Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Δημόσια Διαβούλευση επί  του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχή σχεδιασμού της μελέτης αξιολόγησης και αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο Ν. 4447/2016 (Α’ 241) και στην Κ.Υ.Α. Αριθμ. ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (Β’ 1225) προσκαλεί το κοινό να διατυπώσει τις απόψεις του, μέσω της δημόσιας ανάρτησης σχολίων έως και τις 24 Ιουνίου 2026.

ΕΧΠ ΑΠΕ (αρχεία)

Οι απαραίτητες πληροφορίες και τα σχετικά αρχεία, είναι διαθέσιμες στον ανωτέρω σύνδεσμο.

Θέμα

[ΔΕΣΥΛΛΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ]

Είναι απαράδεκτο να γίνονται μη αναστρέψιμες παρεμβάσεις Βιομηχανικού τύπου σε όλα τα βουνά της Ελλάδας. Οι τεραστίων διαστάσεων Ανεμογεννήτριες παραμένουν μετά από το πέρας της ζωής τους (15-20 χρόνια) και σαπίζουν στις κορυφές των βουνών και δασών σε όλη τη χώρα με επιπτώσεις που θα τις βρουν μπροστά τους οι επόμενες γενναίες.

Τα καμένα δάση υφίστανται τεράστιες ζημίες από τέτοιου είδους παρεμβάσεις ενώ βρίσκονται σε στάδιο φυσικής αναδάσωσης κάτι το οποίο είναι άκρος αντισυνταγματικό. Όταν όμως το ίδιο το κράτος έχει κάνει το Σύνταγμα χαρτοπετσέτες στην καλύτερη, δεν προστατεύει το περιβάλλον αλλά πουλάει πράσινα άλογα για πράσινη ενέργεια. Καταστρέφετε τη χώρα <u>μας</u> και το μέλλον των επόμενων γενναίων.

Φτάνει πιά… Ελευθέρα Βουνά χωρίς Αιολικά Ούτε στα Γεράνεια ούτε πουθενά.

Συμφωνώ με την παρέμβαση του Επιμελητήριου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας  που ακολουθεί.

 

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας
στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.
———————————————————-

Μαρία Καραμανώφ
Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.
Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.
Ειδικότερα,
Α. Μεταβατικές διατάξεις.
Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,
α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.
β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.
γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.
Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να εξακολουθήσει νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.
Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου
Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες του Πλαισίου.
Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,
α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,
β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.
Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.
Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).
Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον: α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας, και β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.
Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.
Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.
Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου. Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.
Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.
Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?
Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.
Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?
Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).
Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου, να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.
Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.
Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ. ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.
Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.
Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό. Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.
Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.
Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ. 8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)
Εξαιρέσεις
Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).
Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.
Τοπίο
Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)
Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.
Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο, χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.
Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.
Προστασία των νησιών
Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.
Αποκατάσταση
Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ. εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.
Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης
Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000
CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

N. 3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021
https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022
https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023
https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024
https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis
«Outcomes of UNEA-6»
https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes
https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023
https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019
https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020
https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022
https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

———————————————————-

Γεώργιος Χριστοφορίδης
Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου
του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.
Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:
-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,
-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,
-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,
-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,
-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

1. «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.
α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.
β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.
γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000. Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.
Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.
δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.
Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.
Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.
Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

2. ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.
α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.
Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».
Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.
Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.
β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.
Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.
Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

3. Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.
Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.
Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.
Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.
Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.
Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

4. Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.
Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.
Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.
Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.
Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.
Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

5. Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.
Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.
Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :
Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !
Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.
Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.
Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.
Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.
Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

6. Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

7. Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.
Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.
———————————————————-

Σοφία Παυλάκη
Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου
του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

1. Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

2. Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

3. Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

4. Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:
– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).
– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).
– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

5. Φέρουσα ικανότητα

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

6. Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

7. Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την περιβαλλοντική νομοθεσία.

8. Οδοποιία

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

9. Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

10. Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

11. Γενίκευση των ΜΥΗΕ

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

12. Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

13. Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική, αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

14. Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

15. Δημόσια διαβούλευση

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

16. Ομολογία κακής νομοθέτησης

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

Συμπέρασμα

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.
———————————————————-

Χάρις Γιαννοπούλου
Πυρηνική ιατρός

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων
και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.
Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.
Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.
Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.
Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.
Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.
Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.
Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.
Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.
Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

Αρχή της προφύλαξης
Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.
Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.
Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.
2022;130(7):76001.

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

[Δημήτρης Σκέντζος]

ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΚΑΡΑΦΕΡΙΑ ΦΩΤΕΙΝΗ]

========================================================================
ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας



========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΚΑΡΑΦΕΡΙΑ ΜΑΡΙΛΗ]

========================================================================
ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας



========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[Επιτροπή Αγώνα για το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή]

Ως Επιτροπή Αγώνα για το Μητροπολιτικό Πάρκο Γουδή συνυπογράφουμε το (παρακάτω) κείμενο/θέσεις της Προέδρου του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας Μ. Καραμανώφ.

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας.Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ,< το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι <span lang=”en-US”>Ramsar</span>, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

[Κατερίνα Σουφλέρη, κάτοικος Κύμης-Καλημεριάνοι]

Μπορείτε να μας πείτε σε ποια χώρα θα ζήσουμε εμείς οι νέοι; Με τα βουνά μας τσιμεντωμένα, τα νησιά γεμάτα τουρίστες και χωρίς νερό, τους αγρότες να χάνουν την γη τους, τις πόλεις απάνθρωπες!

Μας κοροϊδεύετε δήθεν προστατεύοντας το περιβάλλον. Μόνο το να βγάλουν λεφτά οι ίδιοι και οι ίδιοι! Αυτό κάνετε.

Συμφωνώ και ζητώ να λάβετε υπόψη το Σχόλιο της ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΥΜΗΣ

[Ψύλλος Σταμάτης]

1. ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ ======================================================================== επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) 
από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας ======================================================================== ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ ======================================================================== Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή. Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων. Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ). ======================================================================== ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ======================================================================== • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια. • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής. • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί. • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς. • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν. Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε 1. Φέρουσα ικανότητα Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά). Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου. 2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα. Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα. 3. Σωρευτικές επιπτώσεις Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών. Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς. 4. Συνοδά έργα Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά. Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο. 5. Περιοχές Natura Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας. Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα. 6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις. Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων. 7. Repowering Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο. Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων. 8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS) Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο. Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου. 9. RED III Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης. Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης. 10. Λεκάνες απορροής Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ. Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής. 11. Υπεράκτια αιολικά Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης. Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. 12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής. Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ. 13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης. Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση. 14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή. Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές. ======================================================================== Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ======================================================================== ► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ —————————————————————— Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ. Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο. ► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ————————————————————- Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες. Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση. Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16. ► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ——————————————————————– Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς). Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο. ► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ ———————————————————————— Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη. Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή ‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα. ► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ———————————————————————— Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης. ► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ ——————————— Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών. ► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ ————————————————————- Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’ (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ. ► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ ——————————————————— Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών. ► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ ———————————————————————— Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει. Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ. ► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ ———————————————————— Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’. ► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ —————————————– Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ. ► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ —————————————————- Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση. Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά. Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων. Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων. ► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ——————————————– Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής. Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία. Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ). ► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ —————————————————- Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III. Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης. ► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ———————————————————————— Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας. ► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ ———————————————————————— Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα: • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών. • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3. • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9). • Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0. • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας. • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2. Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες. ► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ———————————————————————— Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής. Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά. ► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ ———————————————————————— Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων. ► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ —————————————————– Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους: • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής. • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης. • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα. • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ’ αόριστον. • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα. ► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ————————————————————- Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού. ======================================================================== Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ ======================================================================== ► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ ———————————————— Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης. Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες. Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή. ► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ———————————————— Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου. ► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ —————————— Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες. ► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ —————————————————— Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου ‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής. ► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ ———————————————————————— Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις. ► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE) ——————————————————————- Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις. ► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER) ————————————————————- Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών. ======================================================================== Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ ======================================================================== ► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ ——————————— Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών. ► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ —————————————— Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη. Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα: Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη Γαλλία Τι ισχύει Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης. Τι δείχνει Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα. —————————————— Γερμανία Τι ισχύει Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη. Τι δείχνει Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων. —————————————— Ιταλία Τι ισχύει Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις. Τι δείχνει Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται. —————————————— Ολλανδία Τι ισχύει Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες. Τι δείχνει Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης. —————————————— Αυστρία Τι ισχύει Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών. Τι δείχνει Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ. —————————————— Συμπέρασμα Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών. Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που: δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις, προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις, διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης. ► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ——————————————————– Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών. ► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ———————————————- Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά). ► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ ——————————————————— Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030. Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια. Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης. ======================================================================== Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ ======================================================================== ► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS ————————————————— Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα. ► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ ————————————————— Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ). Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη. Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη. ► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ ———————————- Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί. ► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ ———————————————- Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς. ► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ ———————————————————————— Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών. Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά: • τον αριθμό ανεμογεννητριών, • την εγκατεστημένη ισχύ (MW), • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km², • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης, • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί, • τον αριθμό υποσταθμών, • το μήκος γραμμών μεταφοράς, • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται, • τα έργα repowering, • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS). ======================================================================== Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ ======================================================================== ► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ————————————————————- Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του. ► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2) —————————————– Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων. ► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28) ———————————————- Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση. ► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ —————————————————————– Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας. ======================================================================== ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ======================================================================== Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’. Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες: 1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ. Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων. Τι προτείνουμε Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα. 2. Προστασία των περιοχών Natura 2000 Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης. Τι προτείνουμε Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός. 3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό. Τι προτείνουμε Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες. ======================================================================== Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ ======================================================================== Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή: ======================================================================== ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ ======================================================================== Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης. Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ. Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες: Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Γερμανία —————————– Επίπεδο σχεδιασμού Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης. Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις. Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων. Γαλλία —————————– Επίπεδο σχεδιασμού Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους. Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura. Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης. Ισπανία —————————– Επίπεδο σχεδιασμού Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές. Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων. Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης. Αυστρία —————————– Επίπεδο σχεδιασμού Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης. Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης. Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη: Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων. Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας. Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά. Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.
 ======================================================================== ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ ======================================================================== ► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ —————————– – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37). – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15). – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15). – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση). – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III). – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο. – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες. – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5). ► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ————————— – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος). – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων). – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών). – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ. – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001. – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191. – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα. – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030. – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική). – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση». – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών. – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114). – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας). – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020. – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026. ► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ——————————— – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems). – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026. – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος). – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2). – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16). – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW. – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11). – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8). ======================================================================== ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ======================================================================== Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου. Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού. Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα. ======================================================================== ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ) ======================================================================== 1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος. 2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά. 3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα. 4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008. 5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης. 6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα. 7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού. 8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα. 9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα. 10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου. 11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές. 12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού. 13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες. 14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση. 15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων. 16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων. 17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου. 18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες. 19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου. 20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου. 21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα. 22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων. 23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο. 24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ. 25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης. 26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία. 27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής. 28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό. 29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο. 30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ. 31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού. 32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου. 33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ. 34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. 35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα. 36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα. 37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών. 38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ. 39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων. 40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ. 41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων. 42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες. 43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές. 44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας. 45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται. 46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών. 47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων. 48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ. 49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης). 50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο. 51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ. 52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης. 53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος. 54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ. 55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου. 56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη. 57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη. 58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ. 59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα. 60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. 61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου. 62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού. 63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του. 64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα. 65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου. 66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων. 67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές. 68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις. 69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο. 70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου. 71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. 72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου. 73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα. 74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων. 75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού. 76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών. 77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης. 78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα. 79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης. 80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing. 81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά). 82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση. 83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί. 84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS. 85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III. 86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000. 87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ. 88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας. 89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα. 90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα. 91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό. 92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης). 93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη. 94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων. 95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου. 96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. 97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο. 98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991. 99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία. 100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων. 101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. 102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[Βαγέληης Σφυρίδης]

Ενστάσεις – Προτάσεις επί του σχεδίου «Αξιολόγηση και Αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ – ΑΠΕ) – Στρατηγική μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων» του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατόπιν της εισήγησης του Δημάρχου Καρύστου και Προέδρου της Επιτροπής Ενέργειας και Περιβάλλοντος της ΚΕΔΕ βάσει της οποίας η Επιτροπή ομόφωνα διαφωνεί με το υπό διαβούλευση σχέδιο

 Η περίπτωση της υπερκορεσμένης Καρυστίας ως Σύμβολο της Άναρχης Χωροθέτησης ΑΠΕ

 Με την παρούσα παρέμβαση ως Δήμος Καρύστου διαφωνούμε με το υπό διαβούλευση σχέδιο και καταθέτουμε τις θεσμικές και νομικές μας αντιρρήσεις, αιτούμενοι την άμεση τροποποίηση και συμπλήρωση συγκεκριμένων διατάξεων με βάση το Σύνταγμα, το Ενωσιακό Δίκαιο και την πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ).

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται με τεράστια και αδικαιολόγητη καθυστέρηση ετών, αφήνοντας πίσω του μια ήδη συντελεσμένη και μη αναστρέψιμη περιβαλλοντική καταστροφή στην Καρυστία. Η καθυστέρηση αυτή παραβιάζει ευθέως τη ρητή επιταγή του Άρθρου 5 παρ. 5 του Νόμου 4447/2016, ο οποίος επιβάλλει την αναθεώρηση Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων ανά πενταετία.

Η περίπτωση της Καρυστίας αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της άναρχης υπερσυγκέντρωσης ΒAΠΕ στην Ελλάδα. Η Νότια Εύβοια έχει μετατραπεί εδώ και χρόνια σε μια απέραντη «βιομηχανική ζώνη» παραγωγής ενέργειας, γεγονός που αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες της έλλειψης σχεδιασμού.΄Αυτή τη στιγμή στον Δήμο Καρύστου είναι ήδη εγκατεστημένες 528 ανεμογεννήτριες, ενώ αλλες 195 έχουν αδεια παραγωγού και 68 βρίσκονται υπό αξιολόγηση.

Σήμερα, το ζήτημα της Νότιας Εύβοιας συμπυκνώνει ακριβώς τις τρεις μεγάλες συγκρούσεις που το νέο χωροταξικό φιλοδοξεί να ρυθμίσει:

1.  Ανεμογεννήτριες σε Προστατευόμενες Περιοχές NATURA</h1>
 Στον Δήμο Καρύστου, εκατοντάδες ανεμογεννήτριες έχουν εγκατασταθεί μέσα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα και ζώνες προστασίας NATURA, όπως το εμβληματικό όρος Όχη. Οι επεμβάσεις αυτές (διανοίξεις τεράστιων δρόμων, εκσκαφές, δίκτυα μεταφοράς κλπ.) αλλοίωσαν ανεπανόρθωτα τη βιοποικιλότητα και τους βιοτόπους σπάνιων ειδών.

Το νέο πλαίσιο εισάγει περιορισμούς και απαγορεύσεις στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας NATURA, αναγνωρίζοντας έστω και αργά ότι η «πράσινη» ενέργεια δεν μπορεί να καταστρέφει το ίδιο το φυσικό περιβάλλον. Aφήνει όμως δυστυχώς «παράθυρα» για εγκατάσταση αιολικών σταθμών δίπλα σε προστατευόμενες περιοχές ή σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά.

2.  Ισοπέδωση σε μεγάλα υψόμετρα (Άνω των 1.200 μέτρων)
 Οι κορυφογραμμές του όρους ‘Οχη, που ξεπερνούν σε αρκετά σημεία τα 1.200 μέτρα, εχουν ήδη θηριώδεις κατασκευές που άλλαξαν μόνιμα το ανάγλυφο τους. Το νέο πλαίσιο θεσπίζει την οριζόντια απαγόρευση για νέα αιολικά έργα σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. ‘Ομως για την Καρυστία η ρύθμιση αυτή έρχεται αφού η υποβάθμιση έχει ήδη γίνει. Το γεγονός ότι το νέο χωροτάξικό δεν αγγίζει τις αδειοδοτημένες και προς αδειοδότηση βιομηχανικές αιολικές εγκαταστάσεις αναιρεί στην πράξη την απαγόρευση σε αυτά τα υψόμετρα.

3.  Σύγκρουση με την Τουριστική και Οικονομική Ανάπτυξη
 Η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία έχουν δεχτεί μεγάλο πλήγμα λόγω της εκχέρσωσης χιλιάδων στρεμμάτων βοσκοτόπων και μελισσοτόπων. Σε αυτούς τους βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας απασχολούνται πάνω από 1.000 οικογένειες. Η Νότια Εύβοια διαθέτει επίσης τεράστιο τουριστικό εκτόπισμα (παραλίες, μονοπάτια, Δρακόσπιτα κλπ). Η οπτική και ακουστική όχληση από τις ανεμογεννήτριες που «αγγίζουν» τουριστικές ζώνες, οικισμούς και αρχαιολογικούς χώρους υποβάθμισε το τουριστικό προϊόν και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Καρυστία είναι ότι οι διατάξεις του νέου χωροταξικού δεν έχουν αναδρομική ισχύ. Αυτό σημαίνει ότι τα εκατοντάδες έργα που λειτουργούν ήδη ή έχουν λάβει οριστικές εγκρίσεις (πριν τη θεσμοθέτηση του νέου πλαισίου) θα παραμείνουν στη θέση τους ακόμα και αν έρχονται σε αντίθεση με αυτές τις νέες διατάξεις. Το νέο πλαίσιο θα λειτουργήσει ως «φρένο» μόνο για τη μελλοντική επέκταση, αφήνοντας στην Καρυστία το δύσκολο έργο της διαχείρισης μιας ήδη βιομηχανοποιημένης φύσης. Ο Δήμος Καρύστου έχει τα τελευταία χρόνια επανειλημμένα ομόφωνα αποφασίσει και θέσει υπ’ όψιν της κεντρικής διοίκησης την εναντίωση του σε οποιδήποτε νέα εγκατάσταση βιομηχνικών αιολικών μονάδων και αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες) και επί τη ευκαιρία και μελλοντικών σχεδίων εγκτάστασης πυρηνικού σταθμού στην περιοχή.
 

Πρόταση 1: Εφαρμογή των νέων περιορισμών και σε εκκρεμείς αιτήσεις που έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού. Μηδενικό περιθώριο νέας εγκατάστασης για τον Δήμο Καρύστου λόγω πρότερου υπερκορεσμού για κάθε μορφή βιομηχανικών ΑΠΕ. Η πρόβλεψη του σχεδίου να εξαιρέσει από τους νέους περιορισμούς ακόμα και τα έργα που έχουν ήδη καταθέσει «πλήρη φάκελο» —ανεξάρτητα από το τελικό στάδιο αδειοδότησής τους— ακυρώνει την ουσία του νέου ΕΧΠ. Το ίδιο ισχύει και για έργα που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ).

Πρόταση 2: Υποχρέωση αποξήλωσης και πλήρους αποκατάστασης του φυσικού τοπίου για όσες ανεμογεννήτριες ολοκληρώνουν τον κύκλο ζωής τους (20ετία), χωρίς αυτόματο δικαίωμα αντικατάστασης (repowering). Πολλοί παλαιοί αιολικά σταθμοί πλησιάζουν στη συμπλήρωση της 20ετίας. Η αυτόματη αντικατάστασή τους με ανεμογεννήτριες νέας τεχνολογίας (διπλάσιου ή τριπλάσιου μεγέθους) θα επιφέρει νέο, βαρύτερο γύρο περιβαλλοντικής υποβάθμισης στην περιοχή.

Πρόταση 3: Επιβολή ειδικού ανταποδοτικού τέλους «περιβαλλοντικής αποκατάστασης» στις εταιρείες που λειτουργούν ήδη έργα εντός NATURA. Τα έσοδα αυτά θα αποδίδονται απευθείας στην τοπική αυτοδιοίκηση με αποκλειστικό σκοπό τη χρηματοδότηση έργων περιβαλλοντικής αποκατάστασης και την στήριξη της τοπικής οικονομίας.

Αύξηση των ανταποδοτικών τελών στο 6% και ειδική μέριμνα για όλη την επικράτεια του Δήμου Καρύστου για δραστική μείωση του κόστους του ρεύματος για όλους τους κατοίκους, λόγω του υπερκορεσμού σε έργα ΑΠΕ.

Πρόταση 4: Υποχρεωτικό αναδρομικό περιβαλλοντικό έλεγχο εντός ενός έτους από τη θεσμοθέτηση του πλαισίου για όλα τα υφιστάμενα αιολικα της Καρυστίας, με σκοπό την επιβολή πρόσθετων μέτρων μείωσης θορύβου (π.χ. αυτόματη παύση λειτουργίας σε ώρες κοινής ησυχίας ή συγκεκριμένες διευθύνσεις ανέμου κ.α). Επίσης προτείνουμε συνολική Περιβαλλοντική Μελέτη Επιπτώσεων για τις ήδη εγκατεστημένες μονάδες.

Πρόταση 5: Επιβολή άμεσης αναστολής στην έκδοση νέων αδειών, καθώς και στην υλοποίηση των ήδη εκδοθεισών αδειών για αυτόνομους σταθμούς αποθήκευσης (μπαταρίες) εντός των ορίων του Δήμου Καρύστου. ‘Ηδη δύο σταθμοί ετοιμαζονται να εγκαταστηθούν στην Όχη εντός NATURA σε υψόμετρο 1.200μ. Επίσης προτείνουμε θέσπιση ελάχιστης ασφαλούς απόστασης τουλάχιστον 5 χιλιομέτρων για οποιονδήποτε σταθμό μπαταριών από τα όρια οικισμών, δασικών εκτάσεων, πηγών ύδρευσης και προστατευόμενων περιοχών.

Πρόταση 6: Για τη διασφάλιση των τοπικών παραγωγικών δραστηριοτήτων (κτηνοτροφία, μελισσοκομία, τουρισμός κλπ.), καθίσταται θεσμικά αναγκαία η υποχρεωτική και δεσμευτική γνωμοδότηση των οικείων Δήμων κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης έργων ΑΠΕ. Για τον Δήμο Καρύστου, η συμμετοχή αυτή τελεί υπό την αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση του μηδενικού περιθωρίου για νέες εγκαταστάσεις λόγω ήδη υπαρκτού κορεσμού.

 

[Νατάσσα Μαντζαβά]

Ενστάσεις – Προτάσεις επί του σχεδίου «Αξιολόγηση και Αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ – ΑΠΕ) – Στρατηγική μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων» του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατόπιν της εισήγησης του Δημάρχου Καρύστου και Προέδρου της Επιτροπής Ενέργειας και Περιβάλλοντος της ΚΕΔΕ βάσει της οποίας η Επιτροπή ομόφωνα διαφωνεί με το υπό διαβούλευση σχέδιο

Η περίπτωση της υπερκορεσμένης Καρυστίας ως Σύμβολο της Άναρχης Χωροθέτησης ΑΠΕ

Με την παρούσα παρέμβαση ως Δήμος Καρύστου διαφωνούμε με το υπό διαβούλευση σχέδιο και καταθέτουμε τις θεσμικές και νομικές μας αντιρρήσεις, αιτούμενοι την άμεση τροποποίηση και συμπλήρωση συγκεκριμένων διατάξεων με βάση το Σύνταγμα, το Ενωσιακό Δίκαιο και την πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ).

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται με τεράστια και αδικαιολόγητη καθυστέρηση ετών, αφήνοντας πίσω του μια ήδη συντελεσμένη και μη αναστρέψιμη περιβαλλοντική καταστροφή στην Καρυστία. Η καθυστέρηση αυτή παραβιάζει ευθέως τη ρητή επιταγή του Άρθρου 5 παρ. 5 του Νόμου 4447/2016, ο οποίος επιβάλλει την αναθεώρηση Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων ανά πενταετία.

Η περίπτωση της Καρυστίας αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της άναρχης υπερσυγκέντρωσης ΒAΠΕ στην Ελλάδα. Η Νότια Εύβοια έχει μετατραπεί εδώ και χρόνια σε μια απέραντη «βιομηχανική ζώνη» παραγωγής ενέργειας, γεγονός που αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες της έλλειψης σχεδιασμού.΄Αυτή τη στιγμή στον Δήμο Καρύστου είναι ήδη εγκατεστημένες 528 ανεμογεννήτριες, ενώ αλλες 195 έχουν αδεια παραγωγού και 68 βρίσκονται υπό αξιολόγηση.

Σήμερα, το ζήτημα της Νότιας Εύβοιας συμπυκνώνει ακριβώς τις τρεις μεγάλες συγκρούσεις που το νέο χωροταξικό φιλοδοξεί να ρυθμίσει:

1.  Ανεμογεννήτριες σε Προστατευόμενες Περιοχές NATUR

Στον Δήμο Καρύστου, εκατοντάδες ανεμογεννήτριες έχουν εγκατασταθεί μέσα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα και ζώνες προστασίας NATURA, όπως το εμβληματικό όρος Όχη. Οι επεμβάσεις αυτές (διανοίξεις τεράστιων δρόμων, εκσκαφές, δίκτυα μεταφοράς κλπ.) αλλοίωσαν ανεπανόρθωτα τη βιοποικιλότητα και τους βιοτόπους σπάνιων ειδών.

Το νέο πλαίσιο εισάγει περιορισμούς και απαγορεύσεις στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας NATURA, αναγνωρίζοντας έστω και αργά ότι η «πράσινη» ενέργεια δεν μπορεί να καταστρέφει το ίδιο το φυσικό περιβάλλον. Aφήνει όμως δυστυχώς «παράθυρα» για εγκατάσταση αιολικών σταθμών δίπλα σε προστατευόμενες περιοχές ή σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά.

2.  Ισοπέδωση σε μεγάλα υψόμετρα (Άνω των 1.200 μέτρων

Οι κορυφογραμμές του όρους ‘Οχη, που ξεπερνούν σε αρκετά σημεία τα 1.200 μέτρα, εχουν ήδη θηριώδεις κατασκευές που άλλαξαν μόνιμα το ανάγλυφο τους. Το νέο πλαίσιο θεσπίζει την οριζόντια απαγόρευση για νέα αιολικά έργα σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. ‘Ομως για την Καρυστία η ρύθμιση αυτή έρχεται αφού η υποβάθμιση έχει ήδη γίνει. Το γεγονός ότι το νέο χωροτάξικό δεν αγγίζει τις αδειοδοτημένες και προς αδειοδότηση βιομηχανικές αιολικές εγκαταστάσεις αναιρεί στην πράξη την απαγόρευση σε αυτά τα υψόμετρα.

3.  Σύγκρουση με την Τουριστική και Οικονομική Ανάπτυξη
 Η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία έχουν δεχτεί μεγάλο πλήγμα λόγω της εκχέρσωσης χιλιάδων στρεμμάτων βοσκοτόπων και μελισσοτόπων. Σε αυτούς τους βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας απασχολούνται πάνω από 1.000 οικογένειες. Η Νότια Εύβοια διαθέτει επίσης τεράστιο τουριστικό εκτόπισμα (παραλίες, μονοπάτια, Δρακόσπιτα κλπ). Η οπτική και ακουστική όχληση από τις ανεμογεννήτριες που «αγγίζουν» τουριστικές ζώνες, οικισμούς και αρχαιολογικούς χώρους υποβάθμισε το τουριστικό προϊόν και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Καρυστία είναι ότι οι διατάξεις του νέου χωροταξικού δεν έχουν αναδρομική ισχύ. Αυτό σημαίνει ότι τα εκατοντάδες έργα που λειτουργούν ήδη ή έχουν λάβει οριστικές εγκρίσεις (πριν τη θεσμοθέτηση του νέου πλαισίου) θα παραμείνουν στη θέση τους ακόμα και αν έρχονται σε αντίθεση με αυτές τις νέες διατάξεις. Το νέο πλαίσιο θα λειτουργήσει ως «φρένο» μόνο για τη μελλοντική επέκταση, αφήνοντας στην Καρυστία το δύσκολο έργο της διαχείρισης μιας ήδη βιομηχανοποιημένης φύσης. Ο Δήμος Καρύστου έχει τα τελευταία χρόνια επανειλημμένα ομόφωνα αποφασίσει και θέσει υπ’ όψιν της κεντρικής διοίκησης την εναντίωση του σε οποιδήποτε νέα εγκατάσταση βιομηχνικών αιολικών μονάδων και αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες) και επί τη ευκαιρία και μελλοντικών σχεδίων εγκτάστασης πυρηνικού σταθμού στην περιοχή.<

Πρόταση 1: Εφαρμογή των νέων περιορισμών και σε εκκρεμείς αιτήσεις που έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού. Μηδενικό περιθώριο νέας εγκατάστασης για τον Δήμο Καρύστου λόγω πρότερου υπερκορεσμού για κάθε μορφή βιομηχανικών ΑΠΕ. Η πρόβλεψη του σχεδίου να εξαιρέσει από τους νέους περιορισμούς ακόμα και τα έργα που έχουν ήδη καταθέσει «πλήρη φάκελο» —ανεξάρτητα από το τελικό στάδιο αδειοδότησής τους— ακυρώνει την ουσία του νέου ΕΧΠ. Το ίδιο ισχύει και για έργα που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ).

