλίνει από μακροπρόθεσμες στοχοθετήσεις”. Η αξία αυτής της επιλογής οφείλει να συνοδευτεί με την υιοθέτηση δεικτών, μηχανισμών διαρκούς αξιολόγησης, διαφανείς διαδικασίες που θα επιτρέπουν τις απαραίτητες βελτιώσεις .
7. Άρθρο 2, Γ3: Αναφέρεται ότι “Ο εκσυγχρονισμός της διαδικασίας διαμόρφωσης και εφαρμογής της ΕΧΣΘΧ μέσω της χρήσης μιας ενιαίας διαθεματικής βάσης γεωχωρικής πληροφορίας που θα προσανατολίζεται και στη χαρτογραφική απεικόνιση, κοινωνικών και οικονομικών και περιβαλλοντικών δεδομένων αποτελεί προϋπόθεση και αναγκαιότητα για την επιτυχή σύνταξη και εφαρμογής του ΘΧΣ” αποτελεί ύψιστη εξέλιξη σε σχέση με τη σημερινή πραγματικότητα της πολυδιάσπασης και της ύπαρξης στεγανών μεταξύ βάσεων δεδομένων.
8. Άρθρο 3, Α1, 6: “Στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα επιβεβαιώνεται ο ρόλος του φυσικού αερίου ως καύσιμο-γέφυρα, και η χρήση του αναμένεται βραχυπρόθεσμα να μείνει σταθερή. Η ΕΧΣΘΧ καλείται να λάβει υπόψη της πως προγραμματίζεται η διέλευση από τον ελληνικό θαλάσσιο χώρο δυο αγωγών μεταφοράς φυσικού αερίου και να συντάξει το σχεδιασμό της ανάλογα”. Δεδομένου ότι ο μεσοπρόθεσμος ρόλος του ορυκτού αερίου είναι εξαιρετικα προβληματικός τόσο οικονομικά όσο και ως προς την επίτευξη δεσμευτικών κλιματικών στόχων, η ισχύς της παραπάνω υπόθεσης πρέπει να αναθεωρηθεί άμεσα. Η εκ προοιμίου αποδοχή έργων μεγάλης κλίμακας υπό την αιτιολόγηση της “εθνικής σημασίας” καταστρατηγεί κάθε λογική αλλά και την αρχή της διαφάνειας και της συμμετοχής.
9. Άρθρο 3, Α3: Εδώ αναφέρεται σαφώς ότι “Η ΕΧΣΧΘ οφείλει να λάβει υπόψη της πως η εξόρυξη υδρογονανθράκων δεν αποτελεί δραστηριότητα που συνάδει με το γενικότερο Ευρωπαϊκό και Ελληνικό κλιματικό σχεδιασμό.” Παρά τη σαφήνεια της πρότασης, ο νομοθέτης συνεχίζει με το απολύτως οξύμωρο “Συνεπώς, είναι απαραίτητη η ανάπτυξη ενός σαφούς θαλάσσιου χωροταξικού πλαισίου, προκειμένου η χωροθέτηση των εξορυκτικών δραστηριοτήτων να λαμβάνει χώρα με τις ελάχιστες δυνατές επιπτώσεις για το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον” θεωρώντας οτι η εξόρυξη υδρογονανθράκων απο τα βαθη των θαλασσών μας ειναι θέσφατο, παρά την αναγνώριση του παράλογου του όλου επιχειρήματος.
10. Άρθρο 3, A4, 3: Η αναφορά στον τουρισμό κρουαζιέρας συνοδεύεται από αναφορά στο γεγονός οτι αυτός είναι “μία από της ταχύτερα αναπτυσσόμενες μορφές τουρισμού́” χωρίς όμως να συνοδεύεται από τη διαπίστωση ότι αυτός εχει αφενός μεγάλο περιβαλλοντικό αποτύπωμα ενώ παράλληλα δεν συνάδει με τα μεγέθη/ διαστάσεις της πλειοψηφίας των ελληνικών νησιών του Αιγαίου. Σε αντίθεση με τα περί φέρουσας ικανότητας, εδω φαίνεται να υιοθετείται η δημιουργία σχετικών υποδομών με βάση τις επιθυμίες του τουρισμού κρουαζιέρας και όχι με βάση τη βιωσιμότητα τοπικών κοινωνιών και τη χωρητικότητα περιοχών.
11.  Άρθρο 3, A5, 1:  Γίνεται εκτενής αναφορά στην ανάγκη στήριξης της ιχθυοκαλλιέργειας, στην αυξημένη ζήτηση κοκ. Με δεδομένο τον εντονο εξαγωγικο χαρακτήρα της δραστηριότητας, αλλά και την μέχρι σήμερα εξέλιξή της στη χώρα, είναι απαραίτητο να δουμε τα πραγματικά στοιχεία, συμπεριλαμβανομένου του περιβαλλοντικού κόστους του κύκλου λειτουργίας της αντί απλώς να αναπαράγουμε το αφήγημα της πετυχημένης δραστηριότητας (που χρειάζεται πρώτα ανάκαμψη και στη συνεχεια ανάπτυξη!).
12. Άρθρο 3, A5, 2:  Εδώ ο νομοθέτης προβλέπει την ανάγκη αύξησης των ιχθυοκαλλιεργητών μονάδων και θεωρεί ότι η ύπαρξή τους ειναι συμβατη με τις περιοχές Natura. Κάτι τέτοιο ισχύει πιθανώς σε περιπτώσεις που οι απαραίτητες ΕΠΜ και τα Σχέδια Διαχείρισης το προβλέπουν και οχι απλώς επειδή…ήταν εκεί! Ως προς τη χωροθέτηση των μονάδων, περιμένουμε με αγωνία τη στιγμή της μετακίνησής τους από την ακτογραμμή ωστε να μειωθούν οι τριβές στις χρήσεις των περιοχών αλλά – κυρίως – για να μειωθεί το περιβαλλοντικό αποτύπωμα (οργανικο φορτίο κοκ) που ειναι συχνά σημαντικό σε κλειστούς κόλπους.
13. Άρθρο 3, A5, 3-4-5: Η αναφορά στην αλιεία δεν αξιοποιεί ενα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της. Ο συντριπτικά μεγαλύτερος αριθμός των αλιευτικών σκαφών δραστηριοποιούνται στην παράκτια αλιεία και στηρίζουν την τοπική οικονομία κυρίως σε μικρές και απομακρυσμένες περιοχές, συχνά με δύσκολη πρόσβαση στην αγορά. Η πρόβλεψη για δημιουργία δικτύων ωστε τα αλιεύματα να φτανουν στις αγορές έγκαιρα, θα επηρεάσει τις απαραίτητες υποδομές και διασυνδέσεις. Ο ρόλος της παράκτιας αλιείας στη στήριξη της νησιωτικής χώρας είναι εξίσου σημαντικός με το προϊόν που φέρνει στην αγορά. (Γίνεται αναφορά στη διασυνδεσιμότητα στο Β1.Σχεδιασμός υποδομών που προσφέρουν διασυνδεσιμότητα)
14. Άρθρο 3,  Β2 Προστασία Θαλάσσιου Τοπίου: Γίνεται εκτενής αναφορά στην ανάγκη προστασίας της παράκτιας ζώνης απο αντικρουόμενες χρήσεις, με έμφαση στην οικιστική πίεση, τόσο για λόγους οικονομικούς όσο και για την αντιμετώπιση της διάβρωσης. Απουσιάζει η αναφορά στα βασικά φυσικά οικοσυστήματα που παρέχουν προστασία από τη διάβρωση (τα υποθαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τις αμμοθίνες, τους υγροτόπους) που πρέπει να τύχουν απόλυτης προστασίας. Απουσιάζει επίσης η απαραίτητη αναφορά στην ανάγκη ευθυγράμμισης όλων των χωροταξικών σχεδίων (οικιστικών, τουρισμού, ιχθυοκαλλιεργειών κοκ) με σκοπό την προστασία των ακτών και των παράκτιων οικοσυστημάτων καθώς και τις ανάγκης τοπικών επιλογών να υπόκεινται/ υπηρετούν αυτές τις κατευθύνσεις/ προτεραιότητες. Το κείμενο δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαπίστωση της έλλειψης συντονισμού και την ευχή για καλύτερο συντονισμό. Οφείλει να περιγράψει τα βήματα για την απαραίτητη ευθυγράμμιση των εμπλεκόμενων αρχών και υπηρεσιών.
15. Άρθρο 3,  Β3-Β4 Αποκατάσταση υποβαθμισμένων θαλάσσιων οικοσυστημάτων – Προστασία των παράκτιων πληθυσμών από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής: Η αναφορά πρέπει να γίνει συγκεκριμένη και να περιγράψει τουλάχιστον τα πλέον σημαντικά παράκτια οικοσυστήματα, τα οποία, πέραν των άλλων υπηρεσιών που προσφέρουν , αποτελούν την αποτελεσματικότερη ασπίδα προστασίας απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Είναι οικοσυστήματα των οποίων η σημασία και η ανάγκη προστασίας είναι καταγεγραμμένη και αποτελεί εθνική και Κοινοτική νομοθεσία (λιβαδια Ποσειδωνίας, αμμοθίνες, υγροβιοτοποι). Η εφαρμογή της δυστυχώς δεν έχει ολοκληρωθεί.
16. Άρθρο 3, Γ2: Απαραίτητη η καταχώρηση όλης της διαθέσιμης πληροφορίας σε σχέση με είδη, οικοτόπους, ενδιαιτήματα και οικοσυστήματα. Με αυτό τον τρόπο θα αναδειχθούν οι περιοχές ύψιστης σημασίας των οποίων η υψηλή προστασία μπορεί να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα της βιοποικιλότητας. Η απουσία επάρκειας στοιχείων, σε αντίθεση με το παρελθόν, δεν μεταφράζεται σε αποδοχή/ νομιμοποίηση οποιασδήποτε δραστηριότητας. Αντιθέτως ακολουθείται η Αρχή της Προφύλαξης και επιταχύνεται η στοχευμένη συλλογή στοιχείων. Τα παραπάνω, καθ όλα λογικά, δεν αποτελούσαν το modus operandi μέχρι σήμερα.
17. Άρθρο 3, Γ4. Θόρυβος: Θεωρούμε εκ των ων ουκ άνευ το οξύμωρο της αναφοράς στο θόρυβο ενω πραγματοποιούνται σεισμικές έρευνες (seismic testing) σε περιοχές με έντονη παρουσία κητωδών, χωρις προηγούμενη δημοσιοποίηση στοιχείων αναφοράς, χωρίς ανεξάρτητους παρατηρητές εν πλω και με πλήρη απουσία δημοσιοποίησης/ ενημέρωσης.

