Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Δημόσια Διαβούλευση επί  του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχή σχεδιασμού της μελέτης αξιολόγησης και αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο Ν. 4447/2016 (Α’ 241) και στην Κ.Υ.Α. Αριθμ. ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (Β’ 1225) προσκαλεί το κοινό να διατυπώσει τις απόψεις του, μέσω της δημόσιας ανάρτησης σχολίων έως και τις 24 Ιουνίου 2026.

ΕΧΠ ΑΠΕ (αρχεία)

Οι απαραίτητες πληροφορίες και τα σχετικά αρχεία, είναι διαθέσιμες στον ανωτέρω σύνδεσμο.

Θέμα

[ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑΣ]

Η Ορειβατική Λέσχη Καλαμπάκας συμφωνεί με τις θέσεις στο υπόμνημα του ΕΟΣ Χαλκίδας.
========================================================================
ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας



========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΔΗΜΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΩΝ]

https://drive.google.com/file/<wbr />d/1ejOdfszClq2Uq8Y-<wbr />GZ2twwzUStkgUdL5/view?usp=<wbr />sharing

«Τοποθέτηση του Δημοτικού Συμβουλίου Κορινθίων επί της αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ/ΑΠΕ), με ιδιαίτερη αναφορά στις Περιοχές Καταλληλότητας, Προτεραιότητας, στις Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ και στην ανάγκη ολοκληρωμένου χωρικού και αναπτυξιακού σχεδιασμού του Δήμου Κορινθίων»

[ΚΛΟΥΒΑΚΗΣ ΑΡΓΥΡΙΟΣ – ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΣ ΔΕ ΙΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΥ ΧΙΟΥ]

Ζητούμε να ληφθούν υπόψη στο σχέδιασμό τα παρακάτω:

• Η Δημοτική ενότητα Μαστιχοχώριων είναι λόγω σπανιότητας ως γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, ( στην ΚΥΑ διαβάθμισης γεωργικής γης, και τα παράλια της ως ζώνη τουριστικής ανάπτυξης από ΠΧΠ Βόρειου Αιγαίου, κ πρόταση στο υπό σύνταξη ΤΠΣ Χίου).
• Η δημοτική ενότητα Ομηρούπολης έχει ζώνη προστασίας ορνιοθοπανίδας, το προστατευόμενο από UNESCO μνημείο Νέας Μονής κ τον Αναβάτο ως ζώνη προστασίας Α)
• Η δημοτική ενότητα Καρδαμύλων έχει προστατευόμενα αναγνωρισμένα τοπία από natura 2000, το φαράγγι Καμπιών ( ειδική ζώνη προστασίας στην ΕΠΜ Natura 2000, κ το τοπίο του χειμάρρου Ναγού ως προστατευόμενα τοπία).
• Στον δίαυλο Χίου/ Λαγκάδας – Οινουσσών υπάρχει χαρακτηρισμός από το ειδικό πλαίσιο υδατοκαλλιεργειών ως ΠΟΑΥ, ιχθυοκαλλιεργειών,
• ενώ στην δημοτική ενότητα Ιωνίας προγραμματίζεται από ΠΧΠ Βόρειου Αιγαίου κ ΤΠΣ ως ζώνη τουριστικής ανάπτυξης!

Οπότε συνέπεια των ανωτέρω ζητάμε την εξαίρεση των παραπάνω δημοτικών ενοτήτων και των αντίστοιχων περιοχών από τις ζώνες προτεραιότητας αιολικού δυναμικού! 
Aν χρειαστεί, θα ακολουθήσει απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου.

[Ιάσων Παπαρίζος]

Συμμετοχή για την διαβούλευση του Χωροταξικού για τις ΑΠΕ και συγκεκριμένος
σχολιασμός για τα Άγραφα
Η αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
(ΕΧΠ-ΑΠΕ) εισάγεται ως μια πολλά υποσχόμενη μεταρρύθμιση που υποτίθεται στοχεύει στον
εξορθολογισμό της χωροθέτησης των αιολικών και ηλιακών σταθμών στην ελληνική επικράτεια.
Ωστόσο, η συστηματική ανάλυση του προτεινόμενου σχεδίου, μας δείχνει ότι οι προστατευτικές
του διατάξεις ακυρώνονται στην πράξη από τις εξαιρετικά ευρείες μεταβατικές ρυθμίσεις που
αυτό προβλέπει. Οι ρυθμίσεις αυτές επιτρέπουν την επ’ αόριστον διαιώνιση του παρωχημένου
και νομικά πλημμελούς πλαισίου του 2008, το οποίο έχει είδη κριθεί από την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή από το 2014 ως μη συμβατό με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των
οικοτόπων.
Η νομική αυτή παράκαμψη έχει άμεσες και καταστροφικές συνέπειες για την περιοχή των
Αγράφων και της Νότιας Πίνδου, καθώς εξαιρεί από τις νέες απαγορεύσεις μια σειρά από
μεγάλης κλίμακας αιολικά έργα που βρίσκονται σε ώριμο ή ακόμη και αρχικό στάδιο
αδειοδότησης. Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις, οι λειτουργούσες εγκαταστάσεις, οι άδειες
εγκατάστασης που δεν έχουν εκτελεστεί, καθώς και οι φάκελοι Μελετών Περιβαλλοντικών
Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που έχουν λάβει απλώς έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου
2026, αξιολογούνται και εγκρίνονται με βάση το προϊσχύον καθεστώς. Αυτό σημαίνει ότι έργα
που χωροθετούνται σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων ή εντός ευαίσθητων ζωνών Natura
2000, τα οποία υπό το Νέο Πλαίσιο θα έπρεπε να αποκλειστούν, θα αδειοδοτηθούν κανονικά.
Φέρουσα Ικανότητα
Μια από τις σημαντικότερες μεθοδολογικές ”αστοχίες” του Νέου Πλαισίου είναι η διατήρηση της
διοικητικής διαίρεσης της Δημοτικής Ενότητας (Δ.Ε.) ως βάσης για τον υπολογισμό της
φέρουσας ικανότητας των αιολικών εγκαταστάσεων. Η προσέγγιση αυτή στερείται
επιστημονικού υπόβαθρου, καθώς τα φυσικά οικοσυστήματα και οι κορυφογραμμές των
Αγράφων λειτουργούν ως ενιαίες οικολογικές οντότητες που δεν συμπίπτουν με τα τεχνητά
διοικητικά όρια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η φέρουσα ικανότητα εκφράζεται μέσω του μέγιστου ποσοστού κάλυψης εδάφους από αιολικές
εγκαταστάσεις ανά Δ.Ε., το οποίο ορίζεται ως:

