Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Δημόσια Διαβούλευση επί  του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχή σχεδιασμού της μελέτης αξιολόγησης και αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο Ν. 4447/2016 (Α’ 241) και στην Κ.Υ.Α. Αριθμ. ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (Β’ 1225) προσκαλεί το κοινό να διατυπώσει τις απόψεις του, μέσω της δημόσιας ανάρτησης σχολίων έως και τις 24 Ιουνίου 2026.

ΕΧΠ ΑΠΕ (αρχεία)

Οι απαραίτητες πληροφορίες και τα σχετικά αρχεία, είναι διαθέσιμες στον ανωτέρω σύνδεσμο.

Θέμα

[Σταυρούλα Τσαρούχα]

1. Το νέο χωροταξικό να εφαρμοστεί ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ και για όσα έργα Α,Π.Ε. δεν έχουν ξεκινήσει να κατασκευάζονται
2. Όλες οι Μελέτες ΑΠΕ, άσχετα αν έχουν πάρει ΑΕΠΟ (Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων) ή αν είναι σε διαβούλευση ή αν ελέγχονται στις υπηρεσίες του ΥΠΕΝ, να κριθούν σύμφωνα με το πνεύμα και τους όρους του νέου χωροταξικού.
3. Κάποιες παλαιότερες αιτήσεις για ΑΣΠΗΕ (Αιολικοί Σταθμοί Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας) είναι εντελώς παράνομες σύμφωνα με το Νέο Πλαίσιο. Αυτές να απορριφθούν όλες και όχι να εξαιρεθούν επειδή έτυχε να κατατεθούν λίγο πριν τη διαβούλευση.
4. Να απαγορευθεί κάθε εγκατάσταση ΑΠΕ, ανεξαρτήτως σε ποιο στάδιο βρίσκεται η αίτηση επενδυτή, η οποία βρίσκεται μέσα στα Παγκόσμια Γεωπάρκα της UNESCO.  Πρέπει το περιβάλλον τους και οι Γεώτοποι να προστατευθούν.
5. Δεν είναι δυνατόν μια αίτηση για ΑΠΕ, να είναι πάνω από 1.200m υψόμετρο ή σε NATURA ή σε ΓΕΩΠΑΡΚΟ ή σε ΠΑΔ (Περιοχές Άνευ Δρόμου) σαν Αλπικά στα 2.000+ υψόμετρο, και να παίρνουν Άδεια εγκατάστασης μόνο και μόνο επειδή κάποιοι πρόλαβαν να τις καταθέσουν πριν τη διαβούλευση του Νέου Σχεδίου.
6. Θα είναι <u>Άδικο</u> και <u>Ατιμία</u> για το Περιβάλλον των Αλπικών της Πίνδου και των Αγράφων να παραμένουν σε ισχύ ελέγχου οι Αιτήσεις ΑΠΕ και να τύχουν πιθανόν κανονικής έγκρισης για εγκατάσταση, αφού ήδη όλες οι βουνοκορφές των 1800-2200 είναι καπαρωμένες από τέτοιες αιτήσεις για ΑΣΠΗΕ.
7. Η Πίνδος και τα Άγραφα αποτελούν ορεινά οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας και χωρίς το καινούργιο Νομοσχέδιο Χωροταξικού θα ‘πρεπε να εξαιρούνται από εγκαταστάσεις ΑΠΕ.  Απόδειξη ότι στις 26  και 27 Ιουνίου στην Κόνιτσα γίνεται Διεθνές Συνέδριο για το Βαλκανικό Αγριόγιδο.
8. Να σταματήσει κάθε προσπάθεια εγκατάστασης του φωτοβολταϊκού των 15000 στρεμμάτων στα Αντιχάσια. Δεν είναι δυνατόν ένα τέτοιο φαραωνικό έργο να είναι τόσο κοντά και τόσο φάτσα στο δεύτερο, μετά το Άγιο Όρος, θρησκευτικό παγκόσμιο προορισμό της Ελλάδας, δηλαδή στα ΜΕΤΕΩΡΑ.
9. Είναι κοινό μυστικό και ειδικά στους κύκλους των Τεχνοκρατών, ότι τα ήδη υπάρχοντα έργα ΑΠΕ, όχι μόνο επαρκούν για τις εγχώριες ενεργειακές ανάγκες, αλλά έχουν μπλοκάρει και στην παροχέτευση. Άρα γιατί τόση σπουδή για παραπανήσια έργα ΑΠΕ αντίθετα με το πνεύμα του Νέου Πλαισίου (μιλάμε για τις εκκρεμείς μελέτες).  Μήπως για να εξάγουν κάποιο μεγαλοεπενδυτές;
10. Αφού το Νομοσχέδιο του Νέου Χωροταξικού, αποδέχεται λάθη του προηγούμενου που ίσχυε και βάζει όρους και μάλιστα οριζόντιους (όπως υψόμετρο, Natura, κλπ) γιατί δεν ΛΥΤΡΩΝΕΙ τις περιοχές που κινδυνεύουν με παρεμβάσεις, και να ισχύσει ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ;
11. Το Νομοσχέδιο δεν ασχολείται καθόλου με τα μικρά Υδροηλεκτρικά. Επισημαίνω ότι είναι η μάστιγα των τελευταίων χρόνων κατακερματίζουν τα ποτάμια μας, (βλέπε 27 ΥΗΕ θέλουν μόνο στο Βενέτικο) χωρίς ιδιαίτερες απαγορεύσεις. Καταστρέφουν ιχθυοπανίδες (ειδικά Άγριας Πέστροφας) αλλοτριώνουν τους Βιότοπους των Ποταμιών.
12. Να μπουν αυστηροί όροι για αιτήσεις ΥΗΕ στα ποτάμια μας.  Έχουμε δει «επενδυτές», οι οποίοι απλά για να μεγαλώσουν το εισόδημά τους, και χωρίς καν να ξέρουν την περιοχή, να αιτούνται επένδυση για ΥΗΕ, μόνο και μόνο επειδή η Νομοθεσία δεν τους δυσκολεύει.
13. Η Ανάπτυξη του Ορεινού Όγκου, η αποτροπή της ερημοποίησης της υπαίθρου, με εργαλεία όπως τον οικοτουρισμό, τον τουρισμό βουνού, την επισκεψιμότητα του ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ Μετεώρων και Πύλης, απαιτεί εδώ και τώρα την απαγόρευση κάθε δραστηριότητας ειδικά ΑΣΠΗΕ στον ορεινό όγκο της Πίνδου.
14. Να σταματήσει το φαινόμενο της μεταβίβασης – μεταπώλησης των αδειών ΑΠΕ από μικρούς σε μεγαλύτερους επενδυτές. Κανονικά μέσα σε 1-2 χρόνια από την κάθε ΑΕΠΟ θα πρέπει να ξεκινά η κατασκευή.  Είναι κρίμα να παζαρεύουν τα μεγάλα ενεργειακά λόμπυ εις βάρος του περιβάλλοντος και της φυσικής κληρονομιάς όλων μας.
15. Προτείνω, όταν έρθει μετά τη δημόσια διαβούλευση το Νομοσχέδιο προς ψήφιση στην Βουλή, η ψηφοφορία να είναι ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ. Για να μάθουμε και να γνωρίζουν και οι επόμενες γενιές Ελλήνων, ποιοι στήριξαν το περιβάλλον και ποιοι ασέλγησαν (για τους δικούς τους λόγους) πάνω του.

[Μαρία Σκόρδου]

Αρνούμαστε την τοποθέτηση των ανεμογεννητριών που θα έχει ως αποτέλεσμα την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος στο νησί μας !!

[ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΤΖΕΛΕΠΗ]

Είμαι κάθετα αντίθετη στο σχεδιασμό ο οποίος καταστρέφει περιβαλλοντικά τη χώρα μας με ανυπολόγιστες μακροπρόθεσμες  συνέπειες στην ποιότητα ζωής των επόμενων γενιών που θα κληθούν ν’αντιμετωπίσουν ερημοποίηση,έλλειψη νερού και τροφής ,μολυσμένη ατμόσφαιρα,γη και νερό.Η μετατροπή που έχει ήδη συντελεστεί στο φυσ.περιβάλλον εξαιτίας των ψευδο-ΑΠΕ ,πυρκαγιές ,εγκατάσταση αν/τριών σε δάση και βουνά,φ/β σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις και πάνω ή δίπλα σε υδάτινους πόρους ,έχει επιφέρει αύξηση της θερμοκρασίας στο τοπικό κλίμα,αποψίλωσε τα τελευταία δάση της χώρας,μείωσε τη βιοποικιλότητα,αφαίρεσε ζωτικό χώρο από την πανίδα του τόπου.

Οι αν/τριες και τα /φ/β χαρακτηρίζονται ΨΕΥΔΩΣ Α.Π.Ε. και δεν μπορούν να καλύψουν τις ενεργοβόρες ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας.

Το περιβαλλοντικό ισοζύγιό τους είναι ΑΡΝΗΤΙΚΟ.Για να κατασκευαστούν ,μεταφερθούν ,εγκατασταθούν και τεθούν σε λειτουργία απαιτούν εξορύξεις,νερό και φυσ.πόρους,Δεν ΑΝΑΚΥΚΛΩΝΟΝΤΑΙ κατά ένα μεγάλο μέρος τους και ακόμη και η ανακύκλωσή τους απαιτεί την κατανάλωση επιπλέον φυσικών πόρων.Η παραγωγή ενέργειας δεν μπορεί να εναρμονιστεί ,ούτε να καθοριστεί σύμφωνα με τις τρέχουσες ανάγκες και η τιμή πώλησής τους στους πολίτες είναι καρτελοποιημένη και οδηγεί στην ενεργειακή φτώχεια τον λαό που ζει πλέον ανάμεσα σε φ/β οικόπεδα και αν/τριες.

Οι κοινωνίες που υφίστανται την μετατροπή του φυσ.περιβάλλοντος τους σε ενεργειακό πεδίο αισχροκέρδειας δεν έχουν κανένα όφελος,καμία απολαβή,καμιά αποζημίωση,καμιά προοπτική κοινωνικού κέρδους από την αποψίλωση ,την ερημοποίηση,την μόλυνση των υδάτων.

Ο τόπος μας δεν είναι μπαταρία και ούτε θα επιτρέψουμε η γη μας να γίνει πεδίο αισχροκέρδειας και έρημης ,καμένης γης για τα οικονομικά συμφέροντα των λίγων που οδηγούν τη χώρα στον περιβαλλοντικό όλεθρο.

[Θεοφίλου Αικατερίνη]

Συμφωνώ με την παρέμβαση του επιμελητηρίου περιβάλλοντος και βιωσιμότητας.

[Ευαγγέλου Ε.]

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ–ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
επί του υπό διαβούλευση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ως προς τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) στις περιοχές Natura και στα ποτάμια οικοσυστήματα.

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ εισάγει αυστηρότερους περιορισμούς και ζώνες αποκλεισμού για φωτοβολταϊκούς και αιολικούς σταθμούς(αν και για περιοχές ΖΕΠ προτείνεται να επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις αιολικοί σταθμοί οι οποίες προϋποθέσεις όμως αναιρούν τον χαρακτήρα της απαγόρευσης σε ευαίσθητες περιοχές και επιτρέπουν να εγκαθίστανται και σε προστατευόμενες περιοχές ), ιδίως σε περιοχές Natura 2000, υγροτόπους, περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και λοιπές περιβαλλοντικά ευαίσθητες ζώνες.

Ωστόσο, αντίστοιχες σαφείς και δεσμευτικές προβλέψεις δεν διατυπώνονται για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ), παρά το γεγονός ότι τα έργα αυτά επιφέρουν σημαντικές και συχνά μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στα ποτάμια οικοσυστήματα, ιδιαίτερα όταν αναπτύσσονται σωρευτικά στην ίδια λεκάνη απορροής και ειδικά σε περιοχές που κατασκευάζονται και λειτουργούν εντός εθνικών πάρκων και περιοχών Natura.

Τα ορεινά ποτάμια οικοσυστήματα και των παραποτάμων τους συνιστούν κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους και φιλοξενούν σημαντικά προστατευόμενα είδη χλωρίδας και πανίδας, καθώς και υδάτινα συστήματα υψηλής οικολογικής αξίας.

Συγκεκριμένα λόγω της μη ύπαρξης ολοκληρωμένου και θεσμοθετημένου πλαισίου για την χωροθέτηση και λειτουργιά ΜΥΗΕ τα ποτάμια της Ηπείρου και ειδικά της υδρολογικής ροής που υπάγονται στα Τζουμέρκα(Αθαμανικά όρη) η πληθώρα των αιτήσεων για αδειοδότηση μεγάλου αριθμού ΜΥΗΕ αναμένεται να υποβαθμίσει και να αλλοιώσει το ευαίσθητο υδρολογικό περιβάλλον και ειδικά σε μια περιοχή που βιώνει έντονα τα σημάδια της κλιματικής αλλαγής.

Η ήδη υφιστάμενη αλλά και σχεδιαζόμενη συγκέντρωση ΜΥΗΕ στις λεκάνες απορροής του Αράχθου όσο και τον παραπόταμων αυτού ( Καλλαρύτικος , Μελισσουργίωτικος, Αγναντίτης, Ραφτανίτης, Γιαννίτσι, Σκαρπάρι) και άλλων πολλών δημιουργεί σοβαρό ζήτημα σωρευτικών επιπτώσεων, το οποίο δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς από το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Τα έργα ΜΥΗΕ που αιτούνται να λειτουργήσουν στην προστατευόμενη αυτή περιοχή Natura -ευρύτερης περιοχής εθνικού πάρκου Τζουμέρκων προκαλούν τον κατακερματισμό της φυσικής συνέχειας των ποταμών, τη μείωση της οικολογικής παροχής, την αλλοίωση της υδρομορφολογίας , την παρεμπόδιση της μετακίνησης της ιχθυοπανίδας, την υποβάθμιση  προστατευόμενων ειδών καθώς και τη διάνοιξη νέων δρόμων και τεχνικών παρεμβάσεων σε παρθένα ή ορεινά τοπία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι επιπτώσεις αυτές δεν μπορούν να αξιολογούνται αποσπασματικά, ανά έργο, αλλά απαιτούν συνολική θεώρηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής. Επίσης οι μελέτες των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων αυτών ,και ειδικά τα υδρολογικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται η βιωσιμότητα τους, αντλούν στοιχεία προηγούμενων δεκαετιών τα οποία λόγω της κλιματικής αλλαγής έχουν τροποποιηθεί προς το δυσμενέστερο κάνοντας καταβάσει μη πραγματική τη βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκαν τα επιστημονικά στοιχεία των μελετών αυτών.

Ακόμα  μέχρι σήμερα η πρακτική τμηματικής αδειοδότησης πολλών έργων εντός της ίδιας λεκάνης έχει οδηγήσει σε υπερσυγκέντρωση παρεμβάσεων σε ευαίσθητα ποτάμια οικοσυστήματα, χωρίς ουσιαστική εκτίμηση της συνολικής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.

Για τον λόγο είναι αναγκαίο το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ να συμπεριλάβει ειδικές, σαφείς και δεσμευτικές ρυθμίσεις για τα ΜΥΗΕ, αντίστοιχες με εκείνες που προβλέπονται για τις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ.

Ειδικότερα προτείνονται για τα ΜΥΗΕ

–Η απαγόρευση χωροθέτησης νέων ΜΥΗΕ εντός περιοχών Natura 2000,

σε ποτάμια και ρέματα υψηλής οικολογικής κατάστασης,σε περιοχές προστασίας ειδών και οικοτόπων,σε περιοχές άνευ δρόμων, καθώς και σε υδατορέματα ιδιαίτερης οικολογικής και τοπικής αξίας.

–Η θεσμοθέτηση υποχρεωτικής αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο λεκάνης απορροής πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

–Ο καθορισμός ανώτατων ορίων φέρουσας ικανότητας ανά ποτάμιο σύστημα και  διασφάλιση ελάχιστου μήκους ελεύθερης ροής χωρίς τεχνικές παρεμβάσεις.

–Η θεσμοθέτηση ζωνών “ελεύθερης ροής ποταμών” (free-flowing rivers), στις οποίες να αποκλείεται η κατασκευή νέων φραγμάτων, εκτροπών και ΜΥΗΕ.

Η πλήρης εναρμόνιση του ΕΧΠ-ΑΠΕ με την Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΚ), ιδίως ως προς την υποχρέωση μη υποβάθμισης των υδατικών σωμάτων και προστασίας της καλής οικολογικής τους κατάστασης.

–Η πρόβλεψη ειδικού καθεστώτος προστασίας για τις ορεινές λεκάνες απορροής της Πίνδου και της Ηπείρου για παράδειγμα της ευρύτερης περιοχής των Τζουμέρκων, όπου ήδη παρατηρείται αυξημένη συγκέντρωση υδροηλεκτρικών έργων και έντονη περιβαλλοντική πίεση.

Όσο αναφορά τους Αιολικούς σταθμούς προτείνεται

για περιοχές Natura και εθνικών πάρκων να μην επιτρέπεται η εγκατάσταση τους και να αφαιρεθούν οι  2 προϋποθέσεις α.της  εγκεκριμένης Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και β.του αιολικό δυναμικό να είναι μεγαλύτερο από 7,5m/s γιατί αλλιώς είναι σαν να επιτρέπονται κατά κανόνα .

Εν κατακλείδι σίγουρα το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ αποτελεί σημαντική ευκαιρία για τη θέσπιση ενός πραγματικά συνεκτικού και ισόρροπου χωροταξικού σχεδιασμού για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, με ίσους και σαφείς περιβαλλοντικούς κανόνες και με ουσιαστική προστασία των ευαίσθητων οικοσυστημάτων της χώρας.

 

[Αδάμ Σουμπασάκης]

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ

για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας

και τη συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

 

Παρατηρήσεις επί του υπό διαβούλευση σχεδίου, με ειδική αναφορά

στις ορεινές και θαλάσσιες ενότητες της Κρήτης και της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου

Υποβάλλων:

Αδάμ Ν. Σουμπασάκης

Ρέθυμνο, Ιούνιος 2026

Κατατίθεται ως φυσικό πρόσωπο

 

 

Περιεχόμενα

Contents

1. Προοίμιο.
2. Εφαρμοστέο θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο.

2.1 Συνταγματικό και ενωσιακό θεμέλιο.

3.1 Έλλειμμα ανάλυσης φέρουσας ικανότητας.

3.2 Ανεπαρκής εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων.

3.3 Οι μεταβατικές διατάξεις αναιρούν την προστατευτική στόχευση.

3.4 Αξιοποίηση δορυφορικών και γεωχωρικών δεδομένων.

3.5 Οι «Περιοχές Επιτάχυνσης» (RED III) και η απαλλαγή από περιβαλλοντική αδειοδότηση.

3.6 Ενεργειακό σκέλος: κορεσμός δικτύου και περικοπές (curtailment)

3.7 Ανεπαρκής αξιολόγηση επιπτώσεων στην ορνιθοπανίδα προτεραιότητας.

3.8 Γεωδυναμικοί κίνδυνοι και ευστάθεια ορεινών θέσεων.

3.9 Υποβάθμιση του ρόλου τοπικών κοινωνιών, αυτοδιοίκησης, επιμελητηρίων και περιβαλλοντικών συλλογικοτήτων.

3.10 Το «κρυφό» έργο: δίκτυο πυλώνων και Γραμμών Μεταφοράς Υψηλής Τάσης.

3.11 Ασύμμετρη προστασία θέασης: το έλλειμμα οπτικής αξιολόγησης των αιολικών έναντι μνημείων.

3.12 Επιμέρους εκκρεμότητες προς αποκατάσταση.

4. Ειδική αναφορά στην Κρήτη και την Π.Ε. Ρεθύμνου.

4.1 Εναλλακτικό, εποικοδομητικό μοντέλο: αποκεντρωμένη παραγωγή και τοπικό όφελος.

5. Συγκεκριμένες προτάσεις.
6. Βιβλιογραφία και πηγές τεκμηρίωσης.

6.1 Θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο.

6.2 Νομολογία Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

6.3 Διεθνή πρότυπα και κατευθυντήριες οδηγίες.

6.4 Επιστημονική βιβλιογραφία.

6.5 Τοπικές και θεσμικές πηγές (Κρήτη)

 

 

 
<h1>1. Προοίμιο</h1>
Το παρόν υπόμνημα κατατίθεται στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης που διενεργεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Αντικείμενο της διαβούλευσης είναι δύο συνδεδεμένα κείμενα: αφενός το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (εφεξής ΕΧΠ-ΑΠΕ), το οποίο θεσπίζει τους κανόνες, τα κριτήρια και τις ζώνες αποκλεισμού για τη χωροθέτηση αιολικών και φωτοβολταϊκών έργων· αφετέρου η συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), η οποία αξιολογεί τις περιβαλλοντικές συνέπειες του σχεδίου. Το σχέδιο αναρτήθηκε στις 20 Μαΐου 2026 και η προθεσμία υποβολής σχολίων ολοκληρώνεται στις 24 Ιουνίου 2026.

Νομική βάση της διαβούλευσης. Η πρόσκληση του Γενικού Γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχής σχεδιασμού, ερείδεται στον Ν. 4447/2016 (ΦΕΚ Α΄ 241) για τον χωρικό σχεδιασμό, και στην ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β΄ 1225), με την οποία ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο η Οδηγία 2001/42/ΕΚ (SEA). Η ίδια Οδηγία, που καθιστά υποχρεωτική τη διαβούλευση επί της ΣΜΠΕ, επιβάλλει ταυτοχρόνως την εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων του σχεδίου — ζήτημα κεντρικό στις παρατηρήσεις που ακολουθούν.

Οι παρατηρήσεις που ακολουθούν επικεντρώνονται στη μεθοδολογική επάρκεια του σχεδίου ως προς τη χωρική ανάλυση, τη φέρουσα ικανότητα και τη σωρευτική περιβαλλοντική εκτίμηση, καθώς και στη συμβατότητά του με το ενωσιακό και εθνικό περιβαλλοντικό δίκαιο.

Συνοπτική θέση. Το υπό διαβούλευση σχέδιο κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση θεσπίζοντας, για πρώτη φορά, ζώνες αποκλεισμού. Ωστόσο, όπως τεκμηριώνεται κατωτέρω, οι μεταβατικές του διατάξεις, η ελλιπής εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων, η απουσία τεκμηριωμένης ανάλυσης φέρουσας ικανότητας, η σύνδεση με τις «Περιοχές Επιτάχυνσης» που απαλλάσσουν από περιβαλλοντική αδειοδότηση, η ανεπαρκής αντιμετώπιση των συνοδών δικτύων υψηλής τάσης, η ασύμμετρη προστασία της θέασης μνημείων, καθώς και η παράβλεψη του ενεργειακού σκέλους (κορεσμός δικτύου, περικοπές) και των κρίσιμων ενδιαιτημάτων ορνιθοπανίδας, αναιρούν στην πράξη την προστατευτική του στόχευση. Υποστηρίζεται η μη χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας έργων ΑΠΕ εντός του δικτύου Natura 2000 και στις ορεινές ζώνες υψηλής οικολογικής και πολιτιστικής αξίας της Κρήτης.
<h1>2. Εφαρμοστέο θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο</h1>
Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να γίνει υπό το φως του ισχύοντος ενωσιακού και εθνικού δικαίου, το οποίο θέτει δεσμευτικές υποχρεώσεις ως προς την εκτίμηση των επιπτώσεων και την προστασία των οικοτόπων:
<table width=”624″>
<thead>
<tr>
<td width=”200″>Νομική βάση</td>
<td width=”424″>Αντικείμενο / υποχρέωση</td>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td width=”200″>Οδηγία 92/43/ΕΟΚ (Οικότοποι), άρθρο 6§3</td>
<td width=”424″>Υποχρέωση δέουσας εκτίμησης (Appropriate Assessment) κάθε σχεδίου ή έργου που ενδέχεται να επηρεάσει περιοχή Natura 2000, πριν από την έγκρισή του.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”200″>Οδηγία 2009/147/ΕΚ (Πτηνά)</td>
<td width=”424″>Προστασία των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)· ιδιαίτερη μέριμνα για είδη αρπακτικών ευαίσθητα σε ανεμογεννήτριες.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”200″>Οδηγία 2001/42/ΕΚ (SEA)</td>
<td width=”424″>Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση σχεδίων/προγραμμάτων· απαίτηση αξιολόγησης σωρευτικών και διασυνοριακών επιπτώσεων και ευλόγων εναλλακτικών.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”200″>Οδηγία 2000/60/ΕΚ (Ύδατα)</td>
<td width=”424″>Υποχρέωση μη υποβάθμισης υδατικών συστημάτων· σχετική με έργα οδοποιίας και αντλησιοταμίευσης.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”200″>Ν. 4685/2020 & Ν. 1650/1986</td>
<td width=”424″>Εθνικό πλαίσιο περιβαλλοντικής αδειοδότησης και προστασίας προστατευόμενων περιοχών.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”200″>Σύμβαση Ραμσάρ & Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου (Φλωρεντία 2000)</td>
<td width=”424″>Προστασία υγροτόπων και θεσμική αναγνώριση της αξίας του τοπίου ως δημόσιου αγαθού.</td>
</tr>
</tbody>
</table>
 