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο

 

1. Άρθρο 4, Γ2: Τυχόν εγκατάσταση υπεράκτιων αιολικών πάρκων εντός Προστατευόμενων Περιοχών, πρέπει να προβλέπεται από τα σχετικά Σχέδια Διαχείρισης. Δεδομένου ότι, στην πλειοψηφία τους, αυτα δεν έχουν ολοκληρωθεί οφείλουν να μεριμνήσουν για τις απαραίτητες προβλεψεις.
2. Άρθρο 4, Δ2-3: Την απαγόρευση εξορυκτικών δραστηριοτήτων εντός Προστατευόμενων Περιοχών θα έπρεπε να την επιβάλει η κοινή λογική. Οταν αυτή απουσιάζει (και θεωρείται ότι τέτοιες δραστηριότητες δεν αποκλείονται εκ προοιμίου από τις ΠΠ), τον λόγο έχουν οι ΕΠΜ και τα Σχέδια Διαχείρισης. Η απουσία τους δεν σημαίνει νομιμοποίηση των εξορυκτικών δραστηριοτήτων αλλά το πάγωμά τους μέχρις ολοκλήρωσης και εφαρμογής των μέτρων προστασίας. Αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία και τραγική ειρωνεία να πραγματοποιούνται σεισμικές έρευνες σε περιοχές σημαντικές για τους πληθυσμούς συγκεκριμένων ειδών κητωδων και την ίδια στιγμή η πολιτεία να δηλώνει αλληλέγγυα στις προσπάθειες σωτηρίας ενός εκβρασθέντος ατόμου του ίδιου είδους. Ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός οφείλει να προτάξει την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και όχι την επιβάρυνσή του με προβλέψεις για δραστηριότητες μεγάλου ρυπαντικού αποτυπώματος και κινδύνου για ατυχήματα. Είναι πλέον επιτακτική ανάγκη να τεθεί ως εθνική προτεραιότητα η ολοκλήρωση των ειδικών περιβαλλοντικών μελετών και η θέσπιση μέτρων διατήρησης και προστασίας των περιοχών Natura.
3. Άρθρο 4, ΣΤ2: Η Αρχή της Πρόληψης και η διεθνής εμπειρία επιβάλει την δημιουργία περιοχών πλήρους αποκλεισμού διακίνησης επικίνδυνων φορτίων. Η σταδιακή παύση λειτουργίας των πετρελαϊκών σταθμών παραγωγής ενέργειας στα νησιά, θα οδηγήσει και στην άρση δυσκολιών του παρελθόντος στην απαγόρευση διέλευσης πετρελαιοφόρων πλοίων από αυστηρά προστατευόμενες περιοχές. Οι περιοχές απαγόρευσης λειτουργούν συμπληρωματικά με τα απαραίτητα συστήματα ελέγχου και παρακολούθησης.
4. Άρθρο 4, Θ3: Το είδος, το μέγεθος και η ένταση των δραστηριοτήτων που επιτρέπονται ή/και προωθούνται στις ΘΠΠ, προκύπτουν απο τα αντίστοιχα απαραίτητα Σχέδια Διαχείρισης. Κάτι τέτοιο επισπεύδει την ανάγκη ολοκλήρωσης των ΕΠΜ, με την απαραίτητη κοινωνική συμμετοχή και διαβούλευση, με σκοπό τη διαμόρφωση των Σχεδίων Διαχείρισης των ΘΠΠ. Σε αρκετές περιπτώσεις (πχ ασβεστοφυκικοί οργανισμοί) δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί η χαρτογράφηση.

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο

 

22. Άρθρο 9, 3: Τα ΘΧΠ “δεσμεύονται από τις ρυθμίσεις και εναρμονίζονται προς τις κατευθύνσεις των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων”, ενώ “οι κατευθύνσεις και οι κατά περίπτωση ρυθμίσεις που αφορούν στον θαλάσσιο χώρο … και περιλαμβάνονται σε Ειδικά και Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, μπορούν να συντονίζονται, να εξειδικεύονται και να συμπληρώνονται σε επίπεδο θαλάσσιας χωρικής ενότητας από το οικείο Θαλάσσιο Χωροταξικό Πλαίσιο”. Η σχέση αυτή πρέπει να αλλάξει, αλλιώς τα ΘΧΠ θα υπόκεινται και θα υπολείπονται λοιπών Γενικών, Ειδικών και Περιφερειακών ΧΠ. Σε θέματα θαλάσσιας χωροταξίας δεν μπορεί παρα το ΘΧΠ να έχει τον πρώτο λόγο, ενώ τα λοιπά ΧΠ εναρμονίζονται.

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4ο

 

23. Άρθρο 13, Δ: Το Ειδικό Χωροταξικό Σχέδιο για τις ΑΠΕ τελεί υπό αναθεώρηση ενώ το αντίστοιχο για τον Θαλάσσιο Χώρο (υπεράκτια αιολικα) υπό διαμόρφωση. Το ΣΕΧΣΘΧ πρέπει να αποτελέσει την κατεύθυνση για τα Ειδικό Χωροταξικό, το οποίο με τη σειρά του πρέπει να λάβει υπόψη και τις υπόλοιπες ανάγκες / υποχρεώσεις (επισήμανση σχετική με την αναφορά στις ακατοίκητες νησίδες) .
24. Άρθρο 13, Ε: Ο αναπτυξιακός σχεδιασμός στον τομέα των υδατοκαλλιεργειών επιμένει να θεωρεί την παράκτια ζώνη ως τον ζωτικό χώρο για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Αυτό γίνεται αποκλειστικά για λόγους μείωσης του κόστους αλλά με σημαντικό περιβαλλοντικό και οικονομικό κόστος (αποτροπή άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων απο την ιδια ζώνη). Είναι απαραίτητη η εξέταση σεναρίων απομάκρυνσης των μονάδων απο την παράκτια ζώνη.
25. Άρθρο ΣΤ: η εξαγωγή συμπεράσματος είναι μάλλον βιαστική δεδομένης της απουσίας αξιολόγησης της ως σήμερα λειτουργίας ΘΠΠ αλλά και του περιορισμένου αριθμού τους.

[Οργανισμός Φυσικού Περιβάλλοντος & Κλιματικής Αλλαγής – Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α.]

Σχόλια του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος & Κλιματικής Αλλαγής – Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. για τη διαβούλευση του Σχεδίου Πράξης Υπουργικού Συμβουλίου για την Εθνική Χωρική Στρατηγική για το Θαλάσσιο Χώρο

Σχετικά με το θέμα και σε συνέχεια της ανάρτησης του σχεδίου της ΕΧΣΘΧ για διαβούλευση, παραθέτουμε τα εξής σχόλια:

Τίτλος
Προτείνεται η αλλαγή του τίτλου του Σχεδίου σε «Εθνική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χωρικό (ή Χωροταξικό) Σχεδιασμό, καθώς α) ο προτεινόμενος τίτλος περιέχει 2 παράγωγα της λέξης «χώρος» (χωρική, χώρο), β) απουσιάζει η λέξη «Σχεδιασμός» που είναι αναπόσπαστη έννοια και διάσταση της συγκεκριμένης στρατηγικής και γ) ο προτεινόμενος τίτλος είναι σε συμφωνία με την σχετική του πνεύματος της σχετικής Οδηγίας της ΕΕ (Οδηγία 2014/89/ΕΕ) και το νόμο ενσωμάτωσής της (ν. 4546/2018) στην εθνική νομοθεσία.