Πρόταση 2: Υποχρέωση αποξήλωσης και πλήρους αποκατάστασης του φυσικού τοπίου για όσες ανεμογεννήτριες ολοκληρώνουν τον κύκλο ζωής τους (20ετία), χωρίς αυτόματο δικαίωμα αντικατάστασης (repowering). Πολλοί παλαιοί αιολικά σταθμοί πλησιάζουν στη συμπλήρωση της 20ετίας. Η αυτόματη αντικατάστασή τους με ανεμογεννήτριες νέας τεχνολογίας (διπλάσιου ή τριπλάσιου μεγέθους) θα επιφέρει νέο, βαρύτερο γύρο περιβαλλοντικής υποβάθμισης στην περιοχή.

Πρόταση 3: Επιβολή ειδικού ανταποδοτικού τέλους «περιβαλλοντικής αποκατάστασης» στις εταιρείες που λειτουργούν ήδη έργα εντός NATURA. Τα έσοδα αυτά θα αποδίδονται απευθείας στην τοπική αυτοδιοίκηση με αποκλειστικό σκοπό τη χρηματοδότηση έργων περιβαλλοντικής αποκατάστασης και την στήριξη της τοπικής οικονομίας.

Αύξηση των ανταποδοτικών τελών στο 6% και ειδική μέριμνα για όλη την επικράτεια του Δήμου Καρύστου για δραστική μείωση του κόστους του ρεύματος για όλους τους κατοίκους, λόγω του υπερκορεσμού σε έργα ΑΠΕ.

Πρόταση 4: Υποχρεωτικό αναδρομικό περιβαλλοντικό έλεγχο εντός ενός έτους από τη θεσμοθέτηση του πλαισίου για όλα τα υφιστάμενα αιολικα της Καρυστίας, με σκοπό την επιβολή πρόσθετων μέτρων μείωσης θορύβου (π.χ. αυτόματη παύση λειτουργίας σε ώρες κοινής ησυχίας ή συγκεκριμένες διευθύνσεις ανέμου κ.α). Επίσης προτείνουμε συνολική Περιβαλλοντική Μελέτη Επιπτώσεων για τις ήδη εγκατεστημένες μονάδες.

Πρόταση 5: Επιβολή άμεσης αναστολής στην έκδοση νέων αδειών, καθώς και στην υλοποίηση των ήδη εκδοθεισών αδειών για αυτόνομους σταθμούς αποθήκευσης (μπαταρίες) εντός των ορίων του Δήμου Καρύστου. ‘Ηδη δύο σταθμοί ετοιμαζονται να εγκαταστηθούν στην Όχη εντός NATURA σε υψόμετρο 1.200μ. Επίσης προτείνουμε θέσπιση ελάχιστης ασφαλούς απόστασης τουλάχιστον 5 χιλιομέτρων για οποιονδήποτε σταθμό μπαταριών από τα όρια οικισμών, δασικών εκτάσεων, πηγών ύδρευσης και προστατευόμενων περιοχών.

Πρόταση 6: Για τη διασφάλιση των τοπικών παραγωγικών δραστηριοτήτων (κτηνοτροφία, μελισσοκομία, τουρισμός κλπ.), καθίσταται θεσμικά αναγκαία η υποχρεωτική και δεσμευτική γνωμοδότηση των οικείων Δήμων κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης έργων ΑΠΕ. Για τον Δήμο Καρύστου, η συμμετοχή αυτή τελεί υπό την αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση του μηδενικού περιθωρίου για νέες εγκαταστάσεις λόγω ήδη υπαρκτού κορεσμού.

 

[Επιτροπή Κατοίκων της Δημοτικής Κοινότητας Στεφανίου του Δήμου Κορινθίων]

Εισαγωγική Περίληψη            

Το παρόν Υπόμνημα υποβάλλεται στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για την αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ/ΑΠΕ), με σκοπό να συμβάλει εποικοδομητικά στη διαμόρφωση ενός θεσμικού πλαισίου που θα υπηρετεί ταυτόχρονα την ενεργειακή μετάβαση, την προστασία του περιβάλλοντος, την ασφάλεια δικαίου , τη κοινωνική αποδοχή και τη βιώσιμη χωρική ανάπτυξη.

Από τη συγκριτική εξέταση του υπό διαβούλευση σχεδίου και της συνοδευτικής Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων προκύπτει ότι αναγνωρίζονται κρίσιμες παράμετροι, όπως η φέρουσα ικανότητα, οι σωρευτικές και συνδυασμένες επιπτώσεις, ο χωρικός κορεσμός, η προστασία του τοπίου και η ανάγκη συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης. Ωστόσο, οι διαπιστώσεις αυτές δεν αποτυπώνονται πάντοτε με αντίστοιχη δεσμευτικότητα στις προτεινόμενες κανονιστικές ρυθμίσεις.

Κεντρική θέση του Υπομνήματος είναι ότι η φέρουσα ικανότητα δεν αποτελεί απλή καταγραφή της πυκνότητας των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αλλά εκφράζει τη δυνατότητα του φυσικού, κοινωνικού, παραγωγικού και πολιτιστικού χώρου να υποδέχεται πρόσθετες παρεμβάσεις χωρίς να διαταράσσεται η περιβαλλοντική και αναπτυξιακή του ισορροπία. Πρόκειται για δυναμική παράμετρο που οφείλει να παρακολουθείται και να επανεκτιμάται διαρκώς, ώστε να προλαμβάνονται φαινόμενα υποβάθμισης του περιβάλλοντος και μη αναστρέψιμης αλλοίωσης του τοπίου.

Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας πρέπει να πραγματοποιείται αφενός σε επίπεδο κάθε Δημοτικής Ενότητας, με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της, και αφετέρου σε επίπεδο του συνόλου του Δήμου ως ενιαίου χωρικού και αναπτυξιακού οργανισμού, ώστε να αποτυπώνονται οι σωρευτικές και συνδυασμένες επιπτώσεις όλων των υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και σχεδιαζόμενων ενεργειακών έργων και υποδομών.

Η ανάγκη αυτή καθίσταται ιδιαίτερα επίκαιρη στον Δήμο Κορινθίων, όπου τρεις από τις πέντε Δημοτικές Ενότητες, που καταλαμβάνουν ποσοστό ακόμη και πέραν του 79% της συνολικής Δημοτικής έκτασης, περιλαμβάνονται ήδη στις προτεινόμενες Περιοχές Καταλληλότητας για αιολικά έργα και ενδέχεται, σε συνδυασμό με τον σχεδιασμό των Περιοχών Προτεραιότητας, να αποτελέσουν πεδίο περαιτέρω συγκέντρωσης ενεργειακών εγκαταστάσεων και συνοδών υποδομών. Η εξέλιξη αυτή καθιστά αναγκαία την προηγούμενη επιστημονική τεκμηρίωση της πραγματικής φέρουσας ικανότητας και τη συνολική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων, ώστε να αποτραπεί η δημιουργία συνθηκών μονολειτουργικής ενεργειακής εξειδίκευσης («μονοκαλλιέργεια ΑΠΕ») ολόκληρων περιοχών, με μόνιμες ή και μη αναστρέψιμες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και αναπτυξιακές συνέπειες.

Παράλληλα, το Υπόμνημα αναδεικνύει την ανάγκη ουσιαστικής συνεκτίμησης του εν εξελίξει Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου Κορίνθου–Άσσου–Λεχαίου και του ΣΧΟΟΑΠ Τενέας, ώστε ο ενεργειακός σχεδιασμός να ενταχθεί σε ένα συνεκτικό πλαίσιο χωρικού, πολεοδομικού και αναπτυξιακού σχεδιασμού και να μη δεσμεύσει, προδικάσει ή ακυρώσει στρατηγικές επιλογές που αποτελούν αντικείμενο του υπό εξέλιξη τοπικού σχεδιασμού

Το Υπόμνημα υποστηρίζει επίσης ότι η δημόσια διαβούλευση για το νέο ΕΧΠ/ΑΠΕ δεν πρέπει να καταλήξει σε τυπική διαδικασία επικύρωσης προειλημμένων επιλογών, αλλά να αποτελέσει ουσιαστικό στάδιο συνδιαμόρφωσης του νέου χωροταξικού. Για τον λόγο αυτό, η θεσμική συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρέπει να είναι ουσιαστική και να αφορά ιδίως τον καθορισμό και την αναθεώρηση των Περιοχών Καταλληλότητας, Προτεραιότητας και Επιτάχυνσης, μέσω της υποχρεωτικής συνεκτίμησης των αποφάσεων των Δημοτικών Συμβουλίων, των τοπικών χωρικών σχεδίων και των επιστημονικών μελετών φέρουσας ικανότητας.

Οι προτεινόμενες θεσμικές βελτιώσεις δεν αποσκοπούν στην επιβράδυνση της ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Αντιθέτως, επιδιώκουν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα, τη νομιμοποίηση και τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα του νέου χωροταξικού πλαισίου, ώστε η ενεργειακή μετάβαση να πραγματοποιηθεί με όρους επιστημονικής τεκμηρίωσης, χωρικής ισορροπίας, περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, κοινωνικής αποδοχής και δημοκρατικής συμμετοχής.

Η μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας δεν μπορεί να στηρίζεται στην άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών ούτε στη συστηματική συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων σε περιοχές που έχουν ήδη δεχθεί δυσανάλογες πιέσεις. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα αναπτυχθούν οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, αλλά πού, με ποιους όρους, σε ποια κλίμακα και με ποια συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών θα εγκαθίστανται τα έργα, ώστε η ενεργειακή μετάβαση να συνδυάζεται με την προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου, της παραγωγικής βάσης, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της βιώσιμης αναπτυξιακής προοπτικής κάθε περιοχής.

ΥΠΟΜΝΗΜΑ
Επί της δημόσιας διαβούλευσης του σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ–Α.Π.Ε.)

Πίνακας Περιεχομένου σε κεφάλαια

1. Εισαγωγή

2. Θεσμική και επιστημονική θεμελίωση της παρέμβασης

3. Monitoring και Θεσμοθέτηση Περιβαλλοντικού Παρατηρητηρίου στις Περιοχές Καταλληλότητας, Προτεραιότητας και Επιτάχυνσης Α.Π.Ε

4. Σωρευτικές Επιπτώσεις Α.Π.Ε. και Ανάγκη Θεσμοθέτησης Μηχανισμού Εκτίμησης και Διαχείρισης Χωρικού Κορεσμού.

5. Φέρουσα Ικανότητα και Χωρικός Κορεσμός.

6. Συνδυασμένη παρουσία αιολικών, φωτοβολταϊκών και εγκαταστάσεων αποθήκευσης στην ίδια χωρική ενότητα.

7. Προστασία τοπίου και ορατότητα των εγκαταστάσεων Α.Π.Ε

8. Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε – Ανάγκη Ειδικού Καθεστώτος Περιβαλλοντικής Προστασίας και Παρακολούθησης.

9. Έλεγχος Εφαρμογής των Περιβαλλοντικών Όρων και Ανάγκη Αποτελεσματικού Μηχανισμού Περιβαλλοντικής Εποπτείας.

10. Συμπεράσματα – Προτεινόμενες Νομοθετικές Βελτιώσεις.

1. Εισαγωγή

Η παρούσα παρέμβαση υποβάλλεται στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το σχέδιο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ–Α.Π.Ε.) και βασίζεται στη συγκριτική αξιολόγηση των προτεινόμενων κανονιστικών ρυθμίσεων σε συνδυασμό με τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) που τις συνοδεύει.

Η ανάλυση που ακολουθεί δεν αμφισβητεί την αναγκαιότητα της ενεργειακής μετάβασης ούτε την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως βασικού πυλώνα της εθνικής και ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Αντιθέτως, επιδιώκει να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός χωροταξικού πλαισίου το οποίο θα εξασφαλίζει ότι η ανάπτυξη των έργων Α.Π.Ε. πραγματοποιείται με όρους επιστημονικής τεκμηρίωσης, περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, χωρικής ισορροπίας, διαφάνειας και ασφάλειας δικαίου.

Οι επιμέρους παρατηρήσεις που ακολουθούν στηρίζονται στη συγκριτική εξέταση των διαπιστώσεων και προτάσεων της ΣΜΠΕ με τις δεσμευτικές ρυθμίσεις του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε. Σκοπός τους είναι να αναδείξουν τις περιπτώσεις στις οποίες η επιστημονική τεκμηρίωση της ΣΜΠΕ δεν αποτυπώνεται με αντίστοιχο τρόπο στις κανονιστικές διατάξεις του σχεδίου και να προτείνουν συγκεκριμένες βελτιώσεις που ενισχύουν την αποτελεσματικότητα της περιβαλλοντικής προστασίας, την ποιότητα του χωροταξικού σχεδιασμού και την ασφάλεια δικαίου.
Βασική θέση της παρούσας παρέμβασης είναι ότι η επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης προϋποθέτει χωροταξικό σχεδιασμό που να στηρίζεται στην επιστημονική τεκμηρίωση, στη συνεχή περιβαλλοντική παρακολούθηση, στην εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων, στη διαφάνεια και στην ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών. Μόνον υπό τις προϋποθέσεις αυτές μπορεί να επιτευχθεί η αναγκαία ισορροπία μεταξύ της ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και της προστασίας του φυσικού, πολιτιστικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της βιώσιμης ανάπτυξης.

 

2. Θεσμική και επιστημονική θεμελίωση της παρέμβασης

Βασική θέση της παρούσας παρέμβασης είναι ότι η επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης προϋποθέτει χωροταξικό σχεδιασμό που να στηρίζεται στην επιστημονική τεκμηρίωση, στη συνεχή περιβαλλοντική παρακολούθηση, στην εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων, στη διαφάνεια και στην ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών. Μόνον υπό τις προϋποθέσεις αυτές μπορεί να επιτευχθεί η αναγκαία ισορροπία μεταξύ της ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και της προστασίας του φυσικού, πολιτιστικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της βιώσιμης ανάπτυξης.

Η μεθοδολογική αυτή προσέγγιση επιτρέπει:
• την ανάδειξη περιπτώσεων στις οποίες η επιστημονική διάγνωση και οι περιβαλλοντικές διαπιστώσεις της ΣΜΠΕ δεν αποτυπώνονται με αντίστοιχο τρόπο στις κανονιστικές διατάξεις του σχεδίου,
• τον εντοπισμό αποκλίσεων μεταξύ των προτεινόμενων μέτρων πρόληψης, παρακολούθησης και διαχείρισης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και των δεσμευτικών ρυθμίσεων που προτείνονται προς θεσμοθέτηση,
• και τη διατύπωση συγκεκριμένων προτάσεων νομοθετικής βελτίωσης, με στόχο την ενίσχυση της περιβαλλοντικής προστασίας, της αποτελεσματικότητας του χωροταξικού σχεδιασμού και της ασφάλειας δικαίου.

Με βάση την ανωτέρω μεθοδολογία, κάθε επιμέρους κεφάλαιο εξετάζει τη συνάφεια μεταξύ των προβλέψεων της ΣΜΠΕ και των αντίστοιχων ρυθμίσεων του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε., αναδεικνύει τυχόν κανονιστικά κενά ή αποκλίσεις και συνοδεύεται από συγκεκριμένη πρόταση θεσμικής ή νομοθετικής βελτίωσης.

Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός συνεκτικού χωροταξικού πλαισίου, στο οποίο η επιστημονική τεκμηρίωση της ΣΜΠΕ θα βρίσκει ουσιαστική και δεσμευτική έκφραση στις κανονιστικές ρυθμίσεις, συμβάλλοντας στην επίτευξη των στόχων της ενεργειακής μετάβασης υπό όρους βιώσιμης ανάπτυξης, χωρικής ισορροπίας και αποτελεσματικής προστασίας του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.

 

3. Monitoring και Θεσμοθέτηση Περιβαλλοντικού Παρατηρητηρίου στις Περιοχές Καταλληλότητας, Προτεραιότητας και Επιτάχυνσης Α.Π.Ε.

Α. Οι προβλέψεις της ΣΜΠΕ και του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε.

Οι ακόλουθες παρατηρήσεις αφορούν τις διατάξεις του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε. που σχετίζονται με την περιβαλλοντική παρακολούθηση της εφαρμογής του και εξετάζονται σε συνδυασμό με το Κεφάλαιο 8.3 της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) («Σύστημα Περιβαλλοντικής Παρακολούθησης») και το Κεφάλαιο 9 («Στοιχεία Κανονιστικής Πράξης»).

Η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι η εφαρμογή του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Α.Π.Ε. ενδέχεται να επιφέρει σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον, οι οποίες απαιτούν συστηματική παρακολούθηση καθ’ όλη τη διάρκεια εφαρμογής του σχεδιασμού.

Για τον σκοπό αυτό προτείνεται η ανάπτυξη συστήματος monitoring με συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς δείκτες, το οποίο αποσκοπεί:
• στην παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων πρόληψης και μετριασμού,
• στον έγκαιρο εντοπισμό απρόβλεπτων ή μη εκτιμηθεισών επιπτώσεων,
• στη δημιουργία βάσης δεδομένων για την αξιολόγηση της εφαρμογής του σχεδίου,
• και στη δυνατότητα μελλοντικής αναθεώρησης του χωροταξικού σχεδιασμού.

Μεταξύ των δεικτών που προτείνονται περιλαμβάνονται η εγκατεστημένη ισχύς έργων Α.Π.Ε. σε ευαίσθητες περιοχές, η κάλυψη γης από φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, η διάνοιξη νέου οδικού δικτύου, η εφαρμογή των μέτρων μετριασμού, η τήρηση των περιβαλλοντικών όρων και η προστασία του τοπίου.

Η ΣΜΠΕ αντιμετωπίζει την περιβαλλοντική παρακολούθηση ως αναπόσπαστο στοιχείο της προσαρμοστικής εφαρμογής του χωροταξικού σχεδιασμού και όχι ως απλή διαδικασία μεταγενέστερης καταγραφής στοιχείων.

Η συνολική μεταβολή της φυσιογνωμίας μιας χωρικής ενότητας αποτελεί αυτοτελές χωροταξικό και περιβαλλοντικό ζήτημα, το οποίο πρέπει να αξιολογείται στρατηγικά και όχι αποσπασματικά ανά έργο.

Β. Διαπιστούμενο κανονιστικό κενό

Από τη συγκριτική αξιολόγηση της ΣΜΠΕ και του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε. προκύπτει ότι, παρά την αναλυτική επιστημονική τεκμηρίωση της ανάγκης συνεχούς παρακολούθησης, δεν θεσπίζεται αντίστοιχος μόνιμος μηχανισμός περιβαλλοντικής εποπτείας.

Ειδικότερα:
• η παρακολούθηση των περισσότερων δεικτών προβλέπεται ανά διετία ή τετραετία, χρονικό διάστημα που δεν ανταποκρίνεται στον ταχύ ρυθμό ανάπτυξης των έργων Α.Π.Ε.,
• δεν προβλέπεται συγκεκριμένη διαδικασία ενεργοποίησης διορθωτικών μέτρων όταν οι δείκτες καταδεικνύουν δυσμενή εξέλιξη ή υπέρβαση αποδεκτών ορίων,
• δεν θεσπίζεται ενιαίος φορέας συγκέντρωσης, διασταύρωσης, επεξεργασίας και δημοσιοποίησης των δεδομένων,
• ενώ η λειτουργία του συστήματος βασίζεται σε διοικητικές υπηρεσίες που ήδη αντιμετωπίζουν σημαντικές ελλείψεις ανθρώπινων και οργανωτικών πόρων.
Κατά συνέπεια, η επιστημονική πρόβλεψη της ΣΜΠΕ για συνεχή παρακολούθηση δεν αποκτά πλήρη και δεσμευτική κανονιστική έκφραση.

Κατ’ αποτέλεσμα, η προβλεπόμενη από τη ΣΜΠΕ διαδικασία monitoring παραμένει κυρίως σε επίπεδο επιστημονικής πρόβλεψης, χωρίς να μετασχηματίζεται σε ολοκληρωμένο θεσμικό μηχανισμό συνεχούς περιβαλλοντικής διακυβέρνησης.

Η έλλειψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις περιοχές όπου η διαδοχική αδειοδότηση έργων διαφορετικών τεχνολογιών οδηγεί σε σταδιακή αλλά ουσιώδη μεταβολή της περιβαλλοντικής και χωρικής φυσιογνωμίας της περιοχής.

Γ. Συνέπειες του θεσμικού κενού

Η απουσία μόνιμου μηχανισμού περιβαλλοντικής εποπτείας περιορίζει ουσιωδώς την αποτελεσματικότητα του ίδιου του χωροταξικού σχεδιασμού.Ιδίως στις Περιοχές Καταλληλότητας, στις Περιοχές Προτεραιότητας και κυρίως στις μελλοντικές Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε., όπου αναμένεται αυξημένη συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων, οι σωρευτικές επιπτώσεις εξελίσσονται δυναμικά και δεν μπορούν να αξιολογούνται αποκλειστικά με περιοδικές εκθέσεις.

Η παρακολούθηση οφείλει να αποτελεί εργαλείο προσαρμοστικής διαχείρισης του σχεδιασμού, ώστε η έγκαιρη διαπίστωση δυσμενών τάσεων να οδηγεί στη λήψη διορθωτικών μέτρων πριν επέλθει μη αναστρέψιμη περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Χωρίς τέτοιο μηχανισμό, οι περιβαλλοντικοί δείκτες κινδυνεύουν να λειτουργούν ως απλά στοιχεία καταγραφής και όχι ως ουσιαστικό εργαλείο πρόληψης και προστασίας.

Η αποτελεσματικότητα του χωροταξικού σχεδιασμού εξαρτάται όχι μόνο από την ορθότητα της αρχικής επιλογής των περιοχών αλλά και από τη δυνατότητα συνεχούς αξιολόγησης της πραγματικής εξέλιξης των περιβαλλοντικών δεδομένων και, όταν απαιτείται, αναθεώρησης των αρχικών παραδοχών.

Η φέρουσα ικανότητα και ο χωρικός κορεσμός αποτελούν δυναμικές καταστάσεις του περιβάλλοντος και όχι στατικά αριθμητικά μεγέθη, γεγονός που επιβάλλει συνεχή επανεκτίμησή τους κατά την εφαρμογή του σχεδιασμού.

Δ. Προτεινόμενη θεσμική λύση

Για τους λόγους αυτούς κρίνεται αναγκαία η θεσμοθέτηση μόνιμου Περιβαλλοντικού Παρατηρητηρίου ανά χωρική ενότητα ή ομάδα λειτουργικά συναφών περιοχών, το οποίο θα λειτουργεί ως μηχανισμός συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης, αξιολόγησης και υποστήριξης της προσαρμοστικής διαχείρισης του χωροταξικού σχεδιασμού.

Το Παρατηρητήριο θα πρέπει ιδίως να παρακολουθεί:
• την εξέλιξη της εγκατεστημένης ισχύος ανά περιοχή,
• την πραγματική κάλυψη γης από φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις,
• τις σωρευτικές επιπτώσεις από τη συνδυασμένη παρουσία αιολικών, φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, εγκαταστάσεων αποθήκευσης και συναφών ενεργειακών υποδομών,
• την εξέλιξη του οδικού δικτύου που εξυπηρετεί έργα Α.Π.Ε.,
• τις επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα,
• τις επιπτώσεις στο τοπίο και στην οπτική επιβάρυνση,
• την εφαρμογή των περιβαλλοντικών όρων των ΑΕΠΟ,
• και τα αποτελέσματα των προγραμμάτων περιβαλλοντικής παρακολούθησης που επιβάλλονται σε επιμέρους έργα.

Για την αποτελεσματική λειτουργία του προτείνεται να ανατεθεί σε οργανωμένο και πιστοποιημένο επιστημονικό φορέα υπό την εποπτεία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με οργανωτική συμμετοχή της Περιφέρειας, της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, αρμόδιων επιστημονικών φορέων / ιδρυμάτων, των οικείων Δήμων και εκπροσώπων των τοπικών κοινωνιών, ώστε να διασφαλίζονται η επιστημονική αξιοπιστία, η διαφάνεια, η κοινωνική λογοδοσία και η ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών φορέων.

Ε. Πρόταση νομοθετικής βελτίωσης

Προτείνεται να προβλεφθεί ρητά ότι με την υπουργική απόφαση καθορισμού των Περιοχών Επιτάχυνσης Α.Π.Ε. θεσμοθετείται ταυτόχρονα και μόνιμο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο Α.Π.Ε., το οποίο:
• λειτουργεί σε συνεχή βάση,
• διαθέτει δημόσια προσβάσιμη ψηφιακή πλατφόρμα,
• δημοσιεύει τακτικές εκθέσεις περιβαλλοντικής παρακολούθησης,
• παρακολουθεί προκαθορισμένους περιβαλλοντικούς δείκτες,
• εισηγείται διορθωτικά μέτρα όταν διαπιστώνονται υπερβάσεις ή δυσμενείς τάσεις,
• και υποστηρίζει την αναθεώρηση των χωροταξικών επιλογών όταν προκύπτουν τεκμηριωμένα στοιχεία περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.

Η αυξημένη αναπτυξιακή πίεση στις περιοχές αυτές επιβάλλει αντίστοιχα αυξημένο επίπεδο περιβαλλοντικής εποπτείας, ώστε να επαληθεύονται στην πράξη οι προβλέψεις της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που προηγήθηκε του χαρακτηρισμού τους και να ενεργοποιούνται εγκαίρως τα αναγκαία διορθωτικά μέτρα σε περίπτωση αποκλίσεων ή μη προβλεφθεισών επιπτώσεων.

Το Παρατηρητήριο θα πρέπει να λειτουργεί ως θεσμικός μηχανισμός προσαρμοστικής περιβαλλοντικής διαχείρισης, παρέχοντας τη δυνατότητα επαναξιολόγησης των χωροταξικών επιλογών όταν τα πραγματικά δεδομένα αποκλίνουν από τις αρχικές παραδοχές της στρατηγικής περιβαλλοντικής εκτίμησης.

4. Σωρευτικές Επιπτώσεις Α.Π.Ε. και Ανάγκη Θεσμοθέτησης Μηχανισμού Εκτίμησης και Διαχείρισης Χωρικού Κορεσμού

Α. Οι προβλέψεις της ΣΜΠΕ και του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε.

Οι ακόλουθες παρατηρήσεις αφορούν τις διατάξεις του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε. που σχετίζονται με τα κριτήρια χωροθέτησης των έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και εξετάζονται σε συνδυασμό με τα αντίστοιχα κεφάλαια της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), στα οποία αναγνωρίζεται ότι οι σωρευτικές επιπτώσεις αποτελούν κρίσιμο παράγοντα περιβαλλοντικής αξιολόγησης και χωρικού σχεδιασμού.

Η ΣΜΠΕ επισημαίνει ότι η συγκέντρωση πολλών ενεργειακών εγκαταστάσεων στην ίδια γεωγραφική ενότητα μπορεί να προκαλέσει επιπτώσεις μεγαλύτερες από το άθροισμα των επιμέρους έργων, επηρεάζοντας τη βιοποικιλότητα, το τοπίο, τη χρήση γης, τις τεχνικές υποδομές και τη συνολική λειτουργικότητα του χώρου.

Η επιστημονική αυτή προσέγγιση αναδεικνύει την ανάγκη συνεχούς αξιολόγησης της συνολικής επιβάρυνσης κάθε περιοχής και όχι αποκλειστικά της επίδρασης κάθε έργου μεμονωμένα.

Η συνολική μεταβολή της φυσιογνωμίας μιας περιοχής αποτελεί αυτοτελές χωροταξικό και περιβαλλοντικό ζήτημα, το οποίο πρέπει να αξιολογείται στρατηγικά και όχι αποσπασματικά ανά έργο.

Β. Διαπιστούμενο κανονιστικό κενό

Παρά την αναγνώριση της σημασίας των σωρευτικών επιπτώσεων από τη ΣΜΠΕ, το σχέδιο ΕΧΠ–Α.Π.Ε. δεν εισάγει μόνιμο μηχανισμό συνεχούς εκτίμησης και διαχείρισης του χωρικού κορεσμού.