Κρίσιμη παρατήρηση. Η συμβατότητα του ΕΧΠ-ΑΠΕ με το άρθρο 6§3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ δεν εξασφαλίζεται από τη γενική θέσπιση ζωνών αποκλεισμού, εφόσον οι μεταβατικές διατάξεις επιτρέπουν την προώθηση έργων εντός περιοχών Natura χωρίς ολοκληρωμένη δέουσα εκτίμηση. Η νομολογία του ΔΕΕ (υποθέσεις C-127/02 Waddenzee και C-258/11 Sweetman) απαιτεί την άρση κάθε εύλογης επιστημονικής αμφιβολίας ως προς την απουσία βλάβης στην ακεραιότητα του τόπου πριν τη χορήγηση οποιασδήποτε έγκρισης.
<h2>2.1 Συνταγματικό και ενωσιακό θεμέλιο</h2>
Πέραν των ειδικών οδηγιών, η αξιολόγηση οφείλει να σταθμίζεται υπό το άρθρο 24 του Συντάγματος, που κατοχυρώνει την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και του τοπίου ως αυτοτελή υποχρέωση του Κράτους, και υπό την αρχή της αειφορίας. Κατά πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, το τοπίο αποτελεί αντικειμενικά προστατευόμενο αγαθό — διαπίστωση που αντικρούει τη διατύπωση της ΣΜΠΕ ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική». Σε ενωσιακό επίπεδο εφαρμόζεται η αρχή της ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές (άρθρο 11 ΣΛΕΕ) και η αρχή της προφύλαξης (άρθρο 191 ΣΛΕΕ), η οποία επιβάλλει προληπτική μέριμνα ακόμη και επί επιστημονικής αβεβαιότητας. Υπενθυμίζεται, τέλος, ότι με την απόφαση C-849/19 (Επιτροπή κατά Ελλάδος, 2020) η χώρα καταδικάστηκε για μη καθορισμό στόχων και μέτρων διατήρησης σε 239 τόπους του δικτύου Natura 2000 — εκκρεμότητα που υπονομεύει το ίδιο το προστατευτικό καθεστώς στο οποίο παραπέμπει το σχέδιο. Σημειώνεται, επίσης, ότι μετά την εγγραφή των Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO (2025), η Κρήτη υπάγεται και στις υποχρεώσεις της Σύμβασης του 1972, κατά την οποία — και σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ICOMOS — προστατεύεται όχι μόνο το μνημείο αλλά και ο περιβάλλων χώρος και η θέασή του (setting) από οπτικά οχλούσες κατασκευές.
<h2>3.1 Έλλειμμα ανάλυσης φέρουσας ικανότητας</h2>
Το σχέδιο εισάγει ποσοτικά όρια κάλυψης γης (π.χ. 4% ανά Δημοτική Ενότητα στον νησιωτικό χώρο για αιολικά, προσθετικό όριο εδαφικής κάλυψης για φωτοβολταϊκά ανά Περιφερειακή Ενότητα). Τα όρια αυτά, ωστόσο, ορίζονται ως αμιγώς γεωμετρικά ποσοστά επιφανείας και δεν προκύπτουν από ανάλυση οικολογικής φέρουσας ικανότητας (ecological carrying capacity). Ένα ποσοστό κάλυψης δεν αποτυπώνει τον κατακερματισμό ενδιαιτημάτων, την απώλεια συνεκτικότητας οικοτόπων ούτε τις επιπτώσεις στους διαδρόμους μετανάστευσης πτηνοπανίδας — παράγοντες που, στη μεσογειακή ορεινή τοπογραφία της Κρήτης, είναι καθοριστικοί.
<h2>3.2 Ανεπαρκής εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων</h2>
Η ΣΜΠΕ αξιολογεί τα έργα ως μεμονωμένες χωρικές οντότητες και όχι ως σύνολο. Στην Κρήτη, ωστόσο, ήδη δρομολογούνται ή αδειοδοτούνται πολλαπλά αιολικά συγκροτήματα — ενδεικτικά στις ορεινές ζώνες Ρεθύμνου (Αρκάδι, Αμάρι, Άγιος Βασίλειος), στην οροσειρά της Θρύπτης και στη Δίκτη. Η αθροιστική πίεση από συστοιχίες ανεμογεννητριών, συνοδά δίκτυα οδοποιίας, γραμμές μεταφοράς υψηλής τάσης (ενδεικτικά ΓΜ 150kV Χανιά–Δαμάστα, μήκους 101,3 km) και έργα αντλησιοταμίευσης δεν αποτυπώνεται πουθενά συνολικά. Η Οδηγία 2001/42/ΕΚ απαιτεί ρητά την εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων· η απουσία της συνιστά ουσιώδη μεθοδολογική πλημμέλεια.
<h2>3.3 Οι μεταβατικές διατάξεις αναιρούν την προστατευτική στόχευση</h2>
Το σχέδιο εξαιρεί από το νέο, αυστηρότερο καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, καθώς και εκείνα που έχουν λάβει Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων ή έχουν υποβάλει πλήρη φάκελο περιβαλλοντικής αδειοδότησης έως τις 20 Μαΐου 2026. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μεγάλος αριθμός έργων βιομηχανικής κλίμακας — συμπεριλαμβανομένων εκείνων που χωροθετούνται σε υψόμετρα άνω των 1.200 μ. και εντός περιοχών Natura — εξακολουθεί να προωθείται με βάση το προγενέστερο πλαίσιο του 2008. Το νέο ΕΧΠ κινδυνεύει έτσι να λειτουργήσει αναδρομικά νομιμοποιητικά, αντί προστατευτικά.
<h2>3.4 Αξιοποίηση δορυφορικών και γεωχωρικών δεδομένων</h2>
Από επιστημονική σκοπιά, η τεκμηρίωση του σχεδίου θα έπρεπε να στηρίζεται στα διαθέσιμα ανοικτά γεωχωρικά δεδομένα: στις υπηρεσίες Copernicus Land Monitoring (CORINE Land Cover, High Resolution Layers), στα δεδομένα του Ευρωπαϊκού Δικτύου Natura 2000 (EEA), στους χάρτες αιολικού δυναμικού της ΡΑΑΕΥ και σε ψηφιακά μοντέλα εδάφους (DEM) υψηλής ανάλυσης. Η σύζευξη αυτών των πηγών σε ένα ενιαίο Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) επιτρέπει αντικειμενική, αναπαραγώγιμη ανάλυση καταλληλότητας (suitability analysis) και πολυκριτηριακή χωροθέτηση. Η απουσία τέτοιας τεκμηριωμένης γεωχωρικής βάσης στο σχέδιο αποδυναμώνει την επιστημονική του εγκυρότητα.

Θεσμική υποχρέωση Υποδομής Γεωχωρικών Δεδομένων (SDI/INSPIRE). Πέραν της επιστημονικής σκοπιμότητας, η χρήση και η δημοσίευση δομημένων γεωχωρικών δεδομένων αποτελεί δεσμευτική νομική υποχρέωση. Η Οδηγία 2007/2/ΕΚ (INSPIRE), που ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο με τον Ν. 3882/2010 (Εθνική Υποδομή Γεωχωρικών Πληροφοριών), θεσπίζει κοινή Υποδομή Χωρικών Δεδομένων (Spatial Data Infrastructure, SDI) και υποχρεώνει κάθε δημόσια αρχή να καθιστά τα γεωχωρικά της δεδομένα διαθέσιμα μέσω διαλειτουργικών υπηρεσιών (επισκόπησης, μεταφόρτωσης, αναζήτησης), συνοδευόμενα από τυποποιημένα μεταδεδομένα, για 34 θεματικές κατηγορίες περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος (μεταξύ άλλων: προστατευόμενες τοποθεσίες, χρήσεις γης, ενεργειακοί πόροι, κατανομή πληθυσμού). Δεδομένου ότι η συντριπτική πλειονότητα των δεδομένων περιβαλλοντικής πολιτικής είναι γεωχωρικά, η ΣΜΠΕ ενός χωροταξικού πλαισίου ΑΠΕ εμπίπτει ευθέως στο πεδίο εφαρμογής της INSPIRE.

Ως εκ τούτου, ζητείται το ΕΧΠ-ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ να τεκμηριώνονται και να δημοσιεύονται μέσω της Εθνικής Υποδομής Γεωχωρικών Πληροφοριών, με τα υπόβαθρα χωροθέτησης (ζώνες αποκλεισμού, ζώνες καταλληλότητας, όρια Natura, αιολικό δυναμικό) διαθέσιμα ως διαλειτουργικά επίπεδα δεδομένων κατά INSPIRE — και όχι ως στατικοί, μη αναπαραγώγιμοι χάρτες. Η συμμόρφωση αυτή διασφαλίζει τη διαφάνεια, τον ανεξάρτητο επιστημονικό έλεγχο και τη δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής φορέων και πολιτών στη διαβούλευση επί κοινής, ελέγξιμης βάσης δεδομένων.
<h2>3.5 Οι «Περιοχές Επιτάχυνσης» (RED III) και η απαλλαγή από περιβαλλοντική αδειοδότηση</h2>
Το σχέδιο συνδέεται άμεσα με την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) και τον καθορισμό «Περιοχών Επιτάχυνσης» (go-to areas), εντός των οποίων η εγκατάσταση ΑΠΕ απαλλάσσεται από τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Επισημαίνεται ότι η RED III δεν καταργεί το ενωσιακό περιβαλλοντικό κεκτημένο: δεν αναιρεί τις Οδηγίες για τους Οικοτόπους, τα Πτηνά και τα Ύδατα, ούτε την υποχρέωση Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης. Συνεπώς, ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως «επιτάχυνσης» δεν νομιμοποιεί την παράκαμψη της δέουσας εκτίμησης κατά το άρθρο 6§3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Επιπλέον, η μη ρητή κατάργηση των παλαιών Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας (ΠΑΠ) του ΕΧΠ-ΑΠΕ 2008 — οι οποίες περιλαμβάνουν και περιοχές Natura — δημιουργεί νομική σύγχυση και κίνδυνο διπλού, αντιφατικού καθεστώτος χωροθέτησης.
<h2>3.6 Ενεργειακό σκέλος: κορεσμός δικτύου και περικοπές (curtailment)</h2>
Η αιτιολογική βάση κάθε νέου έργου οφείλει να συνεκτιμά την πραγματική απορροφητική ικανότητα του δικτύου. Η Κρήτη συγκαταλέγεται ήδη στις περιοχές με κορεσμένα δίκτυα, ενώ σε εθνικό επίπεδο καταγράφονται από το 2022 και εξής συστηματικές περικοπές παραγωγής ΑΠΕ (curtailment) λόγω αδυναμίας απορρόφησης. Η συνεχιζόμενη αδειοδότηση βιομηχανικών μονάδων σε ευαίσθητες ορεινές ζώνες, χωρίς αντίστοιχη ωρίμανση δικτύων και αποθήκευσης, δεν συμβάλλει ουσιαστικά στους ενεργειακούς στόχους — αντιθέτως, οδηγεί σε περιβαλλοντική επιβάρυνση χωρίς ενεργειακό αντίκρισμα. Η ολοκλήρωση της διασύνδεσης Κρήτης–Αττικής μεταβάλλει ουσιωδώς το ισοζύγιο και πρέπει να αποτελέσει τη βάση επανυπολογισμού των πραγματικών αναγκών του νησιού, αντί της διαιώνισης ενός μοντέλου υπερσυγκέντρωσης.

Εναλλακτικό μοντέλο. Η βιομηχανική υπερσυγκέντρωση δεν είναι μονόδρομος. Το έργο TILOS στην ομώνυμη νήσο των Δωδεκανήσων — πρώτο ενεργειακά αυτόνομο νησί της Μεσογείου, βραβευμένο από την Ευρωπαϊκή Ένωση — κατέδειξε ότι ένα αποκεντρωμένο υβριδικό σύστημα μικρής/μεσαίας κλίμακας (ανεμογεννήτρια 800 kW, φωτοβολταϊκό 160 kW, αποθήκευση ~2,4–2,88 MWh) με έξυπνη διαχείριση ζήτησης μπορεί να καλύψει τις ανάγκες μιας τοπικής κοινότητας με ελάχιστο χωρικό και οπτικό αποτύπωμα. Το μοντέλο αυτό — μικρή κλίμακα, εγγύτητα παραγωγής-κατανάλωσης, ενεργειακές κοινότητες, αποθήκευση — αποτελεί συμβατή με το τοπίο εναλλακτική προς τη χωροθέτηση βιομηχανικών συστοιχιών σε ορεινά οικοσυστήματα, και θα έπρεπε να ενσωματώνεται ρητά στις κατευθύνσεις του ΕΧΠ-ΑΠΕ για τον νησιωτικό χώρο.
<h2>3.7 Ανεπαρκής αξιολόγηση επιπτώσεων στην ορνιθοπανίδα προτεραιότητας</h2>
Η ΣΜΠΕ δεν ενσωματώνει επαρκώς τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα για τα απειλούμενα είδη αρπακτικών της Κρήτης. Το νησί αποτελεί το τελευταίο καταφύγιο του Γυπαετού (Gypaetus barbatus) στην Ελλάδα — είδους χαρακτηρισμένου ως Κρισίμως Κινδυνεύον (CR) — και κρίσιμη περιοχή για το Όρνιο (Gyps fulvus). Η χαρτογράφηση κρίσιμων ενδιαιτημάτων που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE IP 4 NATURA και του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τους γύπες καταδεικνύει ότι πολλές από τις προτεινόμενες θέσεις αιολικών συμπίπτουν με βιοτόπους και θέσεις φωλεοποίησης. Η μη συνεκτίμηση αυτών των δεδομένων συνιστά ευθεία παράβλεψη της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ και του άρθρου 6§3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.
<h2>3.8 Γεωδυναμικοί κίνδυνοι και ευστάθεια ορεινών θέσεων</h2>
Η Κρήτη βρίσκεται σε μία από τις σεισμικά και τεκτονικά πλέον ενεργές ζώνες της Μεσογείου (Ελληνικό Τόξο). Η χωροθέτηση βαρέων κατασκευών — ανεμογεννητριών ύψους έως και 180–200 μ., συνοδών οδικών δικτύων και έργων εκσκαφής — σε απότομες ορεινές κλιτύες εγείρει ζητήματα γεωτεχνικής ευστάθειας, διάβρωσης και κατολισθητικού κινδύνου, ιδίως υπό συνθήκες ακραίων βροχοπτώσεων που εντείνονται λόγω κλιματικής αλλαγής. Η ΣΜΠΕ οφείλει να συμπεριλάβει εκτίμηση γεωκινδύνων με βάση σύγχρονα γεωχωρικά και σεισμοτεκτονικά δεδομένα, στοιχείο που απουσιάζει από την υφιστάμενη τεκμηρίωση.
<h2>3.9 Υποβάθμιση του ρόλου τοπικών κοινωνιών, αυτοδιοίκησης, επιμελητηρίων και περιβαλλοντικών συλλογικοτήτων</h2>
Το σύστημα χωροθέτησης παραμένει δομικά κεντροβαρές. Παρά την τυπική πρόβλεψη διαβούλευσης, οι κρίσιμες αποφάσεις εξακολουθούν να συγκεντρώνονται στην κεντρική διοίκηση, ενώ η γνωμοδότηση των οργάνων της αυτοδιοίκησης (δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια) παραμένει συμβουλευτική και μη δεσμευτική. Έτσι, ακόμη και όταν μια τοπική κοινωνία εκφράζεται αρνητικά, η θέση της μπορεί να παρακαμφθεί κατά την έκδοση της Κοινής Υπουργικής Απόφασης.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ίδια η φιλοσοφία του σχεδίου, στον βαθμό που η αντίσταση των τοπικών κοινωνιών αντιμετωπίζεται ως «παράγοντας καθυστέρησης» των έργων προς εξάλειψη, και όχι ως νόμιμη δημοκρατική συμμετοχή. Η μετατόπιση του διαλόγου από τη συναπόφαση στην απλή χορήγηση ανταποδοτικών τελών υποβαθμίζει την ουσιαστική συμμετοχή σε οικονομική «αποζημίωση». Μια τέτοια προσέγγιση δεν συνάδει με το πνεύμα της Σύμβασης του Aarhus, η οποία κατοχυρώνει την έγκαιρη, ουσιαστική και αποτελεσματική συμμετοχή του κοινού στις περιβαλλοντικές αποφάσεις, σε στάδιο όπου όλες οι επιλογές είναι ακόμη ανοικτές.

Επισημαίνεται, τέλος, η απουσία ρητά κατοχυρωμένου θεσμικού ρόλου για τα αρμόδια επιστημονικά και επαγγελματικά επιμελητήρια (Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος, Γεωτεχνικό Επιμελητήριο, Οικονομικό Επιμελητήριο) στη διαδικασία εξειδίκευσης των ζωνών καταλληλότητας. Η τεχνική και επιστημονική τεκμηρίωση των επιμελητηρίων — όπως ήδη κατατίθεται στην παρούσα διαβούλευση — θα έπρεπε να ενσωματώνεται θεσμικά και όχι ευκαιριακά. Ζητείται η πρόβλεψη υποχρεωτικής γνωμοδότησης των αρμόδιων επιμελητηρίων κατά τον περιφερειακό σχεδιασμό των ζωνών.

Ιδιαίτερη μνεία απαιτείται για τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και τις τοπικές συλλογικότητες (σύλλογοι, κινήσεις πολιτών, φορείς διαχείρισης). Η Σύμβαση του Aarhus δεν αναγνωρίζει απλώς το «κοινό», αλλά κατοχυρώνει ειδικά την έννοια του «ενδιαφερόμενου κοινού», στο οποίο οι μη κυβερνητικές περιβαλλοντικές οργανώσεις θεωρείται ότι έχουν εκ του νόμου έννομο συμφέρον. Οι οργανώσεις αυτές διαθέτουν τεχνογνωσία και τεκμηριωμένα δεδομένα πεδίου (καταγραφές ειδών, παρατηρήσεις, μελέτες) που συχνά υπερβαίνουν τα διαθέσιμα στη διοίκηση. Το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν προβλέπει διακριτό, ουσιαστικό μηχανισμό ενσωμάτωσης της συμβολής τους πέραν της γενικής διαβούλευσης. Επιπλέον, παραμένει ανοικτό το πρακτικό ζήτημα της πρόσβασης στη δικαιοσύνη, της οποίας το κόστος καθίσταται ενίοτε ουσιαστικά απαγορευτικό για συλλογικότητες περιορισμένων πόρων — γεγονός που αποδυναμώνει τον ελεγκτικό τους ρόλο. Ζητείται η θεσμική κατοχύρωση της έγκαιρης πρόσβασης των περιβαλλοντικών οργανώσεων στα γεωχωρικά δεδομένα και τις μελέτες τεκμηρίωσης, καθώς και η ουσιαστική συνεκτίμηση των παρατηρήσεών τους.
<h2>3.10 Το «κρυφό» έργο: δίκτυο πυλώνων και Γραμμών Μεταφοράς Υψηλής Τάσης</h2>
Η δημόσια συζήτηση εστιάζει στις ανεμογεννήτριες, αλλά κάθε αιολικός σταθμός συνοδεύεται υποχρεωτικά από εκτεταμένο δίκτυο διασύνδεσης: Γραμμές Μεταφοράς Υψηλής Τάσης (ΓΜ 150 kV ή και 400 kV), πυλώνες, υποσταθμούς και νέα δασική οδοποιία. Τα «συνοδά έργα» αυτά έχουν συχνά μεγαλύτερο χωρικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα από τις ίδιες τις ανεμογεννήτριες, καθώς διασχίζουν δεκάδες χιλιόμετρα, εκτεινόμενα πολύ πέραν του γηπέδου του πάρκου — έως και μέσα ή δίπλα σε οικισμούς, όπως εν προκειμένω.

(α) Ζώνη δουλείας και δέσμευση ιδιωτικής γης. Για κάθε ΓΜ συστήνεται υποχρεωτική ζώνη δουλείας διέλευσης πλάτους 20 μ. για τις ΓΜ 150 kV και 25 μ. για τις ΓΜ 400 kV εκατέρωθεν του άξονα, με δυνατότητα αναγκαστικής απαλλοτρίωσης υπέρ του Διαχειριστή (άρθρο 11, Ν. 3468/2006). Πρόκειται για μόνιμη δέσμευση ιδιωτικής και αγροτικής γης, με περιορισμούς δόμησης και χρήσης, που μετακυλίεται στους ιδιοκτήτες χωρίς ουσιαστική διαπραγμάτευση και με αμφισβητούμενη επάρκεια αποζημίωσης.

(β) Κατάτμηση αδειοδότησης (salami-slicing). Συχνά ο αιολικός σταθμός και η Γραμμή Μεταφοράς του αδειοδοτούνται ως διακριτά έργα, με χωριστές περιβαλλοντικές μελέτες. Η πρακτική αυτή — γνωστή ως «κατάτμηση» — επιτρέπει την υποεκτίμηση των συνολικών επιπτώσεων, καθώς καμία μελέτη δεν αξιολογεί το σύνολο «πάρκο + δίκτυο + οδοποιία» ως ενιαία επέμβαση. Η νομολογία του ΔΕΕ (C-227/01 κ.ά.) και η ίδια η Οδηγία 2001/42/ΕΚ απαιτούν τη συνολική, μη κατατμημένη εκτίμηση. Επιπλέον, υπό το νέο πλαίσιο RED III, τα «αποκλειστικά δίκτυα» σύνδεσης ΑΠΕ ενδέχεται να απαλλάσσονται σιωπηρά από περιβαλλοντική αδειοδότηση μετά από άπρακτη παρέλευση 20 ημερών — ρύθμιση που εντείνει τον κίνδυνο μη ελεγμένων επιπτώσεων.

(γ) Τοπίο και πολιτιστική κληρονομιά. Οι πυλώνες ΥΤ, ύψους έως και άνω των 40–50 μ., εγκαθίστανται σε κορυφογραμμές και ορατές κλιτύες, αλλοιώνοντας μόνιμα το τοπίο κατά παράβαση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου. Στην κρητική ενδοχώρα, όπου διάσπαρτα βυζαντινά ξωκλήσια, μονοπάτια και παραδοσιακοί οικισμοί συγκροτούν ενιαίο πολιτιστικό τοπίο, η περικύκλωσή τους από δίκτυα ΥΤ και εργοταξιακές διανοίξεις συνιστά μη αναστρέψιμη υποβάθμιση.

(δ) Πυρασφάλεια και γεωκίνδυνοι. Οι εναέριες ΓΜ σε δασικές και ημιορεινές περιοχές αποτελούν παράγοντα κινδύνου εκδήλωσης πυρκαγιάς, ενώ οι πυλώνες και τα τετράγωνα θεμελίωσης σε απότομες πλαγιές απαιτούν εκτεταμένες εκσκαφές που εντείνουν τη διάβρωση και τον κατολισθητικό κίνδυνο. Όπως κατέδειξαν πρόσφατες θεομηνίες, οι υποδομές αυτές είναι ευάλωτες σε ακραία καιρικά φαινόμενα, με υψηλό κόστος αποκατάστασης και κίνδυνο διακοπών.

(ε) Ηλεκτρομαγνητικά πεδία και αποστάσεις. Οι ΓΜ Υψηλής Τάσης τηρούν κατά κανόνα ελάχιστη απόσταση ασφαλείας από κατοικίες· ωστόσο, η εγγύτητα διέλευσης σε οικισμούς εγείρει εύλογες ανησυχίες των κατοίκων ως προς τα μαγνητικά πεδία χαμηλής συχνότητας. Η ΣΜΠΕ οφείλει να τεκμηριώνει ρητά τις αποστάσεις από κατοικημένες περιοχές και να εφαρμόζει την αρχή της προφύλαξης, ιδίως όταν το δίκτυο σχεδιάζεται να διέλθει πλησίον οικισμών.

Στοχευμένη υπογειοποίηση και ανάλυση κόστους κύκλου ζωής. Η καθολική υπογειοποίηση Γραμμών Μεταφοράς ΥΤ δεν είναι ρεαλιστική: το κόστος υπερβαίνει τα 120.000 €/χλμ. (πολλαπλάσιο της εναέριας όδευσης), ενώ υφίστανται τεχνικοί περιορισμοί (χωρητικό ρεύμα, ανάγκη σταθμών αντιστάθμισης, μεγαλύτερος χρόνος αποκατάστασης βλαβών). Σε εθνικό επίπεδο, από δίκτυο περ. 240.000 χλμ. έχει υπογειοποιηθεί μόλις περ. το 10%. Ωστόσο, η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται στο αρχικό κόστος κατασκευής: τα υπόγεια δίκτυα έχουν προσδόκιμο ζωής άνω των 60 ετών, σημαντικά χαμηλότερο κόστος συντήρησης και — κρίσιμο για τη μεσογειακή ύπαιθρο — αποτρέπουν την εκδήλωση δασικών πυρκαγιών στις οποίες τα εναέρια καλώδια αποδεδειγμένα συμβάλλουν.

Συμπερασματικά, η αξιολόγηση ενός αιολικού έργου χωρίς ταυτόχρονη, ισότιμη και μη κατατμημένη εκτίμηση του συνοδού δικτύου ΥΤ είναι μεθοδολογικά ελλιπής. Ζητείται ρητή πρόβλεψη στο ΕΧΠ-ΑΠΕ ότι κάθε χωροθέτηση αξιολογείται ενιαία με τα συνοδά έργα διασύνδεσης, με υποχρεωτική εξέταση στοχευμένης υπογειοποίησης σε ευαίσθητα τμήματα (πλησίον οικισμών και μνημείων, εντός δασών και περιοχών Natura), βάσει ολοκληρωμένης ανάλυσης κόστους κύκλου ζωής (life-cycle cost) που συνυπολογίζει το προσδόκιμο ζωής, το κόστος συντήρησης και τον αποτρεπόμενο κίνδυνο πυρκαγιάς — και όχι μόνο το αρχικό κόστος κατασκευής.
<h2>3.11 Ασύμμετρη προστασία θέασης: το έλλειμμα οπτικής αξιολόγησης των αιολικών έναντι μνημείων</h2>
Το σχέδιο εισάγει ρητό μηχανισμό προστασίας της θέασης μνημείων — υποχρεωτική «ειδική μελέτη θέασης» — αλλά τον προβλέπει κατά βάση για τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς, εντός ζώνης 1.500 μ. από μνημεία εγγεγραμμένα στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς και μείζονος σημασίας μνημεία, και 1.000 μ. από τη Ζώνη Απολύτου Προστασίας (Ζώνη Α) λοιπών μνημείων και ιστορικών τόπων. Δημιουργείται έτσι μια μεθοδολογική ασυμμετρία: οι ανεμογεννήτριες, που έχουν ασυγκρίτως μεγαλύτερο οπτικό αποτύπωμα από τα επίπεδα φωτοβολταϊκά, δεν υπάγονται στην ίδια ρητή, ζωνικά οριοθετημένη υποχρέωση μελέτης θέασης.

Τεκμηρίωση κλίμακας. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια τύπου των 6 MW φέρει πύργο ύψους περ. 105 μ. και ρότορα διαμέτρου περ. 150 μ., με συνολικό ύψος ακροπτερυγίου που προσεγγίζει τα 180 μ. Ο συνοδός πυλώνας Γραμμής Μεταφοράς ΥΤ προσεγγίζει τα 33 μ. Για σύγκριση, ένα μνημειακό καθολικό ιστορικής μονής έχει ύψος της τάξης των 13 μ. Η αναλογία ύψους ανεμογεννήτριας προς το μνημείο υπερβαίνει το 13:1. Όταν τέτοιες κατασκευές χωροθετούνται σε γειτνίαση και σε υψηλότερες κορυφογραμμές, η οπτική κυριαρχία επί του ιστορικού τοπίου είναι καθοριστική και μη αναστρέψιμη.

Η οπτική όχληση δεν περιορίζεται στην άμεση γειτνίαση: λόγω του ύψους και της κίνησης των πτερυγίων, η ζώνη οπτικής επιρροής (Zone of Theoretical Visibility) μιας συστοιχίας ανεμογεννητριών εκτείνεται σε ακτίνα πολλών χιλιομέτρων, επηρεάζοντας τη θέαση από και προς μνημεία, διαδρομές προσκυνηματικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος και το ευρύτερο πολιτιστικό τοπίο. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου (Φλωρεντία 2000) αναγνωρίζει το τοπίο — περιλαμβανομένου του πολιτιστικού — ως αναπόσπαστο στοιχείο του περιβάλλοντος που χρήζει προστασίας.