Προοίμιο – Ι. Έχοντας υπόψη
Στην παράγραφο «Ι. Έχοντας υπόψη» προτείνεται η άμεση αναφορά στην Οδηγία ΕΕ (Οδηγία 2014/89/ΕΕ) και όχι μόνο εμμέσως από την αναφορά στον νόμο 4546/2018 με τον οποίο γίνεται η ενσωμάτωσή της στην Ελληνική Νομοθεσία.
Επιπλέον, παρόλο που στα «έχοντας υπόψη» αναφέρονται πρωτοβουλίες και ανακοινώσεις της Ε. Επιτροπής, υπάρχουν Πρωτοβουλίες / Στρατηγικές και συμπεράσματα / διακηρύξεις / συμβάσεις ΕΕ και Τρίτων χωρών για την Μεσόγειο, που χαράσσουν πολιτική για τα επόμενα χρόνια που δεν αναφέρονται, όπως π.χ. η Στρατηγική από το αγρόκτημα στο πιάτο (Farm to Fork) καθώς και η Υπουργική σύνοδος για τη βιωσιμότητα της αλιείας στη Μεσόγειο του 2017, η Στρατηγική Γενικής Επιτροπής για την Αλιεία στη Μεσόγειο (ΓΕΑΜ) 2030 για βιώσιμη αλιεία και υδατοκαλλιέργεια στη Μεσόγειο και τη Μαύρη Θάλασσα, σύμβαση της Βέρνης. Επίσης απουσιάζει μεταξύ των άλλων και η αναφορά στην Ατζέντα 2030 των ΗΕ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη και των σχετικών δράσεων στα πλαίσια της Σύμβασης των ΗΕ για τη Βιολογική ποικιλότητα (Στρατηγικού Σχέδιο για το 2011-2020, Παγκόσμιο Πλαισίου Βιοποικιλότητας μετά το 2020), πρωτοβουλίες με ιδιαίτερο χωρικό ενδιαφέρον για το θαλάσσιο χώρο. Στο πλαίσιο αυτό και για την τεκμηρίωση των στρατηγικών στόχων θα ήταν εύλογο να υπήρχαν πιο σαφείς αναφορές επί των εθνικών δεσμεύσεων που απορρέουν από ενωσιακές και διεθνείς υποχρεώσεις και να αναδεικνυόταν η συμβατότητα των στόχων της εθνικής μας πολιτικής με αυτές.

Πρώτο Κεφάλαιο – Άρθρο 1
Προτείνεται η προσθήκη διακριτής ενότητας που να περιλαμβάνει επεξήγηση των βασικών εννοιών της Στρατηγικής (θαλάσσιο χωροταξικό σχέδιο, θαλάσσιος χώρος, θαλάσσια ύδατα/ζώνες, εμπλεκόμενοι φορείς, παρακολούθηση, διασυνοριακή συνεργασία κλπ), και πεδίο δράσης.

 

Ειδικότερα, σε θέματα κατά την ανάλυση των τύπων πολιτικών προτεραιοτήτων θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν τα ακόλουθα σημεία:

Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές
Στην Παράγραφο Δ7. Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές, γίνεται αναφορά στους χωρικούς στόχους προστασίας του θαλάσσιου χώρου. Πράγματι το δίκτυο των Περιοχών Natura 2000 μετά την πρόσφατη επέκτασή του καταλαμβάνει το 20% περίπου του χώρου που καταλαμβάνουν τα χωρικά ύδατα, ωστόσο από το σύνολο των περιοχών αυτών απουσιάζουν διαχειριστικά σχέδια που να προβλέπουν τη λήψη συγκεκριμένων διαχειριστικών μέτρων, με αποτέλεσμα στις περιοχές αυτές να μην επιτυγχάνεται κανένας βαθμός προστασίας. Ωστόσο αξίζει να σημειωθεί ότι προστασία παρέχεται σε ορισμένες περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές της χώρας (π.χ. Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων, Εθνικό Πάρκο Σχινιά Μαραθώνα κλπ), όπου έχουν θεσπιστεί συγκεκριμένα διαχειριστικά μέτρα, τα οποία αφορούν κυρίως μέτρα περιορισμού των αλιευτικών δραστηριοτήτων υπό αυστηρό καθεστώς. Οι περιοχές αυτές καλύπτουν ένα μικρό ποσοστό του συνόλου των χωρικών υδάτων.

Συλλογή και χρήση Δεδομένων
Παρόλο που δίνεται έμφαση στη διαχείριση δεδομένων με την (Άρθρο 2 – Γ3. Βάσεις Δεδομένων και πληροφόρηση) αυτή περιορίζεται μόνο στην δημιουργία ενιαίας διαθεματικής βάσης γεωχωρικής πληροφορίας. Επίσης δίνεται μεγάλη έμφαση στην διαχείριση των γεωχωρικών δεδομένων. Θα ήταν όμως σκόπιμο να υπήρχε ξεχωριστή ενότητα για την δέσμευση της χώρας μας για την συλλογή δεδομένων αλιείας και περιβαλλοντικών δεικτών όπως απορρέουν από τον Καν. (EE) 2017/1004 και τον ν. 3983/2011 της Εθνικής στρατηγικής για την προστασία και διαχείριση του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Υπάρχουν διάσπαρτες αναφορές για την συλλογή δεδομένων και δεικτών π.χ. άρθρο 12 Α5 αλλά μια συνολική αντιμετώπιση θα αναδείκνυε την δέσμευση της χώρας για την συλλογή τους. Επιπλέον υπάρχουν δεσμεύσεις της χώρας για συλλογή πρωτογενών στοιχείων από τον Κανονισμό Ελέγχου της αλιείας και από Περιφερειακές Οργανώσεις Διαχείρισης της Αλιείας. Η συνέπεια της χώρας για την συλλογή δεδομένων είναι επιβεβλημένη και η χρησιμοποίηση τους είναι πλέον απαραίτητη για την τεκμηρίωση των πολιτικών επιλογών της χώρας αλλά και για την άντληση ενωσιακής χρηματοδότησης. Επιπλέον προτείνεται η πρόβλεψη της συγκέντρωσης όλων των ανοιχτών διαθέσιμων δεδομένων (από Ερευνητικούς Φορείς και Πανεπιστήμια, ΜΚΟ που έχουν συλλεχθεί στα πλαίσια προγραμμάτων) που σχετίζονται με τη Στρατηγική και η αξιοποίηση τους προς όφελος της.

Διασυνοριακή συνεργασία και συμμετοχή εμπλεκομένων
Παρόλο που δίνεται έμφαση στις διεθνείς συνεργασίες και σε συνεργασίες με γειτονικά κράτη σε ξεχωριστή ενότητα (Β2. Διασυνοριακός σχεδιασμός, Γ4. Η διασυνοριακή συνεργασία), εντούτοις δίνεται αποσπασματικά η ανάγκη για συνεργασία μεταξύ θεσμικών οντοτήτων εντός της χώρας. Όπως προβλέπεται και από την Οδηγία 2014/89 της ΕΕ για το Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (άρθρο 9. «Συμμετοχή του κοινού»), τα θαλάσσια χωροταξικά σχέδια θα πρέπει να διαμορφώνονται με τη δημόσια συμμετοχή μέσω πληροφόρησης όλων των ενδιαφερόμενων μερών και διαβούλευσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη, τις αρχές και το κοινό από το πρώιμο κιόλας στάδιο του σχεδιασμού και της ανάπτυξής τους. Θα έπρεπε να δινόταν περισσότερη έμφαση στην συνεργασία μεταξύ αρμόδιων Υπουργείων, Οργανισμών, Πανεπιστημίων, Ερευνητικών Φορέων, επαγγελματικών ενώσεων και συλλόγων, ΜΚΟ, ομάδων πολιτών κλπ. Επί του παρόντος, την πρωτοβουλία για συνεργασία επί συναφών θεμάτων την αναλαμβάνει κατά περίπτωση κάποιο επισπεύδον Υπουργείο. Στο Β4 σημείο 3 αναφέρεται ότι «Σε κεντρικό επίπεδο αρμόδιο υπουργείο για τη σύνταξη και εφαρμογή της ΕΧΣΘΧ και του ΘΧΣ είναι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Εφαρμόζεται από τη Γενική Διεύθυνση Χωρικού Σχεδιασμού σε συνεργασία με συναρμόδιες Διευθύνσεις και υπηρεσίες. καθώς και τα κατά περίπτωση συναρμόδια Υπουργεία.». Θα ήταν όμως προς την σωστή κατεύθυνση για την λήψη πρακτικών και εφαρμόσιμων αποφάσεων πολιτικής ακόμα και η θεσμοθέτηση συνεργασιών με ορισμό δι-υπουργικών επιτροπών με συντονιστή φορέα και εστιακά σημεία επαφής για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των συνεργασιών αυτών. Επίσης η συνεργασία Υπουργείων με φορείς πολιτών και ΜΚΟ κρίνεται απαραίτητη για την καλλίτερη εφαρμογή πολιτικών μέσω της συναίνεσης αλλά και διευκολύνει την συνέργεια πολιτικών με συναφείς στόχους.

 

Ως γενικό σχόλιο επί του κειμένου, θα ήταν χρήσιμο για την τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασης αλλά και για την υποστήριξη των θεμάτων που θίγονται, καθώς και για την επιβεβλημένη αναγκαιότητα για χάραξη πολιτικής να υπήρχαν ενδεικτικά στοιχεία ή παραπομπές σε βιβλιογραφικές αναφορές κυρίως θεσμικών οργάνων αλλά και Υπηρεσιών (π.χ. οργάνων της Ε. Επιτροπής, EUROSTAT, Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), ΕΛΣΤΑΤ). Το κείμενο θα αποκτούσε πιο ισχυρή διαπραγματευτική δεινότητα και τεκμηρίωση των πολιτικών επιλογών.