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται κυρίως κατά το στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης κάθε επιμέρους έργου, χωρίς να προβλέπεται ενιαίο σύστημα διαρκούς αποτύπωσης της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος, της πραγματικής κατάληψης του χώρου και της σωρευτικής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης σε επίπεδο ευρύτερης περιοχής.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται διαδικασία αναστολής ή επανεξέτασης νέων αδειοδοτήσεων όταν η συγκέντρωση έργων οδηγεί σε συνθήκες χωρικού κορεσμού ή όταν οι περιβαλλοντικοί δείκτες καταδεικνύουν δυσμενή εξέλιξη.

Η έλλειψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις περιοχές όπου η διαδοχική αδειοδότηση έργων διαφορετικών τεχνολογιών οδηγεί σε σταδιακή αλλά ουσιώδη μεταβολή της περιβαλλοντικής και χωρικής φυσιογνωμίας της περιοχής.

Γ. Συνέπειες του θεσμικού κενού

Η απουσία μηχανισμού συνεχούς εκτίμησης των σωρευτικών επιπτώσεων δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο σταδιακής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, η οποία δεν είναι δυνατόν να αποτυπωθεί μέσα από την αποσπασματική αξιολόγηση κάθε έργου.
Η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαιτέρως κρίσιμη στις Περιοχές Καταλληλότητας, στις Περιοχές Προτεραιότητας και κυρίως στις μελλοντικές Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε., όπου η αναμενόμενη συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα υπέρβασης της πραγματικής φέρουσας ικανότητας του χώρου.
Η διαχείριση του χωρικού κορεσμού δεν μπορεί να αποτελεί στατική διαπίστωση κατά τον αρχικό σχεδιασμό, αλλά απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και δυνατότητα προσαρμογής των χωροταξικών επιλογών με βάση τα πραγματικά δεδομένα που προκύπτουν κατά την εφαρμογή τους.
Η φέρουσα ικανότητα και ο χωρικός κορεσμός αποτελούν δυναμικές καταστάσεις του περιβάλλοντος και όχι στατικά αριθμητικά μεγέθη, γεγονός που επιβάλλει συνεχή επανεκτίμησή τους κατά την εφαρμογή του σχεδιασμού.

Δ. Προτεινόμενη θεσμική λύση

Κρίνεται αναγκαία η θεσμοθέτηση μόνιμου μηχανισμού εκτίμησης και διαχείρισης του χωρικού κορεσμού, ο οποίος θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το σύστημα περιβαλλοντικής παρακολούθησης και θα αξιολογεί διαρκώς τη συνολική επιβάρυνση κάθε χωρικής ενότητας.
Ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων:
• τη συνολική εγκατεστημένη ισχύ όλων των τεχνολογιών Α.Π.Ε.,
• τη συνδυασμένη παρουσία αιολικών, φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, εγκαταστάσεων αποθήκευσης και συναφών ενεργειακών υποδομών,
• την πραγματική κάλυψη γης,
• τις επιπτώσεις στο τοπίο και στη βιοποικιλότητα,
• την εξέλιξη των υποδομών πρόσβασης,
• καθώς και τους περιβαλλοντικούς δείκτες που προκύπτουν από τη συνεχή εφαρμογή του συστήματος monitoring.
Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης θα πρέπει να μπορούν να ενεργοποιούν διαδικασίες επανεξέτασης ή αναστολής νέων χωροθετήσεων όταν διαπιστώνεται ότι η συνολική επιβάρυνση υπερβαίνει τα όρια βιώσιμης ανάπτυξης της περιοχής.

Ε. Πρόταση νομοθετικής βελτίωσης

Προτείνεται να προβλεφθεί ρητά η λειτουργία μηχανισμού συνεχούς εκτίμησης και διαχείρισης του χωρικού κορεσμού, ο οποίος θα βασίζεται σε αντικειμενικούς περιβαλλοντικούς και χωρικούς δείκτες και θα συνδέεται με το σύστημα περιβαλλοντικής παρακολούθησης του ΕΧΠ–Α.Π.Ε.

Ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει να παρέχει τη δυνατότητα επαναξιολόγησης της πραγματικής κατάστασης κάθε περιοχής και, όταν τεκμηριώνεται υπέρβαση της φέρουσας ικανότητας ή σημαντική επιδείνωση των περιβαλλοντικών δεικτών, να ενεργοποιεί τις αναγκαίες διορθωτικές παρεμβάσεις και την αναθεώρηση των σχετικών χωροταξικών επιλογών.

Η θεσμοθέτηση ενός τέτοιου συστήματος αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση ώστε η επιστημονική προσέγγιση της ΣΜΠΕ ως προς τις σωρευτικές επιπτώσεις να αποκτήσει πραγματική κανονιστική αποτελεσματικότητα και να διασφαλισθεί ότι η ανάπτυξη των Α.Π.Ε. θα εξελίσσεται με όρους χωρικής ισορροπίας, περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και ασφάλειας δικαίου.

 

5. Φέρουσα Ικανότητα και Χωρικός Κορεσμός

Η έννοια της φέρουσας ικανότητας στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Η φέρουσα ικανότητα αποτελεί θεμελιώδη έννοια του χωροταξικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού και συνδέεται με τα όρια αντοχής μιας περιοχής ως προς την υποδοχή δραστηριοτήτων, χωρίς να υποβαθμίζονται ή να αλλοιώνονται τα φυσικά, πολιτιστικά, κοινωνικά και οικονομικά χαρακτηριστικά της.

Η έννοια αυτή δεν αφορά αποκλειστικά την τεχνική δυνατότητα εγκατάστασης έργων ούτε περιορίζεται στη διαπίστωση ότι μια περιοχή διαθέτει κατάλληλα γεωμορφολογικά και ανεμολογικά χαρακτηριστικά ή υψηλό δυναμικό αξιοποίησης της ηλιακής ενέργειας.

Αντίθετα, προϋποθέτει την εκτίμηση των συνολικών επιπτώσεων που προκύπτουν από τη συσσώρευση δραστηριοτήτων στον ίδιο χώρο και τον καθορισμό ορίων πέραν των οποίων η πρόσθετη επιβάρυνση δεν είναι πλέον αποδεκτή.

Α. Οι προβλέψεις της ΣΜΠΕ και του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε.

Οι παρατηρήσεις που ακολουθούν αφορούν τις βασικές αρχές του χωροταξικού σχεδιασμού που διέπουν το σχέδιο ΕΧΠ–Α.Π.Ε. και εξετάζονται σε συνδυασμό με τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), η οποία αναγνωρίζει ότι η προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει την πρόληψη της υπέρμετρης συγκέντρωσης δραστηριοτήτων και τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ φυσικών πόρων, ανθρωπογενών χρήσεων και αναπτυξιακών επιλογών.

Η ΣΜΠΕ υιοθετεί την αρχή ότι η χωροθέτηση έργων Α.Π.Ε. πρέπει να πραγματοποιείται κατά τρόπο που να αποφεύγεται η σταδιακή υποβάθμιση του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, ιδίως όταν παρατηρείται συγκέντρωση πολλαπλών ενεργειακών εγκαταστάσεων στην ίδια περιοχή.

Η προσέγγιση αυτή παραπέμπει ευθέως στην έννοια της φέρουσας ικανότητας, δηλαδή της δυνατότητας κάθε περιοχής να υποδέχεται νέες δραστηριότητες χωρίς να διαταράσσεται η περιβαλλοντική, κοινωνική και χωρική της ισορροπία.

Β. Διαπιστούμενο κανονιστικό κενό

Παρά την ανωτέρω επιστημονική προσέγγιση, το σχέδιο ΕΧΠ–Α.Π.Ε. δεν προβλέπει σαφή και αντικειμενική μεθοδολογία προσδιορισμού της φέρουσας ικανότητας των επιμέρους περιοχών ούτε θεσμοθετεί διαδικασία επανεκτίμησής της κατά την εφαρμογή του σχεδίου.

Ελλείπει επίσης μηχανισμός που να επιτρέπει την αναστολή ή αναθεώρηση νέων χωροθετήσεων όταν η πραγματική εξέλιξη της εγκατεστημένης ισχύος, των ενεργειακών υποδομών και των περιβαλλοντικών δεικτών καταδεικνύει ότι μία περιοχή προσεγγίζει ή υπερβαίνει τα όρια βιώσιμης ανάπτυξής της.

Κατά συνέπεια, η φέρουσα ικανότητα παραμένει περισσότερο γενική κατευθυντήρια αρχή του σχεδιασμού παρά λειτουργικό και δυναμικό εργαλείο άσκησης χωρικής πολιτικής και περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Γ. Συνέπειες του θεσμικού κενού

Η αντιμετώπιση της φέρουσας ικανότητας ως στατικού μεγέθους ενέχει τον κίνδυνο να μην αποτυπώνονται οι πραγματικές μεταβολές που επέρχονται κατά την εξέλιξη της ανάπτυξης των έργων Α.Π.Ε.

Οι περιβαλλοντικές πιέσεις μεταβάλλονται διαρκώς, καθώς εξελίσσονται η εγκατεστημένη ισχύς, οι συνοδευτικές ενεργειακές υποδομές, οι χρήσεις γης και οι σωρευτικές επιπτώσεις στο τοπίο, στη βιοποικιλότητα και στην ποιότητα του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.

Για τον λόγο αυτό, η φέρουσα ικανότητα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλός αριθμητικός περιορισμός ούτε ως στατικό διοικητικό μέγεθος που καθορίζεται μία μόνο φορά κατά τον αρχικό σχεδιασμό. Αντιθέτως, πρέπει να αποτελεί δυναμικό και επανεκτιμώμενο εργαλείο χωρικής πολιτικής, το οποίο θα στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα και στη συνεχή αξιολόγηση της περιβαλλοντικής κατάστασης κάθε περιοχής.

Η ανάγκη αυτή καθίσταται ακόμη εντονότερη στις Περιοχές Καταλληλότητας, στις Περιοχές Προτεραιότητας και ιδίως στις Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε., όπου η αναμενόμενη συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων δημιουργεί αυξημένο κίνδυνο χωρικού κορεσμού.

Δ. Προτεινόμενη θεσμική λύση

Κρίνεται αναγκαία η θέσπιση αντικειμενικής μεθοδολογίας προσδιορισμού της φέρουσας ικανότητας, η οποία θα λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τη θεωρητική δυνατότητα ανάπτυξης έργων αλλά και την πραγματική περιβαλλοντική κατάσταση κάθε περιοχής.

Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να βασίζεται σε χωρικούς και περιβαλλοντικούς δείκτες, στη συνολική εγκατεστημένη ισχύ όλων των τεχνολογιών Α.Π.Ε, στις συνοδευτικές ενεργειακές υποδομές, στις σωρευτικές επιπτώσεις, στις χρήσεις γης, στην προστασία του τοπίου και της βιοποικιλότητας, καθώς και στα δεδομένα που προκύπτουν από το σύστημα συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης.

Η φέρουσα ικανότητα θα πρέπει να επανεκτιμάται περιοδικά και να συνδέεται με τη δυνατότητα αναπροσαρμογής των χωροταξικών επιλογών όταν οι πραγματικές συνθήκες αποκλίνουν από τις αρχικές εκτιμήσεις. Η επανεκτίμηση αυτή θα πρέπει να αξιοποιεί τα στοιχεία που συλλέγονται από το προτεινόμενο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο και το σύστημα συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης

Ε. Πρόταση νομοθετικής βελτίωσης

Προτείνεται να προβλεφθεί ρητά στο σχέδιο ΕΧΠ–Α.Π.Ε. ότι ο προσδιορισμός της φέρουσας ικανότητας των επιμέρους περιοχών πραγματοποιείται βάσει αντικειμενικής και επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας και υπόκειται σε περιοδική επανεκτίμηση με βάση τα αποτελέσματα της συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης.

Παράλληλα, θα πρέπει να προβλεφθεί ότι, όταν από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει τεκμηριωμένα υπέρβαση της φέρουσας ικανότητας ή σημαντική επιδείνωση των περιβαλλοντικών δεικτών, ενεργοποιούνται διαδικασίες αναθεώρησης των χωροταξικών επιλογών και επανεξέτασης της δυνατότητας χωροθέτησης νέων ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Η θεσμοθέτηση της φέρουσας ικανότητας ως δυναμικού και επανεκτιμώμενου εργαλείου χωρικής πολιτικής ενισχύει την αποτελεσματικότητα του χωροταξικού σχεδιασμού, υπηρετεί τις αρχές της πρόληψης, της προφύλαξης και της προσαρμοστικής περιβαλλοντικής διαχείρισης και συμβάλλει στην επίτευξη της ενεργειακής μετάβασης υπό όρους περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, χωρικής ισορροπίας και ασφάλειας δικαίου .

 

6. Συνδυασμένη παρουσία αιολικών, φωτοβολταϊκών και εγκαταστάσεων αποθήκευσης στην ίδια χωρική ενότητα

Α. Διαπίστωση

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αναγνωρίζει ότι οι εγκαταστάσεις αιολικής και ηλιακής ενέργειας δύνανται να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις στο τοπίο, στη βιοποικιλότητα, στις χρήσεις γης και στην κοινωνική αποδοχή, ιδίως όταν αναπτύσσονται σε μεγάλη κλίμακα.

Παράλληλα, σε διάφορα σημεία της ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στις σωρευτικές επιπτώσεις έργων της ίδιας τεχνολογίας, καθώς και στην ανάγκη παρακολούθησης της χωρικής ανάπτυξης των έργων Α.Π.Ε.

Ωστόσο, από την εξέταση τόσο της ΣΜΠΕ όσο και του προτεινόμενου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου δεν προκύπτει ολοκληρωμένη μεθοδολογία αξιολόγησης της συνδυασμένης παρουσίας αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στην ίδια στην ίδια χωρική ενότητα ή περιοχή χωρικού σχεδιασμού.

Ωστόσο, η αξιολόγηση αυτή επικεντρώνεται κυρίως στις επιπτώσεις κάθε κατηγορίας έργου αυτοτελώς και δεν συνοδεύεται από ολοκληρωμένο μηχανισμό εκτίμησης της συνδυασμένης παρουσίας διαφορετικών τεχνολογιών Α.Π.Ε. στην ίδια χωρική ενότητα

Β. Παρατηρήσεις

Η έλλειψη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική διότι οι επιπτώσεις μιας περιοχής δεν προκύπτουν αποκλειστικά από το πλήθος των αιολικών ή αποκλειστικά από το πλήθος των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, αλλά από το συνολικό αποτύπωμα όλων των ενεργειακών παρεμβάσεων που συνυπάρχουν στην ίδια χωρική ενότητα. Μια χωρική ενότητα μπορεί:
• να φιλοξενεί ήδη σημαντικό αριθμό ανεμογεννητριών,
• να διαθέτει εκτεταμένες εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών σταθμών,
• να επιβαρύνεται από συνοδά έργα πρόσβασης και διασύνδεσης,
• να δέχεται πιέσεις από υποσταθμούς, γραμμές μεταφοράς και εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας, χωρίς να υφίσταται μηχανισμός που να αποτιμά τη συνολική και συνδυασμένη επίδραση όλων αυτών των παρεμβάσεων. Η προσέγγιση αυτή ενδέχεται να οδηγεί σε υποεκτίμηση του πραγματικού βαθμού επιβάρυνσης μιας περιοχής, καθώς κάθε κατηγορία έργου αξιολογείται αποσπασματικά και όχι ως τμήμα ενός ενιαίου χωρικού συστήματος.

Γ. Σχέση με τη Φέρουσα Ικανότητα και τον Χωρικό Κορεσμό

Η απουσία εκτίμησης της συνδυασμένης παρουσίας αιολικών , φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων και εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας καθιστά δυσχερή και τον ουσιαστικό προσδιορισμό της φέρουσας ικανότητας μιας χωρικής ενότητας . Δεν είναι δυνατόν να προσδιορισθεί με αξιοπιστία αν μια χωρική ενότητα έχει προσεγγίσει ή υπερβεί τα όρια αντοχής της όταν:
• εξετάζονται χωριστά οι επιπτώσεις των αιολικών έργων,
• εξετάζονται χωριστά οι επιπτώσεις των φωτοβολταϊκών έργων,
• δεν αξιολογείται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση που προκύπτει από τη συνδυασμένη και σωρευτική παρουσία όλων των ενεργειακών υποδομών

Η ανάγκη αυτή καθίσταται ακόμη πιο έντονη στις Περιοχές Καταλληλότητας, στις Περιοχές Προτεραιότητας και κυρίως στις μελλοντικές Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε., όπου αναμένεται αυξημένη συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων διαφορετικών τεχνολογιών

Δ. Πρόταση

Προτείνεται να θεσπιστεί ειδικός μηχανισμός αξιολόγησης της συνδυασμένης παρουσίας αιολικών εγκαταστάσεων, φωτοβολταϊκών σταθμών και εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας σε επίπεδο περιοχής ή χωρικής ενότητας.

Ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει:
• να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό ανάπτυξη έργων Α.Π.Ε., καθώς και των έργων που έχουν λάβει άδεια παραγωγής ή άλλη ισοδύναμη διοικητική πράξη που επιτρέπει την περαιτέρω ωρίμανσή τους,
• να συνεκτιμά τις επιπτώσεις στο τοπίο, στη βιοποικιλότητα, στις χρήσεις γης και στην κοινωνική συνοχή,
• να υπολογίζει τον πραγματικό βαθμό χωρικού κορεσμού ανεξαρτήτως τεχνολογίας,
• να τροφοδοτεί το προτεινόμενο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο με επικαιροποιημένα δεδομένα,
• και να αποτελεί υποχρεωτικό στοιχείο της στρατηγικής περιβαλλοντικής αξιολόγησης που προηγείται του χαρακτηρισμού μιας περιοχής ως Περιοχής Επιτάχυνσης Α.Π.Ε.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η ανωτέρω υποχρέωση στις Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε., όπου είναι πιθανό να συγκεντρωθούν, στην ίδια γεωγραφική ή λειτουργική ενότητα, πολλαπλές εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας, φωτοβολταϊκών σταθμών, συστημάτων αποθήκευσης και συναφών ενεργειακών υποδομών.

Στις περιοχές αυτές, η περιβαλλοντική αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται στην αυτοτελή εξέταση κάθε έργου, αλλά οφείλει να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό ανάπτυξη ενεργειακών εγκαταστάσεων, ώστε να εκτιμάται η πραγματική σωρευτική και συνδυασμένη επιβάρυνση του φυσικού, πολιτιστικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος και να αποτρέπεται η δημιουργία συνθηκών χωρικού κορεσμού.

Η επιτάχυνση των αδειοδοτικών διαδικασιών δεν μπορεί να συνεπάγεται αποσπασματική αξιολόγηση των έργων. Αντιθέτως, όσο μεγαλύτερη είναι η προβλεπόμενη συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων σε μία περιοχή, τόσο αυξημένη πρέπει να είναι η απαίτηση ολοκληρωμένης εκτίμησης των σωρευτικών και συνδυασμένων επιπτώσεων, συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης και δυνατότητας επανεκτίμησης των χωροταξικών επιλογών όταν τα πραγματικά δεδομένα καταδεικνύουν υπέρβαση της φέρουσας ικανότητας ή μεταβολή των περιβαλλοντικών συνθηκών.

Ε. Συμπέρασμα

Η συνδυασμένη παρουσία αιολικών εγκαταστάσεων, φωτοβολταϊκών σταθμών και εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας συνιστά κρίσιμο ζήτημα χωροταξικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού, το οποίο δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς από το υπό διαβούλευση πλαίσιο.

Η αξιολόγηση των επιπτώσεων ανά τεχνολογία, χωρίς συνεκτίμηση της συνολικής ενεργειακής επιβάρυνσης μιας περιοχής, δεν επαρκεί για την αξιόπιστη εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας, του χωρικού κορεσμού και της πραγματικής βιωσιμότητας της ανάπτυξης των Α.Π.Ε.

Η θεσμοθέτηση ενιαίου μηχανισμού εκτίμησης των σωρευτικών και συνδυασμένων επιπτώσεων, σε συνδυασμό με τη συνεχή περιβαλλοντική παρακολούθηση και τη δυνατότητα προσαρμοστικής επανεκτίμησης των χωροταξικών επιλογών βάσει πραγματικών δεδομένων, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση ώστε η ενεργειακή μετάβαση να εξελίσσεται με όρους βιώσιμης ανάπτυξης, χωρικής ισορροπίας, κοινωνικής αποδοχής και αποτελεσματικής προστασίας του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.

 

7. Προστασία τοπίου και ορατότητα των εγκαταστάσεων Α.Π.Ε

Α. Διαπίστωση

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αναγνωρίζει ρητά ότι οι εγκαταστάσεις αιολικής και ηλιακής ενέργειας, λόγω των διαστάσεών τους και της χωροθέτησής τους σε ανοικτές και ευδιάκριτες περιοχές, δύνανται να επιφέρουν σημαντικές μεταβολές στο φυσικό και ανθρωπογενές τοπίο.

Ειδικότερα, επισημαίνει ότι:
• οι ανεμογεννήτριες τοποθετούνται συνήθως σε κορυφογραμμές και δεσπόζουσες θέσεις με μεγάλη ορατότητα,
• οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις καταλαμβάνουν εκτεταμένες επιφάνειες και μεταβάλλουν την εικόνα του αγροτικού, κτηνοτροφικού και φυσικού τοπίου, αλλοίωση η οποία, ιδίως όταν συνδυάζεται με εκτεταμένη συγκέντρωση εγκαταστάσεων, δύναται να αποκτήσει μη αναστρέψιμο χαρακτήρα,
• οι επιπτώσεις αυτές εντείνονται από τα συνοδά έργα, όπως οδικά δίκτυα, υποσταθμοί και γραμμές διασύνδεσης.

Η ίδια η ΣΜΠΕ θεωρεί αναγκαία την εκπόνηση εξειδικευμένων Μελετών Ορατότητας (Visual Impact Assessment) και παραπέμπει σε διεθνώς αναγνωρισμένες μεθοδολογίες αξιολόγησης της οπτικής όχλησης.

Β. Διαπιστούμενο κανονιστικό κενό

Παρά τη σαφή αναγνώριση της σημασίας του τοπίου, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΕΧΠ–Α.Π.Ε. δεν θεσπίζει ολοκληρωμένο και δεσμευτικό σύστημα στρατηγικής προστασίας του.

Η εκπόνηση Μελετών Ορατότητας αντιμετωπίζεται κυρίως ως στοιχείο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης επιμέρους έργων και όχι ως εργαλείο στρατηγικού χωρικού σχεδιασμού. Με τον τρόπο αυτό, η αξιολόγηση της οπτικής επίπτωσης μετατίθεται από το επίπεδο του στρατηγικού χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο της επιμέρους διοικητικής πράξης, με αποτέλεσμα να καθίσταται εξαιρετικά δυσχερής η συνολική εκτίμηση της μεταβολής της φυσιογνωμίας μιας ευρύτερης περιοχής.

Ως αποτέλεσμα, η αξιολόγηση πραγματοποιείται αποσπασματικά για κάθε έργο χωριστά, χωρίς να εξετάζεται η συνολική οπτική επιβάρυνση που προκαλεί η συσσώρευση πολλών ενεργειακών εγκαταστάσεων στην ίδια χωρική ενότητα.

Η προσέγγιση αυτή δεν ανταποκρίνεται στον χαρακτήρα του τοπίου ως ενιαίου περιβαλλοντικού και πολιτιστικού αγαθού, το οποίο επηρεάζεται από τη συνολική εικόνα των παρεμβάσεων και όχι από κάθε εγκατάσταση μεμονωμένα.

Η συνολική μεταβολή της φυσιογνωμίας μιας περιοχής συνιστά αυτοτελές χωροταξικό και περιβαλλοντικό ζήτημα, το οποίο δεν μπορεί να αξιολογείται αποσπασματικά ανά έργο, αλλά απαιτεί στρατηγική προσέγγιση που να συνεκτιμά το σύνολο των υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και σχεδιαζόμενων ενεργειακών παρεμβάσεων στην ίδια χωρική ενότητα.

Γ. Γιατί το κενό αυτό δημιουργεί πρόβλημα

Η έννοια της ορατότητας δεν εξαντλείται στη γεωμετρική θέαση.

Συνδέεται άμεσα με:
• την ποιότητα του τοπίου,
• την αισθητική φυσιογνωμία της περιοχής,
• την πολιτιστική ταυτότητα,
• την τουριστική ελκυστικότητα,
• την καθημερινή εμπειρία των κατοίκων,
• και την αντίληψη του φυσικού χώρου ως κοινού αγαθού.

Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση της οπτικής επίδρασης δεν μπορεί να περιορίζεται στην ύπαρξη ή μη οπτικής επαφής με μία εγκατάσταση, αλλά οφείλει να εξετάζει τον συνολικό μετασχηματισμό του τοπίου που προκαλείται από την ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών μεγάλης κλίμακας.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων στο τοπίο.

Η ταυτόχρονη παρουσία αιολικών εγκαταστάσεων, φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, συστημάτων αποθήκευσης και συνοδών ενεργειακών υποδομών στην ίδια χωρική ενότητα μπορεί να οδηγήσει σε ουσιώδη μεταβολή της φυσιογνωμίας της περιοχής, ακόμη και όταν κάθε έργο εξετάζεται και αδειοδοτείται αυτοτελώς.

Η σωρευτική αυτή οπτική επιβάρυνση δεν αξιολογείται με ενιαία μεθοδολογία, παρά το γεγονός ότι η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει τη σημασία των σωρευτικών επιδράσεων.

Η θέση της προστασίας του τοπίου ως αυτοτελούς περιβαλλοντικού αγαθού εναρμονίζεται με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου (Σύμβαση της Φλωρεντίας), σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της ποιότητας ζωής, της πολιτιστικής ταυτότητας και της φυσικής κληρονομιάς των τοπικών κοινωνιών και οφείλει να αποτελεί αντικείμενο προστασίας, διαχείρισης και σχεδιασμού στο πλαίσιο κάθε δημόσιας πολιτικής που επιδρά στον χώρο.

Δ. Πρόταση θεσμικής βελτίωσης

Προτείνεται η θεσμοθέτηση ενιαίου μηχανισμού αξιολόγησης της οπτικής επιβάρυνσης και της προστασίας του τοπίου, με εφαρμογή στις Περιοχές Καταλληλότητας, στις Περιοχές Προτεραιότητας και, ιδίως, στις Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε.

Ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει:
• να αξιολογεί τη συνολική και όχι την αποσπασματική ορατότητα των εγκαταστάσεων,
• να συνεκτιμά όλες τις ενεργειακές υποδομές της ίδιας χωρικής ενότητας,
• να λαμβάνει υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις στο τοπίο,
• να αξιολογεί την επίδραση σε οικισμούς, πολιτιστικά μνημεία, τουριστικές περιοχές και κύριους άξονες μετακίνησης,
• να τροφοδοτεί το προτεινόμενο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο με συστηματικά δεδομένα για την εξέλιξη της οπτικής επιβάρυνσης.

Ιδιαίτερη εφαρμογή του ανωτέρω μηχανισμού απαιτείται στις Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε., όπου η αναμενόμενη συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων και η επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο σωρευτικής οπτικής επιβάρυνσης και αλλοίωσης του τοπίου. Για τον λόγο αυτό, οι περιοχές αυτές δεν θα πρέπει να υπάγονται σε ηπιότερο αλλά σε αυστηρότερο καθεστώς περιβαλλοντικής αξιολόγησης και συνεχούς παρακολούθησης.

Ε. Πρόταση νομοθετικής βελτίωσης – Συμπέρασμα

Η προστασία του τοπίου δεν μπορεί να εξαντλείται στη διενέργεια μεμονωμένων Μελετών Ορατότητας κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης κάθε έργου.

Απαιτείται ολοκληρωμένος στρατηγικός σχεδιασμός που να αξιολογεί τη συνολική οπτική επιβάρυνση κάθε χωρικής ενότητας, να συνεκτιμά τις σωρευτικές επιπτώσεις όλων των ενεργειακών εγκαταστάσεων και να θέτει αντικειμενικά όρια στην περαιτέρω συγκέντρωσή τους όταν διαπιστώνεται ουσιώδης αλλοίωση της φυσιογνωμίας του τοπίου.

Η ανωτέρω προσέγγιση εναρμονίζεται με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου (Σύμβαση της Φλωρεντίας), σύμφωνα με την οποία η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του τοπίου αποτελούν αυτοτελή υποχρέωση της χωροταξικής πολιτικής.