Ζητούμενο. Ζητείται η ρητή επέκταση της υποχρέωσης εκπόνησης ειδικής μελέτης θέασης και στα αιολικά έργα, με ζώνες οπτικής προστασίας τουλάχιστον ισοδύναμες — και αναλογικά μεγαλύτερες λόγω του ύψους — προς εκείνες των φωτοβολταϊκών, καθώς και η υποχρεωτική ανάλυση Ζώνης Θεωρητικής Ορατότητας (ZTV) και φωτορεαλιστικής προσομοίωσης για κάθε χωροθέτηση πλησίον κηρυγμένων μνημείων, ιστορικών τόπων και τοπίων ιδιαίτερης πολιτιστικής αξίας.
<h2>3.12 Επιμέρους εκκρεμότητες προς αποκατάσταση</h2>
Repowering. Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (80–100 μ.) με σύγχρονες (180–200 μ.) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση, χωρίς να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο. Ζητείται κάθε repowering να υπόκειται σε νέα ΜΠΕ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

Φάση αποξήλωσης/παροπλισμού. Απουσιάζει δεσμευτικό πλαίσιο και υποχρέωση οικονομικής εγγύησης για την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων στο τέλος ζωής των έργων· οι μπετονένιες βάσεις θεμελίωσης παραμένουν συχνά επ’ αόριστον. Ζητείται υποχρεωτική εγγυητική και κανονιστικό πλαίσιο αποκατάστασης.

Θόρυβος και υπόηχοι. Το όριο των 45 dB στα όρια οικισμών υπερβαίνει τη σύσταση του ΠΟΥ για νυχτερινή έκθεση (40 dB Lnight), ενώ δεν εξετάζεται ειδικά ο χαμηλόσυχνος ήχος/υπόηχοι. Ζητείται αυστηροποίηση και διάκριση ημερήσιας/νυχτερινής έκθεσης, κατ’ εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Περιοδική σκίαση (shadow flicker). Δεν προβλέπεται όριο για τη στροβοσκοπική σκίαση από την περιστροφή των πτερυγίων επί κατοικιών — τυπική απαίτηση αδειοδότησης διεθνώς. Ζητείται ρητό ανώτατο όριο ωρών/έτος ανά κατοικία.
<h1>4. Ειδική αναφορά στην Κρήτη και την Π.Ε. Ρεθύμνου</h1>
Η Κρήτη συγκεντρώνει ορισμένα από τα σημαντικότερα ορεινά οικοσυστήματα της Μεσογείου. Οι κορυφογραμμές του νησιού αποτελούν ενδιαίτημα και διάδρομο για αρπακτικά είδη προτεραιότητας, ενώ η ευρύτερη ενδοχώρα του Ρεθύμνου χαρακτηρίζεται από υψηλή οικολογική, αγροτική και πολιτιστική αξία. Σημειώνεται ότι η Περιφέρεια Κρήτης τηρεί πάγια θέση κατά της χωροθέτησης ΑΠΕ εντός περιοχών του δικτύου Natura 2000, όπως επιβεβαιώθηκε και σε πρόσφατες αποφάσεις της Επιτροπής Περιβάλλοντος και Χωροταξίας.

Συγκεκριμένο παράδειγμα — ενδοχώρα Ρεθύμνου. Στη ρεθεμνιώτικη ενδοχώρα έχει δρομολογηθεί αιολικό έργο που εκτείνεται σε περίπου 28.000 στρέμματα και σε δεκατρείς διακριτές θέσεις, αγγίζοντας τους Δήμους Ρεθύμνου, Αμαρίου και Αγίου Βασιλείου. Οι σχεδιαζόμενες θέσεις γειτνιάζουν με μνημεία εθνικής και διεθνούς σημασίας — την Ιερά Μονή Αρκαδίου (εθνικό ιερό), τον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Ελεύθερνας (επί κορυφογραμμής των βορειοδυτικών προπόδων του Ψηλορείτη, σε υψόμετρο ~380 μ.), καθώς και τους παραδοσιακούς οικισμούς Μαργαριτών και Χάρκιων. Η περιοχή διατρέχεται από το ευρωπαϊκό μονοπάτι E4 (Αρκάδι–Ελεύθερνα–Μαργαρίτες) και συγκροτεί ενιαίο ιστορικό, θρησκευτικό και φυσικό τοπίο. Πρόκειται για υποδειγματική περίπτωση όλων των ελλείψεων που τεκμηριώνονται ανωτέρω: απουσία σωρευτικής αξιολόγησης (§3.2), έλλειμμα προστασίας θέασης μνημείων από αιολικά (§3.11), και εκτεταμένο συνοδό δίκτυο ΥΤ (§3.10). Η σώρευση βιομηχανικών εγκαταστάσεων σε τοπίο τέτοιας πυκνότητας μνημείων είναι ασύμβατη με τις υποχρεώσεις προστασίας του πολιτιστικού περιβάλλοντος (άρθρο 24 Συντάγματος, Σύμβαση UNESCO 1972).

Με βάση τα ανωτέρω, για τον κρητικό χώρο διατυπώνονται ειδικότερα οι εξής επισημάνσεις:

Συγκεκριμένο διακύβευμα στην Π.Ε. Ρεθύμνου. Στην ενδοχώρα του Ρεθύμνου σχεδιάζεται εκτεταμένο σύμπλεγμα βιομηχανικών αιολικών εγκαταστάσεων, με αποτύπωμα της τάξης των 28.000 στρεμμάτων, κατανεμημένο σε πλήθος διακριτών θέσεων και εκτεινόμενο στους Δήμους Ρεθύμνου, Αμαρίου και Αγίου Βασιλείου. Οι θέσεις αυτές γειτνιάζουν άμεσα με μνημεία και χώρους εξαιρετικής ιστορικής και αρχαιολογικής αξίας — μεταξύ άλλων την Ιερά Μονή Αρκαδίου (εθνικό μνημείο) και την Αρχαία Ελεύθερνα — καθώς και με παραδοσιακούς οικισμούς της ευρύτερης περιοχής (ενδεικτικά Μαργαρίτες, Χάρκια) και με τμήματα του δικτύου Natura 2000, περιλαμβανομένων Ζωνών Ειδικής Προστασίας. Το παράδειγμα αυτό αποτυπώνει συγκεντρωτικά όλες τις μεθοδολογικές ελλείψεις που αναλύθηκαν ανωτέρω: απουσία σωρευτικής αξιολόγησης των πολλαπλών θέσεων ως συνόλου, ασύμμετρη προστασία της θέασης των μνημείων, εκτεταμένο συνοδό δίκτυο Υψηλής Τάσης και οδοποιίας, και προώθηση με βάση παλαιότερες αποτυπώσεις της ΡΑΕ που ανατρέχουν σε βάθος δεκαπενταετίας.

• Ορεινός όγκος. Πλήρης αποκλεισμός βιομηχανικής κλίμακας αιολικών από τις ορεινές ζώνες υψηλής οικολογικής αξίας, ανεξαρτήτως του ορίου των 1.200 μ., όταν συντρέχει χαρακτηρισμός Natura ή Τοπίου Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους.
• Πολιτιστικό τοπίο. Η κρητική ενδοχώρα συγκροτεί ενιαίο ιστορικό και θρησκευτικό τοπίο, με μοναστηριακά συγκροτήματα και διάσπαρτα μνημεία εθνικής σημασίας. Η χωροθέτηση αιολικών συστοιχιών και Γραμμών Μεταφοράς σε γειτνίαση και σε δεσπόζουσες κορυφογραμμές προκαλεί μη αναστρέψιμη οπτική αλλοίωση αυτού του τοπίου και επιβάλλει ειδική μέριμνα προστασίας της θέασης.
• Αγροτική γη. Ρητή εξαίρεση των παραγωγικών γεωργικών ζωνών από τη χωροθέτηση εκτεταμένων φωτοβολταϊκών, ζήτημα που έχει ήδη επισημανθεί από την Περιφέρεια κατά τη διαβούλευση.
• Θαλάσσιος χώρος. Διατήρηση των ζωνών αποκλεισμού για υπεράκτια αιολικά, με προστασία των αλιευτικών πεδίων, των περιοχών υδατοκαλλιεργειών και των παράκτιων Natura.
• Πραγματικές ενεργειακές ανάγκες. Τεκμηρίωση των ενεργειακών αναγκών του νησιού σε συνάρτηση με τη διασύνδεση Κρήτης–Αττικής, ώστε η περαιτέρω εγκατάσταση να μην υπερβαίνει τις πραγματικές ανάγκες και τη φέρουσα ικανότητα.

<h2>4.1 Εναλλακτικό, εποικοδομητικό μοντέλο: αποκεντρωμένη παραγωγή και τοπικό όφελος</h2>
Η αντίθεση στη βιομηχανικής κλίμακας χωροθέτηση σε ευαίσθητες περιοχές δεν συνεπάγεται αντίθεση στις ΑΠΕ αυτές καθαυτές. Υπάρχει τεκμηριωμένο, ώριμο εναλλακτικό μοντέλο που επιτυγχάνει τους ενεργειακούς στόχους χωρίς θυσία του φυσικού και πολιτιστικού κεφαλαίου:

• Αξιοποίηση ήδη διαταραγμένου χώρου. Προτεραιότητα σε στέγες δημόσιων και δημοτικών κτηρίων, σχολείων, νοσοκομείων, αθλητικών εγκαταστάσεων, βιομηχανικών κελύφων, χώρων στάθμευσης και υποβαθμισμένων/τεχνητών εκτάσεων (πρώην λατομεία, ΧΑΔΑ), αντί παρθένων ορεινών οικοσυστημάτων — σύμφωνα και με την προτεραιότητα της RED III σε τεχνητές επιφάνειες.
• Ενεργειακές κοινότητες και τοπικό όφελος. Η αποκεντρωμένη παραγωγή μέσω ενεργειακών κοινοτήτων δημιουργεί έσοδα για Δήμους, σχολεία, ιδρύματα και νοικοκυριά της ίδιας περιοχής, αντί η ωφέλεια να συγκεντρώνεται σε εξωτερικούς επενδυτές ενώ το περιβαλλοντικό κόστος βαρύνει την τοπική κοινωνία.
• Διεθνώς επιβεβαιωμένο παράδειγμα. Το νησί της Τήλου κατέστη το πρώτο ενεργειακά αυτόνομο νησί της Μεσογείου (έργο TILOS, Horizon 2020 — πρώτο μεταξύ 80 ευρωπαϊκών προτάσεων), συνδυάζοντας υβριδικό σταθμό ΑΠΕ μικρής κλίμακας με αποθήκευση. Αντίστοιχα μοντέλα (Χάλκη, Αστυπάλαια, πρόγραμμα GR-eco Islands) δείχνουν ότι η ενεργειακή αυτονομία επιτυγχάνεται με κλίμακα προσαρμοσμένη στον τόπο και με συμμετοχή της κοινότητας — όχι με εκβιομηχάνιση των κορυφογραμμών.

Η ενσωμάτωση αυτής της ιεράρχησης — πρώτα ο διαταραγμένος χώρος και η αυτοκατανάλωση και όχι η επίσπευση συγκέντρωσης σε ευαίσθητες περιοχές  — θα έδινε στο ΕΧΠ-ΑΠΕ πραγματικά βιώσιμο και κοινωνικά δίκαιο χαρακτήρα.
<h1>5. Συγκεκριμένες προτάσεις</h1>
Συνοψίζοντας, προτείνονται τα ακόλουθα, με σειρά προτεραιότητας:

1. Αναθεώρηση των μεταβατικών διατάξεων, ώστε τα έργα που δεν έχουν ολοκληρώσει αδειοδότηση να υπάγονται στους νέους περιορισμούς, ιδίως εντός Natura και άνω των 1.200 μ.
2. Ρητή κατάργηση των Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας (ΠΑΠ) του 2008 που εμπίπτουν σε Natura, και διασφάλιση ότι καμία «Περιοχή Επιτάχυνσης» (RED III) δεν παρακάμπτει τη δέουσα εκτίμηση του άρθρου 6§3.
3. Υποχρεωτική εκπόνηση ολοκληρωμένης μελέτης σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο Περιφέρειας, πριν από την έγκριση νέων έργων, σύμφωνα με την Οδηγία 2001/42/ΕΚ.
4. Θέσπιση μεθοδολογίας φέρουσας ικανότητας με γεωχωρικά κριτήρια (κατακερματισμός, συνεκτικότητα οικοτόπων, διάδρομοι πανίδας), και όχι αμιγώς ποσοστά επιφανείας.
5. Πλήρης αποκλεισμός βιομηχανικών ΑΠΕ από το δίκτυο Natura 2000 και τις ορεινές ζώνες υψηλής οικολογικής αξίας της Κρήτης, με ειδική μέριμνα για τα ενδιαιτήματα Γυπαετού και Όρνιου.
6. Σύνδεση της αδειοδότησης με την πραγματική απορροφητική ικανότητα του δικτύου, ώστε να μην εγκρίνονται έργα σε κορεσμένες περιοχές χωρίς αντίστοιχη ωρίμανση δικτύων και αποθήκευσης.
7. Ενσωμάτωση εκτίμησης γεωκινδύνων (σεισμοτεκτονικά, κατολισθητικά, διαβρωτικά) στη ΣΜΠΕ, με βάση σύγχρονα γεωχωρικά δεδομένα.
8. Κατοχύρωση ενισχυμένου (κατά προτίμηση δεσμευτικού) ρόλου της αυτοδιοίκησης, υποχρεωτικής γνωμοδότησης των αρμόδιων επιμελητηρίων (ΤΕΕ, ΓΕΩΤΕΕ, ΟΕΕ) και ουσιαστικής συμμετοχής των περιβαλλοντικών οργανώσεων και τοπικών συλλογικοτήτων ως «ενδιαφερόμενου κοινού», με έγκαιρη διαβούλευση κατά τη Σύμβαση του Aarhus — και όχι υποκατάστασή της από ανταποδοτικά τέλη.
9. Επέκταση της υποχρεωτικής ειδικής μελέτης θέασης και στα αιολικά έργα, με ζώνες οπτικής προστασίας αναλογικά μεγαλύτερες λόγω ύψους, ανάλυση Ζώνης Θεωρητικής Ορατότητας (ZTV) και φωτορεαλιστική προσομοίωση πλησίον κηρυγμένων μνημείων, ιστορικών τόπων και πολιτιστικών τοπίων.
10. Ενιαία (μη κατατμημένη) αξιολόγηση κάθε αιολικού έργου μαζί με τα συνοδά έργα διασύνδεσης (Γραμμές Μεταφοράς ΥΤ, πυλώνες, υποσταθμοί, οδοποιία), με υποχρεωτική εξέταση στοχευμένης υπογειοποίησης σε ευαίσθητα τμήματα (οικισμοί, μνημεία, δάση, Natura) βάσει ανάλυσης κόστους κύκλου ζωής, και ρητή τήρηση αποστάσεων ασφαλείας από κατοικίες.
11. Ρητή πρόβλεψη και προτεραιότητα στο αποκεντρωμένο μοντέλο μικρής κλίμακας (ενεργειακές κοινότητες, υβριδικά συστήματα με αποθήκευση κατά το πρότυπο TILOS) για τον νησιωτικό και ορεινό χώρο, ως συμβατή με το τοπίο εναλλακτική προς τις βιομηχανικές συστοιχίες.
12. Θέσπιση σαφούς ιεράρχησης χωροθέτησης υπέρ ήδη διαταραγμένου χώρου (στέγες δημόσιων/δημοτικών κτηρίων, σχολείων, βιομηχανικών κελυφών, χώρων στάθμευσης, υποβαθμισμένων εκτάσεων) και ενίσχυση ενεργειακών κοινοτήτων με τοπικό όφελος για Δήμους, σχολεία και ιδρύματα, πριν από κάθε χωροθέτηση σε φυσικές/ορεινές περιοχές.
13. Δημοσιοποίηση της γεωχωρικής βάσης τεκμηρίωσης σε συμμόρφωση με την Οδηγία INSPIRE (Ν. 3882/2010), με τα υπόβαθρα χωροθέτησης (ζώνες αποκλεισμού/καταλληλότητας, όρια Natura, αιολικό δυναμικό) διαθέσιμα ως διαλειτουργικά, αναπαραγώγιμα επίπεδα δεδομένων με μεταδεδομένα — και όχι ως στατικοί χάρτες — προς διασφάλιση διαφάνειας και ανεξάρτητου επιστημονικού ελέγχου.

 

Η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος της Κρήτης δεν αντιστρατεύεται την ανάπτυξη· την προϋποθέτει. Το απόθεμα αυτό δεν είναι μεταβλητή προς διαπραγμάτευση, αλλά το όριο εντός του οποίου κάθε ενεργειακός σχεδιασμός οφείλει να κινηθεί.

Με τιμή,

Αδάμ Ν. Σουμπασάκης

 

 
<h1>6. Βιβλιογραφία και πηγές τεκμηρίωσης</h1>
<h2>6.1 Θεσμικό και κανονιστικό πλαίσιο</h2>
Council Directive 92/43/EEC of 21 May 1992 on the conservation of natural habitats and of wild fauna and flora (Habitats Directive), OJ L 206.

Directive 2009/147/EC of 30 November 2009 on the conservation of wild birds (Birds Directive), OJ L 20.

Directive 2001/42/EC on the assessment of the effects of certain plans and programmes on the environment (SEA Directive), OJ L 197.

Directive 2000/60/EC establishing a framework for Community action in the field of water policy (Water Framework Directive), OJ L 327.

Directive (EU) 2023/2413 (RED III) on the promotion of energy from renewable sources, OJ L 2023/2413 — άρθρα 15γ επ. (acceleration areas).

UNECE (1998), Aarhus Convention on Access to Information, Public Participation in Decision-making and Access to Justice in Environmental Matters.

Directive 2007/2/EC (INSPIRE) establishing an Infrastructure for Spatial Information in the European Community, OJ L 108.

Ν. 3882/2010 «Εθνική Υποδομή Γεωχωρικών Πληροφοριών — Εναρμόνιση με την Οδηγία 2007/2/ΕΚ» (ΦΕΚ Α΄ 166).

Council of Europe (2000), European Landscape Convention, Florence, ETS No. 176. coe.int/web/landscape

Ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη» (ΦΕΚ Α΄ 241) — νομική βάση των Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων.

ΑΔΜΗΕ — Διαχείριση παγίων / ζώνες δουλείας διέλευσης ΓΜ — ζώνες 20 μ. (150 kV) και 25 μ. (400 kV), Ν. 3468/2006 άρθρο 11.

Ν. 2882/2001 (Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων Ακινήτων), όπως ισχύει — πλαίσιο απαλλοτριώσεων συνοδών έργων.

ΔΕΕ, C-227/01, Επιτροπή κατά Ισπανίας — αρχή της μη κατάτμησης (salami-slicing) στην εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Ν. 4685/2020 «Εκσυγχρονισμός περιβαλλοντικής νομοθεσίας» (ΦΕΚ Α΄ 92).

Ν. 1650/1986 «Για την προστασία του περιβάλλοντος» (ΦΕΚ Α΄ 160).

ΥΠΕΝ (2026), Δημόσια Διαβούλευση επί του ΕΧΠ-ΑΠΕ & της ΣΜΠΕ — πλατφόρμα σχολιασμού: ypen.gov.gr/diavouleusi.
<h2>6.2 Νομολογία Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης</h2>
ΔΕΕ, C-127/02, Waddenvereniging & Vogelbeschermingsvereniging (Waddenzee), 7.9.2004.

ΔΕΕ, C-258/11, Sweetman κ.λπ. κατά An Bord Pleanála, 11.4.2013.

ΔΕΕ, C-323/17, People Over Wind & Sweetman, 12.4.2018.

UNESCO (1972), Σύμβαση για την Παγκόσμια Πολιτιστική και Φυσική Κληρονομιά — & ICOMOS, κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία του περιβάλλοντος χώρου (setting) μνημείων. Εγγραφή Μινωικών Ανακτορικών Κέντρων (Κρήτη): whc.unesco.org.

ΔΕΕ, C-849/19, Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, 17.12.2020 (στόχοι/μέτρα διατήρησης Natura 2000).
<h2>6.3 Διεθνή πρότυπα και κατευθυντήριες οδηγίες</h2>
European Commission (2020), Guidance document on wind energy developments and EU nature legislation, Brussels.

European Commission (2021), Assessment of plans and projects in relation to Natura 2000 sites — Methodological guidance on Article 6(3) and (4) of the Habitats Directive.

IUCN (2021), Mitigating biodiversity impacts of renewable energy infrastructure — Guidelines.

IEC 61400 — Wind energy generation systems (IEC TC 88) — τεχνικά πρότυπα ανεμογεννητριών.
<h2>6.4 Επιστημονική βιβλιογραφία</h2>
Drewitt, A.L. & Langston, R.H.W. (2006), «Assessing the impacts of wind farms on birds», Ibis, 148(s1), 29–42.

Kuvlesky, W.P. et al. (2007), «Wind energy development and wildlife conservation: challenges and opportunities», Journal of Wildlife Management, 71(8), 2487–2498.

Tabassum, A. et al. (2014), «Wind energy: Increasing deployment, rising environmental concerns», Renewable and Sustainable Energy Reviews, 31, 270–288.

Gove, B. et al. (2013), Wind farms and birds: an updated analysis of the effects of wind farms on birds, RSPB/BirdLife/Council of Europe (Bern Convention).

Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων (2026), Μελέτη επίτευξης εθνικών στόχων ΑΠΕ εκτός περιοχών Natura 2000 — δυνατότητα υπέρβασης στόχων κατά ~30%.

Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία (2024), «Πρωτοφανής απειλή για τους γύπες της Κρήτης από την αιολική βιομηχανία» — δεδομένα LIFE IP 4 NATURA & Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τους γύπες.

Carrete, M. et al. (2012), «Mortality at wind-farms is positively related to large-scale distribution and aggregation in griffon vultures», Biological Conservation, 145(1), 102–108.

ΑΔΜΗΕ — Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης Συστήματος Μεταφοράς 2023–2032 — διασύνδεση Κρήτης, εκτίμηση περιθωρίων ΑΠΕ.

ΔΕΔΔΗΕ — Περιθώρια ΑΠΕ ανά γεωγραφική περιοχή (κορεσμένα δίκτυα).
<h2>6.5 Τοπικές και θεσμικές πηγές (Κρήτη)</h2>
Περιφέρεια Κρήτης — Επιτροπή Περιβάλλοντος & Χωροταξίας, αποφάσεις περί μη χωροθέτησης ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000.

Αγώνας της Κρήτης (2026), Κινητοποιήσεις στην ενδοχώρα Ρεθύμνου για το αιολικό έργο — Αρκάδι/Ελεύθερνα (έργο ~28.000 στρ., 13 θέσεις, Δήμοι Ρεθύμνου/Αμαρίου/Αγ. Βασιλείου).

Έργο TILOS — πρώτο ενεργειακά αυτόνομο νησί της Μεσογείου (υβριδικό σύστημα ΑΠΕ + αποθήκευση· βραβείο ΕΕ).

Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας — Παρέμβαση επί του ΕΧΠ-ΑΠΕ (Μ. Καραμανώφ κ.ά.). Κείμενο παρέμβασης

WWF Ελλάς (2022/2026), Πρόταση για μία νέα χωροταξία των ΑΠΕ & σχόλια επί του σχεδίου νόμου ενσωμάτωσης RED III.

ΕΛΕΤΑΕΝ (2026), Υπόμνημα επί του σχεδίου νόμου ενσωμάτωσης RED III — θέσεις του κλάδου για τις Περιοχές Επιτάχυνσης.

ΠΟΓΕΔΥ (2026), Δελτίο Τύπου για το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ «Πολύ λίγα, πολύ αργά» — θέσεις Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων.

ΤΕΕ/ΤΚΜ (2026), Παρέμβαση στη διαβούλευση για το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ — θέσεις Τεχνικού Επιμελητηρίου.

Έργο TILOS (Horizon 2020) — Τήλος, πρώτο ενεργειακά αυτόνομο νησί της Μεσογείου· πρόγραμμα GR-eco Islands (Χάλκη, Αστυπάλαια).

Το παρόν συντάχθηκε ως ατομική παρέμβαση πολίτη και δεν δεσμεύει φορέα ή οργάνωση.

[ΤΗΛΕΜΑΧΟΣ ΤΗΝΙΑΚΟΣ]

Συμφωνώ, εγκρίνω και συνυπογράφω την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου της 14/6/2026. Δεν αποδεχόμαστε την καταστροφή του νησιού μας. Δεν θέλουμε να γεμίσουμε το νησί μας με Αιολικά πάρκα, όπως γεμίσατε την Κάριστο και το όρος ΟΧΙ με εκατοντάδες Ανεμογεννήτριες που οι περισσότερες είναι σε περιοχή NATURA. Tα Κυκλαδονήσια είναι ένα μοναδικό στον κόσμο σύμπλεγμα νησιών, που αυτή την ομορφιά δεν θα επιτρέψουμε να την καταστρέψουν για να πλουτίζουν οι ‘’καρχαρίες’’ των εταιρειών που παίζουν και με τα πετρέλαια και με τις Ανεμογεννήτριες και με τα φωτοβολταϊκά, χωρίς να τους ενδιαφέρει τι θα επακολουθήσει…..

[Δαυίδ Π. Τζανέτος, κάτοικος Εύβοιας]

Συμφωνώ και προσυπογράφω το Σχόλιο της Εταιρείας Περιβάλλοντος Κύμης.

Η προστασία του κλίματος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της βιοποικιλότητας, των φυσικών οικοσυστημάτων, των ορεινών τοπίων και των υδάτινων πόρων της χώρας.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τη μεγαλύτερη οικολογική αξία ανά μονάδα έκτασης. Η προστασία αυτής της φυσικής κληρονομιάς αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του κράτους (α 24) και δεν μπορεί να υποχωρεί έναντι της επιτάχυνσης των επενδύσεων.

Το προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο παρουσιάζει βελτιώσεις σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008, ωστόσο εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες ως προς τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής προστασίας και της φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων.

Ειδικότερα:

1. Απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης της ήδη συντελεσμένης περιβαλλοντικής επιβάρυνσης

Το σχέδιο αντιμετωπίζει τον εθνικό χώρο ως διαθέσιμο για νέα ανάπτυξη ΑΠΕ χωρίς να προηγείται ολοκληρωμένη αποτίμηση:

• των ήδη εγκατεστημένων έργων,
• των αδειοδοτημένων έργων,
• των υπό αδειοδότηση έργων,
• των σωρευτικών επιπτώσεων ανά ορεινό όγκο και οικοσύστημα.

Η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να σχεδιάζεται αγνοώντας την πραγματική κατάσταση της χώρας.

Πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω ανάπτυξη θα έπρεπε να έχει προηγηθεί εθνική αξιολόγηση κορεσμού οικοσυστημάτων και τοπίων.

2. Ανεπαρκής εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης

Το σχέδιο βασίζεται κυρίως σε αξιολόγηση κατά περίπτωση μέσω περιβαλλοντικών μελετών, των γνωστών και αμφιβόλου αξίας ΜΠΕ και ΕΟΑ.

Η διεθνής εμπειρία όμως έχει δείξει ότι η διαχείριση κατά περίπτωση δεν επαρκεί για την προστασία ειδών και οικοτόπων όταν οι πιέσεις είναι εκτεταμένες και σωρευτικές.

Απαιτείται:

• σαφής προληπτικός αποκλεισμός ιδιαίτερα ευαίσθητων οικοσυστημάτων,
• αποκλεισμός κρίσιμων περιοχών αναπαραγωγής και μετακίνησης ειδών,
• δημιουργία εκτεταμένων ζωνών μηδενικής χωροθέτησης.