[Σοφία Ρεϊζοπούλου, Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας, ΕΛΚΕΘΕ]

Σχετικά με το Σχέδιο ΕΘΝΙΚΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΧΩΡΟ εκτός από την πλήρη απουσία των χωρικών στόχων της Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα για το 2030, που αναφέρονται και από τους συναδέλφους  Σ. Κατσανεβάκη και Σ. Γιακουμή,  δεν υπάρχει καμία ουσιαστική σύνδεση με τις Ευρωπαϊκές οδηγίες,  και ειδικότερα με την Θαλάσσια Στρατηγική και την Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα. Επιπλέον υπάρχει πλήρης σύγχυση των δύο παραπάνω οδηγιών πχ. σελ. 28 / Γ1 με τίτλο την «Οδηγία Πλαίσιο για τα Νερά» το κείμενο αναφέρεται σε άλλη περιβαλλοντική οδηγία της ΕΕ που είναι η Οδηγία Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική. Ενημερωτικά οι παραπάνω οδηγίες είναι: 1) Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα (ΟΠΥ) (2000/60/ΕΚ) και 2) Οδηγία Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική (ΟΠΘΣ), (2008/56/ΕΚ).

Άλλο κύριο σημείο είναι ότι το πλαίσιο Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής δεν έχει κατευθυντήριο χαρακτήρα για τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου Natura. Υπενθυμίζω ότι το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 17 Δεκεμβρίου 2020 (απόφαση C-849/19) εξέδωσε καταδικαστική απόφαση καταδεικνύοντας τη μη συμμόρφωση της Ελλάδας στις υποχρεώσεις της εφαρμογής της Ευρωπαϊκής οδηγίας 92/43/ΕΟΚ για την προστασία σημαντικών οικοτόπων και ειδών.

Σχετικά με την ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΧΩΡΟ η οποία αφαιρέθηκε από την ανάρτηση θα ήθελα να επισημάνω ότι εκτός της απουσίας των χωρικών στόχων της ΕΕ, η έκθεση έχει σειρά σημαντικών ανακριβειών σε σχέση με την εφαρμογή των ευρωπαϊκών οδηγιών πχ ΟΠΥ, ΟΠΘΣ που είναι άμεσα συνδεδεμένες με την εφαρμογή του ΘΧΣ. Στην έκθεση εκτός από τη σύγχυση των ευρωπαϊκών οδηγιών για τη θάλασσα, παρατηρούνται σημαντικά λάθη και σε επιστημονικούς όρους (πχ ο όρος AZTI προτείνεται ως δείκτης εκτίμησης της οικολογικής κατάστασης θαλάσσιων οικοσυστημάτων, ενώ στην πραγματικότητα είναι ερευνητικό κέντρο στην Ισπανία). Επιπλέον, με βάση το συνοπτικό πίνακα πηγών περιβαλλοντικής πληροφορίας για τις Ελληνικές θάλασσες οι μελετητές μοιάζει να αγνοούν τη συλλογή δεδομένων που γίνεται στο πλαίσιο των δικτύων παρακολούθησης στα πλαίσια των οδηγιών ΟΠΥ (2012-2015, 2018-2023) και ΟΠΘΣ (2018-2023), αλλά και πολλές άλλες σημαντικές βάσεις δεδομένων για το θαλάσσιο περιβάλλον.
Τέλος, συμφωνώ με τη συνάδελφο Σ. Γιακουμή ότι προκαλεί ερωτήματα πώς από την ομάδα σύνταξης της έκθεσης απουσιάζουν ειδικοί σε θέματα σχετικά με το θαλάσσιο περιβάλλον –εκτός του ενός ερευνητή με εξειδίκευση σε υδατοκαλλιέργειες.  Δυστυχώς η έλλειψη ειδικών επιστημόνων έχει ως αποτέλεσμα να απουσιάζουν από την έκθεση βασικές αρχές και μεθοδολογίες χωρικών προσεγγίσεων και αναλύσεων περιβαλλοντικών δεδομένων.

[Νανά Τσούμα Κακαβούλη]

Επειδή οι δυο κυρίες Σ. Γιακουμή και Σ.Ρεϊζοπούλου αναφέρθηκαν στην  ΕΚΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΧΩΡΟ που εκπονήθηκε από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και η οποία αφαιρέθηκε από την ανάρτηση , θα ήθελα  να σημειώσω πως στη σελίδα 127, στο Κεφάλαιο Γ,  Γενικές κατευθύνσεις της ΕΧΣΘΧ , ββ) Συμμετοχικές διαδικασίες και διαδικασίες διαβούλευσης,  αναφέρονται πολύ σημαντικά στοιχεία αναφορικά με την αναγκαιότητα της ουσιαστικής εμπλοκής της τοπικής κοινωνίας σε όλα τα στάδια του σχεδιασμού καθώς είναι αυτές  που αποτελούν τους φυσικούς χρήστες του χώρου και έχουν την τοπική γνώση των ζητημάτων  και πως η διασφάλιση της συμμετοχής και εμπλοκής των τοπικών κοινωνιών απαιτεί μεγάλα περιθώρια διαβούλευσης  και ευρεία και στοχευμένη πληροφόρησή τους, όπως επισημαίνει στα πιο πάνω σχόλια του και ο κύριος Ν. Χαραλαμπίδης
<h5></h5>

[Βασιλική Βασιλοπούλου, Ι.ΘΑ.ΒΙ.Π.Ε.Υ., ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.]

Σχόλια σχετικά με το Σχέδιο Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για το Θαλάσσιο Χώρο (ΕΧΣΘΣ)

Ξεκινώντας από τον τίτλο, θα συμφωνήσω με την πρόταση του Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. για αλλαγή του σε ‘Εθνική Στρατηγική για το Θαλάσσιο Χωρικό Σχεδιασμό’, η οποία αποδίδει καλύτερα το περιεχόμενο της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ και αντίστοιχα το ν.4546 με τον οποίο η τελευταία ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία.

Στη συνέχεια, αναφέρεται στο  εισαγωγικό κεφάλαιο ότι ‘η ΕΧΣΘΧ μαζί με τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια (ΘΧΠ) συνθέτουν τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, και αποτελούν ένα συνεκτικό, πολυεπίπεδο πλαίσιο για την ανάπτυξη του θαλάσσιου σχεδιασμού’ και σημειώνεται ότι ‘τα ΘΧΠ δεσμεύονται από τις ρυθμίσεις και εναρμονίζονται προς τις κατευθύνσεις των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων (ΕΧΠ), τις οποίες συντονίζουν στο χωρικό πεδίο εφαρμογής τους, εξειδικεύουν, συμπληρώνουν και τροποποιούν, μόνον εφόσον παρέχεται ρητώς η δυνατότητα αυτή από το ΕΧΠ.’ Από τα παραπάνω καθίσταται σαφές ότι ο ΘΧΣ, αν και αποτελεί μια ολοκληρωμένη διαδικασία καταμερισμού του θαλάσσιου χώρου με βάση περιβαλλοντικούς και κοινωνικο-οικονομικους στόχους, οι οποίοι θα πρέπει να τεθούν στο πλαίσιο μιας απόλυτα διαφανούς συμμετοχικής διαδικασίας  σε κάθε επί μέρους περιοχή, αντανακλώντας ένα διακριτό κοινωνικό-οικολογικό σύστημα, δεσμεύεται από τα ΕΧΠ, τα οποία αφορούν μια συγκεκριμένη οικονομική δραστηριότητα/μεμονωμένες δράσεις  (πχ το ΕΧΠ για την Υδατοκαλλιέργεια). Η προσέγγιση αυτή θεωρώ ότι δεν πρόκειται να συμβάλλει σε αποτελεσματικό ΘΧΣ, ο οποίος οφείλει να λάβει υπόψη πολλαπλούς στόχους βιώσιμης ανάπτυξης σε επίπεδο περιφερειακής ενότητας, σε συνδυασμό με  τη στρατηγική ‘Έξυπνης Εξειδίκευσης’  (RIS3) και τα ανταγωνιστικά  πλεονεκτήματα και τις ιδιαιτερότητες των διάφορων κοινωνικό-οικολογικών συστημάτων. Στη συνέχεια προφανώς θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα ισχύοντα νομοθετικά πλαίσια (όπως πχ τα ΕΧΠ) και να γίνει η απαραίτητη εναρμόνιση τους, στο πλαίσιο ανάπτυξης μιας  ολοκληρωμένης διαδικασίας διακυβέρνησης/ λήψης αποφάσεων,  οι οποίες σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να στηρίζονται σε μια ποικιλόμορφη βάση γνώσεων, που θα προέρχονται από κατάλληλα συντονισμένη διεπιστημονική συνεργασία, απαραίτητη για την κάλυψη των φιλοδοξιών του ΘΧΣ. Υπό το πρίσμα αυτό η αναφορά που γίνεται στο Δ2 (Δραστηριότητες στο θαλάσσιο χώρο) σχετικά με το ότι ‘μέσω του συντονισμού των Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων με τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, θα διασφαλιστεί η ολοκληρωμένη και βιώσιμη αξιοποίηση των φυσικών και πολιτιστικών πόρων με στόχο την οικονομική ανάπτυξη και ενδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής, ιδιαίτερα σε απομακρυσμένες νησιωτικές περιοχές’ είναι προς τη σωστή κατεύθυνση.