Η προστασία του τοπίου δεν αποτελεί εμπόδιο στην ενεργειακή μετάβαση αλλά αναγκαία προϋπόθεση της βιώσιμης ανάπτυξής της, ώστε η επίτευξη των ενεργειακών στόχων να συμβαδίζει με τη διατήρηση της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας του χώρου.

 

8. Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε – Ανάγκη Ειδικού Καθεστώτος Περιβαλλοντικής Προστασίας και Παρακολούθησης

Α. Διαπίστωση

Το υπό διαβούλευση σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Α.Π.Ε., σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 9 του ν. 5299/2026, εισάγει τη δυνατότητα καθορισμού Περιοχών Επιτάχυνσης Α.Π.Ε., ως υποσυνόλου των Περιοχών Καταλληλότητας και των Περιοχών Προτεραιότητας, στις οποίες επιδιώκεται η ταχύτερη ανάπτυξη έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας μέσω επιτάχυνσης των σχετικών διαδικασιών.

Η επιλογή των περιοχών αυτών βασίζεται στην εκπόνηση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) και στην εκτίμηση ότι, κατά τον χρόνο χαρακτηρισμού τους, δεν προκαλούνται σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Ωστόσο, η στρατηγική αυτή αξιολόγηση πραγματοποιείται σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή και δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη συνεχή παρακολούθηση της πραγματικής εξέλιξης της περιβαλλοντικής κατάστασης μιας περιοχής, ιδίως όταν σε αυτήν συγκεντρώνονται διαχρονικά μεγάλος αριθμός ενεργειακών εγκαταστάσεων διαφορετικών τεχνολογιών.

Η θεσμική αυτή επιλογή αποσκοπεί στην επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την ενεργειακή μετάβαση, προϋποθέτει όμως ότι οι περιοχές στις οποίες θα συγκεντρωθούν ενεργειακές εγκαταστάσεις θα διαθέτουν επαρκείς μηχανισμούς περιβαλλοντικής προστασίας και συνεχούς αξιολόγησης.

Οι Περιοχές Επιτάχυνσης όμως δεν είναι ζώνες μειωμένων εγγυήσεων• είναι ζώνες αυξημένης περιβαλλοντικής ευθύνης.

Β. Διαπιστούμενο κανονιστικό κενό

Η ίδια η λογική των Περιοχών Επιτάχυνσης συνεπάγεται αυξημένη πιθανότητα συγκέντρωσης αιολικών εγκαταστάσεων, φωτοβολταϊκών σταθμών, εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας, συνοδών έργων, νέων οδικών δικτύων, γραμμών μεταφοράς και υποσταθμών.

Η συγκέντρωση αυτή δημιουργεί σωρευτικές και συνδυασμένες επιπτώσεις, οι οποίες εξελίσσονται σταδιακά και δεν μπορούν να αποτυπωθούν πλήρως κατά τον χρόνο της αρχικής θεσμοθέτησης της περιοχής.

Παρά ταύτα, δεν προβλέπεται ειδικός μηχανισμός συνεχούς αξιολόγησης της πραγματικής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης, διαδικασία επανεκτίμησης των χωροταξικών επιλογών όταν μεταβάλλονται τα πραγματικά δεδομένα ούτε μηχανισμός ενεργοποίησης διορθωτικών μέτρων όταν διαπιστώνεται υπέρβαση της πραγματικής φέρουσας ικανότητας ή του βαθμού χωρικού κορεσμού.

Επιπλέον, από τις διατάξεις του άρθρου 10 του ν. 5299/2026 προκύπτει ότι οι Περιοχές Επιτάχυνσης αντιμετωπίζονται κυρίως ως εργαλείο επιτάχυνσης της ανάπτυξης έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας μέσω απλούστευσης των διαδικασιών, χωρίς να προβλέπεται αντίστοιχη θεσμική ενίσχυση των μηχανισμών συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης και προσαρμοστικής διαχείρισης.

Κατ’ αποτέλεσμα, η αρχική ΣΜΠΕ αποτελεί μεν αναγκαία αλλά όχι επαρκή προϋπόθεση περιβαλλοντικής προστασίας.

Η απουσία των ανωτέρω μηχανισμών δημιουργεί τον κίνδυνο η αρχική στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση να λειτουργεί ως στατική αποτύπωση μιας χρονικής στιγμής, χωρίς δυνατότητα προσαρμογής στις μεταβολές που προκαλεί η πραγματική εξέλιξη της ανάπτυξης των ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Γ. Σχέση με τις σωρευτικές επιπτώσεις, τη φέρουσα ικανότητα και τον χωρικό κορεσμό

Όπως αναγνωρίζεται και από την ίδια τη ΣΜΠΕ, οι σωρευτικές επιπτώσεις αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες περιβαλλοντικού κινδύνου.

Ιδίως στις Περιοχές Επιτάχυνσης, όπου η συγκέντρωση έργων αποτελεί τον ίδιο τον σκοπό του θεσμού, η απουσία μηχανισμού συνεχούς εκτίμησης της συνολικής επιβάρυνσης δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο σταδιακής υπέρβασης της πραγματικής περιβαλλοντικής αντοχής της περιοχής.

Η αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται στην αρχική καταλληλότητα της περιοχής για ανάπτυξη έργων Α.Π.Ε., αλλά να εξετάζει διαρκώς την πραγματική φέρουσα ικανότητα, τον βαθμό χωρικού κορεσμού, τη μεταβολή του τοπίου, την εξέλιξη των σωρευτικών και συνδυασμένων επιπτώσεων, την κατάσταση της βιοποικιλότητας, καθώς και την επίδραση στις τοπικές παραγωγικές δραστηριότητες, στην κοινωνική συνοχή, στην ποιότητα ζωής των κατοίκων και στη διατήρηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της τοπικής ταυτότητας.

Η απουσία τέτοιας συνεχούς αξιολόγησης ενδέχεται να οδηγήσει σε σταδιακή υποβάθμιση της περιοχής χωρίς την έγκαιρη ενεργοποίηση μηχανισμών πρόληψης και αποκατάστασης.

Δ. Σχέση με το σύστημα περιβαλλοντικής παρακολούθησης

Η ανάγκη λειτουργίας μόνιμου συστήματος περιβαλλοντικής παρακολούθησης είναι ιδιαίτερα αυξημένη στις Περιοχές Επιτάχυνσης.
Η περιοδική συλλογή στοιχείων ανά διετία ή τετραετία δεν επαρκεί για περιοχές στις οποίες η εγκατάσταση νέων έργων εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς.

Η αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει συνεχή συλλογή, επεξεργασία και αξιολόγηση δεδομένων, ώστε να καθίσταται δυνατή η έγκαιρη διαπίστωση δυσμενών εξελίξεων και η λήψη διορθωτικών μέτρων πριν οι επιπτώσεις καταστούν μη αναστρέψιμες.

Ε. Πρόταση νομοθετικής βελτίωσης

Προτείνεται να προβλεφθεί ρητά ότι για κάθε Περιοχή Επιτάχυνσης θεσμοθετείται και λειτουργεί μόνιμο Περιβαλλοντικό Παρατηρητήριο της οικείας χωρικής ενότητας, με αντικείμενο τη συνεχή παρακολούθηση της συνολικής περιβαλλοντικής κατάστασης και την αξιολόγηση της εξέλιξης των επιπτώσεων από την ανάπτυξη ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Το Παρατηρητήριο δεν θα πρέπει να περιορίζεται στην απλή συλλογή στοιχείων, αλλά να αποτελεί ενεργό μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης και υποστήριξης της διοικητικής λήψης αποφάσεων, με σκοπό την πρόληψη της περιβαλλοντικής υποβάθμισης και τη διασφάλιση της βιώσιμης χωροθέτησης των έργων.

Ειδικότερα, προτείνεται να:
• παρακολουθεί σε συνεχή βάση τους βασικούς περιβαλλοντικούς δείκτες που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα, το τοπίο, τη χρήση γης, τον κατακερματισμό των οικοσυστημάτων, τις σωρευτικές και συνδυασμένες επιπτώσεις, τη φέρουσα ικανότητα και τον βαθμό χωρικού κορεσμού,
• αξιολογεί συνδυαστικά τις επιπτώσεις από το σύνολο των υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό ανάπτυξη ενεργειακών έργων, συμπεριλαμβανομένων των αιολικών εγκαταστάσεων, των φωτοβολταϊκών σταθμών, των εγκαταστάσεων αποθήκευσης ενέργειας και των συνοδών έργων υποδομής,
• λειτουργεί υπό τον συντονισμό του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με την επιστημονική ευθύνη πιστοποιημένου ανεξάρτητου επιστημονικού φορέα και με θεσμοθετημένη συμμετοχή της οικείας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, της Περιφέρειας, των οικείων Δήμων, των αρμόδιων επιστημονικών και περιβαλλοντικών φορέων και εκπροσώπων της τοπικής κοινωνίας, ώστε να εξασφαλίζονται επιστημονική τεκμηρίωση, διαφάνεια και κοινωνική λογοδοσία,
• δημοσιοποιεί τα αποτελέσματα των μετρήσεων και των εκθέσεων παρακολούθησης μέσω ανοικτής ψηφιακής πλατφόρμας ελεύθερα προσβάσιμης στους πολίτες.

Περαιτέρω, προτείνεται να προβλεφθεί ότι όταν οι δείκτες παρακολούθησης καταδεικνύουν υπέρβαση προκαθορισμένων περιβαλλοντικών ορίων, επιδείνωση της περιβαλλοντικής κατάστασης ή τάση υπέρβασης της πραγματικής φέρουσας ικανότητας της περιοχής, ενεργοποιείται υποχρεωτικά διαδικασία επανεκτίμησης της χωρικής φέρουσας ικανότητας και του βαθμού χωρικού κορεσμού, με δυνατότητα λήψης διορθωτικών μέτρων και αναπροσαρμογής του σχεδιασμού.

Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να μπορεί, εφόσον τα επιστημονικά δεδομένα το επιβάλλουν, να οδηγεί ακόμη και σε προσωρινή αναστολή νέων χωροθετήσεων ή σε αναπροσαρμογή των ορίων της Περιοχής Επιτάχυνσης, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης, της προφύλαξης και της προσαρμοστικής περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Η πρόβλεψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις Περιοχές Επιτάχυνσης, όπου η συγκέντρωση μεγάλου αριθμού ενεργειακών εγκαταστάσεων και η επιτάχυνση των διαδικασιών δημιουργούν αυξημένο κίνδυνο σωρευτικών και συνδυασμένων περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Για τον λόγο αυτό, οι περιοχές αυτές δεν θα πρέπει να υπάγονται σε ηπιότερο αλλά σε αυστηρότερο καθεστώς περιβαλλοντικής παρακολούθησης και εποπτείας.

ΣΤ. Συμπέρασμα

Οι Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε. δεν πρέπει να θεωρούνται περιοχές στις οποίες δικαιολογείται χαλάρωση της περιβαλλοντικής εποπτείας λόγω της προηγηθείσας στρατηγικής αξιολόγησης. Αντιθέτως, ακριβώς επειδή προορίζονται να συγκεντρώσουν σημαντικό αριθμό ενεργειακών εγκαταστάσεων και να λειτουργήσουν υπό καθεστώς επιτάχυνσης των διαδικασιών, οφείλουν να υπάγονται σε αυστηρότερο καθεστώς περιβαλλοντικής παρακολούθησης, συνεχούς αξιολόγησης και έγκαιρης ενεργοποίησης διορθωτικών παρεμβάσεων.

Κεντρική θέση της παρούσας πρότασης είναι ότι η επιτάχυνση των αδειοδοτικών διαδικασιών δεν μπορεί να συνεπάγεται αποδυνάμωση των εγγυήσεων περιβαλλοντικής προστασίας. Αντιθέτως, όσο μεγαλύτερη είναι η προβλεπόμενη συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων σε μία περιοχή, τόσο αυξημένες πρέπει να είναι οι απαιτήσεις επιστημονικής τεκμηρίωσης, συνεχούς παρακολούθησης, προσαρμοστικής διαχείρισης και ουσιαστικής συμμετοχής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της κοινωνίας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης, της βιώσιμης ανάπτυξης και της χρηστής περιβαλλοντικής διακυβέρνησης.

Ζ. Ειδική παρατήρηση για τη ΣΜΠΕ των Περιοχών Επιτάχυνσης.

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που θα προηγηθεί του χαρακτηρισμού των Περιοχών Επιτάχυνσης οφείλει να εξετάζει το σύνολο των υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό ανάπτυξη ενεργειακών εγκαταστάσεων, καθώς και τις σωρευτικές επιπτώσεις τους στο φυσικό, πολιτιστικό και ανθρωπογενές περιβάλλον.

Περαιτέρω, κρίνεται αναγκαίο να προβλέπεται διαδικασία ουσιαστικής δημόσιας διαβούλευσης επί του περιεχομένου της ΣΜΠΕ, με ενεργό συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών, πριν από την έκδοση της σχετικής υπουργικής απόφασης, ώστε οι χωροταξικές επιλογές να στηρίζονται σε πλήρη γνώση των τοπικών ιδιαιτεροτήτων και των πραγματικών περιβαλλοντικών δεδομένων.

Η ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών κατά το στάδιο της στρατηγικής περιβαλλοντικής αξιολόγησης δεν αποτελεί απλώς διαδικαστική υποχρέωση, αλλά αναγκαία θεσμική προϋπόθεση για τη νομιμοποίηση των χωροταξικών επιλογών και την επίτευξη κοινωνικά βιώσιμης ενεργειακής μετάβασης

 

9. Έλεγχος Εφαρμογής των Περιβαλλοντικών Όρων και Ανάγκη Αποτελεσματικού Μηχανισμού Περιβαλλοντικής Εποπτείας

Α. Διαπίστωση

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αναγνωρίζει ότι η αποτελεσματικότητα του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον ορθό σχεδιασμό και τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, αλλά και από τη συστηματική παρακολούθηση της εφαρμογής των περιβαλλοντικών όρων και των πραγματικών επιπτώσεων που προκαλεί η λειτουργία των έργων.

Η ίδια η ΣΜΠΕ προτείνει την ανάπτυξη συστήματος περιβαλλοντικής παρακολούθησης, βασισμένου σε κατάλληλους περιβαλλοντικούς δείκτες, ώστε να καθίσταται δυνατή όχι μόνο η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων προστασίας αλλά και η έγκαιρη ανίχνευση δυσμενών περιβαλλοντικών εξελίξεων.

Ωστόσο, η περιβαλλοντική προστασία δεν ολοκληρώνεται με την έκδοση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ), αλλά προϋποθέτει ουσιαστικό και διαρκή έλεγχο της τήρησης των όρων αυτών καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής των έργων.

Η περιοδική συλλογή στοιχείων ή η εκ των υστέρων αξιολόγηση δεν επαρκεί για την έγκαιρη διαπίστωση και αντιμετώπιση περιβαλλοντικών παραβάσεων, ιδίως σε περιοχές όπου συγκεντρώνεται μεγάλος αριθμός ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Β. Διαπιστούμενο κανονιστικό κενό.

Από τη συγκριτική αξιολόγηση της ΣΜΠΕ και του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε. προκύπτει ότι δεν θεσπίζεται ολοκληρωμένος και μόνιμος μηχανισμός περιβαλλοντικής εποπτείας, ο οποίος να διασφαλίζει τη συνεχή παρακολούθηση της συμμόρφωσης των έργων προς τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους.

Παράλληλα, δεν προβλέπεται διαδικασία συστηματικής αξιολόγησης των σωρευτικών και συνδυασμένων επιπτώσεων που προκύπτουν από τη λειτουργία πολλαπλών ενεργειακών εγκαταστάσεων στην ίδια χωρική ενότητα, ούτε προβλέπεται μηχανισμός ενεργοποίησης διορθωτικών παρεμβάσεων όταν από τα δεδομένα της παρακολούθησης προκύπτει επιδείνωση της περιβαλλοντικής κατάστασης ή υπέρβαση της πραγματικής φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής.

Η έλλειψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις Περιοχές Καταλληλότητας, στις Περιοχές Προτεραιότητας και ιδίως στις Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε., όπου η συγκέντρωση ενεργειακών έργων είναι αυξημένη και οι σωρευτικές επιπτώσεις εξελίσσονται δυναμικά.

Γ. Γιατί το κενό αυτό δημιουργεί πρόβλημα

Η αποτελεσματικότητα της περιβαλλοντικής αδειοδότησης προϋποθέτει ότι οι περιβαλλοντικοί όροι δεν παραμένουν απλές κανονιστικές προβλέψεις αλλά εφαρμόζονται και ελέγχονται ουσιαστικά στην πράξη.

Η απουσία συνεχούς και αξιόπιστου μηχανισμού εποπτείας ενδέχεται να οδηγήσει:
• σε σταδιακή επιδείνωση της περιβαλλοντικής κατάστασης χωρίς έγκαιρη ανίχνευση,
• σε συσσώρευση σωρευτικών και συνδυασμένων επιπτώσεων που δεν είχαν προβλεφθεί κατά την αρχική αδειοδότηση,
• σε υπέρβαση της πραγματικής φέρουσας ικανότητας της περιοχής,
• σε ουσιώδη αλλοίωση του τοπίου και των οικοσυστημάτων,
• σε μείωση της αποτελεσματικότητας των μέτρων περιβαλλοντικής προστασίας,
• και σε αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης των τοπικών κοινωνιών προς τη διαδικασία χωροθέτησης και αδειοδότησης των έργων.

Η συνεχής περιβαλλοντική εποπτεία αποτελεί αναγκαία εφαρμογή της αρχής της πρόληψης και της προσαρμοστικής διαχείρισης, και της αρχής της προφύλαξης, όταν η επιστημονική αβεβαιότητα δεν επιτρέπει την ασφαλή πρόβλεψη των μελλοντικών επιπτώσεων καθώς επιτρέπει την αναθεώρηση των επιλογών όταν τα πραγματικά δεδομένα αποκλίνουν από τις αρχικές προβλέψεις.

Δ. Θεσμική πρόταση

Προτείνεται η θεσμοθέτηση ολοκληρωμένου συστήματος περιβαλλοντικής εποπτείας, το οποίο θα λειτουργεί σε μόνιμη βάση και θα υποστηρίζει τον συνεχή έλεγχο της εφαρμογής των περιβαλλοντικών όρων και της πραγματικής εξέλιξης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

Ο μηχανισμός αυτός θα πρέπει:
• να αξιοποιεί τα δεδομένα του προτεινόμενου Περιβαλλοντικού Παρατηρητηρίου,
• να παρακολουθεί τη συμμόρφωση των έργων προς τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους,
• να συνεκτιμά τις σωρευτικές και συνδυασμένες επιπτώσεις όλων των ενεργειακών υποδομών της ίδιας χωρικής ενότητας,
• να αξιολογεί διαρκώς τη φέρουσα ικανότητα και τον βαθμό χωρικού κορεσμού,
• να καταγράφει την εξέλιξη των επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα, στο τοπίο, στις χρήσεις γης και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων,
• να δημοσιοποιεί τα αποτελέσματα των ελέγχων μέσω ανοικτής ψηφιακής πλατφόρμας,
• και να ενεργοποιεί διαδικασία επανεκτίμησης και λήψης διορθωτικών μέτρων όταν οι δείκτες παρακολούθησης καταδεικνύουν δυσμενή μεταβολή της περιβαλλοντικής κατάστασης ή υπέρβαση προκαθορισμένων ορίων.

Η περιβαλλοντική εποπτεία πρέπει να λειτουργεί ως διαρκής διαδικασία διασφάλισης της βιώσιμης ανάπτυξης και όχι ως τυπικός διοικητικός έλεγχος περιορισμένος στον χρόνο έκδοσης της περιβαλλοντικής άδειας.

Ε. Συμπέρασμα

Η προστασία του περιβάλλοντος δεν εξαντλείται στη θέσπιση περιβαλλοντικών όρων ούτε στην αρχική περιβαλλοντική αξιολόγηση των έργων.

Απαιτείται αποτελεσματικός και διαρκής μηχανισμός περιβαλλοντικής εποπτείας, ο οποίος θα παρακολουθεί την πραγματική εφαρμογή των όρων, θα αξιολογεί τις σωρευτικές και συνδυασμένες επιπτώσεις, θα εντοπίζει έγκαιρα τις αποκλίσεις από τις αρχικές προβλέψεις και θα ενεργοποιεί τις αναγκαίες διορθωτικές παρεμβάσεις.

Η περιοδική καταγραφή περιβαλλοντικών δεικτών ανά διετία ή τετραετία δεν μπορεί να υποκαταστήσει έναν μηχανισμό συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης. Η αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει τη λειτουργία ενός διαρκούς συστήματος περιβαλλοντικής παρακολούθησης (monitoring),ικανού να εντοπίζει εγκαίρως τις μεταβολές της περιβαλλοντικής κατάστασης και να επιτρέπει την άμεση ενεργοποίηση των αναγκαίων διορθωτικών παρεμβάσεων πριν οι επιπτώσεις καταστούν μη αναστρέψιμες.

Μόνον υπό τις προϋποθέσεις αυτές μπορεί να διασφαλισθεί ότι η ανάπτυξη των έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας θα πραγματοποιείται με τρόπο συμβατό προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, της πρόληψης, της διαφάνειας, της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της ουσιαστικής προστασίας του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος.

 

10. Συμπεράσματα – Προτεινόμενες Νομοθετικές Βελτιώσεις

Α. Γενικό συμπέρασμα – Η κεντρική θέση της παρέμβασης

Από τη συγκριτική εξέταση του σχεδίου ΕΧΠ–Α.Π.Ε. και της συνοδευτικής Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων προκύπτει ότι, ενώ η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει και τεκμηριώνει κρίσιμους περιβαλλοντικούς κινδύνους και την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, οι διαπιστώσεις αυτές δεν αποτυπώνονται πάντοτε με αντίστοιχη δεσμευτικότητα στις κανονιστικές ρυθμίσεις του σχεδίου.

Η παρούσα παρέμβαση επιδιώκει να συμβάλει στη γεφύρωση του κενού μεταξύ επιστημονικής τεκμηρίωσης και κανονιστικής ρύθμισης, μέσω της ενσωμάτωσης μηχανισμών πρόληψης, συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης, προσαρμοστικής διαχείρισης και έγκαιρης διοικητικής παρέμβασης.

Κεντρική θέση της παρούσας παρέμβασης είναι ότι ούτε ο χωρικός κορεσμός ούτε η φέρουσα ικανότητα μπορούν να αντιμετωπίζονται ως στατικά μεγέθη που προσδιορίζονται άπαξ κατά τον αρχικό σχεδιασμό. Αντιθέτως, αποτελούν δυναμικές παραμέτρους του χωρικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού, οι οποίες οφείλουν να παρακολουθούνται συνεχώς και να οδηγούν, όταν το επιβάλλουν τα πραγματικά δεδομένα, σε επανεκτίμηση και προσαρμογή των χωροταξικών επιλογών, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης, της βιώσιμης ανάπτυξης και της προσαρμοστικής περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί στατικό χωροταξικό γεγονός αλλά διαρκή διαδικασία, η οποία απαιτεί ένα δυναμικό σύστημα περιβαλλοντικής διακυβέρνησης, βασισμένο στην επιστημονική τεκμηρίωση, στη συνεχή παρακολούθηση, στη διαφάνεια, στη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών και στην προσαρμοστική αναθεώρηση των χωροταξικών επιλογών όταν τα πραγματικά δεδομένα το επιβάλλουν.

Περαιτέρω, από την εξέταση του υπό διαβούλευση σχεδίου δεν προκύπτει με επαρκή σαφήνεια ο τρόπος με τον οποίο οι προτεινόμενες ρυθμίσεις αντιμετωπίζουν τις δυσλειτουργίες και τα φαινόμενα σωρευτικής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης που έχουν ήδη αναδειχθεί κατά την εφαρμογή του ισχύοντος χωροταξικού πλαισίου.

Η εισαγωγή νέων κατηγοριών χωρικής οργάνωσης, όπως οι Περιοχές Καταλληλότητας, Προτεραιότητας και Επιτάχυνσης, δεν αρκεί αφ’ εαυτής για την αποτροπή της επανάληψης των ίδιων προβλημάτων, εφόσον δεν συνοδεύεται από δεσμευτικούς μηχανισμούς συνεχούς παρακολούθησης, επανεκτίμησης της φέρουσας ικανότητας, αξιολόγησης των σωρευτικών και συνδυασμένων επιπτώσεων και έγκαιρης προσαρμογής του σχεδιασμού.

Β. Συνοπτική καταγραφή των βασικών νομοθετικών βελτιώσεων

Προτείνεται η συμπλήρωση του σχεδίου με τις ακόλουθες βασικές θεσμικές παρεμβάσεις:
1. Θεσμοθέτηση μόνιμου Περιβαλλοντικού Παρατηρητηρίου για τις Περιοχές Καταλληλότητας, Προτεραιότητας και Επιτάχυνσης Α.Π.Ε.
2. Θεσμοθέτηση μηχανισμού συνεχούς εκτίμησης των σωρευτικών και συνδυασμένων επιπτώσεων όλων των ενεργειακών εγκαταστάσεων και των συνοδών έργων σε επίπεδο χωρικής ενότητας.
3. Καθορισμός αντικειμενικής και επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας προσδιορισμού και συνεχούς επανεκτίμησης της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής.
4. Θεσμοθέτηση μηχανισμού συνεχούς αξιολόγησης του βαθμού χωρικού κορεσμού, ανεξαρτήτως τεχνολογίας, με συνεκτίμηση του συνόλου των ενεργειακών υποδομών.
5. Υποχρεωτική συνεκτίμηση της συνδυασμένης παρουσίας αιολικών εγκαταστάσεων, φωτοβολταϊκών σταθμών, εγκαταστάσεων αποθήκευσης και συνοδών έργων κατά τον χωροταξικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό.
6. Ενίσχυση της προστασίας του τοπίου μέσω συστηματικής αξιολόγησης της συνολικής σωρευτικής οπτικής επιβάρυνσης, αναγνωρίζοντας το τοπίο ως αυτοτελές αντικείμενο χωροταξικής πολιτικής.
7. Καθιέρωση ειδικού καθεστώτος περιβαλλοντικής εποπτείας, συνεχούς παρακολούθησης και περιοδικής επανεκτίμησης στις Περιοχές Επιτάχυνσης Α.Π.Ε, δεδομένου ότι η αυξημένη αναπτυξιακή πίεση επιβάλλει αυξημένο και όχι ηπιότερο επίπεδο περιβαλλοντικής προστασίας και αντίστοιχα αυξημένες εγγυήσεις περιβαλλοντικής εποπτείας .
8. Δημιουργία αποτελεσματικού μηχανισμού ελέγχου εφαρμογής των περιβαλλοντικών όρων και ενεργοποίησης διορθωτικών μέτρων όταν διαπιστώνονται αποκλίσεις.
9. Ρητή πρόβλεψη ότι, όταν οι περιβαλλοντικοί δείκτες ή τα αποτελέσματα της παρακολούθησης καταδεικνύουν υπέρβαση προκαθορισμένων ορίων, επιδείνωση της περιβαλλοντικής κατάστασης ή τάση υπέρβασης της πραγματικής φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής, ενεργοποιείται υποχρεωτικά διαδικασία επανεκτίμησης του χωροταξικού σχεδιασμού και λήψης των αναγκαίων διορθωτικών μέτρων.

Γ. Θεσμική συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της τοπικής κοινωνίας

Η αποτελεσματική προστασία του περιβάλλοντος προϋποθέτει όχι μόνο επιστημονική τεκμηρίωση και διοικητική εποπτεία αλλά και ουσιαστική θεσμική συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της τοπικής κοινωνίας.

Η άμεση γνώση των τοπικών συνθηκών και η συνεχής παρουσία των τοπικών φορέων μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών μεταβολών.