Η αρχή της προφύλαξης επιβάλλει ότι όταν υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, η προστασία προηγείται της ανάπτυξης.

3. Ελλιπής προστασία ορεινών οικοσυστημάτων

Τα ελληνικά βουνά αποτελούν τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας της χώρας.

Η διάνοιξη οδικού δικτύου, οι εκσκαφές, οι επιχωματώσεις, οι βάσεις ανεμογεννητριών και τα συνοδά έργα έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικό κατακερματισμό οικοτόπων σε πολλές περιοχές.

Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν παρέχει επαρκή προστασία:

• των αλπικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων,
• των κορυφογραμμών,
• των περιοχών μεγάλης φυσικότητας,
• των αδιατάρακτων ορεινών τοπίων, περιοχών ΠΑΔ κλπ.

Το όριο των 1200 μέτρων έχει τεθεί πολύ ψηλά για ουσιαστική προστασία των ορεινών οικοσυστημάτων της χώρας. Θα έπρεπε πολύ χαμηλότερα να τεθεί και να λαμβάνει υπόψη και τις ιδιαιτερότητες κάθε ορεινού συγκροτήματος.

Προτείνεται η καθιέρωση αυστηρότερων υψομετρικών και οικολογικών κριτηρίων αποκλεισμού.

Ειδικότερα για την Εύβοια ζητείται η εφαρμογή του αναθεωρημένου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ 299/ΑΑΠ/14-12-2018) σύμφωνα με το οποίο στον νησιωτικό ορεινό χώρο (Εύβοια και Σκύρο ) δεν θα τοποθετούνται ανεμογεννήτριες άνω των 600 μ., γιατί ο ορεινός χώρος θεωρείται χώρος φυσικού αποθέματος.

4. Υποτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Η σημαντικότερη περιβαλλοντική επίπτωση των ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν προέρχεται πλέον από μεμονωμένα έργα  αλλά από τη συγκέντρωση πολλών έργων στην ίδια γεωγραφική ενότητα.

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει αποσπασματική.

Απαιτείται:

• υποχρεωτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου,
• αξιολόγηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• αξιολόγηση σε επίπεδο οικολογικού διαδρόμου,
• καθορισμός ανώτατων ορίων εγκατάστασης.

5. Δεν αντιμετωπίζεται η Εύβοια ως περιοχή περιβαλλοντικά κορεσμένη από ΑΠΕ και ιδίως ΑΣΠΗΕ

Η Εύβοια αποτελεί ήδη μία από τις πλέον επιβαρυμένες περιοχές της χώρας από εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς γιατί μία περιοχή με τόσο υψηλή συγκέντρωση υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό αδειοδότηση έργων δεν αντιμετωπίζεται ως περιοχή ειδικής περιβαλλοντικής διαχείρισης και περιορισμού νέων παρεμβάσεων.

Η απουσία ειδικών προβλέψεων για περιοχές με υψηλό βαθμό κορεσμού έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές της πρόληψης και της φέρουσας ικανότητας.

Ειδικά για την Εύβοια θα πρέπει να προβλεφθούν τα ακόλουθα:

• αναγνώριση της Εύβοιας ως κορεσμένης περιοχής,
• να υπάρχει ειδικό καθεστώς αδειοδότησης,
• αναστολή νέων αδειών μέχρι να γίνει αποτίμηση,
• να θεσπιστεί περιφερειακός δείκτης ενεργειακής επιβάρυνσης,
• να γίνει χωρικό ισοζύγιο παραγωγής–επιβάρυνσης.

Τονίζεται ότι η Εύβοια έχει την μεγαλύτερη διείσδυση ΑΣΠΗΕ στην Ελλάδα, πλέον υπάρχουν πολλά φωτοβολταϊκά και σχέδια για πλωτά φωτοβολταϊκά και θαλάσσια α/π και εκδίδονται όλο και περισσότερες άδειες αποθήκευσης, ενώ τα έργα διασύνδεσης έχουν γεμίσει το νησί, το οποίο επιπλέον έχει υποστεί την 2η από συστάσεως ελληνικού κράτους καταστροφική πυρκαγιά του 2021.
6. Προβληματική αντιμετώπιση των περιοχών Natura 2000

Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι η ύπαρξη περιβαλλοντικών όρων δεν αρκεί για τη διατήρηση της οικολογικής ακεραιότητας προστατευόμενων περιοχών.

Το δίκτυο Natura 2000 δεν θεσπίστηκε για να λειτουργεί ως χώρος προτεραιότητας ενεργειακών επενδύσεων αλλά ως βασικός μηχανισμός διατήρησης της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας.

Πρέπει να υιοθετηθεί αυστηρότερο και ουσιαστικότερο καθεστώς προστασίας στις περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.

Οι περιοχές Natura της Εύβοιας πρέπει να προστατευθούν απολύτως, γιατί το νησί της Εύβοιας είναι ο πιο επιβαρυμένος από ΑΠΕ νομός-Περιφερειακή Ενότητα της Ελλάδας.

Οι περιοχές Natura του νησιού που κυρίως απειλούνται από ΑΠΕ είναι οι ακόλουθες:

• Όρος Όχη – Κάμπος Καρύστου – Ακρωτήριο Καφηρέας (GR2420001)
• Δίρφυς – Δάσος Στενής – Δέλφι (GR2420002)
• Λίμνη Δύστου (GR2420008)
• Όρος Κανδήλι (GR2420010)
• Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420011)
• Όρος Όχη, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420012)
• Ποταμός Μανικιάτης (GR2420017)
• Θαλάσσια ζώνη Ανατολικής Εύβοιας από Άκρα Οκτωνιάς έως Ζάρακες (GR2420015)
• Θαλάσσια περιοχή Νοτίου Ευβοϊκού Κόλπου (GR2420016)
• Παράκτια θαλάσσια ζώνη Καφηρέα (τμήμα του GR2420001)

7. Απουσία μηχανισμού οικολογικής αποκατάστασης

Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εγκατάσταση νέων έργων αλλά δεν προβλέπει ουσιαστικούς μηχανισμούς:

• αποκατάστασης τοπίου,
• αποκατάστασης οδικών διανοίξεων,
• αποξήλωσης παλαιών εγκαταστάσεων,
• επαναφοράς οικοτόπων μετά το τέλος ζωής των έργων.

Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται και στις ενεργειακές υποδομές.

Θα μπορούσε να προβλεφθούν τα ακόλουθα για στοιχειώδη εξασφάλιση της αποκατάστασης:

• πρόβλεψη για περιβαλλοντικό τέλος αποκατάστασης,
• κατάθεσης εγγυητικής αποξήλωσης,
• δημιουργία ταμείου οικολογικής επανόρθωσης,
• υποχρεωτικό σχέδιο μετα-λειτουργικής αποκατάστασης.

8. Απουσία προβλέψεων για φέρουσα ικανότητα και περιβαλλοντικό κορεσμό

Δεν υπάρχουν προβλέψεις για περιοχές ήδη κορεσμένες ή ιδιαίτερα πιεσμένες (πχ Στερεά Ελλάδα, Εύβοια, Βοιωτία, κάμπος Θεσσαλίας από φωτοβολταϊκά κλπ ή κάποια ποτάμια)

Είναι απαραίτητο να υπάρξει θεσμοθέτηση:

• οικολογικής φέρουσας ικανότητας ανά ορεινό σύμπλεγμα,
• ανώτατης εγκατεστημένης ισχύος ανά χωρική ενότητα,
• μέγιστου ποσοστού κάλυψης ανά λεκάνη,
• δείκτη οπτικής επιβάρυνσης,
• δείκτη πυκνότητας συνοδών έργων,
• ορίου νέων έργων όταν υπερβαίνεται ο προκαθορισμένος δείκτης.

Και σε σαφή παραβίαση αυτού του πλαισίου οι αδειοδοτήσεις να μην δίδονται, να διακόπτονται ή να ακυρώνονται.

9. Παραγνώριση τη αντιδράσεων των περιβαλλοντικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών

Η ένταση των αντιδράσεων σε πολλές περιοχές της χώρας καταδεικνύει ότι η κοινωνική αποδοχή δεν εξασφαλίζεται μέσω της επιτάχυνσης των αδειοδοτήσεων αλλά μέσω της ουσιαστικής προστασίας του τόπου.

Η απώλεια εμπιστοσύνης των τοπικών κοινωνιών συνδέεται άμεσα με την αίσθηση ότι η περιβαλλοντική προστασία υποχωρεί έναντι της επενδυτικής διευκόλυνσης.

10. Υποβάθμιση του πολιτιστικού τοπίου και της πολιτιστικής κληρονομιάς

Η ΣΜΠΕ και το νέο Χωροταξικό αντιμετωπίζουν ανεπαρκώς τη σχέση μεταξύ ενεργειακών υποδομών και πολιτιστικού τοπίου.

Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν αφορά μόνο τα ίδια τα μνημεία αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτά εντάσσονται.

Η εγκατάσταση εκτεταμένων βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών σε περιοχές ιστορικού, αρχαιολογικού και παραδοσιακού χαρακτήρα αλλοιώνει την ταυτότητα των τόπων και υποβαθμίζει μη αναστρέψιμα το πολιτιστικό χαρακτήρα τους.

11. Μονόπλευρη αντιμετώπιση της οικονομικής διάστασης

Η ΣΜΠΕ δεν αξιολογεί επαρκώς τις επιπτώσεις των μεγάλων συγκεντρώσεων έργων ΑΠΕ στις υφιστάμενες οικονομικές δραστηριότητες των περιοχών υποδοχής, όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία και οι δραστηριότητες που συνδέονται με την τοπική ταυτότητα και το φυσικό τοπίο.

Η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει ισόρροπη στάθμιση όλων των παραγωγικών λειτουργιών και όχι μονοδιάστατη προτεραιότητα της ενεργειακής χρήσης.

12. Ανεπαρκής αντιμετώπιση των επιπτώσεων των φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας

Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συχνά στις επιπτώσεις των αιολικών εγκαταστάσεων, ωστόσο το νέο Χωροταξικό δεν αξιολογεί επαρκώς τις περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της ταχείας εξάπλωσης φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας.

Η εκτεταμένη κάλυψη γης από φωτοβολταϊκά πάρκα προκαλεί:

• απώλεια γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας,
• υποβάθμιση παραδοσιακών αγροτικών τοπίων,
• περιορισμό της διαθέσιμης γης για πρωτογενή παραγωγή,
• κατακερματισμό οικοτόπων και φυσικών διαδρόμων μετακίνησης ειδών,
• σωρευτικές αλλοιώσεις του τοπίου μεγάλης κλίμακας.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γόνιμες γεωργικές εκτάσεις και σε περιοχές που αποτελούν βασικό πόρο για την αγροτική οικονομία και την επισιτιστική ασφάλεια.

Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς ότι έχουν ληφθεί όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να δοθεί προτεραιότητα:

• σε στέγες και κτιριακές εγκαταστάσεις,
• σε ανενεργούς βιομηχανικούς χώρους,
• σε εγκαταλελειμμένα λατομεία,
• σε υποβαθμισμένες εκτάσεις,

πριν από τη δέσμευση παραγωγικής γης και φυσικών οικοσυστημάτων.

Η αρχή της ορθολογικής χρήσης των φυσικών πόρων επιβάλλει η ενεργειακή μετάβαση να μην οδηγεί σε υποκατάσταση της γεωργικής γης και των φυσικών εκτάσεων από εκτεταμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας.

13. Ανεπαρκής προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων από τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ)

Η ΣΜΠΕ υποτιμά τις σωρευτικές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει η ανάπτυξη Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων σε ποτάμια και ορεινά υδατορέματα. Η διεθνής επιστημονική εμπειρία έχει δείξει ότι ακόμη και έργα μικρής ισχύος μπορούν να επιφέρουν σημαντικές επιπτώσεις:

• στη φυσική ροή των υδάτων,

• στη συνέχεια των ποτάμιων οικοσυστημάτων,

• στη μεταφορά φερτών υλών,

• στη λειτουργία των υγροτοπικών οικοσυστημάτων,

• στη διατήρηση της ιχθυοπανίδας και άλλων υδρόβιων ειδών.

Η κατασκευή πολλών ΜΥΗΕ στην ίδια λεκάνη απορροής μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση της οικολογικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων, ακόμη και όταν οι επιπτώσεις κάθε έργου αξιολογούνται μεμονωμένα ως περιορισμένες.

Το νέο Χωροταξικό οφείλει να προβλέπει:

• αυστηρότερη προστασία ποταμών και ρεμάτων υψηλής οικολογικής αξίας,
• αποκλεισμό έργων σε περιοχές Natura 2000 και σε κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους,
• αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• πλήρη συμμόρφωση με τους στόχους της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα ύδατα.

Η προστασία των ελεύθερα ρεόντων ποταμών και των φυσικών υδατορεμάτων αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της οικολογικής ισορροπίας των ορεινών οικοσυστημάτων και επιδίωξη και της ΕΕ.

Για την Εύβοια το θέμα είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο όταν απειλούνται τόσο κρίσιμα νησιωτικά ποτάμια οικοσυστήματα (και περιοχές Natura) όπως ο Μανικιάτης, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι κλπ.
14. Περί δικτύων και πραγματικής ενεργειακής αναγκαιότητας
Στο ουσιώδες ερώτημα εάν πράγματι χρειάζονται όλα αυτά τα ενεργειακά έργα για την χώρα θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα κατωτέρω:

• η αντιστοίχιση ισχύος–ζήτησης,
• η απορροφητικότητα δικτύου και οι δυνατότητές του,
• οι περικοπές παραγωγής,
• η ενεργειακή επάρκεια και ασφάλεια,

Και επιτέλους πρέπει να γίνει προσπάθεια για πραγματική και ουσιώδη εξοικονόμηση λαμβάνοντας υπόψη όμως παραμέτρους όπως LCO κλπ15. Αλλαγή του τρόπου συμμετοχής και βαρύτητας στις αποφάσεις της Αυτοδιοίκησης Α & Β βαθμού
Θα πρέπει να προβλεφθούν και θεσπισθούν τα ακόλουθα:

• δεσμευτική γνώμη Περιφέρειας,
• ενισχυμένος ρόλος των Δήμων,
• υποχρεωτική δημόσια πρόσβαση σε GIS έργων,
• Δημιουργία Περιφερειακού Παρατηρητήριου ΑΠΕ,
• ετήσια έκθεση κορεσμού

16. Τελική Παρατήρηση: Υπονόμευση του νέου πλαισίου μέσω των μεταβατικών διατάξεων

Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ μπορούν να προχωρήσουν με τις παλαιές ρυθμίσεις και καμία επ΄ αυτών επίδραση δεν θα έχει το νέο Χωροταξικό.

Υπάρχει η πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία μεγάλος αριθμός ήδη αδειοδοτημένων ή ώριμων προς αδειοδότηση έργων εξακολουθεί να διέπεται από το προηγούμενο καθεστώς χωροθέτησης. Η επιλογή αυτή μειώνει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα του νέου Χωροταξικού Πλαισίου, στις όποιες καλές προβλέψεις του. Ενώ το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει την ανάγκη αυξημένης προστασίας συγκεκριμένων οικοσυστημάτων, δεν είναι λογικό τα έργα που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί να εξαιρούνται πλήρως από τις νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

Για τα έργα που δεν έχουν ξεκινήσει κατασκευαστικές εργασίες πρέπει να προβλεφθεί επανέλεγχος συμβατότητας με τα νέα δεδομένα προστασίας της βιοποικιλότητας, της φέρουσας ικανότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων.

Συμπέρασμα

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει θεωρητικά τη σημασία της βιοποικιλότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων. Ωστόσο, οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας παραμένουν ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσουν την ήδη εκτεταμένη περιβαλλοντική πίεση που έχει δημιουργηθεί από την ταχεία ανάπτυξη έργων ΑΠΕ σε πολλές περιοχές της χώρας. Και ενώ αναγνωρίζει προβλήματα του παλιού ΕΠΧ/ΑΠΕ (χωροταξικού), ταυτοχρόνως όμως επιτρέπει σε μεγάλο μέρος των ήδη αδειοδοτημένων έργων να υλοποιηθούν με τους παλιούς κανόνες, περιορίζοντας δραστικά το πραγματικό περιβαλλοντικό όφελος της αναθεώρησης

Η ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου θα πρέπει να στηριχθεί στις αρχές:

• πρόληψης και προφύλαξης,
• διατήρησης της βιοποικιλότητας,
• προστασίας ορεινών οικοσυστημάτων,
• περιορισμού των σωρευτικών επιπτώσεων,
• σεβασμού της φέρουσας ικανότητας του χώρου,
• αποκατάστασης των ήδη επιβαρυμένων περιοχών.

Αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι λόγια για ενεργειακή μετάβαση και μεγαλεπήβολα Σχέδια για το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η πραγματική προστασία του Ελληνικού Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και της ζωής των τοπικών κοινωνιών, από την ενεργειακή μονοκρατορία και την εκβιομηχάνιση των βουνών, πεδιάδων και θαλασσών της χώρας.

[Φανή Σμιξιώτη]

Ως κάτοικος και Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Κρανιάς Ασπροποτάμου της Νότιας Πίνδου, καταθέτουμε τις ακόλουθες παρατηρήσεις στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για την αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Αναγνωρίζουμε πλήρως την ανάγκη ενεργειακής μετάβασης της χώρας, την ενίσχυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Η ανάπτυξη των ΑΠΕ, όμως, οφείλει να πραγματοποιείται με ορθολογικό χωρικό σχεδιασμό, σεβασμό στο περιβάλλον και λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τις αναπτυξιακές προοπτικές και τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής.

Η περιοχή του Ασπροποτάμου και γενικότερα ο ορεινός όγκος της Νότιας Πίνδου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς και πολιτιστικούς πυρήνες της χώρας. Πρόκειται για μια περιοχή υψηλής βιοποικιλότητας, με εκτεταμένα δασικά οικοσυστήματα, αλπικά τοπία μοναδικής αισθητικής αξίας, παραδοσιακούς οικισμούς, σημαντική κτηνοτροφική και μελισσοκομική δραστηριότητα και ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης μέσω του ήπιου και εναλλακτικού τουρισμού.

Τα τελευταία χρόνια η περιοχή δέχεται έντονες πιέσεις από σωρεία επενδυτικών σχεδίων για εγκατάσταση αιολικών σταθμών, φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων και μικρών υδροηλεκτρικών έργων. Ιδιαίτερα στον ορεινό όγκο της Νότιας Πίνδου έχουν κατατεθεί δεκάδες αιτήσεις που αφορούν κορυφές υψομέτρου 1.800 έως 2.200 μέτρων, με σχεδιαζόμενη εγκατάσταση εκατοντάδων ανεμογεννητριών και συνολική ισχύ που υπερβαίνει τα 500 MW.

Από την πρώτη στιγμή υπήρξε ευρεία και διαχρονική αντίδραση των τοπικών κοινωνιών, των Κοινοτήτων, των Δήμων Πύλης, Μετεώρων και Αργιθέας, της Περιφέρειας, καθώς και πλήθους επιστημονικών, επαγγελματικών, πολιτιστικών, ορειβατικών και περιβαλλοντικών φορέων. Οι αντιδράσεις αυτές βασίστηκαν στην ανάγκη προστασίας περιοχών ιδιαίτερης περιβαλλοντικής αξίας, όπως περιοχές Natura 2000, Ζώνες Ειδικής Προστασίας, περιοχές άνευ δρόμων, δασικά οικοσυστήματα, αλπικές ζώνες και τοπία εξαιρετικού φυσικού κάλλους.

Η αναγνώριση του Γεωπάρκου Μετεώρων – Πύλης ως Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO αποτελεί μια ιστορική ευκαιρία βιώσιμης ανάπτυξης για ολόκληρη την περιοχή. Η ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος, των μονοπατιών, της γεωλογικής κληρονομιάς, της πολιτιστικής ταυτότητας και των δραστηριοτήτων βουνού προϋποθέτει τη διατήρηση του χαρακτήρα του τοπίου και όχι τη βιομηχανική του μετατροπή.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο περιλαμβάνει σημαντικές και θετικές κατευθύνσεις. Ειδικότερα, προβλέπει αυξημένους περιορισμούς ή αποκλεισμούς εγκατάστασης ΑΠΕ σε περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής αξίας, σε προστατευόμενες περιοχές, σε περιοχές άνευ δρόμων, σε υγροτόπους, καθώς και σε μεγάλα υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων. Οι κατευθύνσεις αυτές βρίσκονται σε συμφωνία με όσα οι τοπικές κοινωνίες υποστηρίζουν επί σειρά ετών για την προστασία του ορεινού χώρου.

Ωστόσο, σοβαρό προβληματισμό προκαλούν οι μεταβατικές διατάξεις του νέου πλαισίου, σύμφωνα με τις οποίες εξαιρούνται από τις νέες προβλέψεις έργα που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης ή έχουν λάβει συγκεκριμένες διοικητικές εγκρίσεις.

Η εξαίρεση αυτή δημιουργεί τον κίνδυνο να μην εφαρμοστεί ουσιαστικά το πνεύμα και η φιλοσοφία του νέου χωροταξικού σχεδιασμού ακριβώς στις περιοχές όπου οι πιέσεις είναι μεγαλύτερες. Στην πράξη, μεγάλος αριθμός σχεδιαζόμενων έργων στην περιοχή της Νότιας Πίνδου ενδέχεται να προχωρήσει, παρότι οι ίδιες περιοχές θεωρούνται πλέον ακατάλληλες ή ιδιαίτερα ευαίσθητες σύμφωνα με τις νέες κατευθύνσεις.

Παράλληλα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έλλειψη ειδικών προβλέψεων για την αντιμετώπιση της συσσώρευσης μικρών υδροηλεκτρικών έργων στα ποτάμια και τα ρέματα της περιοχής. Τα ποτάμια του Ασπροποτάμου αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου. Η εγκατάσταση πολλαπλών έργων στο ίδιο υδρογραφικό σύστημα μπορεί να επιφέρει σημαντικές σωρευτικές επιπτώσεις στη φυσική ροή των υδάτων, στη βιοποικιλότητα, στην οικολογική συνδεσιμότητα και στη συνολική λειτουργία των ποτάμιων οικοσυστημάτων.

Η υποβάθμιση του ορεινού τοπίου και των φυσικών οικοσυστημάτων δεν απειλεί μόνο το περιβάλλον. Απειλεί επίσης τις αναπτυξιακές προοπτικές της περιοχής, τον ορεινό και φυσιολατρικό τουρισμό, την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία, την τοπική οικονομία και τελικά την ίδια την προσπάθεια συγκράτησης του πληθυσμού και αντιμετώπισης της ερημοποίησης των ορεινών κοινοτήτων.

Για τους λόγους αυτούς προτείνουμε:

1. Να μην εξαιρούνται από την εφαρμογή του νέου Χωροταξικού Πλαισίου έργα ΑΠΕ που βρίσκονται σε εκκρεμή στάδια αδειοδότησης όταν χωροθετούνται σε περιοχές που το ίδιο το νέο πλαίσιο χαρακτηρίζει ως περιβαλλοντικά ευαίσθητες ή ακατάλληλες.
2. Να επανεξεταστούν όλες οι εκκρεμείς αιτήσεις έργων ΑΠΕ στον ορεινό όγκο της Νότιας Πίνδου υπό το πρίσμα των νέων χωροταξικών κατευθύνσεων και των σύγχρονων περιβαλλοντικών δεδομένων.
3. Να θεσπιστεί ειδικό καθεστώς προστασίας για περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ορεινά τοπία υψηλής αξίας και περιοχές που συνδέονται με διεθνώς αναγνωρισμένους θεσμούς, όπως τα Γεωπάρκα UNESCO.
4. Να ενισχυθούν περαιτέρω οι περιορισμοί εγκατάστασης ΑΠΕ σε περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας, προστατευόμενα οικοσυστήματα, αλπικές ζώνες και περιοχές σημαντικής βιοποικιλότητας.
5. Να αξιολογούνται υποχρεωτικά οι σωρευτικές επιπτώσεις των μικρών υδροηλεκτρικών έργων σε επίπεδο λεκάνης απορροής και όχι μόνο σε επίπεδο μεμονωμένου έργου.
6. Να προστατευθούν αποτελεσματικά τα ποτάμια και τα υδατορέματα που διατηρούν σε μεγάλο βαθμό τη φυσική τους κατάσταση και αποτελούν κρίσιμο στοιχείο της οικολογικής ταυτότητας της περιοχής.

Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική ανάγκη. Δεν μπορεί όμως να πραγματοποιηθεί εις βάρος των περιοχών που διατηρούν ακόμη αναλλοίωτο το φυσικό τους κεφάλαιο και αποτελούν πολύτιμο πόρο για τις επόμενες γενιές.

Ζητούμε το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο να εφαρμοστεί με συνέπεια και χωρίς εξαιρέσεις που ακυρώνουν τον σκοπό του. Ζητούμε να προστατευθεί ουσιαστικά η Νότια Πίνδος, ο Ασπροπόταμος και το Γεωπάρκο Μετεώρων – Πύλης, ώστε να παραμείνουν ζωντανά παραδείγματα ισορροπίας μεταξύ περιβάλλοντος, τοπικής ανάπτυξης και ανθρώπινης παρουσίας.

Η προστασία της περιοχής δεν αποτελεί άρνηση της ανάπτυξης. Αποτελεί προϋπόθεση για μια πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη που θα συνδυάζει την παραγωγή ενέργειας με την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου της χώρας.

 

[Νικόλαος Αυγουστής – Κίνηση Πολιτών Save Andros]

Δεν αποδεχόμαστε την καταστροφή του νησιού μας. Δεν θέλουμε να γεμίσουμε με τεράστια σίδερα το νησί μας για την Βιομηχανία των Αιολικών πάρκων, που όπως μνημόνευσε ο Πρόεδρος και Θεμελιωτής του Ε’ τμήματος ΣτΕ Μιχαήλ Δεκλερής και αντιπρόεδρος ε.τ. του ΣτΕ, για την μη τοποθέτηση των Πυλώνων της ΔΕΗ ύψους 25μ.  πάνω στα βουνά της Άνδρου και στα Κυκλαδονήσια, γιατί είναι εκτός ανθρώπινης κλίμακας.

Δεν θέλουμε να γίνει η Άνδρος η συνέχεια της  Καρύστου και του όρους ΟΧΙ με εγκατεστημένες εκατοντάδες Ανεμογεννήτριες που οι περισσότερες είναι σε περιοχή NATURA, με καταστρατήγηση κάθε οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Περιβάλλον, την Ορνιθοπανίδα, την Πανίδα. Καθώς το ΥΠΕΝ με τις ΑΕΠΟ που ενέκρινε για τους ΑΣΠΗΕ δεν λάμβανε καμία προστασία των Βουνών, του Νερού, του Τοπίου,κλπ.  έχοντας κατά παράβαση των Ευρωπαϊκών Οδηγιών αμελήσει εδώ και δεκαετίες μεταξύ των άλλων να καθορίσει και εγκρίνει τους Στόχους Διατήρησης για τα είδη Ορνιθοπανίδας των Παρ. 1 και 2 του άρθρου 4 της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του Εθνικού Οικολογικού δικτύου Natura 2000, και σαν case study στο Φραγκάκι Κορθίου στην Άνδρο περιοχή Natura 2000, επέτρεψε να τοποθετηθούν 5 ανεμογεννήτριες ύψους 135μ. σε απόσταση 550 μ. από τις φωληές του άγριου πτηνού Σπιζαετός χαρακτηρισμένου στο κόκκινο βιβλίο ως απειλούμενου προς εξαφάνιση, έχοντας ακτίνα προστασίας 5000 μ.!!