 

Σχετικά με τις ‘Κατευθύνσεις Εθνικών και Τομεακών Σχεδίων και Προγραμμάτων για Παραγωγικές δραστηριότητες’ και ειδικά για τους κλάδους αλιείας και υδατοκαλλιέργειας, θα ήθελα να σημειώσω ότι οι προκλήσεις βιώσιμης ανάπτυξης που αντιμετωπίζουν οι κλάδοι αυτοί είναι εντελώς διαφορετικές. Στο πλαίσιο του Σχεδίου ΕΧΣΘΧ, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στον κλάδο της Υδατοκαλλιέργειας, και κάτι αντίστοιχο θα περίμενε κανείς να συμβεί και για τον κλάδο της αλιείας αφού όπως άλλωστε αναφέρεται στο Σχέδιο ‘Η αλιευτική δραστηριότητα αποτελεί ένα παραδοσιακό κλάδο απασχόλησης στην Ελλάδα και μία σημαντική πηγή εισοδήματος ιδιαίτερα για τις νησιωτικές και παράκτιες περιοχές’. Η αναφορά που σχετίζεται με τη διερεύνηση δυνατότητας χωροθέτησης μονάδων υδατοκαλλιέργειας σε περιοχές ανοιχτής θάλασσας στο πλαίσιο αναθεώρησης του σχετικού Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου είναι σε συμφωνία με παρόμοιες τάσεις που επικρατούν σε πανευρωπϊκό επίπεδο. Αποτελέσματα από ελληνικές μελέτες (πχ του ερευνητικού προγράμματος Interreg ADRION ARIEL) έχουν δείξει ότι κάτι τέτοιο θα συνέβαλλε στη μείωση των υπαρχουσών συγκρούσεων μεταξύ δραστηριοτήτων (όπως μεταξύ υδατοκαλλιέργειας και παράκτιας αλιείας, αλλά και τουρισμού)  στην παράκτια ζώνη. Μάλιστα οι συγκρούσεις αυτές πιθανότατα θα ενταθούν στο πλαίσιο εφαρμογής του προαναφερόμενου ΕΧΠ, οπότε νέες μονάδες αναμένεται να αναπτυχθούν σε περιοχές που αποτελούν παραδοσιακά αλιευτικά πεδία της παράκτιας αλιείας (αποτελέσματα ερ. προγράμματος Interreg ADRION PORTODIMARE), κάτι το οποίο καλείται να αποτρέψει ο ΘΧΣ μέσα από πολυτομεακή συμμετοχική διαδικασία, και με την ανάπτυξη κατάλληλης μεθοδολογίας σχεδιασμού κα διαχείρισης των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων και χρήσεων στο θαλάσσιο χώρο. Επιπλέον, η συνύπαρξη βιώσιμης υδατοκαλλιέργειας και  ζωνών Natura 2000, θα μπορούσε να εξετάζεται κατά περίπτωση. Η γενίκευση όμως που γίνεται στο κεφάλαιο 5 (Προστατευόμενες Περιοχές και Ενάλιοι Πόροι), και η οποία βασίζεται στο Πολυετές Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών 2021-2030,  αναφέρει ότι το ‘σύνολο των λιμνοθαλασσών βρίσκεται εντός περιοχών δικτύου Natura 2000 και οι (υδατοκαλλιεργητικές) δραστηριότητες εντός αυτών έχουν θετικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, χαμηλές ενεργειακές απαιτήσεις, μειωμένη χρήση κάθε τύπου χημικών, (οπότε αυτές) πρέπει να έχουν πρόκριμα σε σχέση με άλλες μορφές, θα πρέπει να αποφεύγεται στο πλαίσιο της ΕΧΘΧΣ. Οι λιμνοθάλασσες αποτελούν ιδιαίτερα ευαίσθητα οικοσυστήματα, και προφανώς όσο και περιορισμένο και ενδεχομένως μηδενικό μπορεί να είναι το αποτύπωμα μιας συγκεκριμένης δραστηριότητας, πολύ δύσκολα θα μπορούσε να είναι θετικό, και σε κάθε περίπτωση η αξιολόγηση του προσήμου και του  μεγέθους του αποτυπώματος της στο περιβάλλον χρήζει εξειδικευμένης μελέτης. Άλλωστε όπως αναφέρεται και στο Δ7 (Θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές (ΘΠΠ)), το βασικό πλαίσιο κατευθύνσεων για το ΘΧΣ σε ΘΠΠ θα αναπτυχθεί σε συνάρτηση με την εφαρμογή σχετικών Ευρωπαϊκών Οδηγιών (πχ για την προστασία των υδάτων (2000/60/ΕΚ) (Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα (ΟΠΥ)), την ισορροπημένη ανάπτυξη θαλάσσιων δραστηριοτήτων με στόχο την επίτευξη καλής περιβαλλοντικής κατάστασης  (ΚΠΚ) (2017/845/EE) (Οδηγία Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική (ΟΠΘΣ)). Τα προαναφερόμενα βεβαίως δεν θα πρέπει να αφορούν μόνο σε ΘΠΠ, αλλά ουσιαστικά να αποτελούν απόλυτα διασυνδεδεμένες δράσεις κατά τις οποίες η εφαρμογή των περιβαλλοντικών πολιτικών και τα αποτελέσματα που προκύπτουν, να τροφοδοτούν την εφαρμογή ΘΧΣ με τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με την επίτευξη ΚΠΚ στις ελληνικές θάλασσες, που άλλωστε αποτελεί έναν από τους στόχους της ΕΧΣΘΧ, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο και στην αποκατάσταση υποβαθμισμένων θαλάσσιων οικοσυστημάτων (πρώτο κεφάλαιο, Άρθρο 3).

Όσον αφορά στις κατευθυντήριες αρχές και στο χαρακτήρα του σχεδιασμού (πρώτο κεφάλαιο, Άρθρο 2), είναι σαφές ότι οι στρατηγικές επιλογές θα τεθούν σε μεγάλη (πχ εθνική) κλίμακα αλλά ο ουσιαστικός σχεδιασμός θα γίνει σε περιφερειακό, και ίσως τοπικό (πχ σε περίπτωση ύπαρξης ΘΠΠ στα όρια μιας περιφερειακής ενότητας) επίπεδο με τη μέγιστη δυνατή συμμετοχικότητα. Είναι προφανής επομένως η ανάγκη για μια ενιαία βάση γεωχωρικής πληροφορίας για τη χαρτογραφική απεικόνιση, περιβαλλοντικών και κοινωνικο-οικονομικών δεδομένων, όπως αναφέρεται στο ίδιο άρθρο, πάνω στην οποία θα αναπτυχθούν κατάλληλα σχεδιαστικά σενάρια, από τα οποία με βάση διαφανή διαβούλευση και πιθανές ανταλλαγές (trade-offs) θα επιλεγεί εκείνο που θα συγκεντρώσει τη μεγαλύτερη αποδοχή από τους εμπλεκόμενους τελικούς χρήστες, συμπεριλαμβανόμενης ασφαλώς και της τοπικής κοινωνίας. Όμως τα χαρτογραφικά -ψηφιακά υπόβαθρα κλίμακας  που αναφέρονται στο άρθρο 11 του τρίτου κεφαλαίου, δεν θα πρέπει να είναι δεσμευτικά, διότι για παράδειγμα η μελέτη σωρευτικών επιπτώσεων από ανθρώπινες δραστηριότητες στο οικοσύστημα ΘΠΠ, και ανάλογα με τα είδη προτεραιότητας στα οποία στοχεύει, θα χρειαστεί πιθανόν δεδομένα μεγαλύτερης ανάλυσης ώστε να προταθούν κατάλληλα (χωρικά) διαχειριστικά μέτρα. Στο πλαίσιο αυτό ο ΘΧΣ σε ότι αφορά πχ. στον κλάδο του yachting (Αρθρο 3, κεφ Α4. Θαλάσσιος Τουρισμός) οφείλει να λάβει υπόψη στο σχεδιασμό,  εκτός  από  τις υφιστάμενες δραστηριότητες τουρισμού των πλοίων αναψυχής –yachting,  και τις χωρικές ανάγκες που προϋποθέτει  η ανάπτυξη του κλάδου αυτού, ιδίως σε έργα υποδομής, όχι μόνο με γνώμονα να ικανοποιούν τις απαιτήσεις των επιβαινόντων τουριστών των yachts, αλλά και προκειμένου να υπάρχει το ελάχιστο δυνατό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Στο θαλάσσιο πάρκο της Αλοννήσου, πρόσφατη μελέτη (ερ. πρόγραμμα Interreg MED AMAre), η οποία βασίστηκε σε δεδομένα μικρής κλίμακας, έδειξε το σημαντικό αποτύπωμα των σκαφών αναψυχής στα λιβάδια ποσειδωνίας που βρίσκονται σε παράκτιες περιοχές της εν λόγω ΘΠΠ, γεγονός που θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στο χωρικό σχεδιασμό σχετικών έργων υποδομής (πχ. αγκυροβολίων με περιορισμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα)..