Η εφαρμογή αυτού του τύπου επιτρέπει την υπέρμετρη χωρική συγκέντρωση και τον κορεσμό
των ανεμογεννητριών στις ευαίσθητες κορυφογραμμές των Αγράφων, καθώς το συνολικό
ποσοστό της Δ.Ε. μπορεί να εμφανίζεται χαμηλό λόγω της συμπερίληψης μεγάλων πεδινών ή
μη εκμεταλλεύσιμων εκτάσεων στην ίδια διοικητική μονάδα. Έτσι, αντί να προστατεύεται το
ορεινό οικοσύστημα, διευκολύνεται η βιομηχανοποίησή του.
Επιπλέον, το Νέο Πλαίσιο και η συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων
(ΣΜΠΕ) αγνοούν πλήρως τη γεωμορφολογική τρωτότητα και τους φυσικούς κινδύνους της

περιοχής των Αγράφων. Ο ορεινός όγκος των Αγράφων αποτελείται κατά κύριο λόγο από
αποσαρθρωμένο φλύσχη, ένα πέτρωμα εξαιρετικά επιρρεπές σε κατολισθήσεις και διαβρώσεις.
Η παράλειψη συνεκτίμησης των ακραίων πλημμυρικών φαινομένων, όπως οι καταιγίδες «Ιανός»
(2020), «Daniel» (2023) και «Elias» (2023), οι οποίες προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές
στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, καθιστά τον σχεδιασμό ελλιπή.
Η περίπτωση του αιολικού σταθμού στη θέση «Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» (41,4MW) στην
κορυφογραμμή της Καζάρμας είναι ενδεικτική. Η τροποποίηση του έργου το 2022 μείωσε τις Α/Γ
από 18 σε 9, αλλά διπλασίασε το μέγεθός τους (ύψος ~150μκαι διάμετρος πτερυγίων 133μ ),
απαιτώντας πολύ μεγαλύτερες εκσκαφές και ανατινάξεις για τη θεμελίωση των βάσεών τους. Οι
επεμβάσεις αυτές σε εδάφη με υψηλή κλίση και ευάλωτο γεωλογικό υπόβαθρο εγκυμονούν
άμεσο κίνδυνο ενεργοποίησης κατολισθήσεων, απειλώντας άμεσα τον υποκείμενο οικισμό της
Κερασιάς, ο οποίος βρίσκεται κατάντη και έχει ήδη κριθεί υπό μετεγκατάσταση λόγω
προηγούμενων κατολισθητικών φαινομένων.
Επιπτώσεις στα αρπακτικά
Η περιοχή των Αγράφων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενδιαιτήματα και μεταναστευτικούς
διαδρόμους για σπάνια και απειλούμενα αρπακτικά πτηνά, με εξέχοντα τον πληθυσμό του
Όρνιου (Gyps fulvus). Το Νέο Πλαίσιο επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών σταθμών εντός Ζωνών
Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) της ορνιθοπανίδας, εφόσον το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7.5
m/s και η εγκατάσταση επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική
Μελέτη (ΕΠΜ).
Η ρύθμιση αυτή εισάγει μια εξαιρετικά επικίνδυνη μεθοδολογική ασάφεια, καθώς η συντριπτική
πλειονότητα των ΕΠΜ στη χώρα δεν έχει ακόμη εγκριθεί ούτε έχει θεσμοθετηθεί με Προεδρικά
Διατάγματα. Αυτό επιτρέπει τη χωροθέτηση βιομηχανικών αιολικών σταθμών σε περιοχές πολύ
υψηλής ευαισθησίας, όπως αποδεικνύεται από τη χαρτογράφηση ευαισθησίας του ευρωπαϊκού
προγράμματος LIFE IP 4 NATURA. Για παράδειγμα μπορουμε να δουμε 2 έργα ΑΣΠΗΕ
«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» και ΑΣΠΗΕ «Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απελίνα» .

Οικολογική Αξιολόγηση
και Επιπτώσεις στην
Ορνιθοπανίδα των
Αγράφων

ΑΣΠΗΕ
«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό
Μανδρί»

ΑΣΠΗΕ
«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απε
λίνα»

Καθεστώς Προστασίας
Περιοχής

ΖΕΠ GR2430002 («Όρη
Άγραφα»), ΤΙΦΚ
AT3011009

ΖΕΠ GR2430002, ΕΖΔ
GR1410002, ΕΖΔ
GR1410001

Ζώνη Ευαισθησίας (LIFE
IP 4 NATURA)

Ζώνη Πολύ Υψηλής
Ευαισθησίας για το Όρνιο

Ζώνη Πολύ Υψηλής
Ευαισθησίας για το Όρνιο

Εκτιμώμενες Διελεύσεις
Πτηνών ανά Έτος

1.504 διελεύσεις από τον
όγκο σάρωσης

1.474 διελεύσεις από τον
όγκο σάρωσης

Κύριες Απειλές (βάσει
ΕΣΔ Πτωματοφάγων)