Η συμμετοχή τους στη διαδικασία εκπόνησης των Στρατηγικών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, στον καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης και στη λειτουργία των μηχανισμών περιβαλλοντικής παρακολούθησης αποτελεί προϋπόθεση αποτελεσματικής περιβαλλοντικής προστασίας, κοινωνικής αποδοχής και θεσμικής διαφάνειας και όχι απλώς στοιχείο δημοκρατικής νομιμοποίησης. Η θεσμική αυτή συμμετοχή μπορεί να υλοποιηθεί ιδίως μέσω της λειτουργίας του προτεινόμενου Περιβαλλοντικού Παρατηρητηρίου, στο οποίο θα συμμετέχουν, με σαφώς καθορισμένο ρόλο, εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας και της κοινωνίας των πολιτών. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζονται η διαφάνεια, η επιστημονική τεκμηρίωση, η κοινωνική λογοδοσία και η έγκαιρη ανίχνευση περιβαλλοντικών μεταβολών, ώστε το σύστημα περιβαλλοντικής παρακολούθησης να λειτουργεί ως πραγματικός μηχανισμός πρόληψης και προσαρμοστικής διαχείρισης και όχι ως απλή διαδικασία συλλογής στοιχείων.

Σε όλη τη δομή του σχεδίου αναδεικνύεται το δημόσιο συμφέρον της ενεργειακής μετάβασης, όμως δεν αποσαφηνίζεται επαρκώς πώς η μετάβαση αυτή υπηρετεί και το συμφέρον των τοπικών κοινωνιών που καλούνται να υποδεχθούν τη χωρική συγκέντρωση των έργων ΑΠΕ . Αυτό είναι ζήτημα όχι μόνο κοινωνικό αλλά και χωροταξικό. Η χωροταξία δεν ρυθμίζει αφηρημένα τον χώρο. Ρυθμίζει τον χώρο ως πεδίο ζωής, παραγωγής, πολιτισμού και κοινωνικής συνοχής.

Επομένως, η θεσμική συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών δεν αποτελεί μόνο διαδικαστική εγγύηση δημοκρατικής νομιμοποίησης ούτε περιορίζεται στη διατύπωση γνώμης κατά τη λήψη των αποφάσεων. Αποτελεί ουσιώδη προϋπόθεση για την προστασία του τοπικού συμφέροντος και των δικαιωμάτων των κατοίκων των περιοχών που υποδέχονται ενεργειακές εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας, διασφαλίζοντας ότι η επιδίωξη του γενικού δημοσίου συμφέροντος της ενεργειακής μετάβασης συμβιβάζεται με τη διατήρηση της περιβαλλοντικής, κοινωνικής, παραγωγικής – οικονομικής και πολιτιστικής φυσιογνωμίας των τοπικών κοινωνιών.

Δ. Καταληκτική θέση

1. Οι προτεινόμενες βελτιώσεις δεν αποσκοπούν στην παρεμπόδιση της ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αλλά στη διασφάλιση ότι η ενεργειακή μετάβαση θα πραγματοποιηθεί με όρους χωρικής ισορροπίας, περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, κοινωνικής αποδοχής και ασφάλειας δικαίου.

2. Η επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης προϋποθέτει χωροταξικό σχεδιασμό που να στηρίζεται στην επιστημονική τεκμηρίωση, στη συνεχή περιβαλλοντική παρακολούθηση, στην εκτίμηση των σωρευτικών και συνδυασμένων επιπτώσεων, στη διαφάνεια, στην προστασία του τοπίου και στην ουσιαστική συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των τοπικών κοινωνιών.

3. Κεντρική θεσμική παραδοχή της παρούσας παρέμβασης είναι ότι η φέρουσα ικανότητα, ο χωρικός κορεσμός και οι σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις είναι εξελισσόμενες έννοιες και δεν αποτελούν στατικά μεγέθη και δεν αποτελούν στατικά μεγέθη που προσδιορίζονται άπαξ κατά τον αρχικό σχεδιασμό. Αντιθέτως, συνιστούν δυναμικές παραμέτρους του χωρικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού, οι οποίες οφείλουν να παρακολουθούνται συνεχώς και να μπορούν να οδηγούν, όταν το επιβάλλουν τα πραγματικά δεδομένα, σε επανεκτίμηση και προσαρμογή των χωροταξικών επιλογών, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης, της προφύλαξης, της βιώσιμης ανάπτυξης και της προσαρμοστικής περιβαλλοντικής διαχείρισης.

Η παρούσα παρέμβαση δεν αμφισβητεί την αναγκαιότητα της ενεργειακής μετάβασης ούτε την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Επισημαίνει όμως ότι η δημιουργία νέων κατηγοριών χωρικού σχεδιασμού, όπως οι Περιοχές Καταλληλότητας, Προτεραιότητας και Επιτάχυνσης, δεν αρκεί αφ’ εαυτής για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που ανέδειξε η εφαρμογή του ισχύοντος πλαισίου. Χωρίς δυναμική παρακολούθηση της φέρουσας ικανότητας, συνεχή εκτίμηση των σωρευτικών και συνδυασμένων επιπτώσεων, αποτελεσματικούς μηχανισμούς προσαρμοστικής διαχείρισης και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, υφίσταται ο κίνδυνος οι ήδη διαπιστωμένες περιβαλλοντικές και χωρικές πιέσεις όχι μόνο να μην αντιμετωπισθούν αλλά να ενταθούν.

Ε. Η Περιφερειακή Ενότητα Κορινθίας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής των ανωτέρω προβληματισμών

Οι ανωτέρω γενικοί προβληματισμοί αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας, η οποία, σύμφωνα με το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Α.Π.Ε., περιλαμβάνει σημαντικό αριθμό Περιοχών Καταλληλότητας για την ανάπτυξη χερσαίων αιολικών εγκαταστάσεων, μεταξύ των οποίων και περιοχές εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Κορινθίων και ειδικότερα της Δημοτικής Ενότητας Τενέας.

Η περιοχή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής των ζητημάτων που αναπτύσσονται στην παρούσα παρέμβαση αναφορικά με τη φέρουσα ικανότητα, τις σωρευτικές και συνδυασμένες επιπτώσεις, τον χωρικό κορεσμό και την ανάγκη συνεχούς περιβαλλοντικής παρακολούθησης.

Η ήδη υφιστάμενη ή αδειοδοτημένη συγκέντρωση αιολικών εγκαταστάσεων, φωτοβολταϊκών σταθμών, εγκαταστάσεων αποθήκευσης, υποσταθμών και δικτύων μεταφοράς αναδεικνύει την ανάγκη συνολικής αξιολόγησης όλων των ενεργειακών υποδομών ως ενιαίου χωρικού συστήματος και όχι ως αποσπασματικών έργων.

Η εμπειρία της περιοχής καταδεικνύει επίσης τις συνέπειες της μακράς καθυστέρησης ολοκλήρωσης της αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, καθώς και τον κίνδυνο περαιτέρω επιβάρυνσης μέσω των μεταβατικών διατάξεων, γεγονός που καθιστά ακόμη επιτακτικότερη την ανάγκη διαρκούς παρακολούθησης και προσαρμοστικής διαχείρισης.

«Ανάγκη ιδιαίτερης στάθμισης κατά τον ενδεχόμενο χαρακτηρισμό ως Περιοχής Επιτάχυνσης Α.Π.Ε.»

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, η ευρύτερη περιοχή της Δημοτικής Ενότητας Τενέας και ιδίως οι περιοχές , που ήδη συγκεντρώνουν σημαντικό αριθμό ενεργειακών εγκαταστάσεων. θα πρέπει στο πλαίσιο της εκπόνησης της ΣΜΠΕ , που προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης Α.Π.Ε, να αποτελέσουν αντικείμενο ιδιαίτερα αυστηρής και εμπεριστατωμένης περιβαλλοντικής και χωροταξικής αξιολόγησης ως προς τη φέρουσα ικανότητα, τον βαθμό χωρικού κορεσμού και τις σωρευτικές και συνδυασμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Η αξιολόγηση αυτή δεν θα πρέπει να περιορίζεται στην καταλληλότητα της περιοχής για την ανάπτυξη νέων έργων Α.Π.Ε, αλλά να εξετάζει τη συνολική περιβαλλοντική κατάσταση που έχει ήδη διαμορφωθεί από τις υφιστάμενες και αδειοδοτημένες ενεργειακές εγκαταστάσεις, σε συνδυασμό με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής, όπως η βιοποικιλότητα, το τοπίο, η πολιτιστική κληρονομιά, οι παραδοσιακές ξερολιθιές, τα μυκηναϊκά μονοπάτια και η λειτουργία του Αστεροσκοπείου Στεφανίου.

Εφόσον από την ανωτέρω στρατηγική αξιολόγηση προκύπτει ότι η πραγματική φέρουσα ικανότητα της περιοχής έχει ήδη προσεγγίσει ή υπερβεί τα όριά της ή ότι η περαιτέρω συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων ενδέχεται να επιφέρει μη αναστρέψιμη υποβάθμιση του φυσικού ή ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, η Διοίκηση οφείλει, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της βιώσιμης ανάπτυξης, να εξετάσει ακόμη και τον μη χαρακτηρισμό της περιοχής ως Περιοχής Επιτάχυνσης Α.Π.Ε σύμφωνα και με τις αρχές της πρόληψης, της προφύλαξης και της βιώσιμης ανάπτυξης.

Ειδική περίπτωση: η ανάγκη χωροταξικής προστασίας του Αστεροσκοπείου Στεφανίου

Η ιδιαίτερη επιστημονική του και οι ειδικές απαιτήσεις προστασίας του νυχτερινού ουρανού επιβάλλουν την πρόβλεψη ειδικών χωροταξικών ρυθμίσεων στο πλαίσιο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου και της μελλοντικής διαδικασίας καθορισμού Περιοχών Επιτάχυνσης Α.Π.Ε. Ειδικότερα, κρίνεται αναγκαία η θέσπιση ειδικής ζώνης χωροταξικής προστασίας ή ειδικών περιορισμών χωροθέτησης ενεργειακών εγκαταστάσεων στην ευρύτερη περιοχή επιρροής του Αστεροσκοπείου, ώστε να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη άσκηση της επιστημονικής και ερευνητικής του αποστολής και να προστατεύεται ένας εθνικής σημασίας ερευνητικός πόρος.

Για τον λόγο αυτό, κρίνεται αναγκαίο το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο και η μελλοντική διαδικασία καθορισμού Περιοχών Επιτάχυνσης να προβλέπουν ειδικές χωροταξικές ρυθμίσεις προστασίας για την ευρύτερη περιοχή επιρροής του Αστεροσκοπείου, με αυτοτελή και συνολική αξιολόγηση των επιπτώσεων όλων των υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και σχεδιαζόμενων ενεργειακών εγκαταστάσεων, καθώς και με θεσμική συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης πρώτου και δεύτερου βαθμού κατά την εκπόνηση της αντίστοιχης Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.

Η περίπτωση της Περιφερειακής Ενότητας Κορινθίας καταδεικνύει ότι οι προτεινόμενες θεσμικές βελτιώσεις δεν αποτελούν θεωρητικές επεξεργασίες αλλά αναγκαίες παρεμβάσεις για την πρόληψη του χωρικού κορεσμού, τη διασφάλιση της φέρουσας ικανότητας, την προστασία του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος και την επίτευξη μιας ενεργειακής μετάβασης με όρους βιώσιμης ανάπτυξης, κοινωνικής ισορροπίας και θεσμικής ασφάλειας.

Η συγκεκριμένη περίπτωση επιβεβαιώνει ότι η αποτελεσματικότητα του νέου χωροταξικού πλαισίου θα κριθεί όχι μόνο από την ταχύτητα ανάπτυξης των έργων Α.Π.Ε., αλλά πρωτίστως από την ικανότητά του να διατηρεί διαχρονικά την ισορροπία μεταξύ ενεργειακής ανάπτυξης, περιβαλλοντικής προστασίας και ποιότητας ζωής των τοπικών κοινωνιών.

19-6-2026

Η Επιτροπή Κατοίκων της Δημοτικής Κοινότητας Στεφανίου του Δήμου Κορινθίων

Γ. Ζούζα, Πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Στεφανίου

Α. Παπαντωνίου, Πρόεδρος του Μορφωτικού & Εκπολιτιστικού Συλλόγου Στεφανίου Κορινθίας

Φ. Γκρούτση, Μέλος

Α. Κωστούλης, Μέλος

 

 

 

 

[Αγροτοκτηνοτροφικός Σύλλογος Νότιας Καρυστίας]

Ενστάσεις – Προτάσεις επί του σχεδίου «Αξιολόγηση και Αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ – ΑΠΕ) – Στρατηγική μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων» του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατόπιν της εισήγησης του Δημάρχου Καρύστου και Προέδρου της Επιτροπής Ενέργειας και Περιβάλλοντος της ΚΕΔΕ βάσει της οποίας η Επιτροπή ομόφωνα διαφωνεί με το υπό διαβούλευση σχέδιο

Η περίπτωση της υπερκορεσμένης Καρυστίας ως Σύμβολο της Άναρχης Χωροθέτησης ΑΠΕ

Με την παρούσα παρέμβαση ως Δήμος Καρύστου διαφωνούμε με το υπό διαβούλευση σχέδιο και καταθέτουμε τις θεσμικές και νομικές μας αντιρρήσεις, αιτούμενοι την άμεση τροποποίηση και συμπλήρωση συγκεκριμένων διατάξεων με βάση το Σύνταγμα, το Ενωσιακό Δίκαιο και την πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ).

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται με τεράστια και αδικαιολόγητη καθυστέρηση ετών, αφήνοντας πίσω του μια ήδη συντελεσμένη και μη αναστρέψιμη περιβαλλοντική καταστροφή στην Καρυστία. Η καθυστέρηση αυτή παραβιάζει ευθέως τη ρητή επιταγή του Άρθρου 5 παρ. 5 του Νόμου 4447/2016, ο οποίος επιβάλλει την αναθεώρηση Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων ανά πενταετία.

Η περίπτωση της Καρυστίας αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της άναρχης υπερσυγκέντρωσης ΒAΠΕ στην Ελλάδα. Η Νότια Εύβοια έχει μετατραπεί εδώ και χρόνια σε μια απέραντη «βιομηχανική ζώνη» παραγωγής ενέργειας, γεγονός που αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες της έλλειψης σχεδιασμού.΄Αυτή τη στιγμή στον Δήμο Καρύστου είναι ήδη εγκατεστημένες 528 ανεμογεννήτριες, ενώ αλλες 195 έχουν αδεια παραγωγού και 68 βρίσκονται υπό αξιολόγηση.

Σήμερα, το ζήτημα της Νότιας Εύβοιας συμπυκνώνει ακριβώς τις τρεις μεγάλες συγκρούσεις που το νέο χωροταξικό φιλοδοξεί να ρυθμίσει:

1.  Ανεμογεννήτριες σε Προστατευόμενες Περιοχές NATUR

Στον Δήμο Καρύστου, εκατοντάδες ανεμογεννήτριες έχουν εγκατασταθεί μέσα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα και ζώνες προστασίας NATURA, όπως το εμβληματικό όρος Όχη. Οι επεμβάσεις αυτές (διανοίξεις τεράστιων δρόμων, εκσκαφές, δίκτυα μεταφοράς κλπ.) αλλοίωσαν ανεπανόρθωτα τη βιοποικιλότητα και τους βιοτόπους σπάνιων ειδών.

Το νέο πλαίσιο εισάγει περιορισμούς και απαγορεύσεις στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας NATURA, αναγνωρίζοντας έστω και αργά ότι η «πράσινη» ενέργεια δεν μπορεί να καταστρέφει το ίδιο το φυσικό περιβάλλον. Aφήνει όμως δυστυχώς «παράθυρα» για εγκατάσταση αιολικών σταθμών δίπλα σε προστατευόμενες περιοχές ή σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά.

2.  Ισοπέδωση σε μεγάλα υψόμετρα (Άνω των 1.200 μέτρων

Οι κορυφογραμμές του όρους ‘Οχη, που ξεπερνούν σε αρκετά σημεία τα 1.200 μέτρα, εχουν ήδη θηριώδεις κατασκευές που άλλαξαν μόνιμα το ανάγλυφο τους. Το νέο πλαίσιο θεσπίζει την οριζόντια απαγόρευση για νέα αιολικά έργα σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. ‘Ομως για την Καρυστία η ρύθμιση αυτή έρχεται αφού η υποβάθμιση έχει ήδη γίνει. Το γεγονός ότι το νέο χωροτάξικό δεν αγγίζει τις αδειοδοτημένες και προς αδειοδότηση βιομηχανικές αιολικές εγκαταστάσεις αναιρεί στην πράξη την απαγόρευση σε αυτά τα υψόμετρα.

3.  Σύγκρουση με την Τουριστική και Οικονομική Ανάπτυξ

Η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία έχουν δεχτεί μεγάλο πλήγμα λόγω της εκχέρσωσης χιλιάδων στρεμμάτων βοσκοτόπων και μελισσοτόπων. Σε αυτούς τους βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας απασχολούνται πάνω από 1.000 οικογένειες. Η Νότια Εύβοια διαθέτει επίσης τεράστιο τουριστικό εκτόπισμα (παραλίες, μονοπάτια, Δρακόσπιτα κλπ). Η οπτική και ακουστική όχληση από τις ανεμογεννήτριες που «αγγίζουν» τουριστικές ζώνες, οικισμούς και αρχαιολογικούς χώρους υποβάθμισε το τουριστικό προϊόν και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Καρυστία είναι ότι οι διατάξεις του νέου χωροταξικού δεν έχουν αναδρομική ισχύ. Αυτό σημαίνει ότι τα εκατοντάδες έργα που λειτουργούν ήδη ή έχουν λάβει οριστικές εγκρίσεις (πριν τη θεσμοθέτηση του νέου πλαισίου) θα παραμείνουν στη θέση τους ακόμα και αν έρχονται σε αντίθεση με αυτές τις νέες διατάξεις. Το νέο πλαίσιο θα λειτουργήσει ως «φρένο» μόνο για τη μελλοντική επέκταση, αφήνοντας στην Καρυστία το δύσκολο έργο της διαχείρισης μιας ήδη βιομηχανοποιημένης φύσης. Ο Δήμος Καρύστου έχει τα τελευταία χρόνια επανειλημμένα ομόφωνα αποφασίσει και θέσει υπ’ όψιν της κεντρικής διοίκησης την εναντίωση του σε οποιδήποτε νέα εγκατάσταση βιομηχνικών αιολικών μονάδων και αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες) και επί τη ευκαιρία και μελλοντικών σχεδίων εγκτάστασης πυρηνικού σταθμού στην περιοχή.

Πρόταση 1: Εφαρμογή των νέων περιορισμών και σε εκκρεμείς αιτήσεις που έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού. Μηδενικό περιθώριο νέας εγκατάστασης για τον Δήμο Καρύστου λόγω πρότερου υπερκορεσμού για κάθε μορφή βιομηχανικών ΑΠΕ. Η πρόβλεψη του σχεδίου να εξαιρέσει από τους νέους περιορισμούς ακόμα και τα έργα που έχουν ήδη καταθέσει «πλήρη φάκελο» —ανεξάρτητα από το τελικό στάδιο αδειοδότησής τους— ακυρώνει την ουσία του νέου ΕΧΠ. Το ίδιο ισχύει και για έργα που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ).

Πρόταση 2: Υποχρέωση αποξήλωσης και πλήρους αποκατάστασης του φυσικού τοπίου για όσες ανεμογεννήτριες ολοκληρώνουν τον κύκλο ζωής τους (20ετία), χωρίς αυτόματο δικαίωμα αντικατάστασης (repowering). Πολλοί παλαιοί αιολικά σταθμοί πλησιάζουν στη συμπλήρωση της 20ετίας. Η αυτόματη αντικατάστασή τους με ανεμογεννήτριες νέας τεχνολογίας (διπλάσιου ή τριπλάσιου μεγέθους) θα επιφέρει νέο, βαρύτερο γύρο περιβαλλοντικής υποβάθμισης στην περιοχή.

Πρόταση 3: Επιβολή ειδικού ανταποδοτικού τέλους «περιβαλλοντικής αποκατάστασης» στις εταιρείες που λειτουργούν ήδη έργα εντός NATURA. Τα έσοδα αυτά θα αποδίδονται απευθείας στην τοπική αυτοδιοίκηση με αποκλειστικό σκοπό τη χρηματοδότηση έργων περιβαλλοντικής αποκατάστασης και την στήριξη της τοπικής οικονομίας.

Αύξηση των ανταποδοτικών τελών στο 6% και ειδική μέριμνα για όλη την επικράτεια του Δήμου Καρύστου για δραστική μείωση του κόστους του ρεύματος για όλους τους κατοίκους, λόγω του υπερκορεσμού σε έργα ΑΠΕ.

Πρόταση 4: Υποχρεωτικό αναδρομικό περιβαλλοντικό έλεγχο εντός ενός έτους από τη θεσμοθέτηση του πλαισίου για όλα τα υφιστάμενα αιολικα της Καρυστίας, με σκοπό την επιβολή πρόσθετων μέτρων μείωσης θορύβου (π.χ. αυτόματη παύση λειτουργίας σε ώρες κοινής ησυχίας ή συγκεκριμένες διευθύνσεις ανέμου κ.α). Επίσης προτείνουμε συνολική Περιβαλλοντική Μελέτη Επιπτώσεων για τις ήδη εγκατεστημένες μονάδες.

Πρόταση 5: Επιβολή άμεσης αναστολής στην έκδοση νέων αδειών, καθώς και στην υλοποίηση των ήδη εκδοθεισών αδειών για αυτόνομους σταθμούς αποθήκευσης (μπαταρίες) εντός των ορίων του Δήμου Καρύστου. ‘Ηδη δύο σταθμοί ετοιμαζονται να εγκαταστηθούν στην Όχη εντός NATURA σε υψόμετρο 1.200μ. Επίσης προτείνουμε θέσπιση ελάχιστης ασφαλούς απόστασης τουλάχιστον 5 χιλιομέτρων για οποιονδήποτε σταθμό μπαταριών από τα όρια οικισμών, δασικών εκτάσεων, πηγών ύδρευσης και προστατευόμενων περιοχών.

Πρόταση 6: Για τη διασφάλιση των τοπικών παραγωγικών δραστηριοτήτων (κτηνοτροφία, μελισσοκομία, τουρισμός κλπ.), καθίσταται θεσμικά αναγκαία η υποχρεωτική και δεσμευτική γνωμοδότηση των οικείων Δήμων κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης έργων ΑΠΕ. Για τον Δήμο Καρύστου, η συμμετοχή αυτή τελεί υπό την αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση του μηδενικού περιθωρίου για νέες εγκαταστάσεις λόγω ήδη υπαρκτού κορεσμού.

 

[ΕΛΕΝΗ ΤΣΙΡΙΓΩΤΗ]

Συμφωνώ με την παρέμβαση του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

———————————————————-

 

Μαρία Καραμανώφ

Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.

Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

 

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000

CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

 

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

 

1. 3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

 

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

 

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

 

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

 

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

 

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

 

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

 

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021

https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

 

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022

https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

 

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

 

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis

«Outcomes of UNEA-6»

https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes

https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

 

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023

https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

 

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019

https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

 

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

 

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

 

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020

https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

 

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

 

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

 

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

 

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

 

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

 

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022

https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

 

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

 

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

 

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

 

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

 

———————————————————-

 

Γεώργιος Χριστοφορίδης

Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.

Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:

-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,

-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,

-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,

-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,

-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

 

1. «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.

α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000.  Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.

Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.

Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ  ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.

Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

 

2. ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.

α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.

Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».

Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.

Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.

β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.

Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.

Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

 

3. Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

 

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.

Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.

Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.

Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.

Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.

Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

 

4. Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

 

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.

Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.

Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.

Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.

Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να  καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

 

5. Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

 

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.

Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.

Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :

Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !

Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.

Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.

Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.

Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

 

6. Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

 

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

 

7. Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

 

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα  υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

 

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.

———————————————————-

 

Σοφία Παυλάκη

Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

 

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

 

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

 

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

 

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

 

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία  αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

 

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

 

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

 

1. Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

 

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

 

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

 

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

 

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

 

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

 

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

 

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

 

2. Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

 

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές, δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

 

3. Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

 

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

 

4. Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

 

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο  αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

 

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:

– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).

– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).

– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

 

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

 

5. Φέρουσα ικανότητα

 

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

 

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

 

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

 

6. Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

 

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

 

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ  στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

 

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

 

7. Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

 

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

 

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

 

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την  περιβαλλοντική νομοθεσία.

 

8. Οδοποιία

 

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

 

9. Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

 

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

 

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

 

10. Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

 

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

 

11. Γενίκευση των ΜΥΗΕ

 

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

 

12. Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

 

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

 

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

 

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

 

13. Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

 

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

 

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική,  αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

 

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

 

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

 

14. Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

 

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

 

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

 

15. Δημόσια διαβούλευση

 

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

 

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

 

16. Ομολογία κακής νομοθέτησης

 

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

 

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

 

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

 

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

 

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει  ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

 

Συμπέρασμα

 

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

———————————————————-

 

Χάρις Γιαννοπούλου

Πυρηνική ιατρός

 

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων

και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

 

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.

Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.

Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.

Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.

Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.

Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

 

Αρχή της προφύλαξης

Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

 

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

 

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

 

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

 

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

 

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

 

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

 

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

 

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

 

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

 

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

 

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

 

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.

2022;130(7):76001.

 

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

 

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

 

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

 

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

 

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

 

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

 

 

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

 

 

[Ελισάβετ Αναγνώστου]

Στο Νέο Χωροταξικό ενυπάρχουν αρκετά θετικά στοιχεία, όμως ταυτόχρονα προβλέπονται εξαιρέσεις οι οποίες ακυρώνουν στην πράξη τις όποιες καλές προθέσεις.

Συγκεκριμένα:

Εξαιρούνται έργα που λειτουργούν ήδη, καθώς και όσα βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης. Δηλαδή έργα που είτε έχουν λάβει ήδη άδεια (ΑΕΠΟ) είτε έχουν Εγκριση Τυπικής Πληρότητας του Φακέλου Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης. Δεν υπάρχει αναφορά για τις δεκάδες αιτήσεις για μικρά Υδροηλεκτρικά στα ποτάμια. Στον ορεινό όγκο της Νότιας Πίνδου υπάρχουν ήδη μελέτες αιολικών που βρίσκονται σε διάφορα στάδια διαβούλευσης και ελέγχου πληρότητας φακέλων, στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση ή στο Υπουργείο Ενέργειας, οι οποίες εκκρεμούν χωρίς να εντάσσονται στις απαγορεύσεις του νέου νομοσχεδίου.

Αυτό δημιουργεί ένα τεράστιο αίσθημα Αδικίας για το περιβάλλον της Πίνδου και των Αγράφων.

Πρόκειται για ξεπούλημα όλου του ορεινού όγκου προς όφελος των επενδυτών με ανυπολόγιστες συνέπειες στην κτηνοτροφία, μελισσοκομία, πανίδα και βιοποικιλότητα καθώς και στον οικοτουρισμό.

Είναι απορίας άξιον το γεγονός πως ενώ το Νέο Χωροταξικό αναγνωρίζει λάθη του προηγούμενου που ίσχυε και βάζει αυστηρότερους όρους δεν ισχύει ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ ώστε να λυτρώσει τις περιοχές που κινδυνεύουν με αντιπεριβαλλοντικές παρεμβάσεις. Ολες οι μελέτες ΑΠΕ, άσχετα αν έχουν πάρει ΑΕΠΟ ( Αποφάσεις Εγκρισης Περιβαλλοντικών Ορων) ή αν είναι σε διαβούλευση ή αν ελέγχονται στις υπηρεσίες του ΥΠΕΝ, είναι σωστό και δίκαιο να κριθούν σύμφωνα με την φιλοσοφία και τους όρους του Νέου Χωροταξικού.

Η Πίνδος και τα Αγραφα αποτελούν ορεινά οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας και θα έπρεπε να εξαιρούνται από εγκαταστάσεις ΑΠΕ, την στιγμή  μάλιστα που  γνωρίζουμε πως τα υπάρχοντα έργα ΑΠΕ επαρκούν για τις εγχώριες ενεργειακές ανάγκες.

Η Ανάπτυξη του ορεινού όγκου, η αποτροπή της ερημοποίησης της υπαίθρου με εργαλεία όπως τον οικοτουρισμό, την επισκεψιμότητα του Γεωπάρκου Μετεώρων και Πύλης προυποθέτει την απαγόρευση κάθε δραστηριότητας έργων ΑΣΠΗΕ.

[ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Α ΠΑΓΚΑΛΟΣ]

========================================================================
ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).

========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

• Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
• Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
• Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
• Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
• Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.

Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================

► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
——————————————————————

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.

► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
————————————————————-

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.

► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
——————————————————————–

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.

► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
————————————————————————

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή ‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.

► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
————————————————————————

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.

► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
———————————

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.

► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
————————————————————-

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’ (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.

► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
———————————————————

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.

► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
————————————————————————

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
————————————————————

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.

► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
—————————————–

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.

► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
—————————————————-

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.

► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
——————————————–

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).

► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
—————————————————-

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.

► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
————————————————————————

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.

► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
————————————————————————

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

• Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
• Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
• Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
• Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
• Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
• Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.

► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
————————————————————————

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.

► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
————————————————————————

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.

► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
—————————————————–

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

• Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
• Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
• Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
• Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ’ αόριστον.
• Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
————————————————————-

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.

========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================

► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
————————————————

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.

► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
————————————————

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.

► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
——————————

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.

► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
——————————————————

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου ‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.

► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
————————————————————————

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.

► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
——————————————————————-

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.

► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
————————————————————-

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.

========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================

► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
———————————

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.

► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
——————————————

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

——————————————

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

——————————————

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

——————————————

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

——————————————

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

——————————————

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.

► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
——————————————————–

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.

► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
———————————————-

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).

► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
———————————————————

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.

========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================

► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
—————————————————

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.

► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
—————————————————

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.

► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
———————————-

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.

► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
———————————————-

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.

► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
————————————————————————

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

• τον αριθμό ανεμογεννητριών,
• την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
• την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
• το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
• το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
• τον αριθμό υποσταθμών,
• το μήκος γραμμών μεταφοράς,
• την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
• τα έργα repowering,
• τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================

► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
————————————————————-

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.

► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
—————————————–

Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.

► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
———————————————-

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.

► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
—————————————————————–

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.

========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.

========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:

========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Γερμανία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.

Γαλλία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.

Ισπανία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.

Αυστρία
—————————–

Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.

========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================

► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
—————————–

– Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
– Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
– Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
– UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
– European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
– World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
– Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
– Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
—————————

– Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
– Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
– Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
– Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
– Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
– Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
– Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
– Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
– Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
– Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
– Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
– EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
– Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114).
– ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
– ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
– Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
———————————

– Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
– savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
– Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
– Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
– Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
– Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
– Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
– Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.

========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου.

11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΚΑΡΑΦΕΡΙΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ]

Συντάσσομαι πλήρως τις απόψεις του Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου Χαλκίδας, όπως αυτές ακολουθούν :

========================================================================
ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας



========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ ΙΩΣΗΦΙΔΗΣ]

========================================================================
ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας



========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[Ευσταθία Τσακαλομάτη]

Παρέμβαση – Σχόλια επί του σχεδίου του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

Με την παρούσα παρέμβαση υποβάλλονται ενστάσεις,παρατηρήσεις και προτάσεις βελτίωσης επί του σχεδίου του νέου ΕΧΠ για τις ΑΠΕ. Το προτεινόμενο πλαίσιο παρουσιάζει σοβαρές θεσμικές οπισθοδρομήσεις, ασυνέπειες και κενά, που υπονομεύουν την προστασία του φυσικού αποθέματος, των υδάτων και του τοπίου της χώρας.

1. Κατάφωρη παραβίαση της θεσμικής υποχρέωσης για πενταετή αναθεώρηση (Ν. 4447/2016) https://www.lawspot.gr/nomothesia/n-4447-2016/arthro-5-nomos-4447-2016-eidika-horotaxika-plaisia/
Το ισχύον Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ θεσπίστηκε το 2008 (Αποφ. 49828/2008). Η καθυστέρηση αναθεώρησής του για 18 ολόκληρα χρόνια παραβιάζει ευθέως τη ρητή επιταγή του Άρθρου 5 παρ. 5 του Νόμου 4447/2016, ο οποίος επιβάλλει την αναθεώρηση των Ειδικών Χαρτών ανά πενταετία.<span class=”s7″>https://www.e-nomothesia.gr/energeia/apophase-49828-2008-phek-2464b-3-12-2008.html
Η πολυετής αυτή αδράνεια της Διοίκησης επέτρεψε την άναρχη, υπερσυγκεντρωτική και ανεξέλεγκτη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ με βάση παρωχημένα επιστημονικά δεδομένα του 2008. Το γεγονός αυτό οδήγησε σε μη αναστρέψιμη αλλοίωση ευαίσθητων οικοσυστημάτων, καθώς οι τεχνολογικές προδιαγραφές (π.χ. μέγεθος ανεμογεννητριών) και οι κλιματικές συνθήκες έχουν μεταβληθεί ριζικά, καθιστώντας το παρόν σχέδιο μια καθυστερημένη προσπάθεια εκ των υστέρων νομιμοποίησης τετελεσμένων γεγονότων.
2. Φωτογραφική εξαίρεση των έργων με «πλήρη φάκελο»
Η προτεινόμενη αυτή προσέγγιση ακυρώνει την όποια προστατευτική ισχύ του νέου ΕΧΠ: Η πρόβλεψη ότι οι νέοι περιορισμοί δεν περιλαμβάνουν έργα που έχουν ήδη καταθέσει «πλήρη φάκελο» -ανεξάρτητα από το στάδιο αδειοδότησης στο οποίο βρίσκονται- αποτελεί θεσμικό εμπαιγμό. Αφήνει εκτεθειμένες τις πιο ευαίσθητες οικολογικά ζώνες. Εκατοντάδες έργα που σχεδιάστηκαν με το παρωχημένο και καταστροφικό πλαίσιο του 2008 θα υλοποιηθούν κανονικά, ακυρώνοντας στην πράξη κάθε νέα διάταξη προστασίας και δημιουργώντας τετελεσμένα γεγονότα εις βάρος του περιβάλλοντος.
.3. Ανεπάρκεια του υψομετρικού ορίου των 1200μ.Αναγκαιότητα μείωσης στα 800μ.
Το προτεινόμενο υψομετρικό όριο των 1200 μέτρων για την απαγόρευση αιολικών σταθμών κρίνεται επιστημονικά ανεπαρκές για το ανάγλυφο και το μικροκλίμα της Ελλάδας. Στη χώρα μας, η ζώνη των 800 μέτρων και άνω αποτελεί το πραγματικό όριο έναρξης των ευαίσθητων ορεινών, δασικών και υποαλπικώνοικοσυστημάτων.
Στα 800μ. ξεκινούν οι κρίσιμες λεκάνες απορροής υδάτων, τα πυκνά δασικά συστήματα και οι περιοχές με υψηλό κίνδυνο διάβρωσης του εδάφους, που λειτουργούν ως κρίσιμη «τράπεζα» ζωής και κλιματικής σταθερότητας. Η διάνοιξη βαριών οδικών δικτύων και οι εκσκαφές για ανεμογεννήτριες πάνω από τα 800μ. προκαλούν μη αναστρέψιμο κατακερματισμό των ενδιαιτημάτων, παραβιάζοντας τη <span class=”s7″>Σύμβαση της Φλωρεντίας για την προστασία του τοπίου. Ζητούμε την αυστηρή μείωση του υψομετρικού ορίου απαγόρευσης στα 800 μέτρα.
4. Ανεπαρκές πλαίσιο για τα έργα αντλησιοταμίευσης– Κίνδυνος εκβιομηχάνισης των ορεινών όγκων
Το προτεινόμενο ΕΧΠ εξομοιώνει λανθασμένα την αντλησιοταμίευση με τις κοινές, ήπιες τεχνολογίες αποθήκευσης ενέργειας (συστοιχίες μπαταριών), αποτυγχάνοντας να εισάγει εξειδικευμένους, αυστηρούς περιορισμούς.
Λόγω της φύσης τους, τα έργα αυτά αποτελούν βαριές τεχνικές παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας που απαιτούν εκτεταμένες γεωμορφολογικές αλλοιώσεις (κατασκευή άνω και κάτω ταμιευτήρων, φραγμάτων, εκβραχισμών και σηράγγων). Η έλλειψη ειδικών ζωνών αποκλεισμού και ορίων σωρευτικής φέρουσας ικανότητας επιτρέπει τη χωροθέτηση αυτών των βαριών βιομηχανικών υποδομών σε ευαίσθητα ορεινά οικοσυστήματα. Ζητούμε τη θεσμοθέτηση διακριτού και αυστηρού χωροταξικού πλαισίου αποκλειστικά για την αντλησιοταμίευση, με γνώμονα την προστασία των τοπικών υδατικών πόρων και του ανάγλυφου των βουνών.
5. Στο απυρόβλητο τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) εις βάρος των υδάτινων οικοσυστημάτων
Το νέο πλαίσιο αφήνει ουσιαστικά στο απυρόβλητο τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ). Η επιστημονική κοινότητα έχει αποδείξει ότι τα ΜΥΗΕ προκαλούν δυσανάλογα μεγάλη ζημιά σε σχέση με την ελάχιστη ενέργεια που παράγουν. Προκαλούν τον πλήρη κατακερματισμό των ποτάμιων οικοσυστημάτων, αλλοιώνουν τη φυσική ροή των υδάτων, στερεύουν ολόκληρα τμήματα ρεμάτων και καταστρέφουν την παρόχθια βλάστηση και την ιχθυοπανίδα. Τα ΜΥΗΕ πρέπει να αποκλειστούν οριζόντια από όλες τις προστατευόμενες περιοχές, τα πηγαία συστήματα και τα υδατικά σώματα υψηλής οικολογικής αξίας.
6. Αντιστροφή της ιεραρχίας σχεδιασμού και παράλειψη «Χαρτών Ευαισθησίας»
Το Υπουργείο προωθεί το Χωροταξικό των ΑΠΕ τη στιγμή που εκκρεμούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ) και τα Προεδρικά Διατάγματα για τις περιοχές Natura 2000. Επιστημονικά, ο καθορισμός των ζωνών προστασίας της φύσης πρέπει να προηγείται και να κατευθύνει τη χωροθέτηση των ΑΠΕ, και όχι το αντίστροφο.
Το σχέδιο αγνοεί τους διαθέσιμους Χάρτες Ευαισθησίας της Βιοποικιλότητας, που αποτυπώνουν κρίσιμους διαδρόμους μετανάστευσης και τροφοληψίαςτης ορνιθοπανίδας, οι οποίοι θα έπρεπε να αποτελούν οριζόντιες ζώνες αποκλεισμού ανεξάρτητα από το υψόμετρο.
7. Απουσία ορίων Φέρουσας Ικανότητας και σύγκρουση με το Χωροταξικό του Τουρισμού
Το προσχέδιο δεν ορίζει σαφή, αριθμητικά όρια σωρευτικής φέρουσας ικανότητας ανά Δήμο και Περιφέρεια, επιτρέποντας τη μετατροπή ολόκληρων γεωγραφικών ενοτήτων σε μονοθεματικές βιομηχανικές ζώνες ενέργειας, εξοβελίζοντας κάθε άλλη τοπική δραστηριότητα.
Παράλληλα, το παρόν σχέδιο έρχεται σε πλήρη σύγκρουση με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, το οποίο επιδιώκει την προστασία περιοχών για την ανάπτυξη εναλλακτικού τουρισμού, δημιουργώντας ένα αλληλοσυγκρουόμενο νομικό και χωρικό χάος.
Καταλήγοντας, για να αποκτήσει η χώρα ένα πραγματικά βιώσιμο και περιβαλλοντικά δίκαιο Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, απαιτείται:
1. Η άμεση κατάργηση της μεταβατικής διάταξης για έργα με «πλήρη φάκελο» που βρίσκονται σε διάφορα στάδια αδειοδότησης.
2. Η μείωση του υψομετρικού ορίου απαγόρευσης εγκατάστασης ΑΠΕ από τα 1200μ. στα 800μ.
3. Η θέσπιση αυστηρών, διακριτών χωροταξικών κανόνων και ζωνών αποκλεισμού ειδικά για τα έργα αντλησιοταμίευσης, αντί της απλής εξομοίωσής τους με άλλες μορφές αποθήκευσης.
4. Η θέσπιση αυστηρών περιορισμών και οριζόντιων αποκλεισμών για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) από τα ορεινά ρέματα και τις προστατευόμενες περιοχές.
5. Η θεσμική προτεραιότητα των ΕΠΜ της Natura2000 και η ενσωμάτωση των Χαρτών Ευαισθησίας, καθώς και οριζόντιων ορίων σωρευτικής φέρουσας ικανότητας ανά Δήμο.
Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία, αλλά δεν μπορεί να συντελείται με όρους καταστροφής του φυσικού αποθέματος, της βιοποικιλότητας, του υδάτινου πλούτουκαι της γεωμορφολογικής ταυτότητας της χώρας.

[notios evoikos]

Συνυπογράφω το παρακάτω κείμενο….
ΦΤΑΝΕΙ ΠΙΑ…

Ενστάσεις – Προτάσεις επί του σχεδίου «Αξιολόγηση και Αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ – ΑΠΕ) – Στρατηγική μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων» του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατόπιν της εισήγησης του Δημάρχου Καρύστου και Προέδρου της Επιτροπής Ενέργειας και Περιβάλλοντος της ΚΕΔΕ βάσει της οποίας η Επιτροπή ομόφωνα διαφωνεί με το υπό διαβούλευση σχέδιο
Η περίπτωση της υπερκορεσμένης Καρυστίας ως Σύμβολο της Άναρχης Χωροθέτησης ΑΠΕ
Με την παρούσα παρέμβαση ως Δήμος Καρύστου διαφωνούμε με το υπό διαβούλευση σχέδιο και καταθέτουμε τις θεσμικές και νομικές μας αντιρρήσεις, αιτούμενοι την άμεση τροποποίηση και συμπλήρωση συγκεκριμένων διατάξεων με βάση το Σύνταγμα, το Ενωσιακό Δίκαιο και την πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ).
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται με τεράστια και αδικαιολόγητη καθυστέρηση ετών, αφήνοντας πίσω του μια ήδη συντελεσμένη και μη αναστρέψιμη περιβαλλοντική καταστροφή στην Καρυστία. Η καθυστέρηση αυτή παραβιάζει ευθέως τη ρητή επιταγή του Άρθρου 5 παρ. 5 του Νόμου 4447/2016, ο οποίος επιβάλλει την αναθεώρηση Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων ανά πενταετία.
Η περίπτωση της Καρυστίας αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της άναρχης υπερσυγκέντρωσης ΒAΠΕ στην Ελλάδα. Η Νότια Εύβοια έχει μετατραπεί εδώ και χρόνια σε μια απέραντη «βιομηχανική ζώνη» παραγωγής ενέργειας, γεγονός που αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες της έλλειψης σχεδιασμού. Αυτή τη στιγμή στον Δήμο Καρύστου είναι ήδη εγκατεστημένες 528 ανεμογεννήτριες, ενώ άλλες 195 έχουν άδεια παραγωγού και 68 βρίσκονται υπό αξιολόγηση.
Σήμερα, το ζήτημα της Νότιας Εύβοιας συμπυκνώνει ακριβώς τις τρεις μεγάλες συγκρούσεις που το νέο χωροταξικό φιλοδοξεί να ρυθμίσει:
Ανεμογεννήτριες σε Προστατευόμενες Περιοχές NATURA
Στον Δήμο Καρύστου, εκατοντάδες ανεμογεννήτριες έχουν εγκατασταθεί μέσα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα και ζώνες προστασίας NATURA, όπως το εμβληματικό όρος Όχη. Οι επεμβάσεις αυτές (διανοίξεις τεράστιων δρόμων, εκσκαφές, δίκτυα μεταφοράς κλπ.) αλλοίωσαν ανεπανόρθωτα τη βιοποικιλότητα και τους βιοτόπους σπάνιων ειδών.
Το νέο πλαίσιο εισάγει περιορισμούς και απαγορεύσεις στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας NATURA, αναγνωρίζοντας έστω και αργά ότι η «πράσινη» ενέργεια δεν μπορεί να καταστρέφει το ίδιο το φυσικό περιβάλλον. Aφήνει όμως δυστυχώς «παράθυρα» για εγκατάσταση αιολικών σταθμών δίπλα σε προστατευόμενες περιοχές ή σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά.

Ισοπέδωση σε μεγάλα υψόμετρα (Άνω των 1.200 μέτρων)
Οι κορυφογραμμές του όρους ‘Οχη, που ξεπερνούν σε αρκετά σημεία τα 1.200 μέτρα, εχουν ήδη θηριώδεις κατασκευές που άλλαξαν μόνιμα το ανάγλυφο τους. Το νέο πλαίσιο θεσπίζει την οριζόντια απαγόρευση για νέα αιολικά έργα σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. ‘Ομως για την Καρυστία η ρύθμιση αυτή έρχεται αφού η υποβάθμιση έχει ήδη γίνει. Το γεγονός ότι το νέο χωροτάξικό δεν αγγίζει τις αδειοδοτημένες και προς αδειοδότηση βιομηχανικές αιολικές εγκαταστάσεις αναιρεί στην πράξη την απαγόρευση σε αυτά τα υψόμετρα.

Σύγκρουση με την Τουριστική και Οικονομική Ανάπτυξη
Η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία έχουν δεχτεί μεγάλο πλήγμα λόγω της εκχέρσωσης χιλιάδων στρεμμάτων βοσκοτόπων και μελισσοτόπων. Σε αυτούς τους βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας απασχολούνται πάνω από 1.000 οικογένειες. Η Νότια Εύβοια διαθέτει επίσης τεράστιο τουριστικό εκτόπισμα (παραλίες, μονοπάτια, Δρακόσπιτα κλπ). Η οπτική και ακουστική όχληση από τις ανεμογεννήτριες που «αγγίζουν» τουριστικές ζώνες, οικισμούς και αρχαιολογικούς χώρους υποβάθμισε το τουριστικό προϊόν και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Καρυστία είναι ότι οι διατάξεις του νέου χωροταξικού δεν έχουν αναδρομική ισχύ. Αυτό σημαίνει ότι τα εκατοντάδες έργα που λειτουργούν ήδη ή έχουν λάβει οριστικές εγκρίσεις (πριν τη θεσμοθέτηση του νέου πλαισίου) θα παραμείνουν στη θέση τους ακόμα και αν έρχονται σε αντίθεση με αυτές τις νέες διατάξεις. Το νέο πλαίσιο θα λειτουργήσει ως «φρένο» μόνο για τη μελλοντική επέκταση, αφήνοντας στην Καρυστία το δύσκολο έργο της διαχείρισης μιας ήδη βιομηχανοποιημένης φύσης. Ο Δήμος Καρύστου έχει τα τελευταία χρόνια επανειλημμένα ομόφωνα αποφασίσει και θέσει υπ’ όψιν της κεντρικής διοίκησης την εναντίωση του σε οποιαδήποτε νέα εγκατάσταση βιομηχανικών αιολικών μονάδων και αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες) και επί τη ευκαιρία και μελλοντικών σχεδίων εγκατάστασης πυρηνικού σταθμού στην περιοχή.

Πρόταση 1: Εφαρμογή των νέων περιορισμών και σε εκκρεμείς αιτήσεις που έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού. Μηδενικό περιθώριο νέας εγκατάστασης για τον Δήμο Καρύστου λόγω πρότερου υπερκορεσμού για κάθε μορφή βιομηχανικών ΑΠΕ. Η πρόβλεψη του σχεδίου να εξαιρέσει από τους νέους περιορισμούς ακόμα και τα έργα που έχουν ήδη καταθέσει «πλήρη φάκελο» —ανεξάρτητα από το τελικό στάδιο αδειοδότησής τους— ακυρώνει την ουσία του νέου ΕΧΠ. Το ίδιο ισχύει και για έργα που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ).
Πρόταση 2: Υποχρέωση αποξήλωσης και πλήρους αποκατάστασης του φυσικού τοπίου για όσες ανεμογεννήτριες ολοκληρώνουν τον κύκλο ζωής τους (20ετία), χωρίς αυτόματο δικαίωμα αντικατάστασης (repowering). Πολλοί παλαιοί αιολικά σταθμοί πλησιάζουν στη συμπλήρωση της 20ετίας. Η αυτόματη αντικατάστασή τους με ανεμογεννήτριες νέας τεχνολογίας (διπλασιου ή τριπλασιου μεγέθους) θα επιφέρει νέο, βαρύτερο γυρο περιβαλλοντικης υποβάθμισης στην περιοχη.
Πρόταση 3: Επιβολή ειδικού ανταποδοτικού τέλους «περιβαλλοντικής αποκατάστασης» στις εταιρείες που λειτουργούν ήδη έργα εντός NATURA. Τα έσοδα αυτά θα αποδίδονται απευθείας στην τοπική αυτοδιοίκηση με αποκλειστικό σκοπό τη χρηματοδότηση έργων περιβαλλοντικής αποκατάστασης και την στήριξη της τοπικής οικονομίας.
Αύξηση των ανταποδοτικών τελών στο 6% και ειδική μέριμνα για όλη την επικράτεια του Δήμου Καρύστου για δραστική μείωση του κόστους του ρεύματος για όλους τους κατοίκους, λόγω του υπερκορεσμού σε έργα ΑΠΕ.
Πρόταση 4: Υποχρεωτικό αναδρομικό περιβαλλοντικό έλεγχο εντός ενός έτους από τη θεσμοθέτηση του πλαισίου για όλα τα υφιστάμενα αιολικα της Καρυστίας, με σκοπό την επιβολή πρόσθετων μέτρων μείωσης θορύβου (π.χ. αυτόματη παύση λειτουργίας σε ώρες κοινής ησυχίας ή συγκεκριμένες διευθύνσεις ανέμου κ.α). Επίσης προτείνουμε συνολική Περιβαλλοντική Μελέτη Επιπτώσεων για τις ήδη εγκατεστημένες μονάδες.
Πρόταση 5: Επιβολή άμεσης αναστολής στην έκδοση νέων αδειών, καθώς και στην υλοποίηση των ήδη εκδοθεισών αδειών για αυτόνομους σταθμούς αποθήκευσης (μπαταρίες) εντός των ορίων του Δήμου Καρύστου. ‘Ηδη δύο σταθμοί ετοιμαζονται να εγκαταστηθούν στην Όχη εντός NATURA σε υψόμετρο 1.200μ. Επίσης προτείνουμε θέσπιση ελάχιστης ασφαλούς απόστασης τουλάχιστον 5 χιλιομέτρων για οποιονδήποτε σταθμό μπαταριών από τα όρια οικισμών, δασικών εκτάσεων, πηγών ύδρευσης και προστατευόμενων περιοχών.
Πρόταση 6: Για τη διασφάλιση των τοπικών παραγωγικών δραστηριοτήτων (κτηνοτροφία, μελισσοκομία, τουρισμός κλπ.), καθίσταται θεσμικά αναγκαία η υποχρεωτική και δεσμευτική γνωμοδότηση των οικείων Δήμων κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης έργων ΑΠΕ. Για τον Δήμο Καρύστου, η συμμετοχή αυτή τελεί υπό την αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση του μηδενικού περιθωρίου για νέες εγκαταστάσεις λόγω ήδη υπαρκτού κορεσμού.

[ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ]

1. Εισαγωγή
Το νέο σχέδιο του ΕΧΠ-ΑΠΕ προορίζεται να αντικαταστήσει το αρχικό σχέδιο του 2008, το οποίο έχει λήξει από το 2023 (15ετία) όμως λόγω ΑΔΡΑΝΕΙΑΣ των κυβερνήσεων ισχύει μέχρι και σήμερα.

Αυτό το σχέδιο, αποτέλεσε βασικό εργαλείο για την πλήρη αναδιάρθρωση του ενεργειακού τοπίου της χώρας και αφετηρία για τη «λαίλαπα» των έργων ΑΠΕ, που εξελίχθηκε τα κατοπινά χρόνια, στο όνομα της «πράσινης μετάβασης» στα λόγια, αλλά για την εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων και ευρύτερων γεωπολιτικών σχεδιασμών, στην πράξη. Για τη διευκόλυνση αυτών των πολιτικών αποσαθρώθηκε πλήρως το όποιο σύστημα περιβαλλοντικής προστασίας υπήρχε, η πρόσβαση σε ενεργειακές υπηρεσίες και προϊόντα έγινε πανάκριβη, ενώ επεκτάθηκε το φαινόμενο της ενεργειακής φτώχειας.Το, υπό διαβούλευση, σχέδιο του ΕΧΠ-ΑΠΕ, κινείται στην ίδια κατεύθυνση. Ως εκ τούτου, τη στάση μας απέναντί του την αντιλαμβανόμαστε ως τμήμα μιας συλλογικής κινηματικής δράσης
σε ολόκληρη τη χώρα, που έχει στο επίκεντρο την αμφισβήτηση του συνόλου της
ενεργειακής πολιτικής και των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών που τη
στηρίζουν.
Παρά το γεγονός ότι οι επιπτώσεις του ΕΧΠ-ΑΠΕ του 2008 ήταν πρόδηλες -και έγιναν άμεσα αντιληπτές- και παρά το ότι υπήρχε δυνατότητα αναθεώρησής του από το 2016 (ν. 4447/2016), αυτό δεν έγινε, για λόγους που όλοι αντιλαμβανόμαστε. Η απουσία βούλησης
της Διοίκησης επέτρεψε την άναρχη, υπερσυγκεντρωτική και ανεξέλεγκτη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ιδιαίτερα στην περιφέρεια Στερεάς, η οποία, με τη σειρά της, οδήγησε σε μη αναστρέψιμη αλλοίωση ευαίσθητων οικοσυστημάτων, καθιστώντας το παρόν σχέδιο μια καθυστερημένη προσπάθεια εκ των υστέρων νομιμοποίησης
τετελεσμένων γεγονότων. Για να το πούμε λίγο διαφορετικά, έπρεπε να δοθεί ο
απαραίτητος χρόνος και χώρος στο ενεργειακό λόμπι να υλοποιήσει τις ακραίες
επενδύσεις του στον τομέα των έργων ΑΠΕ, κάτω από το μανδύα της
θεσμοθετημένης «πράσινης» μετάβασης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Αναμφίβολα οι κινηματικές αντιδράσεις έπαιξαν το ρόλο τους στην -έστω και με μεγάλη
καθυστέρηση- επιχειρούμενη αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ, ωστόσο δεν μπορούμε να
παρακάμψουμε και έναν άλλο παράγοντα, αυτόν των αντικρουόμενων επιδιώξεων με
άλλες μερίδες του κεφαλαίου, όπως αυτή του τουριστικού.