Στην ενότητα Γ (διασφάλιση της βιωσιμότητας του θαλάσσιου οικοσυστήματος ) του ίδιου κεφαλαίου υπάρχει αναφορά στην ΟΠΘΣ (αν και ως τίτλος στο  Γ1 αναφέρεται  η ΟΠΥ που έχει πεδίο εφαρμογής τα παράκτια υδατικά σώματα για τα οποία γίνεται αναφορά στην παράγραφο 3), και στη συνέχεια γίνεται επιλεκτική αναφορά σε  στοιχεία που αφορούν σε τρεις Περιγραφείς της ΟΠΘΣ, ενώ η ΚΠΚ των θαλασσών της ΕΕ σύμφωνα με την ΟΠΘΣ γίνεται με βάση 11 Περιγραφείς (κάτι που σαφώς αναφέρεται στο Άρθρο 12 του τετάρτου κεφαλαίου).

Στο δεύτερο κεφάλαιο (Αρθρο 4Α4) εντύπωση επίσης κάνει η αναφορά σε επιλεγμένες δραστηριότητες που αναφέρεται ότι αποτελούν πιέσεις για τις ΘΠΠ ενώ δεν περιλαμβάνεται ο τουρισμός (το παράδειγμα που έφερα πιο πάνω για την Αλόννησο) ,αλλά και η υδατοκαλλιέργεια (βλέπετε ενότητα Θ3 του ίδιου Άρθρου). Συνεπώς επειδή οι πιέσεις που ασκούνται στις διαφορετικές ΘΠΠ και περιοχές του δικτύου Natura 2000 ποικίλλουν, καλό είναι να μην υπάρχουν και πάλι τέτοιου είδους γενικεύσεις. Ειδικά σε ό,τι αφορά στην αλιεία, είναι προφανές ότι ο ΘΧΣ δεν μπορεί να υποκαταστήσει την αλιευτική διαχείριση για την οποία αρμόδια είναι η οικεία Διεύθυνση του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, και ασφαλώς διάφορες απαγορεύσεις για πχ συρόμενα αλιευτικά εργαλεία σε κηρυγμένους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους ήδη υπάρχουν, ενώ η λήψη μέτρων για περισσότερο επιλεκτικά εργαλεία δεν σχετίζεται (άμεσα τουλάχιστον) με στόχους του ΘΧΣ. Συνεπώς η ανάγκη δημιουργίας ομάδας εργασίας με εκπροσώπους από τα αρμόδια Υπουργεία που εμπλέκονται σε θέματα ΘΧΣ είναι απαραίτητη, ενώ εκτός από την επίτευξη αποτελεσματικής οριζόντιας διακυβέρνησης, εξίσου σημαντική είναι και η κάθετη (κεντρική διοίκηση/περιφερειακές ενότητες/τοπικές κοινωνίες).

Στο τρίτο κεφάλαιο και με βάση τα προαναφερόμενα, θεωρώ προφανές ότι στο Άρθρο 9 και σχετικά με τους κανόνες χωρικής οργάνωσης και ανάπτυξης του θαλάσσιου χώρου στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης θαλάσσιου και χερσαίου χωρικού σχεδιασμού θα πρέπει να γίνουν αλλαγές αναφορικά με το δεσμευτικό χαρακτήρα των ΕΧΠ στον ΘΧΠ. Θεωρώ ότι είναι απολύτως σαφές ότι δεν μπορεί οι προβλέψεις που έχουν γίνει αρκετά χρόνια πριν και αφορούν σε μεμονωμένες δράσεις να αποτελούν δέσμευση για μια διαδικασία που ξεκινάει τώρα, είναι απόλυτα συμμετοχική, πολύ-τομεακή και στηρίζεται στην οικοσυστημική προσέγγιση. Σχετική εναρμόνιση των ΕΧΠ, αλλά και των ΠΧΠ θα πρέπει αντίστοιχα να προβλέπεται στο πλαίσιο της αναθεώρησης τους.

Στο τέταρτο κεφάλαιο ,ο θαλάσσιος χώρος φαίνεται να υποδιαιρείται σε τέσσερες περιοχές (Β. Αγαίο κ Ν. Αιγαίο, Θάλασσα Κρήτης και Ιόνιο πέλαγος), ακολουθώντας την αντίστοιχη υποδιαίρεση που  ΕΧΠ για τον Τουρισμό, και τα όρια των περιοχών αυτών αναφέρεται ότι θα οριστούν με Απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Όσον αφορά στις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν οι περιοχές  για να ενταχθούν σε μια χωρική ενότητα για την οποία θα εκπονηθεί Θαλάσσιο Χωροταξικό Πλαίσιο, αναφέρεται ότι ‘περιοχές που παρουσιάζουν μεγάλη συγκέντρωση ή πιέσεις από την ανάπτυξη παραγωγικών δραστηριοτήτων και ταυτόχρονη επικάλυψη ή/και συνύπαρξη ενός σημαντικού περιβαλλοντικού στοιχείου, θα πρέπει να περιληφθούν στην ίδια Θαλάσσια Περιοχή και να μην διαχωριστούν, προκειμένου το προς εκπόνηση σχετικό με την περιοχή αυτή Θαλάσσιο Χωροταξικό Πλαίσιο να είναι σε θέση να μελετήσει και να διαχειριστεί συνολικά τις παραπάνω ιδιαιτερότητες’.  Ένα από τα βήματα εφαρμογής ΘΧΣ είναι η ανάλυση και χαρτογράφηση των υπαρχουσών δραστηριοτήτων/χρήσεων, και εν συνεχεία η πρόβλεψη και χαρτογράφηση είτε επέκτασης υπαρχουσών χρήσεων (πχ θέσπιση νέων ΘΠΠ, σύμφωνα με τους ποσοτικούς στόχους που αναφέρονται στη Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα 2030, επέκταση υδατοκαλλιέργειών κλπ) αλλά και για χωροθέτηση νέων δραστηριοτήτων (πχ. αιολικά πάρκα σε κατάλληλα επιλεγμένες περιοχές). Μέσα από την παραπάνω προσέγγιση θα πρέπει να καταβάλλεται προσπάθεια για τον εντοπισμό και μείωση των συγκρούσεων ανάμεσα στις υφιστάμενες αλλά κ με τυχόν μελλοντικές χρήσεις, και ενδεχομένως αύξηση των πιθανών συνεργειών μεταξύ τους (χάριν παραδείγματος αναφέρεται στο Σχέδιο η πολλαπλή χρήση  αιολικών πάρκων και υδατοκαλλιέργειων, αλλά προς το παρόν η υπάρχουσα τεχνογνωσία δεν επιτρέπει την επιτυχημένη συνύπαρξη τους, κάτι που εντοπίστηκε και στο πλαίσιο του ερ. προγράμματος H2020 MUSES, ενώ φαίνεται πιθανότερη η συνέργεια ανάμεσα σε δραστηριότητες όπως η αλιεία και ο τουρισμός). Συγχρόνως, η χωροθέτηση των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων δεν  θα πρέπει να επηρεάζει αρνητικά το θαλάσσιο οικοσύστημα, και ασφαλώς ‘Περιοχές που εντάσσονται π.χ. σε μία περιοχή Natura, θα πρέπει να ολοκληρώνονται χωρικά στην ίδια Θαλάσσια Περιοχή, προκειμένου το επερχόμενο Θαλάσσιο Χωροταξικό Πλαίσιο να μελετήσει χωρίς ασυνέχειες τον εν λόγω φυσικό πόρο’. Σύμφωνα λοιπόν με τα παραπάνω αναμένεται κάποιες δραστηριότητες, όπως οι αλιευτικές, να  επεκτείνονται σε ευρύτερες περιοχές του θαλάσσιου χώρου, και το χωρικό τους αποτύπωμα να είναι δυναμικού χαρακτήρα, ακολουθώντας τη δυναμική των αλιευτικών αποθεμάτων, ενώ κάποιες άλλες, όπως οι ΘΠΠ, οι υδατοκαλλιέργειες, τα αιολικά πάρκα, να χωροθετούνται σε συγκεκριμένα σημεία θαλάσσιων περιοχών με βάση τα κατά περίπτωση κριτήρια καταλληλότητας. Δεν είναι επομένως κατανοητή η αναφορά στο ότι ‘περιοχές που παρουσιάζουν μεγάλη συγκέντρωση ή πιέσεις από την ανάπτυξη παραγωγικών δραστηριοτήτων και ταυτόχρονη επικάλυψη ή/και συνύπαρξη ενός σημαντικού περιβαλλοντικού στοιχείου θα περιληφθούν στην ίδια Θαλάσσια Περιοχή για να είναι σε θέση το ΘΧΠ να μελετήσει και να διαχειριστεί συνολικά τις παραπάνω ιδιαιτερότητες’ και πιθανόν χρειάζεται επαναδιατύπωση. Τα ΘΧΠ θα πρέπει να είναι ευέλικτα, όπως αναφέρεται και στο Σχέδιο ΕΧΣΘΧ, να αντανακλούν το δυναμικό χαρακτήρα του θαλάσσιου χώρου, λαμβάνοντας υπόψη και τις επιδράσεις που θα έχει η κλιματική αλλαγή, και να επιτρέπουν κατάλληλη προσαρμογή ύστερα από αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας τους και πάντοτε μέσα από συμμετοχικές διαδικασίες και με ουσιαστική συνεργασία ανάμεσα στους εμπλεκόμενους φορείς (διοικητικούς, ερευνητικούς, παραγωγικούς, κοινωνικούς).