Πρόσκρουση σε Α/Γ,
απώλεια ενδιαιτήματος

Πρόσκρουση σε Α/Γ,
μόνιμος εκτοπισμός

Προτεινόμενα Μέτρα
Μετριασμού

Ηλεκτρονικά συστήματα
αποτροπής προσκρούσεων

Ηλεκτρονικά συστήματα
αποτροπής προσκρούσεων
Η επιστημονική τεκμηρίωση καταδεικνύει ότι η χρήση των αυτόματων συστημάτων αποτροπής
προσκρούσεων (με χρήση καμερών ή ραντάρ), τα οποία προτείνονται ως επαρκή μέτρα
μετριασμού, είναι εντελώς αναποτελεσματική στις συνθήκες των Αγράφων. Τα συστήματα αυτά
παρουσιάζουν σοβαρές λειτουργικές αδυναμίες:
● Αδυναμία λειτουργίας σε ακραίες συνθήκες: Τα συστήματα απενεργοποιούνται ή
υπολειτουργούν σε συνθήκες ομίχλης, χαμηλής νέφωσης, χιονόπτωσης και παγετού, οι
οποίες είναι εξαιρετικά συχνές στα μεγάλα υψόμετρα των Αγράφων (άνω των 1.700
μέτρων).
● Φαινόμενο μόνιμης όχλησης και εκτοπισμού: Λόγω της εξαιρετικά υψηλής συχνότητας
πτήσεων των αρπακτικών στην περιοχή, τα συστήματα θα ενεργοποιούνται διαρκώς
εκπέμποντας ηχητικά σήματα αποτροπής. Αυτό θα οδηγήσει σε μόνιμη ακουστική όχληση,
εκτοπίζοντας οριστικά τα προστατευόμενα είδη από τα κρίσιμα ενδιαιτήματά τους.
Η αρχική έγκριση των έργων αυτών στηρίχθηκε σε ελλιπή και εσφαλμένα στοιχεία των ΜΠΕ του
2010-2011, οι οποίες ανέφεραν ψευδώς ότι το Όρνιο δεν είχε παρατηρηθεί στην περιοχή,
γεγονός που καταρρίπτεται από τα σύγχρονα δεδομένα τηλεμετρίας (GPS) της βάσης
Movebank.
Μικρά Υδροηλεκτρικά
Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά τη διατήρηση των Μικρών
Υδροηλεκτρικών Έργων (ΜΥΗΕ) ως επιλέξιμης και προωθούμενης δραστηριότητας στις ορεινές
λεκάνες απορροής. Το Νέο Πλαίσιο συνεχίζει να αντιμετωπίζει το νερό των ορεινών ρεμάτων ως
μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, αγνοώντας προκλητικά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
και της απορρύθμισης του κλίματος.
Στην ορεινή περιοχή των Αγράφων και του Ασπροποτάμου, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ προκαλεί
δυσανάλογα μεγάλες περιβαλλοντικές βλάβες σε σχέση με την ελάχιστη προσφορά τους στο
ηλεκτρικό ισοζύγιο. Τα έργα αυτά απαιτούν τη δημιουργία φραγμάτων υδροληψίας και αγωγών
προσαγωγής, οι οποίοι:
● Διακόπτουν τον ελεύθερο ρου των ποταμών και των ρεμάτων, ακόμη και πολύ κοντά στις
πηγές τους, αλλοιώνοντας ανεπανόρθωτα τη φυσική παροχή του νερού.
● Προκαλούν σοβαρές υδρομορφολογικές αλλοιώσεις και υποβάθμιση της παρόχθιας
βλάστησης και των δασικών εκτάσεων.
● Μειώνουν δραματικά τα ενδιαιτήματα της αυτόχθονης ιχθυοπανίδας και προκαλούν τη

θνησιμότητα των πληθυσμών λόγω της δραστικής μείωσης της παροχής του νερού κατά
τους θερινούς μήνες.
Υπό το πρίσμα της διαφαινόμενης λειψυδρίας και της ξηρασίας που απειλεί ευρείες περιοχές της
χώρας, η παρεμπόδιση της ελεύθερης ροής των ορεινών υδάτων για την παραγωγή ελάχιστης
ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη πολιτική, η οποία έρχεται σε ευθεία
σύγκρουση με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ).

Τοπιολογική Αλλοίωση, Ακουστική Όχληση
Το ορεινό τοπίο στον ελλαδικό χώρο χαρακτηρίζεται από μια μοναδική, μικρής κλίμακας
ποικιλομορφία, η οποία αποτελεί σημαντικό κοινωνικό, φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο. Το Νέο
Πλαίσιο αποτυγχάνει πλήρως να προστατεύσει αυτή τη διάσταση, περιορίζοντας την έννοια του
τοπίου σε μια απλή εικόνα οπτικής όχλησης του παρατηρητή.
Η προστασία του τοπίου στο Νέο Πλαίσιο εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετων ελάχιστων
αποστάσεων των Α/Γ από θεσμοθετημένα σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (π.χ. 6κμ από
παραδοσιακούς οικισμούς, 0.8κμ από πυρήνες εθνικών δρυμών). Η προσέγγιση αυτή αγνοεί τη
Σύμβαση της Φλωρεντίας (Ν. 3827/2010), σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί μια
δυναμική συνιστώσα της κοινωνικής ευημερίας και της τοπικής ταυτότητας.
Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες, με συνολικό ύψος που αγγίζει ή ξεπερνά τα 150μ, είναι ορατές
από αποστάσεις δεκάδων χιλιομέτρων. Η τοποθέτησή τους στις κορυφογραμμές των Αγράφων,
που αποτελούν Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ), θα μετατρέψει μια περιοχή με ήπια
τουριστική ανάπτυξη σε βιομηχανική ζώνη, ακυρώνοντας τις “επενδύσεις” των τοπικών
κοινωνιών στην ήπια τουριστική ανάπτυξη.
Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά την παντελή απουσία ειδικών ορίων
θορύβου για τις αιολικές εγκαταστάσεις, παραπέμποντας γενικά στις κατευθυντήριες οδηγίες του
Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ο θόρυβος των σύγχρονων ανεμογεννητριών μεγάλου
μεγέθους παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές
περιβαλλοντικού θορύβου:
● Σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων και υποήχων (<20HZ): Οι υπόηχοι
διαδίδονται σε μεγάλες αποστάσεις και συνδέονται με τη διατάραξη του ύπνου και άλλες
επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
● Φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation): Η μεταβαλλόμενη ένταση
του θορύβου προκαλεί έντονη ενόχληση, η οποία δεν λαμβάνεται υπόψη από τη θέσπιση
ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου.
Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης για τους μηχανισμούς αυτούς δεν μπορεί να
αποτελεί λόγο αδράνειας. Σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, το Νέο Πλαίσιο όφειλε να
θεσπίσει αυστηρά όρια και μεγαλύτερες αποστάσεις ασφαλείας από τις οικιστικές περιοχές.
Παντελής Απουσία Πλαισίου Απεγκατάστασης και Διαχείρισης
Αποβλήτων