Όπου τελικά εδέησεν το ΥΠΕΝ το 2023 (Αριθμ. οικ. ΥΠΕΝ/ΔΔΦΠΒ/50146/1786), μετά τις καταγγελίες της ΕΕ σε βάρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, να προχωρήσει μεν σε Απόφαση (συμμόρφωσης) στον καθορισμό και έγκριση στόχων διατήρησης, με καταγραφές δεκάδων χιλιάδων ειδών της Ορνιθοπανίδας για όλη την επικράτεια μέχρι σήμερα, να προσδιορίζεται όμως για την τιμή στόχου και του εξειδικευμένου στόχου πουλιών στους πίνακες μόνο με την φράση «ανεπαρκή δεδομένα» σε ποσοστό που ανέρχονται μεγαλύτερο του 95%(!!) των καταγραφών, και η αιτία είναι ότι δεν ενδιαφέρεται, δεν στελεχώνει τις αρμόδιες υπηρεσίες, δεν διαθέτει τους οικονομικούς πόρους παρόλο αυτών που καταβάλλονται από την ΕΕ στην Ελλάδα  !!!???

Καταλήγοντας δηλώνουμε ότι τα Κυκλαδονήσια είναι ένα μοναδικό στον κόσμο σύμπλεγμα δεκάδων νησιών και βραχονησίδων, που αυτή την ομορφιά έρχονται κάθε χρόνο εκατοντάδες χιλιάδες τουρίστες να τα θαυμάσουν. Συνεπώς δεν θα επιτρέψουμε να καταστραφεί , προς όφελος ντόπιων και ξένων συμφερόντων μεγαλοεταιρειών.

Συμφωνώ, εγκρίνω και συνυπογράφω την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου της 14/6/2026, αντίκρουσης του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ για την Άνδρο και τις Κυκλάδες

Συνημμένα ακολουθεί η Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου

https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

Άνδρος  23/06/2026

Nικόλαος  Αυγουστής

Ομ.  Πολιτικός  Μηχανικός  ΕΜΠ

[Ευάγγελος Εμμανουήλ]

http://Η αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας(ΕΧΠ-ΑΠΕ) εισάγεται ως μια πολλά υποσχόμενη μεταρρύθμιση που υποτίθεται στοχεύει στονεξορθολογισμό της χωροθέτησης των αιολικών και ηλιακών σταθμών στην ελληνική επικράτεια.Ωστόσο, η συστηματική ανάλυση του προτεινόμενου σχεδίου, μας δείχνει ότι οι προστατευτικέςτου διατάξεις ακυρώνονται στην πράξη από τις εξαιρετικά ευρείες μεταβατικές ρυθμίσεις πουαυτό προβλέπει. Οι ρυθμίσεις αυτές επιτρέπουν την επ’ αόριστον διαιώνιση του παρωχημένουκαι νομικά πλημμελούς πλαισίου του 2008, το οποίο έχει είδη κριθεί από την ΕυρωπαϊκήΕπιτροπή από το 2014 ως μη συμβατό με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία τωνοικοτόπων.Η νομική αυτή παράκαμψη έχει άμεσες και καταστροφικές συνέπειες για την περιοχή τωνΑγράφων και της Νότιας Πίνδου, καθώς εξαιρεί από τις νέες απαγορεύσεις μια σειρά απόμεγάλης κλίμακας αιολικά έργα που βρίσκονται σε ώριμο ή ακόμη και αρχικό στάδιοαδειοδότησης. Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις, οι λειτουργούσες εγκαταστάσεις, οι άδειεςεγκατάστασης που δεν έχουν εκτελεστεί, καθώς και οι φάκελοι Μελετών ΠεριβαλλοντικώνΕπιπτώσεων (ΜΠΕ) που έχουν λάβει απλώς έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου2026, αξιολογούνται και εγκρίνονται με βάση το προϊσχύον καθεστώς. Αυτό σημαίνει ότι έργαπου χωροθετούνται σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων ή εντός ευαίσθητων ζωνών Natura2000, τα οποία υπό το Νέο Πλαίσιο θα έπρεπε να αποκλειστούν, θα αδειοδοτηθούν κανονικά.Φέρουσα ΙκανότηταΜια από τις σημαντικότερες μεθοδολογικές ”αστοχίες” του Νέου Πλαισίου είναι η διατήρηση τηςδιοικητικής διαίρεσης της Δημοτικής Ενότητας (Δ.Ε.) ως βάσης για τον υπολογισμό τηςφέρουσας ικανότητας των αιολικών εγκαταστάσεων. Η προσέγγιση αυτή στερείταιεπιστημονικού υπόβαθρου, καθώς τα φυσικά οικοσυστήματα και οι κορυφογραμμές τωνΑγράφων λειτουργούν ως ενιαίες οικολογικές οντότητες που δεν συμπίπτουν με τα τεχνητάδιοικητικά όρια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.Η φέρουσα ικανότητα εκφράζεται μέσω του μέγιστου ποσοστού κάλυψης εδάφους από αιολικέςεγκαταστάσεις ανά Δ.Ε., το οποίο ορίζεται ως:Η εφαρμογή αυτού του τύπου επιτρέπει την υπέρμετρη χωρική συγκέντρωση και τον κορεσμότων ανεμογεννητριών στις ευαίσθητες κορυφογραμμές των Αγράφων, καθώς το συνολικόποσοστό της Δ.Ε. μπορεί να εμφανίζεται χαμηλό λόγω της συμπερίληψης μεγάλων πεδινών ήμη εκμεταλλεύσιμων εκτάσεων στην ίδια διοικητική μονάδα. Έτσι, αντί να προστατεύεται τοορεινό οικοσύστημα, διευκολύνεται η βιομηχανοποίησή του.Επιπλέον, το Νέο Πλαίσιο και η συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων(ΣΜΠΕ) αγνοούν πλήρως τη γεωμορφολογική τρωτότητα και τους φυσικούς κινδύνους τηςπεριοχής των Αγράφων. Ο ορεινός όγκος των Αγράφων αποτελείται κατά κύριο λόγο απόαποσαρθρωμένο φλύσχη, ένα πέτρωμα εξαιρετικά επιρρεπές σε κατολισθήσεις και διαβρώσεις.Η παράλειψη συνεκτίμησης των ακραίων πλημμυρικών φαινομένων, όπως οι καταιγίδες «Ιανός»(2020), «Daniel» (2023) και «Elias» (2023), οι οποίες προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφέςστην Περιφέρεια Θεσσαλίας, καθιστά τον σχεδιασμό ελλιπή.Η περίπτωση του αιολικού σταθμού στη θέση «Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» (41,4MW) στηνκορυφογραμμή της Καζάρμας είναι ενδεικτική. Η τροποποίηση του έργου το 2022 μείωσε τις Α/Γαπό 18 σε 9, αλλά διπλασίασε το μέγεθός τους (ύψος ~150μκαι διάμετρος πτερυγίων 133μ ),απαιτώντας πολύ μεγαλύτερες εκσκαφές και ανατινάξεις για τη θεμελίωση των βάσεών τους. Οιεπεμβάσεις αυτές σε εδάφη με υψηλή κλίση και ευάλωτο γεωλογικό υπόβαθρο εγκυμονούνάμεσο κίνδυνο ενεργοποίησης κατολισθήσεων, απειλώντας άμεσα τον υποκείμενο οικισμό τηςΚερασιάς, ο οποίος βρίσκεται κατάντη και έχει ήδη κριθεί υπό μετεγκατάσταση λόγωπροηγούμενων κατολισθητικών φαινομένων.Επιπτώσεις στα αρπακτικάΗ περιοχή των Αγράφων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενδιαιτήματα και μεταναστευτικούςδιαδρόμους για σπάνια και απειλούμενα αρπακτικά πτηνά, με εξέχοντα τον πληθυσμό τουΌρνιου (Gyps fulvus). Το Νέο Πλαίσιο επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών σταθμών εντός ΖωνώνΕιδικής Προστασίας (ΖΕΠ) της ορνιθοπανίδας, εφόσον το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7.5m/s και η εγκατάσταση επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη Ειδική ΠεριβαλλοντικήΜελέτη (ΕΠΜ).Η ρύθμιση αυτή εισάγει μια εξαιρετικά επικίνδυνη μεθοδολογική ασάφεια, καθώς η συντριπτικήπλειονότητα των ΕΠΜ στη χώρα δεν έχει ακόμη εγκριθεί ούτε έχει θεσμοθετηθεί με ΠροεδρικάΔιατάγματα. Αυτό επιτρέπει τη χωροθέτηση βιομηχανικών αιολικών σταθμών σε περιοχές πολύυψηλής ευαισθησίας, όπως αποδεικνύεται από τη χαρτογράφηση ευαισθησίας του ευρωπαϊκούπρογράμματος LIFE IP 4 NATURA. Για παράδειγμα μπορουμε να δουμε 2 έργα ΑΣΠΗΕ«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» και ΑΣΠΗΕ «Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απελίνα» .Οικολογική ΑξιολόγησηΑΣΠΗΕΑΣΠΗΕκαι Επιπτώσεις στην«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-ΑπεΟρνιθοπανίδα τωνΜανδρί»λίνα»ΑγράφωνΚαθεστώς ΠροστασίαςΖΕΠ GR2430002 («ΌρηΖΕΠ GR2430002, ΕΖΔΠεριοχήςΆγραφα»), ΤΙΦΚGR1410002, ΕΖΔAT3011009GR1410001Ζώνη Ευαισθησίας (LIFEΖώνη Πολύ ΥψηλήςΖώνη Πολύ ΥψηλήςIP 4 NATURA)Ευαισθησίας για το ΌρνιοΕυαισθησίας για το ΌρνιοΕκτιμώμενες Διελεύσεις1.504 διελεύσεις από τον1.474 διελεύσεις από τονΠτηνών ανά Έτοςόγκο σάρωσηςόγκο σάρωσηςΚύριες Απειλές (βάσειΠρόσκρουση σε Α/Γ,Πρόσκρουση σε Α/Γ,ΕΣΔ Πτωματοφάγων)απώλεια ενδιαιτήματοςμόνιμος εκτοπισμόςΠροτεινόμενα ΜέτραΗλεκτρονικά συστήματαΗλεκτρονικά συστήματαΜετριασμούαποτροπής προσκρούσεωναποτροπής προσκρούσεωνΗ επιστημονική τεκμηρίωση καταδεικνύει ότι η χρήση των αυτόματων συστημάτων αποτροπήςπροσκρούσεων (με χρήση καμερών ή ραντάρ), τα οποία προτείνονται ως επαρκή μέτραμετριασμού, είναι εντελώς αναποτελεσματική στις συνθήκες των Αγράφων. Τα συστήματα αυτάπαρουσιάζουν σοβαρές λειτουργικές αδυναμίες:● Αδυναμία λειτουργίας σε ακραίες συνθήκες: Τα συστήματα απενεργοποιούνται ήυπολειτουργούν σε συνθήκες ομίχλης, χαμηλής νέφωσης, χιονόπτωσης και παγετού, οιοποίες είναι εξαιρετικά συχνές στα μεγάλα υψόμετρα των Αγράφων (άνω των 1.700μέτρων).● Φαινόμενο μόνιμης όχλησης και εκτοπισμού: Λόγω της εξαιρετικά υψηλής συχνότηταςπτήσεων των αρπακτικών στην περιοχή, τα συστήματα θα ενεργοποιούνται διαρκώςεκπέμποντας ηχητικά σήματα αποτροπής. Αυτό θα οδηγήσει σε μόνιμη ακουστική όχληση,εκτοπίζοντας οριστικά τα προστατευόμενα είδη από τα κρίσιμα ενδιαιτήματά τους.Η αρχική έγκριση των έργων αυτών στηρίχθηκε σε ελλιπή και εσφαλμένα στοιχεία των ΜΠΕ του2010-2011, οι οποίες ανέφεραν ψευδώς ότι το Όρνιο δεν είχε παρατηρηθεί στην περιοχή,γεγονός που καταρρίπτεται από τα σύγχρονα δεδομένα τηλεμετρίας (GPS) της βάσηςMovebank.Μικρά ΥδροηλεκτρικάΜια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά τη διατήρηση των ΜικρώνΥδροηλεκτρικών Έργων (ΜΥΗΕ) ως επιλέξιμης και προωθούμενης δραστηριότητας στις ορεινέςλεκάνες απορροής. Το Νέο Πλαίσιο συνεχίζει να αντιμετωπίζει το νερό των ορεινών ρεμάτων ωςμια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, αγνοώντας προκλητικά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγήςκαι της απορρύθμισης του κλίματος.Στην ορεινή περιοχή των Αγράφων και του Ασπροποτάμου, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ προκαλείδυσανάλογα μεγάλες περιβαλλοντικές βλάβες σε σχέση με την ελάχιστη προσφορά τους στοηλεκτρικό ισοζύγιο. Τα έργα αυτά απαιτούν τη δημιουργία φραγμάτων υδροληψίας και αγωγώνπροσαγωγής, οι οποίοι:● Διακόπτουν τον ελεύθερο ρου των ποταμών και των ρεμάτων, ακόμη και πολύ κοντά στιςπηγές τους, αλλοιώνοντας ανεπανόρθωτα τη φυσική παροχή του νερού.● Προκαλούν σοβαρές υδρομορφολογικές αλλοιώσεις και υποβάθμιση της παρόχθιαςβλάστησης και των δασικών εκτάσεων.● Μειώνουν δραματικά τα ενδιαιτήματα της αυτόχθονης ιχθυοπανίδας και προκαλούν τηθνησιμότητα των πληθυσμών λόγω της δραστικής μείωσης της παροχής του νερού κατάτους θερινούς μήνες.Υπό το πρίσμα της διαφαινόμενης λειψυδρίας και της ξηρασίας που απειλεί ευρείες περιοχές τηςχώρας, η παρεμπόδιση της ελεύθερης ροής των ορεινών υδάτων για την παραγωγή ελάχιστηςηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη πολιτική, η οποία έρχεται σε ευθείασύγκρουση με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ).Τοπιολογική Αλλοίωση, Ακουστική ΌχλησηΤο ορεινό τοπίο στον ελλαδικό χώρο χαρακτηρίζεται από μια μοναδική, μικρής κλίμακαςποικιλομορφία, η οποία αποτελεί σημαντικό κοινωνικό, φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο. Το ΝέοΠλαίσιο αποτυγχάνει πλήρως να προστατεύσει αυτή τη διάσταση, περιορίζοντας την έννοια τουτοπίου σε μια απλή εικόνα οπτικής όχλησης του παρατηρητή.Η προστασία του τοπίου στο Νέο Πλαίσιο εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετων ελάχιστωναποστάσεων των Α/Γ από θεσμοθετημένα σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (π.χ. 6κμ απόπαραδοσιακούς οικισμούς, 0.8κμ από πυρήνες εθνικών δρυμών). Η προσέγγιση αυτή αγνοεί τηΣύμβαση της Φλωρεντίας (Ν. 3827/2010), σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί μιαδυναμική συνιστώσα της κοινωνικής ευημερίας και της τοπικής ταυτότητας.Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες, με συνολικό ύψος που αγγίζει ή ξεπερνά τα 150μ, είναι ορατέςαπό αποστάσεις δεκάδων χιλιομέτρων. Η τοποθέτησή τους στις κορυφογραμμές των Αγράφων,που αποτελούν Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ), θα μετατρέψει μια περιοχή με ήπιατουριστική ανάπτυξη σε βιομηχανική ζώνη, ακυρώνοντας τις “επενδύσεις” των τοπικώνκοινωνιών στην ήπια τουριστική ανάπτυξη.Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά την παντελή απουσία ειδικών ορίωνθορύβου για τις αιολικές εγκαταστάσεις, παραπέμποντας γενικά στις κατευθυντήριες οδηγίες τουΠαγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ο θόρυβος των σύγχρονων ανεμογεννητριών μεγάλουμεγέθους παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγέςπεριβαλλοντικού θορύβου:● Σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων και υποήχων (<20HZ): Οι υπόηχοιδιαδίδονται σε μεγάλες αποστάσεις και συνδέονται με τη διατάραξη του ύπνου και άλλεςεπιπτώσεις στη δημόσια υγεία.● Φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation): Η μεταβαλλόμενη έντασητου θορύβου προκαλεί έντονη ενόχληση, η οποία δεν λαμβάνεται υπόψη από τη θέσπισηενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου.Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης για τους μηχανισμούς αυτούς δεν μπορεί νααποτελεί λόγο αδράνειας. Σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, το Νέο Πλαίσιο όφειλε ναθεσπίσει αυστηρά όρια και μεγαλύτερες αποστάσεις ασφαλείας από τις οικιστικές περιοχές.Παντελής Απουσία Πλαισίου Απεγκατάστασης και ΔιαχείρισηςΑποβλήτωνΌσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ και της διαχείρισηςτων αποβλήτων τους μετά την πάροδο του χρόνου ζωής τους (20-25 έτη), το Νέο Πλαίσιοαποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε δεσμευτικό μέτρο. Υιοθετώντας την αόριστη διατύπωση ότι«επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάςτους στη φάση αδειοδότησης», μετακυλύει την ευθύνη στο μέλλον.Κάθε ανεμογεννήτρια απαιτεί τη θεμελίωση μιας βάσης από οπλισμένο σκυρόδεμα βάρουςεκατοντάδων τόνων, η οποία εισχωρεί βαθιά στο υπέδαφος, καθώς και τη χρήση μηανακυκλώσιμων συνθέτων υλικών στα πτερύγια. Η απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού όπωςπχ υποχρεωτικές εγγυητικές επιστολές αποκατάστασης από τους επίδοξους επενδυτές σημαίνειότι μετά την ολοκλήρωση της κερδοφορίας τους, οι εταιρείες ειδικού σκοπού θα αποχωρήσουν,αφήνοντας τις βάσεις σκυροδέματος και τα γιγαντιαία μεταλλικά κουφάρια να σαπίζουν στιςκορυφογραμμές των Αγράφων.Τι λέμε εμείςΗ επιστημονική και χωροταξική αξιολόγηση του Νέου Πλαισίου για τις ΑΠΕ καταδεικνύει ότι,παρά τη θεωρητική υιοθέτηση αυστηρότερων ορίων προστασίας, οι προτεινόμενες ρυθμίσειςλειτουργούν ως μέσο νομιμοποίησης της συνεχιζόμενης βιομηχανοποίησης των βουνών και τωνποταμιών. Ειδικά για την περιοχή των Αγράφων, οι μεταβατικές διατάξεις αποτελούν μια βόμβαστα θεμέλια του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς επιτρέπουν την υλοποίηση έργων εξαιρετικάκαταστροφικών, τα οποία έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις σύγχρονες περιβαλλοντικέςανάγκες και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.Η «πράσινη μετάβαση» δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω της καταστροφής του περιβάλλοντος τοοποίο υποτίθεται θέλει να προστατέψει. Η θυσία των Αγράφων και του περιβάλλοντος εν γένειστο βωμό μιας χωρίς σχεδιασμό και βιομηχανοποιημένης ανάπτυξης ΑΠΕ δεν αποτελείπεριβαλλοντική πολιτική, αλλά ένα διαρκές έγκλημα κατά της βιωσιμότητας και του μέλλοντοςτων επόμενων γενεών.Το αυτονόητο αίτημα της Βοιωτίας και της Στερεάς που ζητάνε απαγόρευση υποβολήςαιτημάτων και υλοποίηση νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των έργω αποθήκευσηςηλεκτρικής ενέργειας, των έργων αντλησιοταμίευσης, των πλωτών φωτοβολταϊκών, καθώς καιτων έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς, σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίαςκι αν βρίσκονται είναι αίτημα για όλη τη χώρα. Δε θα επιτρέψουμε την περαιτέρω καταστροφήτου φυσικού περιβάλλοντος και των ορεινών και θαλάσσιων οικοσυστημάτων για να βγάλουν κιάλλα εκατομμύρια τα λόμπι της “πράσινης ενέργειας”!Το -δήθεν- νέο “χωροταξικό” σας θα μείνει στα χαρτιά! Στους δρόμους της πόλης και στα χωριάμας, μέσα και έξω από τις δικαστικές αίθουσες θα σας γίνει ξεκάθαρο πως δε θα ακουμπήσετεούτε σπιθαμή γής, ούτε λίτρο νερού ! Να ανακληθούν τώρα πανελλαδικώς όλα τααδειοδοτημένα έργα βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ! ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ Β.ΑΠΕ!

[ΑΓΓΕΛΟΣ ΜΕΤΑΞΑΣ]

ΣΜΠΕ)
από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας

 

========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).

========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

• Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
• Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
• Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
• Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
• Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.

Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================

► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
——————————————————————

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.

► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
————————————————————-

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.

► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
——————————————————————–

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.

► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
————————————————————————

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή ‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.

► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
————————————————————————

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.

► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
———————————

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.

► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
————————————————————-

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’ (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.

► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
———————————————————

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.

► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
————————————————————————

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
————————————————————

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.

► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
—————————————–

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.

► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
—————————————————-

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.

► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
——————————————–

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).

► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
—————————————————-

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.

► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
————————————————————————

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.

► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
————————————————————————

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

• Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
• Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
• Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
• Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
• Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
• Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.

► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
————————————————————————

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.

► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
————————————————————————

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.

► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
—————————————————–

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

• Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
• Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
• Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
• Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ’ αόριστον.
• Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
————————————————————-

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.

========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================

► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
————————————————

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.

► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
————————————————

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.

► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
——————————

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.

► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
——————————————————

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου ‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.

► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
————————————————————————

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.

► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
——————————————————————-

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.

► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
————————————————————-

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.

========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================

► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
———————————

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.

► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
——————————————

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

——————————————

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

——————————————

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

——————————————

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

——————————————

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

——————————————

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.

► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
——————————————————–

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.

► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
———————————————-

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).

► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
———————————————————

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.

========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================

► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
—————————————————

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.

► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
—————————————————

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.

► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
———————————-

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.

► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
———————————————-

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.

► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
————————————————————————

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

• τον αριθμό ανεμογεννητριών,
• την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
• την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
• το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
• το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
• τον αριθμό υποσταθμών,
• το μήκος γραμμών μεταφοράς,
• την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
• τα έργα repowering,
• τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================

► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
————————————————————-

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.

► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
—————————————–

Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.

► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
———————————————-

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.

► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
—————————————————————–

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.

========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.

========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:

========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Γερμανία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.

Γαλλία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.

Ισπανία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.

Αυστρία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.

========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================

► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
—————————–

– Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
– Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
– Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
– UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
– European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
– World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
– Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
– Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
—————————

– Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
– Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
– Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
– Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
– Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
– Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
– Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
– Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
– Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
– Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
– Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
– EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
– Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114).
– ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
– ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
– Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
———————————

– Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
– savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
– Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
– Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
– Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
– Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
– Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
– Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.

========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου.

11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΣΩΣΤΕ ΤΗ ΒΟΥΝΑΣΙΑ]

Ως Σύλλογος «Σώστε τη Βουνάσια» στηρίζουμε πλήρως το ψήφισμα για τον Βενέτικο και τα αιτήματα της τοπικής κοινωνίας. Ο Βενέτικος δεν είναι «γραμμή υδροδυναμικού» στο χαρτί, αλλά ζωντανό ποτάμι υψηλής οικολογικής και πολιτιστικής αξίας, με προστατευόμενα είδη, παραποτάμιους βιοτόπους, ιστορικά πέτρινα γεφύρια και ένα ολόκληρο τοπικό μοντέλο ήπιου τουρισμού που στηρίζεται στην ελεύθερη ροή του.
Θεωρούμε αδιανόητο να αντιμετωπίζεται ένας τέτοιος ποταμός ως σειρά από 27 ξεχωριστά «μικρά» έργα, χωρίς συνολική στρατηγική εκτίμηση για το τι σημαίνει να τμηματιστεί σχεδόν σε όλο του το μήκος. Η λογική «κάθε έργο μόνο του» έχει ήδη αποδειχθεί καταστροφική σε πολλές περιοχές: οδηγεί σε κατακερματισμό οικοσυστημάτων, μόνιμη αλλοίωση τοπίου από δρόμους και συνοδά έργα, κίνδυνο για μνημεία και πρακτική ακύρωση της έννοιας του ελεύθερα ρέοντος ποταμού.
Συντασσόμαστε με τα αιτήματα:

για άμεση αναστολή αδειοδότησης και κατασκευής όλων των ΜΥΗΕ στον Βενέτικο μέχρι να υπάρξει ενιαία, σε επίπεδο λεκάνης απορροής, μελέτη σωρευτικών επιπτώσεων,

για ενεργό στήριξη των αιτημάτων από Δήμο, Περιφέρεια και όλους τους θεσμικούς φορείς, και, κυρίως, για θεσμική ανακήρυξη του εναπομείναντος τμήματος του Βενέτικου σε “ποταμό ελεύθερης ροής”, όπως προβλέπουν οι σύγχρονες ευρωπαϊκές πολιτικές για τα ύδατα και τη βιοποικιλότητα.

Ο Βενέτικος είναι μέρος της ταυτότητας, της μνήμης και της οικονομίας των Γρεβενών. Αν χαθεί ως ζωντανό ποτάμι, δεν θα αντικατασταθεί από λίγα MW «πράσινης» ισχύος. Για αυτό, ως σύλλογος, δηλώνουμε ρητά ότι είμαστε στο πλευρό σας και είμαστε διατεθειμένοι να στηρίξουμε κάθε νομική, επιστημονική και κινηματική προσπάθεια για την προστασία του.

[Αλεξανδρα Ζησιμοπούλου]

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες-  με αυτό.

Ειδικότερα,

 

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

1.  Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

1.  Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

1.  Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος> αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

1.  Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

 

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000

CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

 

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

 

1.  3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

 

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

 

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

 

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

 

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

 

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

 

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

 

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021

https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

 

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022

https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

 

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

 

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis

«Outcomes of UNEA-6»

https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes

https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

 

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023

https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

 

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019

https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

 

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

 

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

 

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020

https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

 

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

 

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

 

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

 

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

 

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

 

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022

https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

 

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

 

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

 

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

 

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

 

———————————————————-

 

Γεώργιος Χριστοφορίδης

Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.

Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:

-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,

-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,

-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,

-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,

-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

 

1.  «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.

α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000.  Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.

Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.

Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ  ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.

Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

 

1.  ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.

α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.

Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».

Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.

Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.

β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.

Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.

Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

 

1.  Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

 

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.

Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.

Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.

Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.

Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.

Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

 

1.  Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

 

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.

Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.

Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.

Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.

Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να  καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

 

1.  Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

 

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.

Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.

Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :

Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !

Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.

Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.

Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.

Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

 

1.  Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

 

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

 

1.  Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

 

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα  υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

 

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.