 

[Εργαστήριο Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικής Ανάπτυξης, Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχ/κων, ΕΜΠ]

Παρατηρήσεις επί της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο

Η Εθνική Χωρική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χώρο αποτελεί το πρώτο βήμα εφαρμογής της Οδηγίας 2014/89/ΕΕ, όπως έχει ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο με τον νόμο 4546/2018, όπως τροποποιήθηκε με τον νόμο 4759/2020. Σύμφωνα με το άρθρο 5 του νόμου, ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός περιλαμβάνει: (α) την Εθνική Χωρική Στρατηγική για τον Θαλάσσιο Χώρο και (β) τα Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια. Συνεπώς η Εθνική Χωρική Στρατηγική αποτελεί το πρώτο βήμα εκπλήρωσης των υποχρεώσεων της χώρας, που απορρέουν από την οδηγία 2014/89/ΕΕ. Είναι ένα σημαντικό πρώτο βήμα προκειμένου να τεθεί το στρατηγικό πλαίσιο εκπόνησης των Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων.

Ωστόσο, διαπιστώνεται σημαντική καθυστέρηση σε σχέση με το τεθέν χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των απαιτήσεων της Οδηγίας, δηλαδή την υποχρέωση ολοκλήρωσης του σχεδιασμού μέχρι την 31^η Μαρτίου 2021. Αυτή η καθυστέρηση εγείρει ερωτήματα τόσο για τις αιτίες όσο και για τα αποτελέσματά της. Δεν υπάρχει ενημέρωση αναφορικά με τις αιτίες, που έχουν οδηγήσει σε αυτή την καθυστέρηση. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι προφανώς θα κινηθεί από την Ε.Ε. η διαδικασία μη συμμόρφωσης και επιβολής προστίμου προς την Ελλάδα.

Το κείμενο του σχεδίου Πράξης Υπουργικού Συμβουλίου (ΠΥΣ) παρουσιάζει δομικά προβλήματα και εννοιολογικές συγχύσεις. Σε πολλά σημεία του κειμένου επιλέγονται όροι, που δεν αντιστοιχούν στους συνήθεις επιστημονικούς όρους, δημιουργώντας ζητήματα ερμηνείας και παρερμηνείας. Επίσης, σε πολλά σημεία διαπιστώνονται αντικρουόμενες αναφορές και αμφισημίες.

Κύριο δομικό πρόβλημα είναι η σύγχυση, που επικρατεί μεταξύ σκοπού, στόχων και κατευθύνσεων. Παρά το γεγονός ότι αφιερώνονται πολλές σελίδες στους σκοπούς, τα αναφερόμενα δεν συνιστούν σκοπό, αλλά κατευθύνσεις και στόχους. Κατά συνέπεια, δεν προκύπτει ποιό είναι το όραμα για τον θαλάσσιο χώρο. Παράλληλα, προηγείται η αναφορά σε ειδικότερα κεφάλαια για τους στόχους και τις κατευθύνσεις, που σε πολλές περιπτώσεις δεν αποτελούν στόχους ή κατευθύνσεις, αλλά διαδικασίες, σχέδια κλπ. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία λειτουργική συνάρθρωση σκοπού – στόχων – κατευθύνσεων, στη λογική του δενδρογράμματος, όπως επιτάσσει η επιστήμη για τα κείμενα στρατηγικής. Δεν υπάρχει, δηλαδή εξειδίκευση του σκοπού – οράματος σε στόχους και των στόχων σε κατευθύνσεις. Τα αναφερόμενα αποτελούν, κατά κύριο λόγο, σκόρπιες ιδέες χωρίς συνοχή.

Στην καταγραφή των νομικών και τεχνικών κειμένων, που λαμβάνονται υπόψη διαπιστώνονται σημαντικές ελλείψεις, όπως η Σύμβαση της Βαρκελώνης και τα Πρωτόκολλα της, η Agenda 2030, η Θαλάσσια Στρατηγική κλπ.

Η Σύμβαση της Βαρκελώνης, που αποτελεί το περιφερειακό πλαίσιο συνεργασίας των χωρών της Μεσογείου θάλασσας για την προστασία του θαλάσσιου και του παράκτιου περιβάλλοντος, δεν έχει ενταχθεί επαρκώς στο κείμενο της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο, με αποτέλεσμα να γίνονται αναφορές στην ανάγκη δημιουργίας πλαισίου συνεργασίας. Σημειώνεται ότι τα Πρωτόκολλα της Σύμβασης είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την προστασία του θαλάσσιου και του παράκτιου περιβάλλοντος.

Σε όλο το κείμενο παρατηρείται μια αμηχανία προσέγγισης του θαλάσσιου χώρου. Η προσέγγιση εξαντλείται σε μια μάλλον πολεοδομική και καθόλου χωροταξική προσέγγιση, η οποία εστιάζει κυρίως στον παράκτιο και ελαχίστως στον θαλάσσιο χώρο. Ακολουθείται μια ανεστραμμένη προσέγγιση του θαλάσσιο χώρου, ως επέκταση του χερσαίου χώρου. Με λίγα λόγια, ενώ ο χερσαίος παράκτιος χώρος εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής του νόμου, αποτελεί το κύριο μέλημα του σχεδίου ΠΥΣ και ο θαλάσσιος χώρος αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αντικρουόμενων αναφορών αποτελεί το γεγονός ότι ως στόχος της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο αναφέρεται η εκπόνηση ενός θαλάσσιου χωροταξικού σχεδίου, ενώ κάτι τέτοιο δεν προκύπτει από το υπόλοιπο κείμενο της ΠΥΣ. Γιατί τίθεται ως στόχος η εκπόνηση ενός σχεδίου εξαρχής; Πώς αυτό καλύπτει τις υποχρεώσεις της χώρας; Παράλληλα και εδώ διαπιστώνεται σύγχυση εννοιών, καθώς δίνεται ως ορισμός της Εθνικής Χωρικής Στρατηγικής για τον Θαλάσσιο Χώρο, ο ορισμός του νόμου για τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό.

Στο άρθρο 1 αναφέρεται ότι η Στρατηγική έχει ως απώτερο στόχο την εκπόνηση ενός θαλάσσιου χωροταξικού σχεδίου. Ωστόσο, η χωρική στρατηγική για τον θαλάσσιο χώρο από τη φύση της έχει ως απώτερο στόχο τη διαμόρφωση ενός χωρικού οράματος για τον θαλάσσιο χώρο, τον ορισμό χωρικών στόχων και την παροχή χωρικών κατευθύνσεων για τις θαλάσσιες δραστηριότητες και τις θαλάσσιες περιοχές, την επίλυση συγκρούσεων κλπ, αλλά και τον όρων επιλογής των περιοχών, που χρήζουν ειδικότερης μελέτης μέσω της εκπόνησης θαλάσσιων χωροταξικών σχεδίων.

Στην περίπτωση των γεωχωρικών δεδομένων γίνεται επιλογή να βασισθεί στο ΘΑΛ-ΧΩΡ 1 και όχι στις απαιτήσεις της Οδηγίας INSPIRE, τον συντονισμό της οποίας έχει η Διεύθυνση Γεωχωρικών Πληροφοριών του ΥΠΕΝ. Επισημαίνεται δε, ότι δεν αποτελεί αντικείμενο μιας Στρατηγικής η προώθηση συγκεκριμένων προγραμμάτων, αλλά ο προσδιορισμός του οράματος, των στόχων και των κατευθύνσεων.

Ο όρος θαλάσσια χωροταξικά σχέδια χρησιμοποιείται εναλλάξ με τον όρο θαλάσσια χωροταξικά πλαίσια δημιουργώντας σύγχυση στον αναγνώστη και κατ’ επέκταση σε όσους θα κληθούν να εφαρμόσουν την Στρατηγική. Ωστόσο, η τροποποίηση του νόμου ενσωμάτωσης μιλάει σαφώς για Θαλάσσια Χωροταξικά Πλαίσια. Διαπιστώνεται δηλαδή, κατά περίπτωση, απόκλιση ακόμα και σε σχέση με τους όρους, που έχουν υιοθετηθεί από τον ίδιο τον νόμο ενσωμάτωσης, όπως ισχύει. Αυτό, βέβαια, καταδεικνύει ακριβώς το πρόβλημα οργάνωσης των επιπέδων σχεδιασμού του θαλάσσιο χώρου, που διαπιστώνεται στο σύνολο του κειμένου. Η συχνή αναφορά σε σχέδια χρήσεων, σαφώς δεν αποτελεί χωροταξικό σχεδιασμό, και προφανώς αποκλίνει από το πνεύμα της Οδηγίας.

Τα ζητήματα αλληλεπίδρασης μεταξύ του χερσαίου και του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού εξαντλούνται σε κανονιστικές προβλέψεις «διασφάλισης» της υπεροχής του χερσαίου χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, χωρίς στρατηγική θεώρηση του ζητήματος. Αποτέλεσμα αυτού, είναι τελικά να λείπει η προσέγγιση του θαλάσσιου χώρου με βάση τις ανάγκες των θαλάσσιων δραστηριοτήτων, αλλά αυτό να επιχειρείται με όρους διασφάλισης των χερσαίων παράκτιων δραστηριοτήτων.

Εν κατακλείδι, το κείμενο της ΠΥΣ, που έχει τεθεί σε διαβούλευση, είναι πρόχειρο, στερείται επιστημονικής και συντακτικής επιμέλειας και σαφήνειας.