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ και της διαχείρισης
των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του χρόνου ζωής τους (20-25 έτη), το Νέο Πλαίσιο
αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε δεσμευτικό μέτρο. Υιοθετώντας την αόριστη διατύπωση ότι
«επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς
τους στη φάση αδειοδότησης», μετακυλύει την ευθύνη στο μέλλον.
Κάθε ανεμογεννήτρια απαιτεί τη θεμελίωση μιας βάσης από οπλισμένο σκυρόδεμα βάρους
εκατοντάδων τόνων, η οποία εισχωρεί βαθιά στο υπέδαφος, καθώς και τη χρήση μη
ανακυκλώσιμων συνθέτων υλικών στα πτερύγια. Η απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού όπως
πχ υποχρεωτικές εγγυητικές επιστολές αποκατάστασης από τους επίδοξους επενδυτές σημαίνει
ότι μετά την ολοκλήρωση της κερδοφορίας τους, οι εταιρείες ειδικού σκοπού θα αποχωρήσουν,
αφήνοντας τις βάσεις σκυροδέματος και τα γιγαντιαία μεταλλικά κουφάρια να σαπίζουν στις
κορυφογραμμές των Αγράφων.

Τι λέμε εμείς
Η επιστημονική και χωροταξική αξιολόγηση του Νέου Πλαισίου για τις ΑΠΕ καταδεικνύει ότι,
παρά τη θεωρητική υιοθέτηση αυστηρότερων ορίων προστασίας, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις
λειτουργούν ως μέσο νομιμοποίησης της συνεχιζόμενης βιομηχανοποίησης των βουνών και των
ποταμιών. Ειδικά για την περιοχή των Αγράφων, οι μεταβατικές διατάξεις αποτελούν μια βόμβα
στα θεμέλια του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς επιτρέπουν την υλοποίηση έργων εξαιρετικά
καταστροφικών, τα οποία έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις σύγχρονες περιβαλλοντικές
ανάγκες και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.
Η «πράσινη μετάβαση» δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω της καταστροφής του περιβάλλοντος το
οποίο υποτίθεται θέλει να προστατέψει. Η θυσία των Αγράφων και του περιβάλλοντος εν γένει
στο βωμό μιας χωρίς σχεδιασμό και βιομηχανοποιημένης ανάπτυξης ΑΠΕ δεν αποτελεί
περιβαλλοντική πολιτική, αλλά ένα διαρκές έγκλημα κατά της βιωσιμότητας και του μέλλοντος
των επόμενων γενεών.
Το αυτονόητο αίτημα της Βοιωτίας και της Στερεάς που ζητάνε απαγόρευση υποβολής
αιτημάτων και υλοποίηση νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των έργω αποθήκευσης
ηλεκτρικής ενέργειας, των έργων αντλησιοταμίευσης, των πλωτών φωτοβολταϊκών, καθώς και
των έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς, σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας
κι αν βρίσκονται είναι αίτημα για όλη τη χώρα. Δε θα επιτρέψουμε την περαιτέρω καταστροφή
του φυσικού περιβάλλοντος και των ορεινών και θαλάσσιων οικοσυστημάτων για να βγάλουν κι
άλλα εκατομμύρια τα λόμπι της “πράσινης ενέργειας”!
Το -δήθεν- νέο “χωροταξικό” σας θα μείνει στα χαρτιά! Στους δρόμους της πόλης και στα χωριά
μας, μέσα και έξω από τις δικαστικές αίθουσες θα σας γίνει ξεκάθαρο πως δε θα ακουμπήσετε
ούτε σπιθαμή γής, ούτε λίτρο νερού ! Να ανακληθούν τώρα πανελλαδικώς όλα τα
αδειοδοτημένα έργα βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ! ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ Β.ΑΠΕ!

[ΚΛΟΥΒΑΚΗΣ ΑΡΓΥΡΙΟΣ – ΑΝΤΙΔΗΜΑΡΧΟΣ ΔΕ ΙΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΥ ΧΙΟΥ]

ΕΝΣΤΑΝΣΗ

Ζητούμε να ληφθούν υπόψη στο σχέδιασμό τα παρακάτω:

• Η Δημοτική ενότητα Μαστιχοχώριων είναι λόγω σπανιότητας ως γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, ( στην ΚΥΑ διαβάθμισης γεωργικής γης, και τα παράλια της ως ζώνη τουριστικής ανάπτυξης από ΠΧΠ Βόρειου Αιγαίου, κ πρόταση στο υπό σύνταξη ΤΠΣ Χίου).
• Η δημοτική ενότητα Ομηρούπολης έχει ζώνη προστασίας ορνιοθοπανίδας, το προστατευόμενο από UNESCO μνημείο Νέας Μονής κ τον Αναβάτο ως ζώνη προστασίας Α)
• Η δημοτική ενότητα Καρδαμύλων έχει προστατευόμενα αναγνωρισμένα τοπία από natura 2000, το φαράγγι Καμπιών ( ειδική ζώνη προστασίας στην ΕΠΜ Natura 2000, κ το τοπίο του χειμάρρου Ναγού ως προστατευόμενα τοπία).
• Στον δίαυλο Χίου/ Λαγκάδας – Οινουσσών υπάρχει χαρακτηρισμός από το ειδικό πλαίσιο υδατοκαλλιεργειών ως ΠΟΑΥ, ιχθυοκαλλιεργειών,
• ενώ στην δημοτική ενότητα Ιωνίας προγραμματίζεται από ΠΧΠ Βόρειου Αιγαίου κ ΤΠΣ ως ζώνη τουριστικής ανάπτυξης!