2. Το επαγγελλόμενο «νέο» δεν είναι κάτι άλλο, παρά η νομιμοποίηση των τραγικών συνεπειών του «παλιού».
Στο χρόνο που επιχειρείται η αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ, η αξία πολλών από τις- πολύχρονες διεκδικήσεις μας φαίνεται να έχει μειωθεί, με το όποιο αντίκρισμα των αλλαγών που εξαγγέλλονται να είναι άδηλο και, σίγουρα, να προσδιορίζεται σε μεγάλος βάθος χρόνου. Ενώ, επικοινωνιακά, δίνεται έμφαση σε ποικίλους χωροταξικούς περιορισμούς για τα νέα έργα, από πίσω κρύβεται ένα τεράστιο «παράθυρο»
συνέχισης της ίδιας περιβαλλοντικά καταστροφικής και κοινωνικά άδικης εξάπλωσης των έργων ΑΠΕ, καθώς τα έργα που έχουν «ανοιχτή» διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, μέχρι 20/5/2026, υπόκεινται στις προβλέψεις του ισχύοντος προβληματικού ΕΧΠ-ΑΠΕ, με τους νέους όρους και κανόνες να μην έχουν αναδρομική ισχύ. Πιο συγκεκριμένα, από τις προβλέψεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ εξαιρούνται:
 τα έργα που είναι ήδη σε λειτουργία
 όσα έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση
 όσα έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου τους έως την ημερομηνία
θέσης του νέου ΕΧΠ σε δημόσια διαβούλευση
 οι σταθμοί ΑΠΕ που εξαιρούνται από Βεβαίωση Παραγωγού / Άδεια Εγκατάστασης &amp;
Λειτουργίας
 οι σταθμοί αντλησιοταμίευσης
 οι μεγάλοι υδροηλεκτρικοί σταθμοί (&gt;15 MW)
 τα συστήματα αποθήκευσης οικιακής χρήσης και οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί που
εγκαθίστανται σε στέγες κτιρίων.
Οι μεταβατικές διατάξεις στη ΣΜΠΕ και στο σχέδιο της ΚΥΑ, οι οποίες εξειδικεύουν
το καθεστώς των εξαιρέσεων, αποτελούν την «καρδιά» των πολλών
προβληματικών ρυθμίσεων, σύμφωνα και με την τεκμηριωμένη θέση του
Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας. Προβλέπεται ότι οι νομίμως
λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος της εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ,
ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού, μέχρι τη λήξη της άδειας
λειτουργίας τους ή την ανανέωσή τους. Οι άδειες εγκατάστασης εκτελούνται όπως
εκδόθηκαν εντός του χρόνου ισχύος τους, ενώ οι τροποποιήσεις και οι σχετικές άδειες
λειτουργίας εκδίδονται ή ανανεώνονται σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την
έναρξη ισχύος του νέου Πλαισίου. Προβλέπεται, ακόμη και η εξαίρεση έργων, των
οποίων οι φάκελοι Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έχουν υποβληθεί στις
αρμόδιες υπηρεσίες και έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας, έως και την
ημερομηνία θέσης του νέου ΕΧΠ σε διαβούλευση. Οι εν λόγω φάκελοι συνεχίζουν να
αξιολογούνται για την έκδοση ή μη ΑΕΠΟ σύμφωνα με τις προγενέστερες διατάξεις.
3. Η βαρύνουσα σημασία των μεταβατικών διατάξεων εξαίρεσης έργων
Για να γίνει κατανοητή η βαρύνουσα σημασία των μεταβατικών διατάξεων εξαίρεσης
έργων, αρκεί να πούμε ότι, σήμερα, βρίσκονται σε λειτουργία περίπου 18 GW έργων
(κυρίως φωτοβολταϊκά), οριστικές προσφορές σύνδεσης έχουν άλλα 15 GW και
περιβαλλοντικούς όρους άλλα 45 GW, περίπου. Επιπλέον, περίπου, 37 GW έργων
βρίσκονται ακόμη σε διαδικασία αδειοδότησης. Συνολικά, έργα ισχύος 78 GW δεν
επηρεάζονται από το νέο Χωροταξικό. Από αυτά, τα φωτοβολταϊκά (ενεργά, με οριστική προσφορά σύνδεσης ή περιβαλλοντικούς όρους) είναι 62 GW και τα αντίστοιχα αιολικά 15 GW.
Οι αριθμοί αυτοί προκύπτουν χωρίς να συμπεριλαμβάνουμε τον ακριβή αριθμό των πολλών εκατοντάδων εκκρεμών έργων που έχουν υποβάλει ΜΠΕ, ούτε τα έργα που έχουν υποβάλει φάκελο αδειοδότησης. Πολλές περιπτώσεις έργων παραμένουν εκκρεμείς έως και 5 χρόνια επειδή οι αρμόδιες υπηρεσίες (κυρίως ΥΠΕΝ και Αποκεντρωμένες Διοικήσεις) δεν ολοκληρώνουν τη διαδικασία, παρότι πρόκειται σχεδόν στο σύνολό τους για προβληματικά έργα. Μόνο οι αιολικοί σταθμοί σε εκκρεμότητα, για τους οποίους τεκμηριωμένα υπάρχουν σοβαρά περιβαλλοντικά ζητήματα και έχουν απασχολήσει την ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ, ξεπερνούν σε συνολική ισχύ τα 5.000 MW. Όλα αυτά τα έργα δεν αγγίζονται από τις προβλέψεις του αναθεωρημένου χωροταξικού λόγω μεταβατικών διατάξεων και μπορούν, με διάφορες μεθοδεύσεις (π.χ. νομοθετικές ρυθμίσεις
για αναβίωση αδειών παραγωγής που έχουν παύσει), να επιτύχουν περιβαλλοντική αδειοδότηση. Σε αντιπαραβολή με τα παραπάνω, το ίδιο το υπουργείο εκτιμά ότι τα έργα που, τελικά, εμπίπτουν στις διατάξεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ είναι εκείνα με βεβαίωση παραγωγού και χωρίς περιβαλλοντική αδειοδότηση, γύρω στα 27–30 GW δηλαδή, πολλά εκ των οποίων, σύμφωνα με τους ίδιους, δεν πρόκειται να προχωρήσουν μέσα στην επόμενη δεκαετία ή εικοσαετία επειδή «δε χωράνε στο σύστημα». Το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) του 2025 προβλέπει συνολικά 38,8 GW εγκατεστημένη ισχύ ΑΠΕ, ένα στόχο που το ισχύον ΕΧΠ-ΑΠΕ επιχειρεί να διαπραγματευτεί. Κατά συνέπεια, είναι προφανές ότι οι σκόπιμες καθυστερήσεις και οι αναβολές που υπήρξαν εξυπηρετούν αποκλειστικά την πλασματική εικόνα ενός νέου Χωροταξικού το οποίο, στην πραγματικότητα, αποτελεί φύλλο συκής για τη διατήρηση σε ισχύ του παλιού.

4. Κρίσιμες παραλείψεις και αυθαιρεσίες
Από το νέο σχέδιο απουσιάζουν κρίσιμες παράμετροι, για τη σύνταξη ενός σχεδίου
αυτής της κλίμακας, καθώς και η βασική τεκμηρίωση και δικαιολόγηση κρίσιμων
επιλογών, όπως:
 Η τεκμηρίωση της αναγκαιότητας ενός σχεδίου, το οποίο επιτρέπει -με τη βοήθεια και των μεταβατικών διατάξεων- εγκατάσταση απεριόριστης νέας ισχύος, σε σχέση με τους υποτιθέμενους εθνικούς στόχους.
 Η αξιολόγηση και δικαιολόγηση του φαινομένου της υπερκάλυψης των ενεργειακών      στόχων, παρότι αυτοί έχουν πλήρως αποσυνδεθεί από τις πραγματικές ανάγκες της χώρας, καθιστώντας την και επίσημα χώρα εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
 Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του υφιστάμενου ΕΧΠ-ΑΠΕ και η υιοθέτηση
μέτρων που θα αντιστοιχούσαν σε σχεδιασμό από μηδενική βάση.
 Η αντιμετώπιση της αξίας του τοπίου, η οποία έχει αντικειμενικά χαρακτηριστικά που την
προσδιορίζουν, αποκλειστικά με το κριτήριο της ορατότητας από συγκεκριμένα σημεία.
 Ο τρόπος οριζόντιου καθορισμού ζωνών προτεραιότητας ή αποκλεισμού, όπως ο,
συλλήβδην, χαρακτηρισμός του συνόλου μιας Δημοτικής Ενότητας ή περιοχής, ως
περιοχής καταλληλότητας, με μόνο κριτήριο την ταχύτητα του ανέμου.

 Η απροσδιοριστία της έννοιας των περιοχών επιτάχυνσης των έργων ΑΠΕ, που έχει ήδη κατοχυρωθεί με προηγούμενη νομοθετική ρύθμιση, και για την οποία δε θα απαιτείται ούτε, καν, γνωμοδότηση των ΟΤΑ.
 Η εκχώρηση, όπως και στο υφιστάμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ, του προνομίου της τελικής χωροθέτησης των έργων στους επενδυτές -αυτό ονομάζεται ιδιωτική χωροθέτηση-, παρακάπτοντας το δικαίωμα της πολιτείας (συμπεριλαμβανομένων των ΟΤΑ) να υποδεικνύει τις διατιθέμενες θέσεις ανάπτυξης έργων, με πολυπαραγοντικά κριτήρια,  κάτι που αποτελεί παλιό μας αίτημα.
 Απουσία σχολιασμού και αξιολόγησης της επιβεβαιωμένης θέσης της κυβέρνησης να εισάγει την καύση απορριμματογενών καυσίμων στη διαχείριση των αποβλήτων, ωςέργων ΑΠΕ.

5. Οι μύθοι που καλλιεργεί το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ
Όπως προαναφέρθηκε, γίνεται μια στοχευμένη επικοινωνιακή προσπάθεια να
παρουσιαστεί ότι το σχέδιο του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ, εισάγει σοβαρές προστατευτικές ρυθμίσεις
και βελτιώσεις, σε σχέση με το ισχύον. Αυτό δεν είναι αλήθεια, ακόμη κι αν παραβλέψουμε
το σκόπελο των εξαιρέσεων. Ας δούμε, για παράδειγμα, ορισμένους βασικούς μύθους:
Α. Ο μύθος της δήθεν αυστηροποίησης του πλαισίου για τις περιοχές NATURA
Οι πολυετείς καθυστερήσεις στην εκπόνηση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) για τις προστατευόμενες περιοχές, οι οποίες καλύπτουν το 28% της χερσαίας και το 18% της θαλάσσιας επικράτειας, έχουν αφήσει μετέωρο όχι μόνο το καθεστώς προστασίας τους, αλλά έχουν επιτρέψει και την αλλοίωση και καταστροφή τους από έργα, κυρίως αιολικών σταθμών, αλλά και μικρών υδροηλεκτρικών και φωτοβολταϊκών.

Από τις 23 Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες που θα καθόριζαν τις χρήσεις γης έχουν εγκριθεί μόλις 13, χωρίς ωστόσο να έχει εκδοθεί κανένα Προεδρικό Διάταγμα (ΠΔ), όπως προβλέπεται. Ας πάρουμε υπόψη ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στις 24 Νοεμβρίου 2022 ψηφίστηκε ο
Regulation (EU) 2022/2577, με στόχο να επιταχύνει την ανάπτυξη των ΑΠΕ, χαρακτηρίζοντας τα έργα ΑΠΕ ως έργα «υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος». Η RED III (Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413) ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με νομοθετικές πρωτοβουλίες του ΥΠΕΝ. Αυτό σημαίνει ότι τα έργα ΑΠΕ θα έχουν πλέον προτεραιότητα σε συγκρούσεις με άλλα νομικά αγαθά, όπως η προστασία της βιοποικιλότητας,
υπονομεύοντας εν μέρει το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο και την εφαρμογή των
Οδηγιών για τους Οικοτόπους και τα Άγρια Πτηνά.
Β. Ο μύθος του οριζόντιου αποκλεισμού έργων ΑΠΕ σε ΠΑΔ (Περιοχές Άνευ Δρόμων)
Οι ΠΑΔ αντιπροσωπεύουν το 6,18% της επικράτειας και εξ αυτών το 47,85% είναι εντός
περιοχών Natura. Ο συνολικός αριθμός ΠΑΔ που έχουν αναγνωριστεί είναι 251. Από αυτές
οι ΠΑΔ με επιφάνεια άνω των 10 τ. χλμ. είναι 140. Από το σύνολο των ΠΑΔ, μόλις 13
περιοχές έχουν αναγνωριστεί από το ΥΠΕΝ, δηλαδή το 5%. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει
την πλήρη αναξιοπιστία του ισχυρισμού για αξιοπρόσεκτο περιορισμό έργων.
Γ. Ο μύθος του αποκλεισμού έργων αιολικών εγκαταστάσεων σε δημοτικές ενότητες

[5]

Από το γεωπληροφοριακό χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας προκύπτει ότι, στις
περισσότερες δημοτικές ενότητες όπου εμφανίζεται «απαγόρευση», το επενδυτικό
ενδιαφέρον είναι μηδενικό ή πολύ μικρό (πολλές φορές είναι μηδενικό σε αιτήσεις
βεβαίωσης παραγωγού και ασθενές σε κατατεθειμένες και αδειοδοτημένες ΜΠΕ),
επομένως και αυτή η απαγόρευση συχνά αποτελεί επικοινωνιακή φούσκα.

Δ. Ο μύθος του οριζόντιου αποκλεισμού αιολικών έργων, σε υψόμετρο πάνω από τα
1.200 μ.
Το αφηγηματικό όριο των 1.200 μέτρων υψομέτρου για την εγκατάσταση αιολικών έργων
εμφανίζεται
να λειτουργεί περισσότερο ως διοικητικό και πολιτικό μέτρο και όχι ως προϊόν συνεκτικής
οικολογικής αξιολόγησης. Η ελληνική γεωμορφολογία και οικολογική διαφοροποίηση δεν
επιτρέπουν τον αυθαίρετο
καθορισμό ενιαίου οικολογικού ορίου για το σύνολο της χώρας. Γνωρίζουμε, άλλωστε, ότι
το αναθεωρημένο Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο Στερεάς Ελλάδας (άρθρο 13)
προσδιορίζει τα επιτρεπόμενα υψόμετρα αποκλεισμού έργων ΑΠΕ: τα 800 μέτρα για την
ηπειρωτική περιοχή και τα 600 μέτρα για τη νησιωτική Εύβοια και Σκύρο. Το
κυριότερο, όμως, είναι ότι, σύμφωνα με σχετική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης
Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Αποστόλης Στεφανίδης, Κική Κατή), πάνω
από τα 1.200 μ. λειτουργούν ήδη 430 ανεμογεννήτριες και κατασκευάζονται άλλες
179. Άδεια παραγωγής έχουν 890 ανεμογεννήτριες (3,99 GW). Το πλήθος των
ανεμογεννητριών με «πλήρη φάκελο» θα καθορίσει αν τα βουνά και τα νησιά θα
προστατευθούν πραγματικά.
Με βάση τα παραπάνω -και πολλά άλλα, που δεν ήταν δυνατόν να περιληφθούν σε αυτό
το κείμενο-

ως συλλογικότητες της περιφέρειας Στερεάς

ΖΗΤΟΥΜΕ

την απόσυρση του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ, για τους παρακάτω λόγους

συγκεντρωτικά:

 Επιχειρεί, κυρίως, τη θεσμική σταθεροποίηση και διατήρηση ενός, ήδη,
υπερδιογκωμένου «πακέτου» έργων ΑΠΕ, χωρίς ουσιαστική συνολική αξιολόγηση των
σωρευτικών επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα και στη βιωσιμότητα των περιοχών
εγκατάστασης.
 Βρίθει από δημιουργικές ασάφειες και σκόπιμες αοριστίες.
 Στερείται πλήρους επιστημονικής τεκμηρίωσης.
 Αγνοεί βασικές αρχές της επιστήμης της χωροταξίας. Σύμφωνα με τις προδιαγραφές και
τη μελετητική δεοντολογία είναι απαράδεκτο να μην παρουσιάζεται η επικαιροποιημένη
καταγραφή και αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης, παρότι ο διαθέσιμος χρόνος
υπήρξε απεριόριστος.
 Δεν ενσωματώνει προβλέψεις και επιστημονικά δεδομένα τεχνολογικών εξελίξεων και
τεχνολογικών κινδύνων, ενώ αγνοεί θέματα προστασίας της δημόσιας υγείας.
 Έχει ως πρωτεύουσα σκοπιμότητα την εξυπηρέτηση των πολιτικών της λεγόμενης
«πράσινης ενεργειακής μετάβασης» και όχι την περιβαλλοντική προστασία.
 Δεν ενσωματώνει προδιαγραφές ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, που ισχύουν σε χώρες με
αυξημένο επίπεδο θεσμικής προστασίας του περιβάλλοντος.

[6]

 Δεν εναρμονίζεται, ούτε καν, με τους στόχους του πρόσφατα αναθεωρημένου (2025)
ΕΣΕΚ.
 Δεν προστατεύει την αγροτική γη από αλλαγή χρήσης. Αντιθέτως, υπηρετεί την
αυθαίρετη μετατροπή τεράστιων περιοχών σε άτυπες βιομηχανικές ζώνες.
 Αγνοεί τη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας.
 Αγνοεί τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, χωρίς να θέτει προδιαγραφές ανάπτυξης
αιολικών, φωτοβολταϊκών και συστημάτων αποθήκευσης, όπως αυτές που έχουν
ενσωματώσει αναπτυγμένες χώρες στον χωροταξικό τους σχεδιασμό έργων ΑΠΕ.
Η στάση μας αυτή δε μας εμποδίζει σε τίποτα να συνεχίσουμε να δίνουμε τις μάχες,
σε όλα τα μέτωπα των ενεργειακών δραστηριοτήτων, ανεξάρτητα από την «τύχη»
του προτεινόμενου ΕΧΠ_ΑΠΕ. Στο πλαίσιο αυτό, διεκδικούμε την άμεση
ολοκλήρωση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών για τις προστατευόμενες
περιοχές και την έκδοση των αντίστοιχων Προεδρικών Διαταγμάτων.
ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Η ιδιαιτερότητα της Στερεάς

και η ανάγκη οριζόντιας απαγόρευσης νέων έργων, με νομοθετική ρύθμιση
Έχει, ήδη, επισημανθεί, ένα μείζον προβληματικό ζήτημα της διαβούλευσης, αυτό της
απουσίας ολοκληρωμένης αξιολόγησης των αποτελεσμάτων του υφιστάμενου σχεδίου του
2008, σε συνδυασμό με μια ουσιαστική αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης. Με τον
τρόπο αυτό, περνούν κάτω από το «ραντάρ» της δημοσιότητας και της κριτικής πλήθος
ακραίων φαινομένων στο πεδίο της ανάπτυξης των έργων ΑΠΕ.
Κορυφαία θέση, μεταξύ αυτών των λιγότερο φωτισμένων φαινομένων, κατέχουν οι
ενεργειακές δραστηριότητες στην περιφέρεια της Στερεάς, όχι μόνο σε όλο το φάσμα των
έργων ΑΠΕ, αλλά και των μονάδων φυσικού αερίου, με τις τελευταίες να συνιστούν το νέο
ενεργειακό κέντρο της χώρας στο συγκεκριμένο τομέα. Τελείως επιγραμματικά,
αναφέρουμε ότι πάνω από το 43% της λειτουργούσας αιολικής ισχύος είναι εγκατεστημένη
στη Στερεά, ενώ οι μονάδες φυσικού αερίου της Στερεάς «συνεισέφεραν» το 2025 το 47%
της πανελλαδικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από μονάδες φυσικού αερίου.
Ως συλλογικότητες της Στερεάς υποστηρίζουμε ότι η μόνη ουσιαστική λύση για τη ριζική
αντιμετώπιση της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί, εξ αιτίας της ενεργειακής
«επέλασης» στην Περιφέρεια Στερεάς δεν είναι άλλη από την ανάληψη μιας ευρείας
πολιτικο-κινηματικής πρωτοβουλίας, με κεντρικό αίτημα την απαγόρευση υποβολής
αιτημάτων και υλοποίησης νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των σταθμών
αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, των έργων αντλησιοταμίευσης, των πλωτών
φωτοβολταϊκών, καθώς και των έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς, στα όρια της
περιφέρειας Στερεάς, σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας κι αν
βρίσκονται, με ειδική νομοθετική ρύθμιση, κατά το πρότυπο της ρύθμισης για τα
«απάτητα» βουνά. Άρρηκτα συνδεδεμένο είναι και το αίτημα για αποκλεισμό
οποιασδήποτε απόπειρας κατασκευής νέας(ων) μονάδας(ων) φυσικού αερίου στη
Στερεά.

[Βασιλή Παπαστάθη]

Δημιουργείται σοβαρό ζήτημα από τις μεταβατικές προβλέψεις, καθώς έργα που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένα στάδια αδειοδότησης φαίνεται να εξαιρούνται από τις νέες προβλέψεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος οι περιορισμοί του νέου πλαισίου να μην εφαρμοστούν ουσιαστικά σε περιοχές όπου ήδη υπάρχουν πολλές εκκρεμείς αιτήσεις.
Για τον ορεινό όγκο της Νότιας Πίνδου και ειδικά για την περιοχή του Ασπροποτάμου, υπάρχουν σημαντικές πιέσεις από σχεδιαζόμενες εγκαταστάσεις αιολικών σταθμών σε μεγάλες υψομετρικές ζώνες, με πιθανές επιπτώσεις:

• στη φυσιογνωμία του ορεινού τοπίου,
• στη βιοποικιλότητα και στα οικοσυστήματα,
• στην ανάπτυξη του ορεινού και φυσιολατρικού τουρισμού,
• στις παραδοσιακές παραγωγικές δραστηριότητες,
• στη συνοχή και την ταυτότητα μιας περιοχής που προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη δημογραφική συρρίκνωση και την εγκατάλειψη.

Παράλληλα, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και για τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα στα ποτάμια και ρέματα της περιοχής. Τα ποτάμια του Ασπροποτάμου αποτελούν βασικό στοιχείο της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου. Η χωροθέτηση πολλαπλών έργων στο ίδιο υδρογραφικό σύστημα μπορεί να δημιουργήσει σωρευτικές επιπτώσεις, επηρεάζοντας τη φυσική ροή, την οικολογική συνδεσιμότητα και τη συνολική κατάσταση των ποτάμιων οικοσυστημάτων. Ας μην ξεχνάμε πως οι μελέτες στις οποίες στηρίχθηκαν αυτά τα έργα – αν βέβαια εκπονήθηκαν επιστημονικά και δεοντολογικά αξιόπιστες μελέτες – δεν είναι επικαιροποημένες με βάση τα δεδομένα των τελευταίων ετών, δηλαδή τα στοιχεία τους δεν απεικονίζουν τις συνέπειες που η κλιματική αλλαγή και η καταστροφή του Daniel to 2023 έχουν επιφέρει στον υδάτινο ορίζοντα.
Για τον λόγο αυτό:

1. Να μην εξαιρούνται από το νέο Χωροταξικό Πλαίσιο έργα ΑΠΕ που βρίσκονται σε εκκρεμή στάδια αδειοδότησης, όταν αυτά χωροθετούνται σε περιοχές που το νέο πλαίσιο θεωρεί περιβαλλοντικά ευαίσθητες.
2. Να εξεταστούν εκ νέου όλες οι αιτήσεις ΑΠΕ στον ορεινό όγκο της Νότιας Πίνδου υπό το πρίσμα των νέων χωροταξικών κατευθύνσεων.
3. Να προβλεφθεί ειδική προστασία για περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ορεινά τοπία υψηλής αξίας και περιοχές που συνδέονται με θεσμούς όπως τα Γεωπάρκα UNESCO.
4. Να ενισχυθούν οι περιορισμοί για εγκαταστάσεις ΑΠΕ σε περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας, προστατευόμενες περιοχές, ζώνες σημαντικής βιοποικιλότητας και περιοχές με ιδιαίτερο πολιτιστικό χαρακτήρα.
5. Για τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα να λαμβάνονται υπόψη οι σωρευτικές επιπτώσεις σε επίπεδο ολόκληρης της λεκάνης απορροής και όχι μόνο κάθε έργου ξεχωριστά.
6. Να προστατευτούν ποτάμια και υδατορέματα υψηλής φυσικής αξίας, ιδιαίτερα εκείνα που διατηρούν σε μεγάλο βαθμό τη φυσική τους κατάσταση.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να γίνει εις βάρος των περιοχών που διατηρούν ακόμα ακέραιο το φυσικό τους κεφάλαιο. Η προστασία του Ασπροποτάμου δεν αποτελεί αντίθεση στην ανάπτυξη των ΑΠΕ, αλλά προϋπόθεση για μια πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη που θα συνδυάζει την ενέργεια, το περιβάλλον, την οικονομία και την επιβίωση των ορεινών κοινοτήτων.
Ζητούμε το νέο Χωροταξικό Πλαίσιο να εφαρμοστεί με τρόπο που θα διασφαλίζει ότι οι μοναδικές αξίες της Νότιας Πίνδου και του Ασπροποτάμου θα παραμείνουν ζωντανές και για τις επόμενες γενιές.

[Δέσποινα Παπαστάθη]

Δημιουργείται σοβαρό ζήτημα από τις μεταβατικές προβλέψεις, καθώς έργα που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένα στάδια αδειοδότησης φαίνεται να εξαιρούνται από τις νέες προβλέψεις. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος οι περιορισμοί του νέου πλαισίου να μην εφαρμοστούν ουσιαστικά σε περιοχές όπου ήδη υπάρχουν πολλές εκκρεμείς αιτήσεις.
Για τον ορεινό όγκο της Νότιας Πίνδου και ειδικά για την περιοχή του Ασπροποτάμου, υπάρχουν σημαντικές πιέσεις από σχεδιαζόμενες εγκαταστάσεις αιολικών σταθμών σε μεγάλες υψομετρικές ζώνες, με πιθανές επιπτώσεις:

• στη φυσιογνωμία του ορεινού τοπίου,
• στη βιοποικιλότητα και στα οικοσυστήματα,
• στην ανάπτυξη του ορεινού και φυσιολατρικού τουρισμού,
• στις παραδοσιακές παραγωγικές δραστηριότητες,
• στη συνοχή και την ταυτότητα μιας περιοχής που προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη δημογραφική συρρίκνωση και την εγκατάλειψη.

Παράλληλα, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και για τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα στα ποτάμια και ρέματα της περιοχής. Τα ποτάμια του Ασπροποτάμου αποτελούν βασικό στοιχείο της φυσικής και πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου. Η χωροθέτηση πολλαπλών έργων στο ίδιο υδρογραφικό σύστημα μπορεί να δημιουργήσει σωρευτικές επιπτώσεις, επηρεάζοντας τη φυσική ροή, την οικολογική συνδεσιμότητα και τη συνολική κατάσταση των ποτάμιων οικοσυστημάτων. Ας μην ξεχνάμε πως οι μελέτες στις οποίες στηρίχθηκαν αυτά τα έργα – αν βέβαια εκπονήθηκαν επιστημονικά και δεοντολογικά αξιόπιστες μελέτες – δεν είναι επικαιροποημένες με βάση τα δεδομένα των τελευταίων ετών, δηλαδή τα στοιχεία τους δεν απεικονίζουν τις συνέπειες που η κλιματική αλλαγή και η καταστροφή του Daniel to 2023 έχουν επιφέρει στον υδάτινο ορίζοντα.
Για τον λόγο αυτό:

1. Να μην εξαιρούνται από το νέο Χωροταξικό Πλαίσιο έργα ΑΠΕ που βρίσκονται σε εκκρεμή στάδια αδειοδότησης, όταν αυτά χωροθετούνται σε περιοχές που το νέο πλαίσιο θεωρεί περιβαλλοντικά ευαίσθητες.
2. Να εξεταστούν εκ νέου όλες οι αιτήσεις ΑΠΕ στον ορεινό όγκο της Νότιας Πίνδου υπό το πρίσμα των νέων χωροταξικών κατευθύνσεων.
3. Να προβλεφθεί ειδική προστασία για περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ορεινά τοπία υψηλής αξίας και περιοχές που συνδέονται με θεσμούς όπως τα Γεωπάρκα UNESCO.
4. Να ενισχυθούν οι περιορισμοί για εγκαταστάσεις ΑΠΕ σε περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας, προστατευόμενες περιοχές, ζώνες σημαντικής βιοποικιλότητας και περιοχές με ιδιαίτερο πολιτιστικό χαρακτήρα.
5. Για τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα να λαμβάνονται υπόψη οι σωρευτικές επιπτώσεις σε επίπεδο ολόκληρης της λεκάνης απορροής και όχι μόνο κάθε έργου ξεχωριστά.
6. Να προστατευτούν ποτάμια και υδατορέματα υψηλής φυσικής αξίας, ιδιαίτερα εκείνα που διατηρούν σε μεγάλο βαθμό τη φυσική τους κατάσταση.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να γίνει εις βάρος των περιοχών που διατηρούν ακόμα ακέραιο το φυσικό τους κεφάλαιο. Η προστασία του Ασπροποτάμου δεν αποτελεί αντίθεση στην ανάπτυξη των ΑΠΕ, αλλά προϋπόθεση για μια πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη που θα συνδυάζει την ενέργεια, το περιβάλλον, την οικονομία και την επιβίωση των ορεινών κοινοτήτων.
Ζητούμε το νέο Χωροταξικό Πλαίσιο να εφαρμοστεί με τρόπο που θα διασφαλίζει ότι οι μοναδικές αξίες της Νότιας Πίνδου και του Ασπροποτάμου θα παραμείνουν ζωντανές και για τις επόμενες γενιές.

[ΔΡΑΣΕΙΣ ΖΩΗΣ-ΚΕΡΑΤΕΑ ΑΤΤΙΚΗΣ]

ΚΕΡΑΤΟΒΟΥΝΙ–ΠΑΝΕΙΟ:

Ή ΘΑ ΠΑΡΑΜΕΙΝΕΙ ΑΠΑΤΗΤΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ «ΕΠΕΝΔΥΤΕΣ» Ή ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΑΠΑΤΗΤΟ ΓΙΑ ΜΑΣ

 

Το σχέδιο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ-ΑΠΕ), που έχετε θέσει σε δημόσια διαβούλευση, προορίζεται να αντικαταστήσει το αρχικό σχέδιο του 2008, το οποίο ισχύει μέχρι και σήμερα.

Σε ότι αφορά την Αττική, προβλέπει ότι δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση νέων αιολικών πάρκων, διατηρεί όμως σε ισχύ την υφιστάμενη δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε περιοχές των ορεινών όγκων του Πάνειου, του Λαυρεωτικού Ολύμπου και στο εκτός επιρροής του αεροδρομίου Ελ. Βενιζέλος τμήμα της Μερέντας στην Ανατολική Αττική και της Πάστρας στη Δυτική Αττική.