———————————————————-

 

Σοφία Παυλάκη

Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

 

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

 

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

 

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

 

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

 

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία  αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

 

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

 

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

 

1.  Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

 

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

 

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

 

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

 

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

 

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

 

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

 

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

 

1.  Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

 

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές, δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

 

1.  Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

 

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

 

1.  Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

 

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο  αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

 

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:

– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).

– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).

– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

 

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

 

1.  Φέρουσα ικανότητα

 

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

 

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

 

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

 

1.  Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

 

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

 

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ  στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

 

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

 

1.  Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

 

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

 

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

 

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την  περιβαλλοντική νομοθεσία.

 

1.  Οδοποιία

 

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

 

1.  Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

 

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

 

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

 

1.  Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

 

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

 

1.  Γενίκευση των ΜΥΗΕ

 

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

 

1.  Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

 

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

 

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

 

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

 

1.  Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

 

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

 

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική,  αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

 

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

 

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

 

1.  Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

 

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

 

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

 

1.  Δημόσια διαβούλευση

 

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

 

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

 

1.  Ομολογία κακής νομοθέτησης

 

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

 

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

 

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

 

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

 

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει  ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

 

Συμπέρασμα

 

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

———————————————————-

 

Χάρις Γιαννοπούλου

Πυρηνική ιατρός

 

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων

και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

 

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.

Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.

Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.

Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.

Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (

Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

 

Αρχή της προφύλαξης

Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

 

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

 

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

 

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

 

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

 

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

 

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

 

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

 

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

 

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

 

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

 

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

 

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.

2022;130(7):76001.

 

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

 

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

 

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

 

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

 

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

 

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

 

[Μητρονάτσιος Δημήτριος]

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).

========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

• Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
• Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
• Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
• Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
• Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.

Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================

► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
——————————————————————

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.

► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
————————————————————-

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.

► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
——————————————————————–

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.

► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
————————————————————————

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή ‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.

► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
————————————————————————

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.

► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
———————————

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.

► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
————————————————————-

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’ (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.

► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
———————————————————

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.

► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
————————————————————————

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
————————————————————

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.

► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
—————————————–

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.

► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
—————————————————-

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.

► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
——————————————–

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).

► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
—————————————————-

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.

► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
————————————————————————

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.

► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
————————————————————————

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

• Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
• Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
• Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
• Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
• Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
• Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.

► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
————————————————————————

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.

► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
————————————————————————

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.

► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
—————————————————–

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

• Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
• Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
• Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
• Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ’ αόριστον.
• Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
————————————————————-

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.

========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================

► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
————————————————

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.

► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
————————————————

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.

► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
——————————

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.

► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
——————————————————

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου ‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.

► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
————————————————————————

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.

► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
——————————————————————-

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.

► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
————————————————————-

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.

========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================

► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
———————————

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.

► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
——————————————

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

——————————————

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

——————————————

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

——————————————

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

——————————————

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

——————————————

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.

► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
——————————————————–

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.

► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
———————————————-

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).

► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
———————————————————

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.

========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================

► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
—————————————————

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.

► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
—————————————————

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.

► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
———————————-

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.

► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
———————————————-

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.

► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
————————————————————————

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

• τον αριθμό ανεμογεννητριών,
• την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
• την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
• το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
• το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
• τον αριθμό υποσταθμών,
• το μήκος γραμμών μεταφοράς,
• την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
• τα έργα repowering,
• τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================

► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
————————————————————-

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.

► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
—————————————–

Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.

► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
———————————————-

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.

► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
—————————————————————–

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.

========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.

========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:

========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Γερμανία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.

Γαλλία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.

Ισπανία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.

Αυστρία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.

 

[ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΠΕΡΙΗΓΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΠΥΛΗΣ]

Θέσεις του Ο.Π.Ο.Π. επί της δημόσιας διαβούλευσης για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ)

 Το Διοικητικό Συμβούλιο του Ορειβατικού Περιηγητικού Ομίλου Πύλης, λαμβάνοντας υπόψη τον καταστατικό σκοπό του Συλλόγου για την προστασία, ανάδειξη και βιώσιμη αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς και τη δημόσια διαβούλευση που βρίσκεται σε εξέλιξη για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, διατυπώνει τις ακόλουθες θέσεις:

Ο Ο.Π.Ο.Π., συμπληρώνοντας τριάντα χρόνια συνεχούς παρουσίας στα βουνά της Πίνδου, έχει αναπτύξει μια βαθιά σχέση με το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Εκατοντάδες μέλη, φίλοι και επισκέπτες συμμετείχαν όλα αυτά τα χρόνια σε ορειβατικές, πεζοπορικές, περιβαλλοντικές και πολιτιστικές δράσεις, γνωρίζοντας από κοντά τον μοναδικό φυσικό πλούτο της Πίνδου.

Για τον Σύλλογό μας, η Πίνδος αποτελεί ένα ζωντανό οικοσύστημα διεθνούς σημασίας, έναν χώρο άθλησης, αναψυχής και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, αλλά και βασικό αναπτυξιακό πυλώνα για τις τοπικές κοινωνίες.

Τα τελευταία χρόνια η περιοχή μας επενδύει συστηματικά στην ανάπτυξη του ορεινού και φυσιολατρικού τουρισμού. Με σημαντικούς εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους δημιουργούνται, συντηρούνται και αναδεικνύονται δίκτυα μονοπατιών, αναπτύσσονται εναλλακτικές μορφές τουρισμού και ενισχύεται η προβολή του φυσικού περιβάλλοντος ως βασικού αναπτυξιακού πλεονεκτήματος.

Παράλληλα, η ένταξη του Γεωπάρκου Μετεώρων – Πύλης στο Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων της UNESCO αποτελεί διεθνή αναγνώριση της γεωλογικής, περιβαλλοντικής και πολιτιστικής αξίας της περιοχής και δημιουργεί νέες δυνατότητες βιώσιμης ανάπτυξης, συγκράτησης του πληθυσμού στα ορεινά χωριά και ενίσχυσης της τοπικής οικονομίας.

Την ίδια στιγμή, όμως, ο ορεινός όγκος της Νότιας Πίνδου αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή πίεση από σχεδιαζόμενα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, οι εκκρεμείς αιτήσεις για αιολικά έργα αφορούν περίπου τριάντα πέντε (35) κορυφές με υψόμετρο από 1.800 έως 2.200 μέτρα, περισσότερες από τριακόσιες (300) ανεμογεννήτριες και συνολική εγκατεστημένη ισχύ που υπερβαίνει τα 500 MW.

Πρόκειται για παρεμβάσεις που απειλούν να μεταβάλουν οριστικά τον χαρακτήρα των βουνών της Πίνδου, να αλλοιώσουν το φυσικό τοπίο, να διαταράξουν πολύτιμα οικοσυστήματα και να υπονομεύσουν το ίδιο το αναπτυξιακό μοντέλο που η Πολιτεία ταυτόχρονα χρηματοδοτεί και προωθεί. Είναι αυτονόητο ότι ο σχεδιασμός των έργων οφείλει να λαμβάνει υπόψη την φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος στο σύνολό του και τις σωρευτικές επιπτώσεις από υφιστάμενες και σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις. Η αξιολόγηση μεμονωμένων έργων χωρίς συνεκτίμηση του συνολικού φορτίου που δέχεται η περιοχή δεν μπορεί να διασφαλίσει την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και του τοπίου.

Ο Ο.Π.Ο.Π. θεωρεί θετικό ότι το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει, έστω και καθυστερημένα, την ανάγκη προστασίας περιοχών Natura, Ζωνών Ειδικής Προστασίας, περιοχών χωρίς δρόμους, υγροτόπων και ορεινών περιοχών υψηλής περιβαλλοντικής αξίας. Η παραδοχή αυτή δικαιώνει τους αγώνες των τοπικών κοινωνιών, των περιβαλλοντικών οργανώσεων και των ορειβατικών συλλόγων που εδώ και χρόνια προειδοποιούν για τις επιπτώσεις της άναρχης ανάπτυξης ενεργειακών εγκαταστάσεων στις κορυφές της Πίνδου.

Ωστόσο, το Διοικητικό Συμβούλιο του Ο.Π.Ο.Π. εκφράζει την έντονη αντίθεσή του στην πρόβλεψη εξαίρεσης των έργων που έχουν ήδη λάβει Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδοτικής διαδικασίας.

Η συγκεκριμένη εξαίρεση δημιουργεί μια θεμελιώδη αντίφαση. Ενώ το νέο Χωροταξικό αναγνωρίζει ότι συγκεκριμένες περιοχές πρέπει να προστατευθούν, επιτρέπει ταυτόχρονα την υλοποίηση έργων που σχεδιάστηκαν ακριβώς μέσα σε αυτές. Για τη Νότια Πίνδο, όπου η συντριπτική πλειονότητα των έργων που απειλούν τις κορυφογραμμές βρίσκεται ήδη σε κάποιο στάδιο αδειοδότησης, η εξαίρεση αυτή κινδυνεύει να ακυρώσει στην πράξη την ίδια τη φιλοσοφία προστασίας που το νέο πλαίσιο διακηρύσσει.

Εξίσου προβληματικό θεωρούμε το οριζόντιο υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων. Η Πίνδος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με ένα ενιαίο αριθμητικό κριτήριο που εφαρμόζεται οριζόντια σε ολόκληρη τη χώρα. Στην περιοχή μας, πολύτιμα οικοσυστήματα, σημαντικοί βιότοποι, σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους απαντώνται ήδη σε χαμηλότερα υψόμετρα. Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος οφείλει να βασίζεται στα πραγματικά οικολογικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής και όχι αποκλειστικά σε ένα υψομετρικό όριο.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί επίσης η συνεχιζόμενη πίεση στα ποτάμια και τα ορεινά υδάτινα οικοσυστήματα μέσω της ανάπτυξης μικρών υδροηλεκτρικών έργων. Τα ποτάμια της Πίνδου αποτελούν ζωντανά οικοσυστήματα που στηρίζουν τη βιοποικιλότητα, την τοπική οικονομία, την αναψυχή και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Ως ορειβατικός σύλλογος οφείλουμε να επισημάνουμε και μια ακόμη κρίσιμη διάσταση του ζητήματος.

Ποιος πεζοπόρος, ποιος ορειβάτης, ποιος φυσιολάτρης θα επιλέξει να διασχίσει μονοπάτια και κορυφογραμμές κάτω από πτερύγια εκατοντάδων ανεμογεννητριών; Ποιο είναι το νόημα των δημόσιων επενδύσεων για τη δημιουργία και ανάδειξη μονοπατιών, όταν το ίδιο το τοπίο που καλούνται να αναδείξουν μετατρέπεται σταδιακά σε βιομηχανική ζώνη παραγωγής ενέργειας; Δεν μπορεί η Πολιτεία να χρηματοδοτεί ταυτόχρονα την ανάδειξη και την υποβάθμιση του ίδιου φυσικού κεφαλαίου.

Η ανάπτυξη της Πίνδου δεν μπορεί να στηριχθεί σε δύο αντιφατικές στρατηγικές. Από τη μία πλευρά η ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος, του ορεινού τουρισμού, των μονοπατιών και του Γεωπάρκου UNESCO και από την άλλη η εκβιομηχάνιση των ίδιων περιοχών μέσω εκτεταμένων ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Για τους παραπάνω λόγους, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΟΠΟΠ ζητά:

1. Την κατάργηση της εξαίρεσης για τα έργα που βρίσκονται σε στάδιο αδειοδότησης.
2. Την επανεξέταση του οριζόντιου ορίου των 1.200 μέτρων με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Πίνδου.
3. Την πλήρη και ουσιαστική προστασία του Γεωπάρκου Μετεώρων – Πύλης.
4. Την προστασία των κορυφογραμμών, των περιοχών άνευ δρόμων και των ορεινών οικοσυστημάτων της Πίνδου.
5. Την προστασία των ποταμών και των υδάτινων οικοσυστημάτων από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη μικρών υδροηλεκτρικών έργων.
6. Την ενίσχυση των ήπιων μορφών ανάπτυξης, του ορεινού τουρισμού, των δικτύων μονοπατιών και των δραστηριοτήτων υπαίθρου ως βασικών πυλώνων της τοπικής οικονομίας.

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΟΠΟΠ θεωρεί ότι η προστασία της Πίνδου δεν αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη. Αποτελεί προϋπόθεση για μια πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη που θα σέβεται το περιβάλλον, θα στηρίζει τις τοπικές κοινωνίες και θα διασφαλίζει ότι οι επόμενες γενιές θα παραλάβουν τα βουνά μας ζωντανά και ελεύθερα.

Το ΔΣ Ο.Π.Ο.Π.

 

[Δημουλάς Α]

Προτάσεις του Συλλόγου επί του προτεινόμενου ειδικού χωροταξικού για τις ΑΠΕ και της σχετικής νομοθεσίας για ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας (περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1).</span></p>
Ο “</span><i><span style=”font-weight: 400;”>Σύλλογος Ενεργών Πολιτών για την Προστασία του Περιβάλλοντος Αντιχασίων & Mετεώρων</span></i><span style=”font-weight: 400;”>” έχει ιδρυθεί με κύριο σκοπό την προστασία των περιβαλλοντικά ευαίσθητων οικοτόπων των </span><b>Αντιχασίων, Μετεώρων και σπηλαίου Μελισσότρυπας </b><span style=”font-weight: 400;”>όπως αυτοί οριοθετούνται και εντάσσονται σήμερα στο Ευρωπαϊκό δίκτυο Natura2000 (GR1440003 & GR1440005).</span>

<span style=”font-weight: 400;”>Εντός των προαναφερθέντων περιβαλλοντικά προστατευόμενων περιοχών, σε εγγύτατες αποστάσεις από πλήθος κατοικιών 7 τοπικών κοινοτήτων και σε άμεση οπτική επαφή με τις Ιερές Μονές των Μετεώρων που αποτελούν ως γνωστόν Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς, μεθοδεύεται η εγκατάσταση ενός Φωτοβολταϊκού Σταθμού Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας Συνολικής Ισχύος 430MW και καταληφθείσας έκτασης τουλάχιστον 6,000 στρεμμάτων με το μεγαλύτερο μέρος της οποίας να είναι Αγροτική Γη Υψηλής Παραγωγικότητας. </span>

<span style=”font-weight: 400;”>Η δυνατότητα υλοποίησης ενός τέτοιου έργου, καταφανώς ζημιογόνου για το περιβάλλον και καταστροφικού για την ποιότητα ζωής των πλέον των 5,000 κατοίκων της εγγύς περιοχής, το οποίο είναι συμβατό τόσο με το ξεπερασμένο ειδικό χωροταξικό για τις ΑΠΕ όσο και με το ισχύον νομικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, καταδεικνύει το αδήριτο της ανάγκης επικαιροποίησης του Ειδικού Χωροταξικού για τις ΑΠΕ  και της διέπουσας νομοθεσίας με έμφαση στους φωτοβολταικούς σταθμούς παραγωγής μεγάλης κλίμακας.</span>

Επιπλέον δεδομένου ότι:</span>

 

1. Μέχρι σήμερα έχουν λάβει και βρίσκονται σε διάφορα στάδια αδειοδοτικής ωριμότητας ΦΣΠΗΕ πλέον των 50,000MW σε όλη την επικράτεια βάσει του παλαιού ΕΧΠ. Σημειώνεται δε ότι περί τα 22,000MW αφορούν έργα εξαιρετικά μεγάλης κλίμακας των οποίων η ισχύς ξεπερνά τα 100MW.</span>

Κατά την εκπόνηση του παλαιου ΕΧΠ, η ισχύς των ΦΣΠΗΕ ήταν σημαντικά χαμηλότερη, με συνέπεια να μην αντιμετωπίζεται επαρκώς από χωροταξικής πλευράς η ανάπτυξη ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας.</span>

 

Καθίσταται σαφές ότι  εφαρμογή του νέου ΕΧΠ για ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας θα πρέπει να γίνεται από νωρίτερο αδειοδοτικό στάδιο από αυτό των υπολοίπων τεχνολογιών για τις οποίες ήταν στοχευμένο το παλαιότερο ΕΧΠ.

 

Στο πλαίσιο αυτό οι προτάσεις του συλλόγου μας επί του προτεινόμενου ειδικού χωροταξικού για τις ΑΠΕ και της σχετικής νομοθεσίας για ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας είναι οι κάτωθι:

Προστασία περιοχών Natura2000 με απαγόρευση εγκατάστασης ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας

Τροποποίηση άρθρου 15 παρ2 ΕΧΠ για τις ΑΠΕ σύμφωνα με τα παρακάτω

Όσον αφορά  ΦΣΠΗΕ περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW), το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται για όλα τα έργα για τα οποία έχουν παρέλθει πλέον των 2 ετών από την έκδοση της ΑΕΠΟ και δεν έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.</span>

Ειδικότερα για έργα ισχύος που ξεπερνά 2 φορές το όριο της περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1, ήτοι ισχύος πλέον των 100MW, το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται εφόσον μέχρι και την ψήφιση του ΕΧΠ οι ΦΣΠΗΕ δεν έχουν λάβει Άδεια Εγκατάστασης.</span>

Προστασία γεω-πάρκων από ανάπτυξη έργων περιβαλλοντικής κατηγορίας A1:

Στο πλαίσιο προστασίας των ιδιαίτερης γεωλογικής σημασίας, σπανιότητας ή κάλλους, περιοχών  που εντάσσονται στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Γεωπάρκων, ή πληρούν τις προϋποθέσεις και εξετάζεται η ενσωμάτωση τους στο προαναφερθέν Δίκτυο, αποκλείεται η ανάπτυξη ΦΣΠΗΕ περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 και ανακαλούνται όλες οι υφιστάμενες άδειες για ΦΣΠΗΕ περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 που μέχρι και την έκδοση του ΕΧΠ  δεν έχουν λάβει Άδεια Εγκατάστασης.

 

Προστασία Αγροτικής Γης και Αγροτικής Γης Υψηλής Παραγωγικότητας ως πόρου μη Ανανεώσιμου

Τροποποίηση άρθρου 16 παρ2 ΕΧΠ για τις ΑΠΕ σύμφωνα με τα παρακάτω. Εφαρμογή του άρθρου για όλα έργα περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW) για τα οποία έχουν παρέλθει πλέον των 2 ετών από την έκδοση της ΑΕΠΟ και δεν έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.

Ειδικότερα για έργα ισχύος που ξεπερνά 2 φορές το όριο της περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1, ήτοι ισχύος πλέον των 100MW, το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται εφόσον μέχρι και την ψήφιση του ΕΧΠ οι ΦΣΠΗΕ δεν έχουν λάβει Άδεια Εγκατάστασης.

 

1. Εφαρμογή του άρθρου 56 Ν2637/1998 για τον καθορισμό γεωγραφικών ορίων αγροτικής γης υψηλής παραγωγικότητας και εφαρμογή της εγκυκλίου 153929 9/6/1983 μέχρι την οριοθέτηση της ΑΓΥΠ.

Κατάργηση του άρθρου 5 Ν5035/2023 προκειμένου να προστατευθεί η εξ αναδασμού Γη ως Γη Υψηλής Παραγωγικότητας.

Κατάργηση της απόφασης 072528 1/2/2011 (ΦΕΚ102-Τεύχος Β) προκειμένου να προστατευθεί η Αγροτική Γη εντός περιοχών Natura2000.

 

 

Αναφορικά με το άρθρο 16 παρ1 του ΕΧΠ για τις ΑΠΕ, επειδή το όριο του μέγιστου ποσοστού εδαφικής κάλυψης από ΦΣΠΗΕ οριζόμενο σε 1,5% της συνολικής έκτασης ανά Περιφερειακή Ενότητα θεωρείται πολύ χαλαρό (ενδεικτικά για την ΠΕ Τρικάλων το συγκεκριμένο όριο καθιστά εφικτή την εγκατάσταση 3.400ΜW!), προτείνεται η τροποποίηση του άρθρου σύμφωνα με τα παρακάτω.

Εφαρμογή του άρθρου για όλα έργα περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW) για τα οποία έχουν παρέλθει πλέον των 2 ετών από την έκδοση της ΑΕΠΟ και δεν έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.

Ειδικότερα για έργα ισχύος που ξεπερνά 2 φορές το όριο της περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1, ήτοι ισχύος πλέον των 100MW, το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται εφόσον μέχρι και την ψήφιση του ΕΧΠ οι ΦΣΠΗΕ δεν έχουν λάβει Άδεια Εγκατάστασης.

 

1. Θέσπιση μέγιστης εγκατεστημένης ισχύος ΦΣΠΗΕ ανά Δήμο η οποία προκύπτει στην αρχή της αναλογικότητας και βάσει των στόχων ΕΣΕΚ. Ενδεικτικά με στόχο ΦΣΠΗΕ  ίσο με 12,000 ΜW για το έτος 2030, για δήμο έκτασης ίσο με αυτό του δήμου Τρικκάιων (608 τ.χλμ) θα προβλέπεται μέγιστη εγκατάσταση ΦΣΠΗΕ 55MW.

Θέσπιση μέγιστου ορίου κατάληψης Γης για εγκατάσταση ΦΣΠΗΕ όχι μεγαλύτερο του 1% της έκτασης της τοπικής κοινότητας επί της οποίας αναπτύσσεται, με ειδική μέριμνα για ακόμα μικρότερη κατάληψη στις περιοχές Natura2000.</b>

Θέσπιση κανόνων ελάχιστης απόστασης μεταξύ ΦΣΠΗΕ για έργα ισχύος μεγαλύτερης τoυ 1ΜW ανάλογα με το μέγεθος τους ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι συνεργιστικές επιπτώσεις πολλών ΦΣΠΗΕ εντός μιας περιοχής και η αλλοίωση του Τοπίου. Για κάθε ΦΣΠΗΕ, θεωρείται ακτίνα, μήκους σε km  ίση με το ήμισυ της ισχύος του σταθμού, εντός της οποίας δεν θα μπορεί να αναπτύσσεται νέος ΦΣΠΗΕ.

Συμμόρφωση με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο την οποία έχει υπογράψει η χώρα μας.

 

Θεσμοθέτηση προστασίας μνημείων παγκόσμιας κληρονομίας από την οπτική όχληση φωτοβολταϊκών έργων μεγάλης κλίμακας:

Εφαρμογή του άρθρου για όλα έργα περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW) για τα οποία έχουν παρέλθει πλέον των 2 ετών από την έκδοση της ΑΕΠΟ και δεν έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.

Ειδικότερα για έργα ισχύος που ξεπερνά 2 φορές το όριο της περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1, ήτοι ισχύος πλέον των 100MW, το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται εφόσον μέχρι και την ψήφιση του ΕΧΠ οι ΦΣΠΗΕ δεν έχουν λάβει Άδεια Εγκατάστασης.

Δεδομένου ότι η οπτική όχληση ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας μπορεί να εκτείνεται πολύ πέραν των  1500  από μνημεία Παγκόσμια Κληρονομίας που ορίζεται από το προτεινόμενο ΕΧΠ για τις ΑΠΕ προτείνεται η τροποποίηση του άρθρου Β παραρτήματος ΙΙΙ σύμφωνα με τα παρακάτω:

• >Υποχρεωτική Εκπόνηση Μελετών Ορατότητας εντός ζώνης 15,000m από μνημεία Παγκόσμια Κληρονομίας.

Η εκπόνηση των μελετών αφορά σταθμούς ΦΣΠΗΕ περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 που μέχρι και την έκδοση του ΕΧΠ για τις ΑΠΕ δεν έχουν λάβει Άδεια Εγκατάστασης.

 

Θεσμοθέτηση δεσμευτική ισχύος της γνωμοδότησής της τοπικής κοινωνίας.

 

<Εφαρμογή αναδρομικής ισχύος του νέου ειδικού χωροταξικού για όλα έργα περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW) για τα οποία έχουν παρέλθει πλέον των 2 ετών από την έκδοση της ΑΕΠΟ και δεν έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.

Ειδικότερα για έργα ισχύος που ξεπερνά 2 φορές το όριο της περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1, ήτοι ισχύος πλέον των 100MW, το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται εφόσον μέχρι και την ψήφιση του ΕΧΠ οι ΦΣΠΗΕ δεν έχουν λάβει Άδεια Εγκατάστασης.

Υιοθέτηση των παραπάνω προτάσεων του συλλόγου μας θεωρούμε ότι θα συνδράμουν καταλυτικά στο να τύχουν αποδοχής από τις τοπικές κοινωνίες έργα ΦΣΠΗΕ και θα επιταχύνουν την υλοποίηση τους, την οποία και εμείς ως σύλλογος θεωρούμε αναμφισβήτητα απαραίτητη για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Για τον Σ.Ε..Α.Μ.

Μετά τιμής

Δημουλάς

[ΧΡΟΝΑΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ]

Είμαι κάτοικος της περιοχής της Κύμης Ευβοίας. Το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ θα έπρεπε να εισάγει περιορισμούς και ειδικές ρυθμίσεις για το νησί της Εύβοιας, που έχει κατακλυστεί από αιολικά πάρκα στο νότιο τμήμα του και που σε λίγο καιρό, εάν υλοποιηθούν τα αδειοδοτημένα και υπό αδειοδότηση έργα, ο Δήμος Κύμης-Αλιβερίου θα ξεπεράσει σε ΑΠΕ τον Δήμο Καρύστου. Αντιτίθεμαι και διαμαρτύρομαι για τη σχεδιαζόμενη επέκταση των αιολικών στην περιοχή μου και συντάσσομαι απόλυτα με τις απόψεις και της Εταιρείας Περιβάλλοντος Κύμης και του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

[Δράκος Γεώργιος]

 

Η πρόβλεψη εξαίρεσης των νησιών των Κυκλάδων με έκταση κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων από νέες μεγάλες αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί μια έμμεση αναγνώριση ότι το κυκλαδικό τοπίο, η φέρουσα ικανότητα των νησιών και η προστασία της φυσικής και πολιτιστικής τους κληρονομιάς απαιτούν ειδική μεταχείριση. Ωστόσο, η εξαίρεση της Άνδρου από αυτή τη ρύθμιση δημιουργεί μια προφανή και πρωτοφανή αντίφαση.

Η Άνδρος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των Κυκλάδων εδώ και χιλιάδες χρόνια. Η ιστορία, ο πολιτισμός και η γεωγραφική της ταυτότητα είναι αδιαχώριστα από τον κυκλαδικό χώρο. Είναι παράλογο να εξαιρείται από τα μέτρα προστασίας που σχεδιάζονται για τις Κυκλάδες μόνο και μόνο επειδή η έκτασή της είναι λίγο μεγαλύτερη από 300 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Η φέρουσα ικανότητα ενός νησιού δεν μπορεί να καθορίζεται αποκλειστικά και μόνο από το μέγεθός του. Η σύγχρονη περιβαλλοντική επιστήμη λαμβάνει υπόψη τη βιοποικιλότητα, τις προστατευόμενες περιοχές, τη μορφολογία του τοπίου, τη σωρευτική επιβάρυνση από υφιστάμενα έργα και την εξάρτηση της τοπικής οικονομίας από το φυσικό περιβάλλον.