Οπότε συνέπεια των ανωτέρω ζητάμε την εξαίρεση των παραπάνω δημοτικών ενοτήτων και των αντίστοιχων περιοχών από τις ζώνες προτεραιότητας αιολικού δυναμικού! 
Aν χρειαστεί, θα ακολουθήσει απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου.

[ΧΡΗΣΤΟΣ ΡΑΥΤΟΠΟΥΛΟΣ]

Το νέο σχέδιο του ΕΧΠ-ΑΠΕ προορίζεται να αντικαταστήσει το αρχικό σχέδιο του 2008, το
οποίο ισχύει μέχρι και σήμερα. Αυτό το σχέδιο, αποτέλεσε βασικό εργαλείο για την
πλήρη αναδιάρθρωση του ενεργειακού τοπίου της χώρας και αφετηρία για τη
«λαίλαπα» των έργων ΑΠΕ, που εξελίχθηκε τα κατοπινά χρόνια, στο όνομα της
«πράσινης μετάβασης» στα λόγια, αλλά για την εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων
και ευρύτερων γεωπολιτικών σχεδιασμών, στην πράξη. Για τη διευκόλυνση αυτών των
πολιτικών αποσαθρώθηκε πλήρως το όποιο σύστημα περιβαλλοντικής προστασίας
υπήρχε, η πρόσβαση σε ενεργειακές υπηρεσίες και προϊόντα έγινε πανάκριβη, ενώ
επεκτάθηκε το φαινόμενο της ενεργειακής φτώχειας.
Εξ αρχής, δηλώνουμε ότι δεν τρέφουμε καμία αμφιβολία ότι και το, υπό διαβούλευση,
σχέδιο του ΕΧΠ-ΑΠΕ, κινείται στην ίδια κατεύθυνση. Ως εκ τούτου, τη στάση μας
απέναντί του την αντιλαμβανόμαστε ως τμήμα μιας συλλογικής κινηματικής δράσης
σε ολόκληρη τη χώρα, που έχει στο επίκεντρο την αμφισβήτηση του συνόλου της
ενεργειακής πολιτικής και των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών που τη
στηρίζουν.
Παρά το γεγονός ότι οι επιπτώσεις του ΕΧΠ-ΑΠΕ του 2008 ήταν πρόδηλες -και έγιναν
άμεσα αντιληπτές- και παρά το ότι υπήρχε δυνατότητα αναθεώρησής του από το 2016 (ν.
4447/2016), αυτό δεν έγινε, για λόγους που όλοι αντιλαμβανόμαστε. Η απουσία βούλησης
της Διοίκησης επέτρεψε την άναρχη, υπερσυγκεντρωτική και ανεξέλεγκτη χωροθέτηση
έργων ΑΠΕ, ιδιαίτερα στην περιφέρεια Στερεάς, η οποία, με τη σειρά της, οδήγησε
σε μη αναστρέψιμη αλλοίωση ευαίσθητων οικοσυστημάτων, καθιστώντας το παρόν
σχέδιο μια καθυστερημένη προσπάθεια εκ των υστέρων νομιμοποίησης
τετελεσμένων γεγονότων. Για να το πούμε λίγο διαφορετικά, έπρεπε να δοθεί ο
απαραίτητος χρόνος και χώρος στο ενεργειακό λόμπι να υλοποιήσει τις ακραίες
επενδύσεις του στον τομέα των έργων ΑΠΕ, κάτω από το μανδύα της
θεσμοθετημένης «πράσινης» μετάβασης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Αναμφίβολα οι κινηματικές αντιδράσεις έπαιξαν το ρόλο τους στην -έστω και με μεγάλη
καθυστέρηση- επιχειρούμενη αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ, ωστόσο δεν μπορούμε να
παρακάμψουμε και έναν άλλο παράγοντα, αυτόν των αντικρουόμενων επιδιώξεων με
άλλες μερίδες του κεφαλαίου, όπως αυτή του τουριστικού.

2. Το επαγγελλόμενο «νέο» δεν είναι κάτι άλλο, παρά η νομιμοποίηση του «παλιού»