Η ανωτέρω νομοθετημένη από το 2008 δυνατότητα:

-είναι άλλη μια επιβεβαίωση της άνισης και άδικης μεταχείρισης που υφίστανται οι πολίτες της Ανατολικής και της Δυτικής Αττικής από το Αθηνοκεντρικό κράτος. Οι δικοί μας ορεινοί όγκοι θεωρούνται μη σημαντικοί και δεν χρήζουν προστασίας, οι ορεινοί όγκοι της Αθήνας όπως ο Υμηττός, η Πεντέλη, η Πάρνηθα, το Αιγάλεω, θεωρούνται μόνο αυτοί σημαντικοί και πρέπει μόνο αυτοί να προστατευτούν από τις ανεμογεννήτριες.

-έχει επιτρέψει την αδειοδότηση για την εγκατάσταση τουλάχιστον 18+1+1 ανεμογεννητριών στο βουνό μας (Κερατοβούνι-Πάνειο), γεγονός που μας έχει θέσει σε καθεστώς πολύχρονης ανησυχίας και αβεβαιότητας για τη διαφύλαξη του τοπίου μας και του τρόπου ζωής μας.

Αυτή η ανισότητα και οι διακρίσεις σε βάρος μας μας βρίσκουν διαρκώς απέναντί τους. Σας υπενθυμίζουμε τον πετυχημένο αγώνα μας κατά της χωματερής το 2010-2011.

Σήμερα ζητάμε:

Α. την κατάργηση του άρθρου 9 της 49828/12.11.2008 κοινής υπουργικής απόφασης (ΦΕΚ Β΄ 2464), που αφορά τα Ειδικά κριτήρια χωροθέτησης αιολικών μονάδων στην Αττική καθώς και την κατάργηση των σχετικών προβλέψεων που έχουν ενσωματωθεί στο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας-Αττικής  Νόμος 4277/2014 (ΦΕΚ Α΄ 156)

Β. την ακύρωση όλων των αδειοδοτήσεων που έχουν εγκριθεί στο πλαίσιό του και δεν έχουν έως σήμερα υλοποιηθεί.

Είμαστε ισότιμοι πολίτες της Αττικής, ο τόπος μας, η κληρονομιά μας, η ταυτότητά μας και οι ζωές μας είναι πιο σημαντικά από το συμφέρον οποιουδήποτε επενδυτή.

Κερατέα 22.6.2026

Για τις ΔΡΑΣΕΙΣ ΖΩΗΣ-ΚΕΡΑΤΕΑ ΑΤΤΙΚΗΣ

Κόκκινος Γιώργος

 

 

[Γιάννης Μαμάης]

Συμφωνώ, εγκρίνω και συνυπογράφω την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου της 14/6/2026. Δεν αποδεχόμαστε την καταστροφή του νησιού μας. Δεν θέλουμε να γεμίσουμε το νησί μας με Αιολικά πάρκα, όπως γεμίσατε την Κάρυστο και το όρος ΟΧΙ με εκατοντάδες Ανεμογεννήτριες που οι περισσότερες είναι σε περιοχή NATURA. Tα Κυκλαδονήσια είναι ένα μοναδικό στον κόσμο σύμπλεγμα νησιών, που αυτή την ομορφιά δεν θα επιτρέψουμε να την καταστρέψουν για να πλουτίζουν οι εταιρείες που παίζουν και με τα πετρέλαια και με τις Ανεμογεννήτριες και με τα φωτοβολταϊκά, χωρίς να τους ενδιαφέρει τι θα επακολουθήσει…..

Ακολουθεί το λινκ με την ΟΜΟΦΩΝΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΝΔΡΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΧΠ ΑΠΕ:

https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

[ΚΙΝΗΣΗ ”ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΣΕΡΡΩΝ – Myseety”]

ΚΙΝΗΣΗ «Ενεργοί Πολίτες Σερρών – Myseety»

Μελετήσαμε επισταμένως και συντασσόμαστε με την τεκμηριωμένη γνωμοδότηση βασισμένη σε πηγές του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας.

 

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ:

Προσθέτουμε ως Κίνηση την υφιστάμενη αφόρητη περιβαλλοντικά κατάσταση που επικρατεί στην Π.Ε. Σερρών

 

Μαρία Καραμανώφ

Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.

 

Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος ( Παλαιό Πλαίσιο).

Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ;

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

 

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

 

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

 

Η υφιστάμενη κατάσταση σχετικά με τις ΑΠΕ στην Π.Ε. ΣΕΡΡΩΝ, έχει ως εξής:

1. <u>ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΜΦΙΠΟΛΗΣ</u>, υπάρχει αρνητική απόφαση του δημοτικού συμβουλίου Αμφίπολης για Φωτοβολταϊκό Πάρκο 950 στρεμμάτων στην περιοχή της Κορμίστας και θετική σε Φωτοβολταϊκό 3.100 στρέμματων στην περιοχή Ροδολίβους και μάλιστα για παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας Συνολικής Ισχύος 120MW με ενσωματωμένη διάθεση αποθήκευσης.

• Υπάρχει δέσμευση καλλιεργήσιμης γης
• Δεν υπάρχει κανένα όφελος για την κοινωνία και τους δημότες

 

2. <u>ΣΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ ΣΕΡΡΩΝ & ΕΜΜ.ΠΑΠΑ,</u> προωθούνται δύο έργα από την εταιρεία «ΜΑΓΚΝΑ ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α.Ε.», ενώ το έργο περιλαμβάνει δύο ξεχωριστές εγκαταστάσεις:

• στην περιοχή Ελαιώνα – Οινούσας του Δήμου Σερρών, σε έκταση 65.000 τ.μ. με ισχύ 95 MW,
• και στην περιοχή Μαρμαρά – Ραχωβίτσας του Δήμου Εμμανουήλ Παππά, σε έκταση 25.000 τ.μ. με ισχύ 30 MW.
• Συνολικά προβλέπεται η εγκατάσταση 49 συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας (ESS Units), με κοντέινερ συσσωρευτών, μετατροπείς, κέντρο ελέγχου, σύστημα πυρασφάλειας, δίκτυα μέσης τάσης, τηλεπαρακολούθηση, περίφραξη ασφαλείας και νέα έργα οδοποιίας.
• Το έργο θα συνδεθεί με δίκτυο υψηλής τάσης 150kV μέσω νέας γραμμής μήκους περίπου 21,9 χιλιομέτρων και θα λειτουργεί αποθηκεύοντας πλεονάζουσα ηλεκτρική ενέργεια από το σύστημα, ώστε να την επανεισάγει στο δίκτυο τις ώρες υψηλής ζήτησης.

Πού ακριβώς καταλήγουν τα οφέλη όλων αυτών των τεράστιων επενδύσεων;

Γιατί την ώρα που η περιοχή γεμίζει:            φωτοβολταϊκά πάρκα, γραμμές μεταφοράς, βιομηχανικές μπαταρίες, υποσταθμούς και ενεργειακές εγκαταστάσεις, ο Σερραίος πολίτης εξακολουθεί να πληρώνει από τα ακριβότερα τιμολόγια ρεύματος στην Ευρώπη και χωρίς να έχουν δημιουργηθεί νέες θέσεις εργασίας

3. <u>ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΗΡΑΚΛΕΙΑΣ </u>και στη θέση «Μελενικίτσι» προωθείται το  έργο «Cluster Φωτοβολταϊκών Σταθμών, σε έκταση 4.000 περίπου στρεμμάτων, συνολικής ισχύος 303,736 MWp και τέλος
4. <u>ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΕΜΜ.ΠΑΠΑ</u>, Μόλις τέσσερις μήνες μετά την ακύρωση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) από το ΣτΕ και παρά την ανάκληση της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης 4.100 στρεμμάτων, η εταιρεία «MAGNA ENERGIA» επιστρέφει αυτούσια με το ίδιο φωτοβολταϊκό των 249 MW στις κορυφές του Μενοικίου Όρους στις Σέρρες. Παρά τη νομική νίκη του Δήμου Εμμανουήλ Παππά και του Δήμου Σερρών και τις αντιρρήσεις πλήθους φορέων της περιοχής, η εταιρεία ξαναφέρνει το έργο-τέρας.

 

 

[Αναστάσιος Κλάδης – Κόκκινος]

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ – OPEN.GOV
Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) & Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)
 Θέμα: Παρατηρήσεις και τεκμηριωμένες προτάσεις επί των κριτηρίων χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων, των ζωνών αποκλεισμού, των μεταβατικών διατάξεων και των επιπτώσεων στην απασχόληση και τον ενεργειακό σχεδιασμό.

Εισαγωγικές Παρατηρήσεις

Η παρούσα παρέμβαση κατατίθεται στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και τη συνοδεύουσα Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ). Εκφράζεται τεκμηριωμένη αντίθεση στα κριτήρια καθορισμού των Περιοχών Καταλληλότητας, καθώς και στο ισχύον καθεστώς των μεταβατικών ρυθμίσεων.

Συγκεκριμένα, η πρόβλεψη βάσει της οποίας ως Περιοχές Καταλληλότητας χαρακτηρίζονται αποκλειστικά οι Δημοτικές Ενότητες που εμφανίζουν μέσο αιολικό δυναμικό άνω των 4 m/s στο σύνολο της διοικητικής τους έκτασης, σε συνδυασμό με την απαγόρευση χωροθέτησης σε υψόμετρο άνω των 1.200 μ., δημιουργεί ένα κανονιστικό πλαίσιο αντιφατικό, τόσο ως προς τους επιστημονικά τεκμηριωμένους στόχους του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ 2030), όσο και ως προς τις απαιτήσεις της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2413 (RED III).

1. Μεθοδολογικές Αδυναμίες του Κριτηρίου των 4 m/s σε Επίπεδο Δημοτικής Ενότητας

1.1 Αγνόηση της Αρχής του Micro–siting

Η χρήση ενιαίου μέσου αιολικού δυναμικού σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, διοικητικής κατηγορίας που ορίστηκε βάσει του Ν. 3852/2010 (Πρόγραμμα Καλλικράτης) και η γεωγραφική έκταση της οποίας δεν συνδέεται με ανεμολογικά κριτήρια, αντιβαίνει στις βασικές αρχές της αιολικής ενεργειολογίας. Η επιστήμη της μετεωρολογίας αιολικών πόρων (wind resource assessment) αναγνωρίζει ότι η αιολική παραγωγή προσδιορίζεται από τοπικά γεωφυσικά χαρακτηριστικά (τοπογραφικές αναβαθμίδες, αυχένες, κορυφογραμμές) και όχι από διοικητικά όρια (IEC 61400-1:2019, Wind Energy Generation Systems).

Ακόμη και εντός Δημοτικής Ενότητας με μέσο δυναμικό κάτω των 4 m/s, δύνανται να υπάρχουν χαρακτηριστικές θέσεις (microsites) με μέσο δυναμικό 6-8 m/s, λόγω φαινομένων καναλιοποίησης ή επιτάχυνσης ανέμου. Αποκλείοντας ολόκληρη τη διοικητική ενότητα, το σχέδιο καθιστά κανονιστικά αδύνατη την αξιοποίηση θέσεων που πληρούν τα τεχνικά και οικονομικά κριτήρια βιωσιμότητας.

1.2 Τεχνολογική Αναντιστοιχία: Σύγχρονες Ανεμογεννήτριες Χαμηλού Ανέμου

Το όριο των 4 m/s αντικατοπτρίζει τεχνικές προδιαγραφές παλαιότερης γενιάς εξοπλισμού. Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες κατηγορίας IEC Wind Class III (σχεδιασμένες για μέση ταχύτητα ανέμου 6–7,5 m/s κατά 10λεπτο στο ύψος του άξονα) εκκινούν ήδη από ταχύτητες 2–3 m/s και επιτυγχάνουν ονομαστική ισχύ σε ταχύτητες 10–12 m/s. Τύποι όπως οι Vestas V162-6.0 MW ή Siemens Gamesa SG 6.0-170 DD έχουν σχεδιαστεί ειδικά για την αξιοποίηση χαμηλού αιολικού πόρου, καθιστώντας τεχνικά αξιόπιστες τις επενδύσεις σε θέσεις οι οποίες, εντός του προτεινόμενου πλαισίου αποκλείονται de facto.

Η εκτίμηση της οικονομικής βιωσιμότητας ενός αιολικού έργου βασίζεται σε εξειδικευμένες μετεωρολογικές μελέτες διετούς ελάχιστης διάρκειας με χρήση κλιματολογικής αναφοράς (long-term correlation), σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του IEC 61400-12-1 και του σχετικού ευρωπαϊκού METMASΤ European Standard. Οι επενδυτές φέρουν αποκλειστική ευθύνη και οικονομικό ρίσκο για την τεχνοοικονομική εκτίμηση, καθιστώντας αδικαιολόγητη την κρατική παρέμβαση μέσω διοικητικά οριζόμενων ορίων μέσης ταχύτητας.

1.3 Αντικατάσταση Τεχνοοικονομικής Εκτίμησης από Διοικητικές Παραδοχές

Η εμπειρικά τεκμηριωμένη ad hoc αξιολόγηση κάθε έργου μέσω Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) και αιολικής μελέτης αποτελεί το κατάλληλο επιστημονικό εργαλείο εκτίμησης καταλληλότητας. Η αντικατάστασή της από κανονιστικά θεσμοθετημένα διοικητικά κριτήρια ταχύτητας ανέμου οδηγεί σε έναν οριζόντιο και άκαμπτο αποκλεισμό, ο οποίος παραμένει ανεπηρέαστος από τα πραγματικά γεωφυσικά δεδομένα.

2. Το Υψομετρικό Όριο των 1.200 μ.: Αναδυόμενη Εσωτερική Αντίφαση στο Σχεδιασμό

2.1 Αντίφαση μεταξύ των Δύο Κριτηρίων Αποκλεισμού

Ο συνδυασμός του ορίου μέσης ταχύτητας (< 4 m/s) και του υψομετρικού ορίου (> 1.200 μ.) δημιουργεί έναν εγγενώς αντιφατικό χωρικό αποκλεισμό: αποκλείονται τόσο οι πεδινές περιοχές με χαμηλό μέσο δυναμικό, όσο και τα ορεινά τμήματα όπου ακριβώς λόγω του έντονου τοπογραφικού ανάγλυφου, το αιολικό δυναμικό είναι επαρκώς υψηλό. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος (ΕΕΑ, 2009) έχει τεκμηριώσει ότι το αιολικό δυναμικό αυξάνεται μονοτονικά με το υψόμετρο σε ανοιχτές τοπογραφίες, ακριβώς λόγω μειούμενης τριβής. Εντός της ζώνης 1.200 – 1.800 μ., η μέση αύξηση ταχύτητας του ανέμου εκτιμάται σε 10–15% ανά 100 μ. υψόμετρο, βάσει του νόμου του εκθετικού προφίλ ανέμου (power law profile).

2.2 Ενεργειακή Αποδοτικότητα και Χωρικό Αποτύπωμα

Σύμφωνα με τη βασική εξίσωση ισχύος της αιολικής ανεμογεννήτριας (P = ½ρAV³), η ισχύς εξαρτάται κυβικά από την ταχύτητα ανέμου (V). Η απώλεια 15% ταχύτητας μεταφράζεται σε απώλεια έως και ~39% στην παραγόμενη ισχύ. Αυτό σημαίνει ότι για την κάλυψη ισοδύναμης ενεργειακής ζήτησης σε χαμηλότερες ζώνες, απαιτείται η εγκατάσταση αυξημένου αριθμού ανεμογεννητριών ανά μονάδα παραγωγής, με αντίστοιχη αύξηση του χωρικού αποτυπώματος (land footprint), των συνοδών έργων οδοποιίας  και της συνολικής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.

Η επέκταση του υψομετρικού ορίου στα 1.800 μ. επιτρέπει την αξιοποίηση θέσεων υψηλής αποδοτικότητας, μειώνοντας τον αριθμό των απαιτούμενων εγκαταστάσεων για την επίτευξη των εθνικών στόχων του ΕΣΕΚ, με ταυτόχρονη μείωση της πίεσης στους παρακείμενους χαμηλότερους ορεινούς όγκους, οι οποίοι βρίσκονται συχνά πλησιέστερα στον οικιστικό ιστό και σε παραγωγική γη.

3. Επιπτώσεις στη Δομή της Αγοράς: Εκτόπιση Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων

Οι εγχώριες μικρές και μεσαίας επιχειρήσεις (ΜμΕ) που δραστηριοποιούνται στον τομέα της αιολικής ενέργειας αναπτύσσουν έργα με γεωγραφική συνέχεια προς τις περιφερειακές ενότητες της δραστηριοποίησής τους. Ο οριζόντιος αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων και ορεινών ζωνών αναδιαρθρώνει τη δομή της αγοράς υπέρ επιχειρήσεων μεγάλης κλίμακας, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα ανάπτυξης υπεράκτιων (offshore) ή εκτεταμένων χερσαίων έργων σε περιοχές που εκφεύγουν των εν λόγω περιορισμών. Αυτό ισοδυναμεί με de facto νομοθετική στρέβλωση του ανταγωνισμού, σε αντίθεση με τις θεμελιώδεις αρχές της Ευρωπαϊκής Ενιαίας Αγοράς.

Επιπλέον, δεκάδες ΜμΕ έχουν ήδη δαπανήσει σημαντικά κεφάλαια για πολυετείς μετρήσεις, μισθώσεις γης και εγγυητικές επιστολές σε ζώνες τις οποίες το προτεινόμενο πλαίσιο αποκλείει αναδρομικά. Η αδυναμία εναλλακτικής χωροθέτησης οδηγεί τις επιχειρήσεις αυτές σε οικονομική αδυναμία άμεσης και αποτελεσματικής αποκατάστασης, εγείρονται σοβαρά ζητήματα αστικής ευθύνης του Δημοσίου.

4. Ασφάλεια Επενδύσεων και Αξιοπιστία του Επενδυτικού Περιβάλλοντος

Η αιφνίδια αναθεώρηση των χωρικών κριτηρίων κατά τη διάρκεια της επενδυτικής διαδικασίας θίγει ευθέως την αρχή της ασφάλειας δικαίου (legal certainty) και της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης (legitimate expectations), οι οποίες αποτελούν θεμελιώδεις αρχές του ενωσιακού δικαίου και αναγνωρίζονται πάγια από τη νομολογία του ΔΕΕ (C-179/73, C-74/74, ERTA). Η αναδρομική ακύρωση ώριμων αδειοδοτικών φακέλων για έργα που εκκινήθηκαν υπό το προηγούμενο νομοθετικό πλαίσιο (Ν. 4685/2020, Ν. 4951/2022) εγκυμονεί κινδύνους μαζικών προσφυγών σε διαιτητικές  διαδικασίες βάσει διμερών επενδυτικών συμφωνιών (BITs) και της Συνθήκης Ενεργειακού Χάρτη (ECT).

Η ανάκληση της αδειοδοτικής προόδου αποτελεί αρνητικό δείκτη στις διεθνείς αξιολογήσεις επενδυτικής αξιοπιστίας (Country Risk Rating, OECD, Fitch, Moody’s) και εκθέτει τη χώρα στον κίνδυνο αποκλεισμού της από χαρτοφυλάκια θεσμικών επενδυτών με κριτήρια ESG (ESG funds), οι οποίοι απαιτούν ένα σταθερό ρυθμιστικό περιβάλλον ως βασικό κριτήριο κατανομής κεφαλαίων.

5. Κοινωνικό-οικονομικές Επιπτώσεις: Απασχόληση και Ενεργειακός Σχεδιασμός

5.1 Άμεση Απώλεια Θέσεων Εργασίας

Σύμφωνα με στοιχεία του Ελληνικού Συνδέσμου Εταιρειών Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) για το 2023, ο κλάδος της αιολικής ενέργειας υποστηρίζει άμεσα και έμμεσα άνω των 12.000 θέσεις εργασίας σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Η αναστολή της αδειοδοτικής ροής νέων έργων θα επιφέρει σημαντική μείωση αυτών των θέσεων κατά το διάστημα 2026–2030, επηρεάζοντας δυσανάλογα την απασχόληση σε απομακρυσμένες περιφερειακές και ορεινές κοινότητες, οι οποίες στερούνται εναλλακτικής οικονομικής βάσης.

5.2 Ενεργειακός Σχεδιασμός και Ανεξαρτησία

Ο τεχνητός περιορισμός της εγχωρίως αξιοποιήσιμης αιολικής ισχύος οδηγεί αναπόφευκτα σε αύξηση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, ιδίως φυσικό αέριο. Η ενεργειακή κρίση του 2021–2023, ως άμεση συνέπεια της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, ανέδειξε εμπράκτως τον κίνδυνο της υψηλής εξάρτησης από το εισαγόμενο αέριο. Μεταξύ Μαρτίου 2021 και Αυγούστου 2022, οι τιμές του φυσικού αερίου (TTF) σημείωσαν αύξηση άνω του 1.000%, οδηγώντας σε δραματική άνοδο του λιανικού κόστους του ηλεκτρισμού.

Συναφώς, οι ναυτικές αναστατώσεις στην Ερυθρά Θάλασσα κατά το διάστημα 2023–2024 κατέδειξαν ότι και η εναλλακτική επιλογή του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) υπόκειται σε κίνδυνο γεωπολιτικής αποσταθεροποίησης των εφοδιαστικών αλυσίδων. Κατά συνέπεια, κάθε χωροταξικό πλαίσιο που μειώνει το ανώτατο δυνατό επίπεδο της εγχώριας αιολικής παραγωγής ενισχύει τη στρατηγική ευπάθεια της ενεργειακής ασφάλειας και αντιβαίνει στον κεντρικό στόχο ενεργειακής κυριαρχίας, ο οποίος καθορίζεται στις ευρωπαϊκές στρατηγικές (όπως το σχέδιο REPowerEU), στον Κανονισμό (ΕΕ) 2022/1854 και στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.

5.3 Σχόλιο επί του Σεναρίου Πυρηνικής Ενέργειας (SMRs)

Η δημιουργία τεχνητού ενεργειακού κενού από τους εν λόγω περιορισμούς ευνοεί τη στροφή του δημόσιου διαλόγου προς εναλλακτικές τεχνολογίες βάσης. Αναφορικά με τους Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες (SMR), επισημαίνεται ότι:

• (α) το εκτιμώμενο LCOE (Levelized Cost of Energy) των SMR κυμαίνεται, σύμφωνα με εκτιμήσεις του ΙΕΑ (2023), μεταξύ 100–250 USD/MWh, έναντι 40–60 USD/MWh για τα σύγχρονα χερσαία (onshore)αιολικά έργα
• (β) η Ελλάδα κατατάσσεται στις τρεις πιο σεισμικά ενεργές περιοχές της Ευρώπης (EFEHR, 2020), γεγονός που θέτει εξαιρετικά υψηλές απαιτήσεις σεισμικής διαστασιολόγησης σε οποιαδήποτε πυρηνική υποδομή
• (γ) η διαχείριση των αποβλήτων υψηλής ραδιενέργειας παραμένει ανοικτό διεθνές ζήτημα, χωρίς ολοκληρωμένη λύση μακράς διάρκειας για την ηπειρωτική Ευρώπη.

Τα ανωτέρω δεν αποτελούν επιχείρημα κατά της περαιτέρω ερευνητικής ανάπτυξης της τεχνολογίας SMR, αλλά αιτιολογούν την ανάγκη αποφυγής τεχνητής δημιουργίας ζήτησης για ισχύ βάσης, η οποία θα προκύψει εάν οι αιολικές ΑΠΕ περιοριστούν λόγω άστοχων κανονιστικών φραγμάτων.

6. Νομική Συμβατότητα με το Ενωσιακό Δίκαιο

6.1 Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 — RED III

Η Οδηγία RED III, με ισχύ από τις 20 Νοεμβρίου 2023, εισάγει την υποχρέωση καθορισμού «περιοχών επιτάχυνσης των ΑΠΕ» (renewables acceleration areas), βάσει επιστημονικής χαρτογράφησης της περιβαλλοντικής ευαισθησίας (άρθρο 15β). Το άρθρο 16α επιβάλλει ότι εντός των περιοχών αυτών η αδειοδοτική διαδικασία δεν υπερβαίνει τους 12 μήνες. Αντιθέτως, το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ εισάγει ευρείς οριζόντιους αποκλεισμούς χωρίς ad hoc περιβαλλοντική τεκμηρίωση ανά θέση, αντιστρέφοντας τη λογική της Οδηγίας RED III, η οποία ευνοεί τη θετική χωρική αδειοδότηση έναντι της λογικής ενός καταλόγου εξαιρέσεων.

6.2 Συνταγματική Αρχή Αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 Συντ.)

Η κανονιστική απαγόρευση της ανάπτυξης αιολικών εγκαταστάσεων σε ολόκληρες γεωγραφικές ζώνες, χωρίς εξέταση της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας ανά συγκεκριμένο έργο, ενέχει τον κίνδυνο παραβίασης της συνταγματικά κατοχυρωμένης αρχής της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 εδ. δ’ του Συντάγματος, όπως αυτή εξειδικεύεται από τη νομολογία του ΣτΕ, βλ. ΣτΕ 3900/2011, ΣτΕ 2818/2019). Η διοίκηση διαθέτει ήδη ένα εκτεταμένο και λεπτομερές σύστημα Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) και Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) για την κατά περίπτωση (case-by-case) αξιολόγηση των έργων, το οποίο αποτελεί το κατάλληλο επιστημονικό εργαλείο ελέγχου της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.

6.3 Αρχή Δικαιολογημένης Εμπιστοσύνης και Μεταβατικές Διατάξεις

Η νομολογία του ΔΕΕ και η νομολογία του ΣτΕ (βλ. ΣτΕ 1934/2014 Ολ., ΣτΕ 4645/2015) έχουν κατοχυρώσει ότι η ανάκληση ή η τροποποίηση δικαιωμάτων που έχουν θεμελιωθεί βάσει της νόμιμης πεποίθησης των διοικουμένων απαιτεί την πρόβλεψη εύλογης μεταβατικής περιόδου και, κατά περίπτωση, αποζημίωσης. Οι φορείς έργων που έχουν τηρήσει τις προθεσμίες των Ν. 4685/2020 και 4951/2022 και έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού ή ΑΕΠΟ εμπίπτουν στο προστατευτικό πεδίο της αρχής αυτής. Οι υφιστάμενες μεταβατικές διατάξεις του σχεδίου κρίνονται ανεπαρκείς για την κάλυψη του συνόλου των δικαιωμάτων που έχουν ήδη θεμελιωθεί.

Συμπεράσματα και Προτάσεις

Βάσει των ανωτέρω τεκμηριωμένων παρατηρήσεων, υποβάλλονται οι ακόλουθες προτάσεις τροποποίησης:

• Κατάργηση του κριτηρίου μέσου αιολικού δυναμικού (4 m/s) σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας ως χωρικού κριτηρίου αποκλεισμού. Η αξιολόγηση καταλληλότητας της θέσης προτείνεται να πραγματοποιείται αποκλειστικά ανά συγκεκριμένο έργο, μέσω πιστοποιημένης αιολικής μελέτης (IEC 61400-12-1) στο πλαίσιο της διαδικασίας της ΜΠΕ.
• Αύξηση του υψομετρικού ορίου αποκλεισμού από τα 1.200μ. στα 1.800μ., σε συμφωνία με αντίστοιχες κανονιστικές ρυθμίσεις άλλων κρατών μελών με συγκρίσιμο τοπογραφικό ανάγλυφο (Αυστρία, Ελβετία, Ισπανία), καθώς και με τις επιστημονικές αρχές αξιολόγησης των αιολικών πόρων.
• Πλήρης αναδιατύπωση των μεταβατικών διατάξεων, ώστε να καλύπτονται ρητά όλα τα έργα που:
  • (α) κατέχουν εν ισχύ Βεβαίωση Παραγωγού ή ΑΕΠΟ,
  • (β) έχουν υποβάλει αίτημα σύνδεσης εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας και έχουν κατατεθεί τις σχετικές εγγυητικές επιστολές,
  • (γ) έχουν εκπονήσει πιστοποιημένες αιολικές μελέτες διάρκειας άνω των 18 μηνών.
• Εναρμόνιση του πλαισίου χωροθέτησης με τις απαιτήσεις του άρθρου 15β της Οδηγίας RED III, μέσω της υιοθέτησης «περιοχών επιτάχυνσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας», βασισμένων σε επιστημονική χαρτογράφηση της περιβαλλοντικής ευαισθησίας και σε αξιολόγηση ευρείας κλίμακας (Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων – ΣΜΠΕ / SEA).

 

[Συντάκτης]

Απαντήσεις