Η Άνδρος διαθέτει ένα από τα σημαντικότερα φυσικά οικοσυστήματα των Κυκλάδων, με εκτεταμένες περιοχές Natura 2000, πλούσιο υδρολογικό δίκτυο, ορεινά τοπία και σημαντική ορνιθοπανίδα. Παράλληλα, έχει αναπτύξει ένα μοντέλο ήπιας ανάπτυξης που βασίζεται στον φυσιολατρικό τουρισμό, στην πεζοπορία, στον πολιτισμό και στην ανάδειξη του τοπίου. Το διεθνώς αναγνωρισμένο δίκτυο Andros Routes αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πορείας.

Η συζήτηση σήμερα δεν αφορά την εγκατάσταση μιας ακόμη ανεμογεννήτριας. Αφορά τη σωρευτική επιβάρυνση ενός νησιού που ήδη φιλοξενεί αιολικές εγκαταστάσεις και συνεχίζει να δέχεται πίεση για νέες χωροθετήσεις. Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες, αλλά περιλαμβάνουν νέους δρόμους, εκβραχισμούς, εκσκαφές, υποσταθμούς και δίκτυα μεταφοράς που μεταβάλλουν μόνιμα το τοπίο και κατακερματίζουν ευαίσθητα οικοσυστήματα.

Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία. Δεν μπορεί όμως να επιτυγχάνεται μέσω της υπερσυγκέντρωσης βιομηχανικών εγκαταστάσεων σε λίγα νησιά ούτε να οδηγεί στην υποβάθμιση του φυσικού κεφαλαίου που η ίδια η Πολιτεία αναγνωρίζει ως πολύτιμο.

Για τους λόγους αυτούς ζητώ την ένταξη της Άνδρου στο ίδιο καθεστώς προστασίας που προβλέπεται για τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων. Η Άνδρος δεν ζητά ειδική μεταχείριση. Ζητά ίση μεταχείριση. Ζητά να αναγνωριστεί ότι αποτελεί μέρος του ίδιου ευαίσθητου νησιωτικού συστήματος που το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο επιδιώκει να προστατεύσει και ότι η προστασία των Κυκλάδων δεν μπορεί να σταματά αυθαίρετα σε ένα αριθμητικό όριο έκτασης.

Οι κάτοικοι της Άνδρου και όλοι όσοι αγαπούν την Άνδρο ανησυχούν πολύ και περιμένουν με αγωνία να εισακουστούν οι εκκλήσεις τους.

Σας ευχαριστώ πολύ,

Δράκος Γεώργιος

Χημικός, MSc

[ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΠΕΡΙΗΓΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΠΥΛΗΣ- ΟΠΟΠ]

Θέσεις του Ο.Π.Ο.Π.

επί της δημόσιας διαβούλευσης για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ)

 

Το Διοικητικό Συμβούλιο του Ορειβατικού Περιηγητικού Ομίλου Πύλης, λαμβάνοντας υπόψη τον καταστατικό σκοπό του Συλλόγου για την προστασία, ανάδειξη και βιώσιμη αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς και τη δημόσια διαβούλευση που βρίσκεται σε εξέλιξη για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, διατυπώνει τις ακόλουθες θέσεις:

Ο Ο.Π.Ο.Π., συμπληρώνοντας τριάντα χρόνια συνεχούς παρουσίας στα βουνά της Πίνδου, έχει αναπτύξει μια βαθιά σχέση με το φυσικό περιβάλλον της περιοχής. Εκατοντάδες μέλη, φίλοι και επισκέπτες συμμετείχαν όλα αυτά τα χρόνια σε ορειβατικές, πεζοπορικές, περιβαλλοντικές και πολιτιστικές δράσεις, γνωρίζοντας από κοντά τον μοναδικό φυσικό πλούτο της Πίνδου.

Για τον Σύλλογό μας, η Πίνδος αποτελεί ένα ζωντανό οικοσύστημα διεθνούς σημασίας, έναν χώρο άθλησης, αναψυχής και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, αλλά και βασικό αναπτυξιακό πυλώνα για τις τοπικές κοινωνίες.

Τα τελευταία χρόνια η περιοχή μας επενδύει συστηματικά στην ανάπτυξη του ορεινού και φυσιολατρικού τουρισμού. Με σημαντικούς εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους δημιουργούνται, συντηρούνται και αναδεικνύονται δίκτυα μονοπατιών, αναπτύσσονται εναλλακτικές μορφές τουρισμού και ενισχύεται η προβολή του φυσικού περιβάλλοντος ως βασικού αναπτυξιακού πλεονεκτήματος.

Παράλληλα, η ένταξη του Γεωπάρκου Μετεώρων – Πύλης στο Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων της UNESCO αποτελεί διεθνή αναγνώριση της γεωλογικής, περιβαλλοντικής και πολιτιστικής αξίας της περιοχής και δημιουργεί νέες δυνατότητες βιώσιμης ανάπτυξης, συγκράτησης του πληθυσμού στα ορεινά χωριά και ενίσχυσης της τοπικής οικονομίας.

Την ίδια στιγμή, όμως, ο ορεινός όγκος της Νότιας Πίνδου αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή πίεση από σχεδιαζόμενα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, οι εκκρεμείς αιτήσεις για αιολικά έργα αφορούν περίπου τριάντα πέντε (35) κορυφές με υψόμετρο από 1.800 έως 2.200 μέτρα, περισσότερες από τριακόσιες (300) ανεμογεννήτριες και συνολική εγκατεστημένη ισχύ που υπερβαίνει τα 500 MW.

Πρόκειται για παρεμβάσεις που απειλούν να μεταβάλουν οριστικά τον χαρακτήρα των βουνών της Πίνδου, να αλλοιώσουν το φυσικό τοπίο, να διαταράξουν πολύτιμα οικοσυστήματα και να υπονομεύσουν το ίδιο το αναπτυξιακό μοντέλο που η Πολιτεία ταυτόχρονα χρηματοδοτεί και προωθεί. Είναι αυτονόητο ότι ο σχεδιασμός των έργων οφείλει να λαμβάνει υπόψη την φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος στο σύνολό του και τις σωρευτικές επιπτώσεις από υφιστάμενες και σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις. Η αξιολόγηση μεμονωμένων έργων χωρίς συνεκτίμηση του συνολικού φορτίου που δέχεται η περιοχή δεν μπορεί να διασφαλίσει την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και του τοπίου.

Ο Ο.Π.Ο.Π. θεωρεί θετικό ότι το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει, έστω και καθυστερημένα, την ανάγκη προστασίας περιοχών Natura, Ζωνών Ειδικής Προστασίας, περιοχών χωρίς δρόμους, υγροτόπων και ορεινών περιοχών υψηλής περιβαλλοντικής αξίας. Η παραδοχή αυτή δικαιώνει τους αγώνες των τοπικών κοινωνιών, των περιβαλλοντικών οργανώσεων και των ορειβατικών συλλόγων που εδώ και χρόνια προειδοποιούν για τις επιπτώσεις της άναρχης ανάπτυξης ενεργειακών εγκαταστάσεων στις κορυφές της Πίνδου.

Ωστόσο, το Διοικητικό Συμβούλιο του Ο.Π.Ο.Π. εκφράζει την έντονη αντίθεσή του στην πρόβλεψη εξαίρεσης των έργων που έχουν ήδη λάβει Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδοτικής διαδικασίας.

Η συγκεκριμένη εξαίρεση δημιουργεί μια θεμελιώδη αντίφαση. Ενώ το νέο Χωροταξικό αναγνωρίζει ότι συγκεκριμένες περιοχές πρέπει να προστατευθούν, επιτρέπει ταυτόχρονα την υλοποίηση έργων που σχεδιάστηκαν ακριβώς μέσα σε αυτές. Για τη Νότια Πίνδο, όπου η συντριπτική πλειονότητα των έργων που απειλούν τις κορυφογραμμές βρίσκεται ήδη σε κάποιο στάδιο αδειοδότησης, η εξαίρεση αυτή κινδυνεύει να ακυρώσει στην πράξη την ίδια τη φιλοσοφία προστασίας που το νέο πλαίσιο διακηρύσσει.

Εξίσου προβληματικό θεωρούμε το οριζόντιο υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων. Η Πίνδος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με ένα ενιαίο αριθμητικό κριτήριο που εφαρμόζεται οριζόντια σε ολόκληρη τη χώρα. Στην περιοχή μας, πολύτιμα οικοσυστήματα, σημαντικοί βιότοποι, σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους απαντώνται ήδη σε χαμηλότερα υψόμετρα. Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος οφείλει να βασίζεται στα πραγματικά οικολογικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής και όχι αποκλειστικά σε ένα υψομετρικό όριο.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί επίσης η συνεχιζόμενη πίεση στα ποτάμια και τα ορεινά υδάτινα οικοσυστήματα μέσω της ανάπτυξης μικρών υδροηλεκτρικών έργων. Τα ποτάμια της Πίνδου αποτελούν ζωντανά οικοσυστήματα που στηρίζουν τη βιοποικιλότητα, την τοπική οικονομία, την αναψυχή και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Ως ορειβατικός σύλλογος οφείλουμε να επισημάνουμε και μια ακόμη κρίσιμη διάσταση του ζητήματος.

Ποιος πεζοπόρος, ποιος ορειβάτης, ποιος φυσιολάτρης θα επιλέξει να διασχίσει μονοπάτια και κορυφογραμμές κάτω από πτερύγια εκατοντάδων ανεμογεννητριών; Ποιο είναι το νόημα των δημόσιων επενδύσεων για τη δημιουργία και ανάδειξη μονοπατιών, όταν το ίδιο το τοπίο που καλούνται να αναδείξουν μετατρέπεται σταδιακά σε βιομηχανική ζώνη παραγωγής ενέργειας; Δεν μπορεί η Πολιτεία να χρηματοδοτεί ταυτόχρονα την ανάδειξη και την υποβάθμιση του ίδιου φυσικού κεφαλαίου.

Η ανάπτυξη της Πίνδου δεν μπορεί να στηριχθεί σε δύο αντιφατικές στρατηγικές. Από τη μία πλευρά η ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος, του ορεινού τουρισμού, των μονοπατιών και του Γεωπάρκου UNESCO και από την άλλη η εκβιομηχάνιση των ίδιων περιοχών μέσω εκτεταμένων ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Για τους παραπάνω λόγους, το Διοικητικό Συμβούλιο του ΟΠΟΠ ζητά:

1. Την κατάργηση της εξαίρεσης για τα έργα που βρίσκονται σε στάδιο αδειοδότησης.
2. Την επανεξέταση του οριζόντιου ορίου των 1.200 μέτρων με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Πίνδου.
3. Την πλήρη και ουσιαστική προστασία του Γεωπάρκου Μετεώρων – Πύλης.
4. Την προστασία των κορυφογραμμών, των περιοχών άνευ δρόμων και των ορεινών οικοσυστημάτων της Πίνδου.
5. Την προστασία των ποταμών και των υδάτινων οικοσυστημάτων από την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη μικρών υδροηλεκτρικών έργων.
6. Την ενίσχυση των ήπιων μορφών ανάπτυξης, του ορεινού τουρισμού, των δικτύων μονοπατιών και των δραστηριοτήτων υπαίθρου ως βασικών πυλώνων της τοπικής οικονομίας.

Το Διοικητικό Συμβούλιο του ΟΠΟΠ θεωρεί ότι η προστασία της Πίνδου δεν αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη. Αποτελεί προϋπόθεση για μια πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη που θα σέβεται το περιβάλλον, θα στηρίζει τις τοπικές κοινωνίες και θα διασφαλίζει ότι οι επόμενες γενιές θα παραλάβουν τα βουνά μας ζωντανά και ελεύθερα.

ΤΟ ΔΣ Ο.Π.Ο.Π.

[Φανή Σμιξιώτη]

Ως κάτοικος και Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Κρανιάς Ασπροποτάμου της Νότιας Πίνδου, καταθέτω τις ακόλουθες παρατηρήσεις στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για την αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Αναγνωρίζουμε πλήρως την ανάγκη ενεργειακής μετάβασης της χώρας, την ενίσχυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Η ανάπτυξη των ΑΠΕ, όμως, οφείλει να πραγματοποιείται με ορθολογικό χωρικό σχεδιασμό, σεβασμό στο περιβάλλον και λαμβάνοντας υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τις αναπτυξιακές προοπτικές και τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής.

Η περιοχή του Ασπροποτάμου και γενικότερα ο ορεινός όγκος της Νότιας Πίνδου αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς και πολιτιστικούς πυρήνες της χώρας. Πρόκειται για μια περιοχή υψηλής βιοποικιλότητας, με εκτεταμένα δασικά οικοσυστήματα, αλπικά τοπία μοναδικής αισθητικής αξίας, παραδοσιακούς οικισμούς, σημαντική κτηνοτροφική και μελισσοκομική δραστηριότητα και ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης μέσω του ήπιου και εναλλακτικού τουρισμού.

Τα τελευταία χρόνια η περιοχή δέχεται έντονες πιέσεις από σωρεία επενδυτικών σχεδίων για εγκατάσταση αιολικών σταθμών, φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων και μικρών υδροηλεκτρικών έργων. Ιδιαίτερα στον ορεινό όγκο της Νότιας Πίνδου έχουν κατατεθεί δεκάδες αιτήσεις που αφορούν κορυφές υψομέτρου 1.800 έως 2.200 μέτρων, με σχεδιαζόμενη εγκατάσταση εκατοντάδων ανεμογεννητριών και συνολική ισχύ που υπερβαίνει τα 500 MW.

Από την πρώτη στιγμή υπήρξε ευρεία και διαχρονική αντίδραση των τοπικών κοινωνιών, των Κοινοτήτων, των Δήμων Πύλης, Μετεώρων και Αργιθέας, της Περιφέρειας, καθώς και πλήθους επιστημονικών, επαγγελματικών, πολιτιστικών, ορειβατικών και περιβαλλοντικών φορέων. Οι αντιδράσεις αυτές βασίστηκαν στην ανάγκη προστασίας περιοχών ιδιαίτερης περιβαλλοντικής αξίας, όπως περιοχές Natura 2000, Ζώνες Ειδικής Προστασίας, περιοχές άνευ δρόμων, δασικά οικοσυστήματα, αλπικές ζώνες και τοπία εξαιρετικού φυσικού κάλλους.

Η αναγνώριση του Γεωπάρκου Μετεώρων – Πύλης ως Παγκόσμιου Γεωπάρκου UNESCO αποτελεί μια ιστορική ευκαιρία βιώσιμης ανάπτυξης για ολόκληρη την περιοχή. Η ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος, των μονοπατιών, της γεωλογικής κληρονομιάς, της πολιτιστικής ταυτότητας και των δραστηριοτήτων βουνού προϋποθέτει τη διατήρηση του χαρακτήρα του τοπίου και όχι τη βιομηχανική του μετατροπή.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο περιλαμβάνει σημαντικές και θετικές κατευθύνσεις. Ειδικότερα, προβλέπει αυξημένους περιορισμούς ή αποκλεισμούς εγκατάστασης ΑΠΕ σε περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής αξίας, σε προστατευόμενες περιοχές, σε περιοχές άνευ δρόμων, σε υγροτόπους, καθώς και σε μεγάλα υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων. Οι κατευθύνσεις αυτές βρίσκονται σε συμφωνία με όσα οι τοπικές κοινωνίες υποστηρίζουν επί σειρά ετών για την προστασία του ορεινού χώρου.

Ωστόσο, σοβαρό προβληματισμό προκαλούν οι μεταβατικές διατάξεις του νέου πλαισίου, σύμφωνα με τις οποίες εξαιρούνται από τις νέες προβλέψεις έργα που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης ή έχουν λάβει συγκεκριμένες διοικητικές εγκρίσεις.

Η εξαίρεση αυτή δημιουργεί τον κίνδυνο να μην εφαρμοστεί ουσιαστικά το πνεύμα και η φιλοσοφία του νέου χωροταξικού σχεδιασμού ακριβώς στις περιοχές όπου οι πιέσεις είναι μεγαλύτερες. Στην πράξη, μεγάλος αριθμός σχεδιαζόμενων έργων στην περιοχή της Νότιας Πίνδου ενδέχεται να προχωρήσει, παρότι οι ίδιες περιοχές θεωρούνται πλέον ακατάλληλες ή ιδιαίτερα ευαίσθητες σύμφωνα με τις νέες κατευθύνσεις.

Παράλληλα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έλλειψη ειδικών προβλέψεων για την αντιμετώπιση της συσσώρευσης μικρών υδροηλεκτρικών έργων στα ποτάμια και τα ρέματα της περιοχής. Τα ποτάμια του Ασπροποτάμου αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου. Η εγκατάσταση πολλαπλών έργων στο ίδιο υδρογραφικό σύστημα μπορεί να επιφέρει σημαντικές σωρευτικές επιπτώσεις στη φυσική ροή των υδάτων, στη βιοποικιλότητα, στην οικολογική συνδεσιμότητα και στη συνολική λειτουργία των ποτάμιων οικοσυστημάτων.

Η υποβάθμιση του ορεινού τοπίου και των φυσικών οικοσυστημάτων δεν απειλεί μόνο το περιβάλλον. Απειλεί επίσης τις αναπτυξιακές προοπτικές της περιοχής, τον ορεινό και φυσιολατρικό τουρισμό, την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία, την τοπική οικονομία και τελικά την ίδια την προσπάθεια συγκράτησης του πληθυσμού και αντιμετώπισης της ερημοποίησης των ορεινών κοινοτήτων.

Για τους λόγους αυτούς προτείνουμε:

1. Να μην εξαιρούνται από την εφαρμογή του νέου Χωροταξικού Πλαισίου έργα ΑΠΕ που βρίσκονται σε εκκρεμή στάδια αδειοδότησης όταν χωροθετούνται σε περιοχές που το ίδιο το νέο πλαίσιο χαρακτηρίζει ως περιβαλλοντικά ευαίσθητες ή ακατάλληλες.
2. Να επανεξεταστούν όλες οι εκκρεμείς αιτήσεις έργων ΑΠΕ στον ορεινό όγκο της Νότιας Πίνδου υπό το πρίσμα των νέων χωροταξικών κατευθύνσεων και των σύγχρονων περιβαλλοντικών δεδομένων.
3. Να θεσπιστεί ειδικό καθεστώς προστασίας για περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ορεινά τοπία υψηλής αξίας και περιοχές που συνδέονται με διεθνώς αναγνωρισμένους θεσμούς, όπως τα Γεωπάρκα UNESCO.
4. Να ενισχυθούν περαιτέρω οι περιορισμοί εγκατάστασης ΑΠΕ σε περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας, προστατευόμενα οικοσυστήματα, αλπικές ζώνες και περιοχές σημαντικής βιοποικιλότητας.
5. Να αξιολογούνται υποχρεωτικά οι σωρευτικές επιπτώσεις των μικρών υδροηλεκτρικών έργων σε επίπεδο λεκάνης απορροής και όχι μόνο σε επίπεδο μεμονωμένου έργου.
6. Να προστατευθούν αποτελεσματικά τα ποτάμια και τα υδατορέματα που διατηρούν σε μεγάλο βαθμό τη φυσική τους κατάσταση και αποτελούν κρίσιμο στοιχείο της οικολογικής ταυτότητας της περιοχής.

Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική ανάγκη. Δεν μπορεί όμως να πραγματοποιηθεί εις βάρος των περιοχών που διατηρούν ακόμη αναλλοίωτο το φυσικό τους κεφάλαιο και αποτελούν πολύτιμο πόρο για τις επόμενες γενιές.

Ζητούμε το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο να εφαρμοστεί με συνέπεια και χωρίς εξαιρέσεις που ακυρώνουν τον σκοπό του. Ζητούμε να προστατευθεί ουσιαστικά η Νότια Πίνδος, ο Ασπροπόταμος και το Γεωπάρκο Μετεώρων – Πύλης, ώστε να παραμείνουν ζωντανά παραδείγματα ισορροπίας μεταξύ περιβάλλοντος, τοπικής ανάπτυξης και ανθρώπινης παρουσίας.

Η προστασία της περιοχής δεν αποτελεί άρνηση της ανάπτυξης. Αποτελεί προϋπόθεση για μια πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη που θα συνδυάζει την παραγωγή ενέργειας με την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου της χώρας.

 

[Alexandros Sfakianakis]

Ζητώ την πλήρη εξαίρεση της Άνδρου, την αναθεώρηση του άδικου ορίου των 300 τ.χλμ. και την άμεση κατάργηση της διάταξης που ακυρώνει την προστασία των περιοχών Natura όταν το αιολικό δυναμικό ξεπερνά τα 7.5 m/sec.

[ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΟΚΚΙΝΟΣ]

Το υπό διαβούλευση σχέδιο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ-ΑΠΕ), προορίζεται να αντικαταστήσει το αρχικό σχέδιο του 2008, το οποίο ισχύει μέχρι και σήμερα.

Σε ότι αφορά την Αττική, προβλέπει ότι δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση νέων αιολικών πάρκων, διατηρεί όμως σε ισχύ την υφιστάμενη δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε περιοχές των ορεινών όγκων του Πάνειου, του Λαυρεωτικού Ολύμπου και στο εκτός επιρροής του αεροδρομίου Ελ. Βενιζέλος τμήμα της Μερέντας στην Ανατολική Αττική και της Πάστρας στη Δυτική Αττική.

Η ανωτέρω νομοθετημένη από το 2008 δυνατότητα:

-είναι άλλη μια επιβεβαίωση της άνισης και άδικης μεταχείρισης που υφίστανται οι πολίτες της Ανατολικής και της Δυτικής Αττικής από το Αθηνοκεντρικό κράτος. Οι δικοί μας ορεινοί όγκοι θεωρούνται μη σημαντικοί και δεν χρήζουν προστασίας, οι ορεινοί όγκοι της Αθήνας όπως ο Υμηττός, η Πεντέλη, η Πάρνηθα, το Αιγάλεω, θεωρούνται τόσο σημαντικοί που πρέπει να προστατευτούν από τις ανεμογεννήτριες.

-έχει επιτρέψει την αδειοδότηση για την εγκατάσταση τουλάχιστον 18+1+1 ανεμογεννητριών στο βουνό μας (Κερατοβούνι-Πάνειο), γεγονός που μας έχει θέσει σε καθεστώς πολύχρονης ανησυχίας και αβεβαιότητας για τη διαφύλαξη του τοπίου μας και του τρόπου ζωής μας.

Αυτή η ανισότητα και οι διακρίσεις σε βάρος μας θα μας βρίσκουν διαρκώς απέναντί τους.

Οι πολίτες της Κερατέας ζητάμε:

Α. την κατάργηση του άρθρου 9 της 49828/12.11.2008 κοινής υπουργικής απόφασης (ΦΕΚ Β΄ 2464), που αφορά τα Ειδικά κριτήρια χωροθέτησης αιολικών μονάδων στην Αττική καθώς και την κατάργηση των σχετικών προβλέψεων που έχουν ενσωματωθεί στο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας-Αττικής  Νόμος 4277/2014 (ΦΕΚ Α΄ 156)

Β. την ακύρωση όλων των αδειοδοτήσεων που έχουν εγκριθεί στο πλαίσιό του και δεν έχουν έως σήμερα υλοποιηθεί.

Είμαστε ισότιμοι πολίτες της Αττικής, ο τόπος μας, η κληρονομιά μας, η ταυτότητά μας και ο τρόπος ζωής μας είναι πιο σημαντικά από το συμφέρον οποιουδήποτε επενδυτή.

[ΚΑΤΑΓΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ]

 

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ/ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΕΧΠ-ΑΠΕ), ΩΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΣΤΙΚΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

 

 

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄: ΚΑΡΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ.. 3

1. Εισαγωγή. 3
2. Μηχανικά και περιβαλλοντικά προβλήματα στο καρστικό περιβάλλον. 4
3. Ιδιότητες του Κάρστ και Επιπτώσεις στα Υπόγεια Νερά. 6
4. Σύνδεση με τις Γεωμορφές και τα Σημεία Τρωτότητας. 7
5. Νομική Τεκμηρίωση & Αντιφάσεις του Νέου Πλαισίου. 7
6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ. 8

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’: ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΝ ΤΟΥ ΙΣΧΥΟΝΤΟΣ ΕΧΠ-ΑΠΕ. 9

Στόχοι του αναθεωρημένου ΕΧΠ-ΑΠΕ. 9

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ.. 11

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΡΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. 14

 

 

 
<h1>ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄: ΚΑΡΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ</h1>
<h2>1.      Εισαγωγή</h2>
Με την αυξανόμενη ζήτηση των υδατικών πόρων σε καρστικές περιοχές δημιουργείται το ερώτημα: “Πώς μπορούμε να διατηρήσουμε την ισορροπία μεταξύ της ανάγκης για εξέλιξη και της  διατήρησης συντήρηση σύνθετων και απρόβλεπτων υδρογεωλογικών συστημάτων;”

Οι καρστικές περιοχές παρουσιάζουν ένα σύνολο μορφολογικών και υδρολογικών χαρακτηριστικών και ο όρος καρστ αναφέρεται στην κυρίαρχη διαδικασία που είναι υπεύθυνη για τον σχηματισμό τους: Την διάλυση δηλαδή ανθρακικών πετρωμάτων (κυρίως ασβεστίτη και δολομίτη). Στα καρστικά τοπία η διάλυση των επιφανειακών και υπο-επιφανειακών πετρωμάτων γίνεται από ελαφρώς όξινα νερά που διεισδύουν στους βράχους. Η οξύτητα προέρχεται κυρίως από το CO₂ που υπάρχει στον αέρα και στο έδαφος, το οποίο διαλύεται αργά στα μετεωρικά νερά, μειώνοντας το pH τους και αυξάνοντας την διαβρωτική τους ικανότητα.

Η καρστικοποίηση των ανθρακικών σχηματισμών οδηγεί στη δημιουργία χαρακτηριστικών καρστικών γεωμορφών (κάρρεν, δολίνες, ουβάλες, πόλγες, σπήλαια, βυθιζόμενα ρέματα, αγωγοί υπόγειας αποστράγγισης κ.λπ.) και ισχυρή αλληλεπίδραση της κυκλοφορίας μεταξύ των επιφανειακών και των υπογείων υδάτων.

Η τοπική διάλυση αυξάνει το εύρος των ανοιγμάτων των πετρωμάτων του επίκαρστ, δημιουργούνται ευρύτερα κανάλια επικοινωνίας μεταξύ επιφανειακών και υπογείων νερών, πολύπλοκες σήραγγες που διευκολύνουν την κυκλοφορία του υπόγειου νερού και την περαιτέρω διάλυση των υποκείμενων ανθρακικών πετρωμάτων, σχηματίζοντας έτσι συστήματα σπηλαίων ή/και μία ενισχυμένη υπόγεια ροή νερού που κινείται προς βαθύτερους ορίζοντες εμπλουτίζοντας με νερό την υδρολογική λεκάνη ή τις παράκτιες πηγές. Τα καρστικά συστήματα είναι ιδιαίτερα σύνθετα και λόγω της ιδιαιτερότητας των ενδογενών γεωλογικών και υδρολογικών τους χαρακτηριστικών, είναι από τα πιο ευπρόσβλητα περιβάλλοντα στον κόσμο. Είναι επίσης από τα πιο δύσκολα περιβάλλοντα για την κατασκευή τεχνικών έργων, αφού οποιαδήποτε άστοχη επιλογή παρέμβασης μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμες αρνητικές επιπτώσεις στα υπόγεια νερά (υδροφορία, ποιότητα) και συχνά αποτελούν το πεδίο ποικίλων φυσικών και ανθρωπογενών καταστροφών.