Στο χρόνο που επιχειρείται η αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ, η αξία πολλών από τις
πολύχρονες διεκδικήσεις μας φαίνεται να έχει μειωθεί, με το όποιο αντίκρισμα των
αλλαγών που εξαγγέλλονται να είναι άδηλο και, σίγουρα, να προσδιορίζεται σε μεγάλος
βάθος χρόνου. Ενώ, επικοινωνιακά, δίνεται έμφαση σε ποικίλους χωροταξικούς
περιορισμούς για τα νέα έργα, από πίσω κρύβεται ένα τεράστιο «παράθυρο»
συνέχισης της ίδιας περιβαλλοντικά καταστροφικής και κοινωνικά άδικης
εξάπλωσης των έργων ΑΠΕ, καθώς τα έργα που έχουν «ανοιχτή» διαδικασία
περιβαλλοντικής αδειοδότησης, μέχρι 20/5/2026, υπόκεινται στις προβλέψεις του
ισχύοντος προβληματικού ΕΧΠ-ΑΠΕ, με τους νέους όρους και κανόνες να μην έχουν
αναδρομική ισχύ. Πιο συγκεκριμένα, από τις προβλέψεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ εξαιρούνται:
1) τα έργα που είναι ήδη σε λειτουργία
2)όσα έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση
3)όσα έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου τους έως την ημερομηνία
θέσης του νέου ΕΧΠ σε δημόσια διαβούλευση
4)οι σταθμοί ΑΠΕ που εξαιρούνται από Βεβαίωση Παραγωγού / Άδεια Εγκατάστασης και
Λειτουργίας
5) οι σταθμοί αντλησιοταμίευσης
6)  οι μεγάλοι υδροηλεκτρικοί σταθμοί (&gt;15 MW)
7)τα συστήματα αποθήκευσης οικιακής χρήσης και οι φωτοβολταϊκοί σταθμοί που
εγκαθίστανται σε στέγες κτιρίων.
Οι μεταβατικές διατάξεις στη ΣΜΠΕ και στο σχέδιο της ΚΥΑ, οι οποίες εξειδικεύουν
το καθεστώς των εξαιρέσεων, αποτελούν την «καρδιά» των πολλών
προβληματικών ρυθμίσεων, σύμφωνα και με την τεκμηριωμένη θέση του
Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας. Προβλέπεται ότι οι νομίμως
λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος της εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ,
ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού, μέχρι τη λήξη της άδειας
λειτουργίας τους ή την ανανέωσή τους. Οι άδειες εγκατάστασης εκτελούνται όπως
εκδόθηκαν εντός του χρόνου ισχύος τους, ενώ οι τροποποιήσεις και οι σχετικές άδειες
λειτουργίας εκδίδονται ή ανανεώνονται σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την
έναρξη ισχύος του νέου Πλαισίου. Προβλέπεται, ακόμη και η εξαίρεση έργων, των
οποίων οι φάκελοι Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έχουν υποβληθεί στις
αρμόδιες υπηρεσίες και έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας, έως και την
ημερομηνία θέσης του νέου ΕΧΠ σε διαβούλευση. Οι εν λόγω φάκελοι συνεχίζουν να
αξιολογούνται για την έκδοση ή μη ΑΕΠΟ σύμφωνα με τις προγενέστερες διατάξεις.

3. Η βαρύνουσα σημασία των μεταβατικών διατάξεων εξαίρεσης έργων
Για να γίνει κατανοητή η βαρύνουσα σημασία των μεταβατικών διατάξεων εξαίρεσης
έργων, αρκεί να πούμε ότι, σήμερα, βρίσκονται σε λειτουργία περίπου 18 GW έργων
(κυρίως φωτοβολταϊκά), οριστικές προσφορές σύνδεσης έχουν άλλα 15 GW και
περιβαλλοντικούς όρους άλλα 45 GW, περίπου. Επιπλέον, περίπου, 37 GW έργων
βρίσκονται ακόμη σε διαδικασία αδειοδότησης. Συνολικά, έργα ισχύος 78 GW δεν
επηρεάζονται από το νέο Χωροταξικό. Από αυτά, τα φωτοβολταϊκά (ενεργά, με οριστική προσφορά σύνδεσης ή περιβαλλοντικούς όρους) είναι 62 GW και τα αντίστοιχα αιολικά 15 GW.
Οι αριθμοί αυτοί προκύπτουν χωρίς να συμπεριλαμβάνουμε τον ακριβή αριθμό των
πολλών εκατοντάδων εκκρεμών έργων που έχουν υποβάλει ΜΠΕ, ούτε τα έργα που
έχουν υποβάλει φάκελο αδειοδότησης. Πολλές περιπτώσεις έργων παραμένουν
εκκρεμείς έως και 5 χρόνια επειδή οι αρμόδιες υπηρεσίες (κυρίως ΥΠΕΝ και
Αποκεντρωμένες Διοικήσεις) δεν ολοκληρώνουν τη διαδικασία, παρότι πρόκειται σχεδόν
στο σύνολό τους για προβληματικά έργα. Μόνο οι αιολικοί σταθμοί σε εκκρεμότητα, για
τους οποίους τεκμηριωμένα υπάρχουν σοβαρά περιβαλλοντικά ζητήματα και έχουν
απασχολήσει την ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ, ξεπερνούν σε συνολική ισχύ τα 5.000 MW. Όλα αυτά
τα έργα δεν αγγίζονται από τις προβλέψεις του αναθεωρημένου χωροταξικού λόγω
μεταβατικών διατάξεων και μπορούν, με διάφορες μεθοδεύσεις (π.χ. νομοθετικές ρυθμίσεις
για αναβίωση αδειών παραγωγής που έχουν παύσει), να επιτύχουν περιβαλλοντική
αδειοδότηση.
Σε αντιπαραβολή με τα παραπάνω, το ίδιο το υπουργείο εκτιμά ότι τα έργα που, τελικά,
εμπίπτουν στις διατάξεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ είναι εκείνα με βεβαίωση παραγωγού και
χωρίς περιβαλλοντική αδειοδότηση, γύρω στα 27–30 GW δηλαδή, πολλά εκ των οποίων,
σύμφωνα με τους ίδιους, δεν πρόκειται να προχωρήσουν μέσα στην επόμενη δεκαετία ή
εικοσαετία επειδή «δε χωράνε στο σύστημα». Το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο για την
Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) του 2025 προβλέπει συνολικά 38,8 GW εγκατεστημένη ισχύ
ΑΠΕ, ένα στόχο που το ισχύον ΕΧΠ-ΑΠΕ επιχειρεί να διαπραγματευτεί. Κατά συνέπεια,
είναι προφανές ότι οι σκόπιμες καθυστερήσεις και οι αναβολές που υπήρξαν
εξυπηρετούν αποκλειστικά την πλασματική εικόνα ενός νέου Χωροταξικού το
οποίο, στην πραγματικότητα, αποτελεί φύλλο συκής για τη διατήρηση σε ισχύ του
παλιού.