[Κάρκα Λένα Δρ Αρχιτέκτων -Χωροτάκτης]

Α. Αν και η Εκθεση που συνόδευε τη Στρατηγική στην ιστοσελίδα διαβούλευσης του ΥΠΕΝ έχει τελικά αποσυρθεί, είναι σαφές ότι η ύπαρξη αιτιολογικής έκθεσης είναι απολύτως απαραίτητη, όπως απαραίτητη είναι και η εναρμόνιση των δύο κειμένων. Η πρώτη διαπίστωση, όμως, είναι ότι το σχέδιο της Στρατηγικής δεν ανταποκρίνεται στο πεδίο αναφοράς και στους στόχους της Έκθεσης αλλά ούτε και στην σχετική Νομοθεσία

Η Εκθεση αναφέρεται στα θαλάσσια ύδατα και το θαλάσσιο τμήμα της παράκτιας ζώνης, ενώ το σχέδιο της απόφασης αναφέρει στο άρθρο 2 παρ. Γ1 ότι αντικείμενο αποτελούν μόνο οι θαλάσσιες δραστηριότητες και όχι οι δραστηριότητες στα παράκτια ύδατα

Β. Εκτός από την προηγούμενη παρατήρηση για το χώρο εφαρμογής της Στρατηγικής, ασάφειες και διαφοροποιήσεις διαπιστώνονται και σε άλλα σημεία. Στο άρθρο 2.Α1.για την Περιοχή εφαρμογής της ΕΧΣΘΧ η διατύπωση «δεν απαιτείται ο προσδιορισμός με κριτήριο την τοπολογική συνέχεια….μπορεί να αφορά σε διακριτούς θαλάσσιους χώρους ειδικού ενδιαφέροντος στη βάση του είδους της έντασης και της έκτασης» αφήνει να διαφανεί ότι οι θαλάσσιοι χώροι εφαρμογής δεν προσδιορίζονται με γεωγραφικά χαρακτηριστικά αλλά μπορούν να ορίζονται με βάση συγκεκριμένες ανάγκες, δηλαδή παραπέμπει σε ad hoc σχεδιασμό.

Βασικό σημείο που χρήζει αποσαφήνισης είναι η σχέση με τον παράκτιο και γενικότερα το χερσαίο χώρο. Σε άλλα σημεία της Στρατηγικής υπάρχει σαφής σύνδεση μεταξύ χερσαίου-παράκτιου-θαλάσσιου χώρου, ενώ σε άλλα προκύπτει πλήρης αποσύνδεση. Σχετικά σημειώνονται τα εξής:

Στην έναρξη του τμήματος ΙΙΙ «Εκτιμώντας ιδίως τα ακόλουθα» που αναφέρεται στα Θαλάσσια Χωροταξικά Σχέδια υπάρχει σαφής διασύνδεση μεταξύ χερσαίου και θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. Ομοίως, στην ενότητα Δ2 που αναφέρεται στο συντονισμό των Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων με τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια. Αντίθετα, στο καθαυτό κείμενο της Στρατηγικής προκύπτει η ΑΠΟΣΥΝΔΕΣΗ τους με βάση τις παρακάτω αναφορές:

Στο άρθρο 2. Γ1 «Διασφάλιση συνοχής μεταξύ χερσαίου…….  σελ.19 , αναφέρεται ότι «Η ΕΧΣΘΧ αναγνωρίζει πως οι επίγειες (?) και ειδικά οι παράκτιες δραστηριότητες έχουν άμεσο αντίκτυπο στις θαλάσσιες περιοχές. Οι παράκτιες ζώνες αποτελούν το μεταβατικό χώρο μεταξύ της θάλασσας και της ενδοχώρας και ως εκ τούτου η ρύθμιση των δραστηριοτήτων τους πρέπει να βρίσκεται σε σύμπνοια με τις επιλογές και τους στόχους της ΕΧΣΘΧ».

Συσχέτιση μεταξύ θαλάσσιων και χερσαίων δραστηριοτήτων δεν επιχειρείται ούτε στα άρθρα που αφορούν θαλάσσιες δραστηριότητες, π.χ. στο άρθρο 3, ενώ, αντίθετα, υπάρχει στη συνέχεια το 3ο κεφάλαιο για το ζήτημα αυτό.

 Γ. Το εισαγωγικό τμήμα με τίτλο ΣΤΟΧΟΙ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΧΣΘΧ δεν αφήνει να διαφανεί το που αποσκοπεί η Θαλάσσια Στρατηγική. Ο σκοπός αποτελεί αντικείμενο του άρθρου 3 με βάση τον τίτλο αλλά στην πραγματικότητα στο άρθρο αυτό δίνονται κάποιες αποσπασματικές κατευθυντήριες αρχές που δεν αντιστοιχούν σε ολοκληρωμένη προσέγγιση, απλά εστιάζονται σε συγκεκριμένες δραστηριότητος τομεακού ενδιαφέροντος. Τα άρθρα 1 και 2 δεν περιλαμβάνουν τον σκοπό και, γενικότερα, δεν αποσαφηνίζουν τους στόχους της Στρατηγικής. Δεν είναι συνεπή με το υπόλοιπο κείμενο της ΕΧΣΘΧ και χρήζουν αναμόρφωσης. Ειδικότερα:

• Η ΕΧΣΘΧ δεν μπορεί να ορίζεται ως μια δημόσια διαδικασία <u>ανάλυσης</u> και κατανομής των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, διότι δεν αποτελεί χωροταξική μελέτη.
• Απώτερος στόχος της δεν μπορεί να είναι η εκπόνηση ενός θαλάσσιου χωροταξικού σχεδίου. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο όρος σχέδιο χρησιμοποιείται και σε άλλα σημεία, αντί για τον ορθό όρο «πλαίσιο».
• Σκοπός δεν μπορεί να είναι εκτός από τη διασφάλιση υγιών και ανθεκτικών θαλασσών, η υψηλή απορροφησιμότητα των διαθέσιμων κοινοτικών κονδυλίων.
• Στο άρθρο 2 παρ Β1. Χαρακτήρας του σχεδιασμού δίνονται κατευθύνσεις με καθαρά θεωρητικό χαρακτήρα για θέματα χωρικού σχεδιασμού που προσιδιάζουν σε διδακτικές σημειώσεις. Αντίστοιχα ζητήματα εντοπίζονται σχετικά με τις κλίμακες σχεδιασμού και τις διαδικασίες διαβούλευσης.

Δ. Προβληματικές είναι οι αναφορές της Στρατηγικής στις κλίμακες σχεδιασμού.

Στην τελική παρ 3 του άρθρου 1 αναφέρεται ότι η ΕΧΣΘΧ «θεωρεί πως η υιοθέτηση μικρής κλίμακας σχεδιασμού που αντιστοιχεί σε ήδη υφιστάμενο επίπεδο διοίκησης, θα αποτελέσει τη βέλτιστη επιλογή προς της συγκρότηση ενός πολυκεντρικού και δημοκρατικού συστήματος θαλάσσιας διακυβέρνησης». Η διατύπωση αυτή παραπέμπει σε επίπεδο Δήμου. Όμως, στην αμέσως επόμενη παρ Α1 του άρθρου 2 σημειώνεται «Προκρίνεται να ακολουθηθεί η επιλογή των επιπέδων της υπάρχουσας διοικητικής διάρθρωσης της χώρας (εθνικό, περιφερειακό, τοπικό)». Δηλαδή η κλίμακα αλλάζει.

Ε. Το κείμενο των άρθρων 1 2 και 3 χρήζει περαιτέρω επεξεργασίας προκειμένου να αποκτήσει μορφή κειμένου πολιτικής, να αποτελέσει ολοκληρωμένη προσέγγιση του θαλάσσιου και παράκτιου χώρου και να αναδειχθεί η χωρική του διάσταση, διότι στην τρέχουσα μορφή έχει καθαρά τομεακό χαρακτήρα με εστίαση σε συγκεκριμένες δραστηριότητες. Η αντιμετώπιση της Στρατηγικής στις κατευθύνσεις των διαφορετικών δραστηριοτήτων ποικίλλει από εξαιρετικά λεπτομερείς, όπως στα καταδυτικά πάρκα, που φτάνει σε επίπεδο χρήσεων γης, σε αφαιρετικές, όπως στην εξόρυξη που περιορίζεται στους υδρογονάνθρακες και τα αδρανή. Δεν είναι σαφές γιατί η αναφορά περιορίζεται μόνο σε αυτά τα δύο και στα αδρανή δεν πρόκειται για καθαυτό εξόρυξη αλλά για επίπτωση από άλλη δραστηριότητα, όπως προκύπτει από το άρθρο 4, παρ Ε. «Κατευθύνσεις αναφορικά με την εξόρυξη πρώτων υλών, ορυκτών και αδρανών υλικών». Εδώ τα αδρανή συνδέονται με την εκβάθυνση διαύλων πλεύσης των πλοίων ή την εξαγωγή αμμοχάλικου και άμμου για τη δημιουργία ή τον εμπλουτισμό αμμουδιών, ή την όδευση καλωδίων.

Στ. Μια διάσταση που απουσιάζει επίσης είναι το θέμα της διαχείρισης /επαναχρησιμοποίησης βιομηχανικών αποβλήτων που έχουν αποτεθεί στο θαλάσσιο χώρο.

[Συντάκτης]

Άρθρα