Η άμεση σύνδεση μεταξύ της επιφάνειας και του υποκείμενου υδροφορέα καθιστά τα υπόγεια καρστικά νερά εξαιρετικά ευάλωτα στη ρύπανση και επιπλέον η υψηλή δευτερογενής υδροπερατότητα του καρστικού στρώματος επιτρέπει την μετακίνηση των υπογείων υδάτων πολύ γρήγορα.

Τέλος, οι καρστικές περιοχές και οι υδροφορείς είναι εξαιρετικά πολύτιμοι φυσικοί πόροι και φιλοξενούν μια μεγάλη ποικιλία ,συχνά μοναδικών οικολογικών θέσεων, πλούσιων σε φυσικούς και ζωικούς οργανισμούς.
<h2>2. Μηχανικά και περιβαλλοντικά προβλήματα στο καρστικό περιβάλλον.</h2>
 

Εκτός από την πολύτιμη κληρονομιά που μπορούν να αποτελούν οι καρστικές γεωμορφές και τα νερά, η αλληλεπίδραση μεταξύ της ανθρώπινης δραστηριότητας και του καρστικού περιβάλλοντος μπορεί να οδηγήσει σε πολυάριθμες αρνητικές επιπτώσεις στους φυσικούς πόρους (περιβαλλοντικές επιπτώσεις όπως η ρύπανση των υδάτων) είτε στην ανθρώπινη παρουσία ‘ή δραστηριότητα.

Η κατασκευή σε σπηλαιώδες βραχώδες υπόστρωμα και περιοχές επιρρεπείς σε καταβόθρες εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση για τους γεωεπιστήμονες. Υπάρχουν πολλές δραστηριότητες που σκόπιμα ή όχι προκαλούν σοβαρές επιπτώσεις στο καρστ, και συχνά με ανεπανόρθωτες ζημιές. Η νομοθεσία και ακόμη η πρακτική της εφαρμογή φαίνεται να είναι ανεπαρκής, ακόμη και σε ανεπτυγμένες χώρες.

Ο άνθρωπος πρέπει να μάθει να ζει σε αρμονία με το καρστικό περιβάλλον, αντί να ζει πάνω στο καρστικό.Το θέμα των μηχανικών προβλημάτων στο καρστικό οικοσύστημα υπήρξε το κύριο θέμα αρκετών συνεδρίων και συναντήσεων τις τελευταίες δεκαετίες.

Το καρστ μπορεί να προκαλέσει πολλά προβλήματα σε ένα έργο αιολικής ενέργειας και πρέπει να γίνεται αξιολόγηση του καρστικού κινδύνου πριν από την υλοποίηση ενός προτεινόμενου έργου.

Η διαδικασία ελέγχου μπορεί να περιλαμβάνει μελέτες γραφείου (βιβλιογραφία, επισκόπηση αεροφωτογραφιών και χαρτών, αναζήτηση αρχείων γεωτρήσεων) και εργασίες πεδίου, όπως αναγνώριση του χώρου, δοκιμαστικές εκσκαφές στο υπόβαθρο, μαγνητικές μετρήσεις γεωτρήσεων ανά γεννήτρια, χρήση κάμερας εντός της γεώτρησης, την εκτίμηση της έκτασης των κενών και γεωφυσικές έρευνες.

Σύμφωνα με τον Ν. 4014/2011, κατά το στάδιο του προκαταρκτικού προσδιορισμού των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, η περιβαλλοντική αρχή μπορεί με εντολή της να συμπεριλάβει προς διερεύνηση στη ΜΠΕ που θα εκπονηθεί θέματα ιδιαίτερης βαρύτητας, όπως αυτό για την καταλληλότητα μιας καρστικής περιοχής να δεχθεί ΑΣΠΗΕ. Οι εκπονούμενες με αυτόν τον τρόπο ΜΠΕ μπορούν να αποτελέσουν πραγματικά πολύτιμο εργαλείο για τη σωστή πληροφόρηση της τοπικής κοινωνίας και την ευαισθητοποίηση των ενδιαφερομένων για τα περιβαλλοντικά προβλήματα. Θα πρέπει επίσης οι ΜΠΕ να ελέγχονται αυστηρά ως προς την πληρότητα και την αντικειμενικότητά τους πριν υποβληθούν στη διαδικασία της Δημόσιας Διαβούλευσης.

Είναι βεβαίως πιθανό κατά την εγκατάσταση ανεμογεννήτριας σε ένα καρστικό πεδίο να υπάρξει μεγάλη κλίση ή ακόμη αστοχία και ανατροπή της.

Διαφορική καθίζηση μόλις 3 cm σε θεμελίωση πλάτους 15 m μπορεί να θέσει την μονάδα εκτός ανοχών και να απαιτηθεί αποκατάσταση της. Πρέπει να σημειωθεί ότι η ανατροπή μιας ανεμογεννήτριας, εκτός από την καταστροφή της, μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία του καρστικού οικοσυστήματος.

Η σε εξέλιξη κλιματική αλλαγή, η οποία κρίνεται ότι θα έχει πολύ σημαντικές άμεσες και έμμεσες επιδράσεις στις ΑΠΕ και δημιουργεί νέα δεδομένα, άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά, τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη από το ΕΧΠ-ΑΠΕ.
<h2>3. Ιδιότητες του Κάρστ και Επιπτώσεις στα Υπόγεια Νερά</h2>
Τα καρστικά συστήματα χαρακτηρίζονται από δευτερογενές πορώδες και ένα χαοτικό, ανισότροπο δίκτυο υπόγειων αγωγών και κοιλοτήτων. Η λειτουργία του συστήματος αυτού επηρεάζει άμεσα τα υπόγεια ύδατα με τρεις τρόπους:

• Κυκλοφορία (Τυρβώδης & Ταχύτατη Ροή): Το νερό κινείται εντός των υπόγειων αγωγών με ταχύτητες επιφανειακών ποταμών και με απρόβλεπτες κατευθύνσεις, αντιδρώντας ακαριαία στις βροχοπτώσεις.
• Ποιότητα (Μηδενική Φιλτραρίσματος): Λόγω της απουσίας κοκκώδους εδάφους, το κάρστ στερείται ικανότητας αυτοκαθαρισμού. Τυχόν διαρροές βιομηχανικών ελαίων, λιπαντικών ή χημικών κατά τη φάση κατασκευής και λειτουργίας των Α/Γ μεταφέρονται αυτούσιες και αδιάλυτες απευθείας σε πηγές υδροδότησης. Παράλληλα, οι εκσκαφές απελευθερώνουν λεπτόκοκκο υλικό, προκαλώντας έντονη θολότητα στα υπόγεια αποθέματα.
• Ποσότητα (Διατάραξη Υδροδιαδρομών): Η έγχυση χιλιάδων τόνων υγρού σκυροδέματος για τη θεμελίωση των Α/Γ ενέχει τον κίνδυνο να σφραγίσει μόνιμα υπόγειους αγωγούς και σπήλαια. Αυτό λειτουργεί ως υπόγειο «φράγμα», αναγκάζοντας το νερό να αλλάξει πορεία και οδηγώντας στο στέρεμα πηγών σε χαμηλότερα υψόμετρα.

<h2>4. Σύνδεση με τις Γεωμορφές και τα Σημεία Τρωτότητας</h2>
Το ΕΧΠ-ΑΠΕ αγνοεί τη λειτουργική σύνδεση μεταξύ Εξωκάρστ (επιφάνεια) και Ενδοκάρστ (υπέδαφος):

• Οι καταβόθρες, οι δολίνες και οι πόλγες λειτουργούν ως φυσικά «χωνιά» και πύλες εισόδου της ρύπανσης.
• Τα σπήλαια, τα βάραθρα και οι υπόγειοι αγωγοί αποτελούν τον υδραυλικό σκελετό μεταφοράς και τις φυσικές δεξαμενές αποθήκευσης, ενώ παράλληλα φιλοξενούν προστατευόμενα υπόγεια οικοσυστήματα (Τύπος Οικοτόπου 8310, χαρτοπτέρια βάσει της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ).

<h2>5. Νομική Τεκμηρίωση & Αντιφάσεις του Νέου Πλαισίου</h2>
Η χωροθέτηση αιολικών πάρκων σε καρστικές περιοχές, με τον τρόπο που προτείνεται στο προσχέδιο, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο Περιβάλλοντος:

• Οδηγία-Πλαίσιο για τα Νερά (2000/60/ΕΚ) & Οδηγία 2006/118/ΕΚ: Παραβιάζεται η «Αρχή της Μη Επιδείνωσης» της ποιοτικής και ποσοτικής κατάστασης των υδάτων. Ο χαρακτηρισμός ορεινών όγκων με καρστικό υπόβαθρο ως «Περιοχών Καταλληλότητας» χωρίς προηγούμενη υδρογεωλογική χαρτογράφηση είναι νομικά μετέωρος.
• Αρχή της Προφύλαξης (Άρθρο 191 ΣΛΕΕ): Λόγω του απρόβλεπτου χαρακτήρα της υπόγειας καρστικής ροής, η «απλοποίηση» των διαδικασιών στις «Περιοχές Επιτάχυνσης» (Go-To Areas) συνιστά περιβαλλοντική έκπτωση υψηλού ρίσκου και παραβιάζει την αρχή της προφύλαξης.
• Ανεπάρκεια Υψομετρικού Ορίου: Το οριζόντιο «στοπ» στα >1.200 μ. προστατεύει τις κορυφογραμμές, αλλά αφήνει πλήρως εκτεθειμένα τα καρστικά οροπέδια και τις λεκάνες απορροής σε χαμηλότερα υψόμετρα (0-1.200 μ.), όπου ο υδρογεωλογικός κίνδυνος παραμένει μέγιστος.

<h2>6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ</h2>
Η πράσινη μετάβαση είναι απαραίτητη, αλλά δεν μπορεί να συντελείται εις βάρος των στρατηγικών αποθεμάτων πόσιμου νερού της χώρας. Ζητείται η άμεση ενσωμάτωση των κάτωθι ρητών προβλέψεων στο τελικό κείμενο του ΕΧΠ-ΑΠΕ:

1. Θεσμοθέτηση Ζωνών Αποκλεισμού: Να ενταχθούν στους χώρους απόλυτου αποκλεισμού χωροθέτησης ΑΠΕ οι ενεργές καταβόθρες, οι δολίνες, τα βάραθρα και τα χαρτογραφημένα σπηλαιολογικά δίκτυα, με τη θέσπιση ακτίνας ασφαλείας τουλάχιστον 500 μέτρων από αυτές τις γεωμορφές.
2. Καθολική Εξαίρεση από τις Περιοχές Επιτάχυνσης: Οι περιοχές με αποδεδειγμένη καρστική ανάπτυξη και υψηλή υδρογεωλογική τρωτότητα να εξαιρεθούν πλήρως από το καθεστώς των «Περιοχών Επιτάχυνσης».
3. Υποχρεωτική Εφαρμογή Διεθνών Δεικτών Τρωτότητας: Για κάθε έργο σε ασβεστολιθικό υπόβαθρο εντός των Περιοχών Καταλληλότητας, να καθίσταται υποχρεωτική η εκπόνηση εξειδικευμένης Υδρογεωλογικής Μελέτης Τρωτότητας με χρήση διεθνώς αναγνωρισμένων μεθόδων (π.χ. EPIK, COP) πριν από την έκδοση Βεβαίωσης Παραγωγού.
4. Δεσμευτικότητα και Εναρμόνιση με τα ΣΔΛΑΠ: Το ΕΧΠ-ΑΠΕ πρέπει να δεσμεύεται ρητά από τις κατευθύνσεις των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών. Εάν ένα ΣΔΛΑΠ χαρακτηρίζει ένα καρστικό σύστημα ως «υψηλής τρωτότητας», η απαγόρευση εγκατάστασης βιομηχανικών σταθμών ΑΠΕ πρέπει να είναι αυτόματη και οριζόντια.

<h1>ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β’: ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΣΗ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΩΝ ΤΟΥ ΙΣΧΥΟΝΤΟΣ ΕΧΠ-ΑΠΕ.</h1>
<h2> Στόχοι του αναθεωρημένου ΕΧΠ-ΑΠΕ</h2>
Προώθηση της ενσωμάτωσης της περιβαλλοντολογικής συνιστώσας στη χωρική διάρθρωση των ΑΠΕ, κυρίως μέσω του συντονισμού και της εναρμόνισης των τριών πυλώνων της νομοθεσίας που της διέπει, δηλαδή της τομεακής της χωροταξικής και της περιβαλλοντικής.

Ως ελάχιστος στόχος ορίζεται η επίτευξη των εκάστοτε συμβατικών στόχων της χώρας για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών και την προώθηση των ΑΠΕ, όπως απορρέουν από τις ευρωπαϊκές  και διεθνής της υποχρεώσεις. Ο στόχος αυτός θα πρέπει να συνδυάζεται με την συμβολή όλων των ΑΠΕ στην ανάπτυξη της χώρας μέσω της ορθολογικής εκμετάλλευσης όλων των ενεργειακών  πόρων σε όλη την επικράτεια, ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν και τις δυνατότητες κάθε περιοχής.

Η πρόταση κατηγοριοποίησης του εθνικού χώρου ως προς τη διάρθρωση και χωρική οργάνωση των ΑΠΕ αφορά μόνο τις αιολικές εγκαταστάσεις. Για τη χωροθέτηση των αιολικών εγκαταστάσεων ο εθνικός χώρος, με βάση το εν δυνάμει εκμεταλλεύσιμο δυναμικό του, τα ιδιαίτερα χωροταξικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά του, διακρίνεται σε μείζονες κατηγορίες: Στην ηπειρωτική χώρα συμπεριλαμβανομένης της Ευβοίας και της Κρήτης. Η ηπειρωτική χώρα διακρίνεται περαιτέρω σε περιοχές καταλληλόλητας και περιοχές επιτάχυνσης

Όπως αναφέρεται στην εισαγωγή της αναθεώρησης και ανάπτυξης των ειδικά χωροθετημένων εγκαταστάσεων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ), προβλέπεται ότι τα έργα ΑΠΕ χαρακτηρίζονται καταρχήν ως δραστηριότητες φιλικές προς το περιβάλλον δεν στερούνται δυνητικών αρνητικών επιπτώσεων που εκτείνονται τόσο στο ανθρωπογενές και στο φυσικό περιβάλλον και όσο και σε όμορες γειτνιάζουσες με τις ΑΠΕ παραγωγικές δραστηριότητες.

Η ανάγκη παραγωγής πράσινης ενέργειας έχει προκαλέσει τους δημοσίους και ιδιωτικούς παράγοντες να βρουν κατάλληλες θέσεις. Το υπουργείο Ενέργειας έχει προσδιορίσει το αιολικό δυναμικό στις διάφορες περιοχές και σε πολλές περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό κατασκευάζονται εγκαταστάσεις και αιολικά πάρκα. Για την παραγωγή πράσινης ενέργειας με στόχο να πέτυχουμε μηδενικές εκπομπές άνθρακα έως το 2050.

Η εξέλιξη της τεχνολογίας και ευνοϊκά οικονομικά κίνητρα έκαναν την αγορά ανταγωνιστική και τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε αύξηση της εξάπλωσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αλλά φαίνεται να είναι ακόμη πολύ ελκυστική

Μεταξύ των ΑΠΕ η αιολική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζει σταθερή άνοδο εξάπλωσης και παραγωγής , αλλά φαίνεται να είναι ακόμη ανεπαρκής. Σύμφωνα με τα στοιχεία του International Renewable Energy Agency (IRENA), τα τελευταία χρόνια η αιολική ενέργεια αποτελεί τη δεύτερη πιο δημοφιλή στον κόσμο μορφή παραγωγής ανανεώσιμης ενέργειας.

Η Ελλάδα κατέχει την 9η θέση παραγωγής στην Ευρώπη και καλύπτει το 20-23% των συνολικών ετήσιων αναγκών της

Το μεγαλύτερο μέρος των αιολικών πάρκων βρίσκεται στην ηπειρωτική χώρα, σε περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό. Η παρούσα διαβούλευση αφορά πολλούς πολίτες και κοινωνίες που συχνά δεν συμφωνούν με την οπτική τροποποίηση του τοπίου που μεταβάλλεται σε λιγότερο ελκυστικό για τους κατοίκους και τους επισκέπτες.

Ο θόρυβος που παράγεται από την περιστροφή των πτερυγίων των ανεμογεννητριών μπορεί να προκαλεί ενόχληση στους κατοίκους των γύρω περιοχών. Παράλληλα, τα περιστρεφόμενα πτερύγια αποτελούν κίνδυνο για την πανίδα, καθώς μπορεί να προκαλέσουν τον τραυματισμό ή τον θάνατο πτηνών και νυχτερίδων. Επιπλέον, η λειτουργία των ανεμογεννητριών και των συνοδευτικών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων μπορεί να προκαλέσει ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές, επηρεάζοντας υπό ορισμένες συνθήκες τα συστήματα τηλεπικοινωνιών, τις ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές μεταδόσεις.
<h1>ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ</h1>

1. Δεν αναφέρεται ότι η εγκατάσταση των ΑΣΠΗΕ θα γίνει σε καρστικούς ανθρακικούς σχηματισμούς που βρίσκονται σε στάδιο καρστικής ωρίμανσης (2). Η εγκατάσταση των 18 από τις 19 Α/Γ σε αυτούς τους σχηματισμούς είναι ενέργεια ριψοκίνδυνη και ασύμβατη με την αειφόρο ανάπτυξη (6-10). Μόνο η Α/Γ11 του ΑΣΠΗΕ Βρουσκιά-Κράνη φαίνεται ότι θεμελιώνεται σε πετρώματα της Φυλλιτικής-Χαλαζιτικής Σειράς.
2. Προσδιορίζονται και προτείνονται οι Γεωγραφικές Συντεταγμένες των θέσεων των ΑΣΠΗΕ και των θέσεων θεμελίωσης των ανεμογεννητριών στους ΑΣΠΗΕ [1.4], χωρίς να έχουν προηγηθεί ειδικές, αρχικές τουλάχιστον, μελέτες για τα γεωλογικά, πετρογραφικά, τεκτονικά, υδρογεωλογικά, καρστικά και σεισμολογικά χαρακτηριστικά των θέσεων και την καταλληλότητά τους για τη θεμελίωση. Δεν αναφέρεται ότι οι πηγές της περιοχής τροφοδοτούνται από τα μετεωρικά νερά, που μέσω του επιφανειακού επίκαρστ κατεισδύουν εύκολα στους υπεδάφιους καρστικούς σχηματισμούς, εμπλουτίζοντας έτσι και τα υπόγεια νερά της περιοχής. Παραβλέπεται το ότι οποιαδήποτε ανθρωπογενής παρέμβαση στους επικαρστικούς σχηματισμούς, σε βάθη από 2 cm έως μερικές δεκάδες μέτρων, θα έχει αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα και την ποσότητα των επιφανειακών και υπόγειων νερών. Η διάνοιξη και ισοπέδωση δρόμων, η ισοπέδωση των θέσεων των ΑΣΠΗΕ, η θεμελίωση των ανεμογεννητριών και η κατασκευή των αγωγών του δικτύου μεταφοράς της ενέργειας θα γίνουν με άστοχες παρεμβάσεις σε ευαίσθητους επικαρστικούς σχηματισμούς, καταστρέφοντας την υπάρχουσα επικοινωνία του επίκαρστ με το υπόγειο κάρστ. Σύμφωνα με το ΦΕΚ 1004/Β/2013-GR03, η ποιότητα και η ποσότητα των νερών της περιοχής για την ύδρευση και την άρδευση είναι ήδη κακή. Δεν αναφέρεται ότι στην περιοχή έχει προγραμματιστεί η εγκατάσταση και άλλων 17 ΑΣΠΗΕ, με υπερβολικά μεγάλο για την περιοχή αριθμό ανεμογεννητριών, και δεν λαμβάνεται υπόψη η αθροιστική συνεισφορά των ΑΣΠΗΕ του παρόντος έργου στις αρνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις που είναι πιθανό να προκύψουν στην ευρύτερη περιοχή. Ήδη παρατηρείται μία συνεχής υπεράντληση της περιοχής, με αποτέλεσμα όχι μόνο την απόληψη ρυθμιστικών αποθεμάτων αλλά και τη συνεχή μείωση του μόνιμου αποθεματικού, που οδηγεί στη συνεχή μετακίνηση προς την ενδοχώρα του μετώπου γλυκού-υφάλμυρου νερού, ακόμη και κατά τη χειμερινή περίοδο. Κατά τη ΜΠΕ [9.13], δεν προκύπτουν συνεργιστικές επιπτώσεις στα ζητήματα των υδάτων από κοινού με άλλα παρόμοια και διαφορετικά έργα που υπάρχουν στην περιοχή.
3. Παραβλέπεται η ύπαρξη μεγάλων καρστικών γεωμορφών (δολίνες, ουβάλες, πόλγες, σπήλαια), η παρουσία των οποίων μπορεί να αποτελέσει αιτία καταστροφών κατά τη θεμελίωση των ανεμογεννητριών ή και αργότερα. Η κατάρρευση υπόγειου κάρστ (σπήλαια, κανάλια ροής) μπορεί να μεταβάλει την ροή του καρστικού νερού και να προκληθεί έτσι περαιτέρω καταστροφική πτώση του ήδη χαμηλού υδροφόρου ορίζοντα. Στη ΜΠΕ [9.13] αναφέρεται ότι σε καμία φάση του κύκλου ζωής των εξεταζόμενων έργων δεν αναμένονται επιπτώσεις στα επιφανειακά και υπόγεια ύδατα. Στην περιοχή υπάρχει πλήθος σπηλαίων που θα κινδυνεύσουν. Πολλά, με πολύ σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα και άλλα ανεξερεύνητα ακόμη, όμως και γι’ αυτά αναφέρεται ότι δεν θα υπάρξουν επιπτώσεις στα γεωλογικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά των περιοχών [ΜΠΕ 9-4].
4. Αναφέρεται στη ΜΠΕ [8.4.3] ότι η περιοχή τέμνεται από δύο ομάδες ρηγμάτων, με κυρίαρχο το σύστημα ΒΔ-ΝΑ διεύθυνσης, που δεν αναφέρονται ως ενεργά στον Νεοτεκτονικό χάρτη του ΙΓΜΕ. Είναι όμως γνωστό ότι η περιοχή είναι τεκτονικά ενεργή, με έντονη σεισμική δραστηριότητα στο Ολόκαινο (τα τελευταία 10.000 χρόνια). Μελέτες των θέσεων Πλειστοκαινικών αναβαθμίδων στην περιοχή έδειξαν ότι η κατάτμηση της περιοχής από τα ρήγματα συνοδεύεται και από ανεξάρτητη κίνηση των τεκτονικών τεμαχών που επηρεάζουν και τις θέσεις των ΑΣΠΗΕ. Στη ΜΠΕ [8-14], όμως, αναφέρεται ότι είναι εξαιρετικά μικρή η πιθανότητα πρόκλησης σοβαρών ατυχημάτων ή καταστροφών. Κατά τους κλασικούς χρόνους η Λακωνία ονομαζόταν εύσειστος. Σε ιστορικούς χρόνους, γνωστός είναι ο σφοδρότατος σεισμός της Σπάρτης του 464 π.Χ., που σύμφωνα με ιστορικές πηγές προκάλεσε την καταστροφή της πόλης, είχε 20.000 θύματα και, κατά γεωλογικές μελέτες, η έντασή του θα πρέπει να ήταν περίπου 7,2 βαθμοί της κλίμακας Richter. Στην περιοχή των Βοιών, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, το Παυλοπέτρι, που ήκμασε ως ναυτικό κέντρο από το 3000 π.Χ. και που θεωρείται ως η παλαιότερη βυθισμένη πολιτεία στον κόσμο, δεν καλύφθηκε από τη θάλασσα λόγω ευστατικών κινήσεων αλλά από τον ισχυρό σεισμό του 375 μ.Χ., υπολογιζόμενης έντασης 7-8 βαθμών Richter. Στη σεισμική αυτή δόνηση αποδίδονται μεγάλες αλλαγές της μορφολογίας της χερσονήσου του Μαλέα, όπως η αποκοπή της Ελαφονήσου από τη χερσόνησο και η μετατροπή της Μονεμβασίας σε νησί. Η σεισμική δραστηριότητα στην περιοχή συνεχίζεται βεβαίως και σήμερα, με σημαντικό αριθμό σεισμών μεγέθους άνω των 4 Richter να έχουν επίκεντρο περιοχές των Βοιών.

 
<h1>ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ’: ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΣΤΟ ΚΑΡΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ.</h1>
 

Το νερό είναι ζωή, ως ένας από τους γεωλόγους, γνωρίζω ότι μια ανταλλαγή απόψεων ,μια συζήτηση για την εξισορρόπηση της ενέργειάς μας, των οικονομικών και περιβαλλοντικών μας αναγκών, σε επίπεδο πολιτικής, είναι ζωτικής σημασίας. Είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους να δώσουμε ισχυρή υποστήριξη στην αύξηση της παραγωγικότητας και την αειφορική χρήση του νερού και των άλλων φυσικών πόρων του πλανήτη

Να βρούμε κοινούς άξονες για τη βελτιστοποίηση της σχέσης της ομάδας νερού και ενέργειας. Ελπίζω να συμφωνεί και το Υπουργείο Ενέργειας.

Η βιομηχανία της ενέργειας είναι επίσης διψασμένη για νερό και  δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα μονομερώς. Πρέπει να καταλάβει ότι θα πρέπει να συνεργάζεται στο πλαίσιο του διαλόγου.

Πολλές από τις ανησυχίες που υπάρχουν για την κάλυψη των αναγκών της κοινωνίας για την ενέργεια (πως θα εξασφαλισθεί η ενέργεια για τον αυξανόμενο σε παγκόσμιο επίπεδο πληθυσμό) ισχύον επίσης για την χρήση του νερού, στην πραγματικότητα η πρόσβαση σε πόσιμο νερό αναγνωρίζεται ως βασικό δικαίωμα.

 

ΧΡΗΣΤΟΣ Γ.ΚΑΤΑΓΑΣ

ΟΜΟΤΙΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Π.Π

6946802458

2610428931

24/06/2026

[Θεανώ Βάχλα]

Συμφωνώ με το κείμενο του επιμελητηρίου περιβάλλοντος και βιωσιμότητας. Να συμμορφωθεί η Ελλάδα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες για την προστασία των οικοτόπων και να εφαρμοστούν οι περιορισμοί τόσο στα νέα έργα ΑΠΕ όσο και σε όσα έχουν ήδη ξεκινήσει ανεξαρτήτως του σταδίου της διαδικασίας που βρίσκονται.

[Συντάκτης]

Απαντήσεις