4. Κρίσιμες παραλείψεις και αυθαιρεσίες
Από το νέο σχέδιο απουσιάζουν κρίσιμες παράμετροι, για τη σύνταξη ενός σχεδίου
αυτής της κλίμακας, καθώς και η βασική τεκμηρίωση και δικαιολόγηση κρίσιμων
επιλογών, όπως:
1) Η τεκμηρίωση της αναγκαιότητας ενός σχεδίου, το οποίο επιτρέπει -με τη βοήθεια και
των μεταβατικών διατάξεων- εγκατάσταση απεριόριστης νέας ισχύος, σε σχέση με τους
υποτιθέμενους εθνικούς στόχους.
2)  Η αξιολόγηση και δικαιολόγηση του φαινομένου της υπερκάλυψης των ενεργειακών
στόχων, παρότι αυτοί έχουν πλήρως αποσυνδεθεί από τις πραγματικές ανάγκες της
χώρας, καθιστώντας την και επίσημα χώρα εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

3) Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του υφιστάμενου ΕΧΠ-ΑΠΕ και η υιοθέτηση
μέτρων που θα αντιστοιχούσαν σε σχεδιασμό από μηδενική βάση.

4)Η αντιμετώπιση της αξίας του τοπίου, η οποία έχει αντικειμενικά χαρακτηριστικά που την
προσδιορίζουν, αποκλειστικά με το κριτήριο της ορατότητας από συγκεκριμένα σημεία.
5)  Ο τρόπος οριζόντιου καθορισμού ζωνών προτεραιότητας ή αποκλεισμού, όπως ο,
συλλήβδην, χαρακτηρισμός του συνόλου μιας Δημοτικής Ενότητας ή περιοχής, ως
περιοχής καταλληλότητας, με μόνο κριτήριο την ταχύτητα του ανέμου.

6)  Η απροσδιοριστία της έννοιας των περιοχών επιτάχυνσης των έργων ΑΠΕ, που έχει ήδη
κατοχυρωθεί με προηγούμενη νομοθετική ρύθμιση, και για την οποία δε θα απαιτείται
ούτε, καν, γνωμοδότηση των ΟΤΑ.
7)  Η εκχώρηση, όπως και στο υφιστάμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ, του προνομίου της τελικής
χωροθέτησης των έργων στους επενδυτές -αυτό ονομάζεται ιδιωτική χωροθέτηση-,
παρακάπτοντας το δικαίωμα της πολιτείας (συμπεριλαμβανομένων των ΟΤΑ) να
υποδεικνύει τις διατιθέμενες θέσεις ανάπτυξης έργων, με πολυπαραγοντικά κριτήρια,
κάτι που αποτελεί παλιό μας αίτημα.
8) Απουσία σχολιασμού και αξιολόγησης της επιβεβαιωμένης θέσης της κυβέρνησης να
εισάγει την καύση απορριμματογενών καυσίμων στη διαχείριση των αποβλήτων, ως
έργων ΑΠΕ.

5. Οι μύθοι που καλλιεργεί το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ
Όπως προαναφέρθηκε, γίνεται μια στοχευμένη επικοινωνιακή προσπάθεια να
παρουσιαστεί ότι το σχέδιο του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ, εισάγει σοβαρές προστατευτικές ρυθμίσεις
και βελτιώσεις, σε σχέση με το ισχύον. Αυτό δεν είναι αλήθεια, ακόμη κι αν παραβλέψουμε
το σκόπελο των εξαιρέσεων. Ας δούμε, για παράδειγμα, ορισμένους βασικούς μύθους:
Α. Ο μύθος της δήθεν αυστηροποίησης του πλαισίου για τις περιοχές NATURA
Οι πολυετείς καθυστερήσεις στην εκπόνηση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ)
για τις προστατευόμενες περιοχές, οι οποίες καλύπτουν το 28% της χερσαίας και το 18%
της θαλάσσιας επικράτειας, έχουν αφήσει μετέωρο όχι μόνο το καθεστώς προστασίας
τους, αλλά έχουν επιτρέψει και την αλλοίωση και καταστροφή τους από έργα, κυρίως
αιολικών σταθμών, αλλά και μικρών υδροηλεκτρικών και φωτοβολταϊκών. Από τις 23
Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες που θα καθόριζαν τις χρήσεις γης έχουν εγκριθεί μόλις
13, χωρίς ωστόσο να έχει εκδοθεί κανένα Προεδρικό Διάταγμα (ΠΔ), όπως προβλέπεται.
Ας πάρουμε υπόψη ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στις 24 Νοεμβρίου 2022 ψηφίστηκε ο
Regulation (EU) 2022/2577, με στόχο να επιταχύνει την ανάπτυξη των ΑΠΕ,
χαρακτηρίζοντας τα έργα ΑΠΕ ως έργα «υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος». Η RED III
(Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413) ενσωματώθηκε στην ελληνική νομοθεσία με νομοθετικές
πρωτοβουλίες του ΥΠΕΝ. Αυτό σημαίνει ότι τα έργα ΑΠΕ θα έχουν πλέον προτεραιότητα
σε συγκρούσεις με άλλα νομικά αγαθά, όπως η προστασία της βιοποικιλότητας,
υπονομεύοντας εν μέρει το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο και την εφαρμογή των
Οδηγιών για τους Οικοτόπους και τα Άγρια Πτηνά.

Β. Ο μύθος του οριζόντιου αποκλεισμού έργων ΑΠΕ σε ΠΑΔ (Περιοχές Άνευ Δρόμων)
Οι ΠΑΔ αντιπροσωπεύουν το 6,18% της επικράτειας και εξ αυτών το 47,85% είναι εντός
περιοχών Natura. Ο συνολικός αριθμός ΠΑΔ που έχουν αναγνωριστεί είναι 251. Από αυτές
οι ΠΑΔ με επιφάνεια άνω των 10 τ. χλμ. είναι 140. Από το σύνολο των ΠΑΔ, μόλις 13
περιοχές έχουν αναγνωριστεί από το ΥΠΕΝ, δηλαδή το 5%. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει
την πλήρη αναξιοπιστία του ισχυρισμού για αξιοπρόσεκτο περιορισμό έργων.
Γ. Ο μύθος του αποκλεισμού έργων αιολικών εγκαταστάσεων σε δημοτικές ενότητες

Από το γεωπληροφοριακό χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας προκύπτει ότι, στις
περισσότερες δημοτικές ενότητες όπου εμφανίζεται «απαγόρευση», το επενδυτικό
ενδιαφέρον είναι μηδενικό ή πολύ μικρό (πολλές φορές είναι μηδενικό σε αιτήσεις
βεβαίωσης παραγωγού και ασθενές σε κατατεθειμένες και αδειοδοτημένες ΜΠΕ),
επομένως και αυτή η απαγόρευση συχνά αποτελεί επικοινωνιακή φούσκα.

Δ. Ο μύθος του οριζόντιου αποκλεισμού αιολικών έργων, σε υψόμετρο πάνω από τα
1.200 μ.
Το αφηγηματικό όριο των 1.200 μέτρων υψομέτρου για την εγκατάσταση αιολικών έργων
εμφανίζεται
να λειτουργεί περισσότερο ως διοικητικό και πολιτικό μέτρο και όχι ως προϊόν συνεκτικής
οικολογικής αξιολόγησης. Η ελληνική γεωμορφολογία και οικολογική διαφοροποίηση δεν
επιτρέπουν τον αυθαίρετο
καθορισμό ενιαίου οικολογικού ορίου για το σύνολο της χώρας. Γνωρίζουμε, άλλωστε, ότι
το αναθεωρημένο Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο Στερεάς Ελλάδας (άρθρο 13)
προσδιορίζει τα επιτρεπόμενα υψόμετρα αποκλεισμού έργων ΑΠΕ: τα 800 μέτρα για την
ηπειρωτική περιοχή και τα 600 μέτρα για τη νησιωτική Εύβοια και Σκύρο. Το
κυριότερο, όμως, είναι ότι, σύμφωνα με σχετική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης
Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Αποστόλης Στεφανίδης, Κική Κατή), πάνω
από τα 1.200 μ. λειτουργούν ήδη 430 ανεμογεννήτριες και κατασκευάζονται άλλες
179. Άδεια παραγωγής έχουν 890 ανεμογεννήτριες (3,99 GW). Το πλήθος των
ανεμογεννητριών με «πλήρη φάκελο» θα καθορίσει αν τα βουνά και τα νησιά θα
προστατευθούν πραγματικά.
Με βάση τα παραπάνω -και πολλά άλλα, που δεν ήταν δυνατόν να περιληφθούν σε αυτό
το κείμενο-

ως συλλογικότητες της περιφέρειας Στερεάς

ΖΗΤΟΥΜΕ

την απόσυρση του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ, για τους παρακάτω λόγους

συγκεντρωτικά:

1. Επιχειρεί, κυρίως, τη θεσμική σταθεροποίηση και διατήρηση ενός, ήδη,
   υπερδιογκωμένου «πακέτου» έργων ΑΠΕ, χωρίς ουσιαστική συνολική αξιολόγηση των
   σωρευτικών επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα και στη βιωσιμότητα των περιοχών
   εγκατάστασης.
   2. Βρίθει από δημιουργικές ασάφειες και σκόπιμες αοριστίες.
   3. Στερείται πλήρους επιστημονικής τεκμηρίωσης.
   4.  Αγνοεί βασικές αρχές της επιστήμης της χωροταξίας. Σύμφωνα με τις προδιαγραφές και
   τη μελετητική δεοντολογία είναι απαράδεκτο να μην παρουσιάζεται η επικαιροποιημένη
   καταγραφή και αξιολόγηση της υφιστάμενης κατάστασης, παρότι ο διαθέσιμος χρόνος
   υπήρξε απεριόριστος.
   5.  Δεν ενσωματώνει προβλέψεις και επιστημονικά δεδομένα τεχνολογικών εξελίξεων και
   τεχνολογικών κινδύνων, ενώ αγνοεί θέματα προστασίας της δημόσιας υγείας.
   6.  Έχει ως πρωτεύουσα σκοπιμότητα την εξυπηρέτηση των πολιτικών της λεγόμενης
   «πράσινης ενεργειακής μετάβασης» και όχι την περιβαλλοντική προστασία.
   7. Δεν ενσωματώνει προδιαγραφές ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, που ισχύουν σε χώρες με
   αυξημένο επίπεδο θεσμικής προστασίας του περιβάλλοντος.

8.Δεν προστατεύει την αγροτική γη από αλλαγή χρήσης. Αντιθέτως, υπηρετεί την
αυθαίρετη μετατροπή τεράστιων περιοχών σε άτυπες βιομηχανικές ζώνες.
9.  Αγνοεί τη συνταγματική αρχή της αναλογικότητας.

10.  Αγνοεί τις επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, χωρίς να θέτει προδιαγραφές ανάπτυξης
αιολικών, φωτοβολταϊκών και συστημάτων αποθήκευσης, όπως αυτές που έχουν
ενσωματώσει αναπτυγμένες χώρες στον χωροταξικό τους σχεδιασμό έργων ΑΠΕ.

Η στάση μας αυτή δε μας εμποδίζει σε τίποτα να συνεχίσουμε να δίνουμε τις μάχες,
σε όλα τα μέτωπα των ενεργειακών δραστηριοτήτων, ανεξάρτητα από την «τύχη»
του προτεινόμενου ΕΧΠ_ΑΠΕ. Στο πλαίσιο αυτό, διεκδικούμε την άμεση
ολοκλήρωση των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών για τις προστατευόμενες
περιοχές και την έκδοση των αντίστοιχων Προεδρικών Διαταγμάτων.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Η ιδιαιτερότητα της Στερεάς και η ανάγκη οριζόντιας απαγόρευσης νέων έργων, με νομοθετική ρύθμιση
Έχει, ήδη, επισημανθεί, ένα μείζον προβληματικό ζήτημα της διαβούλευσης, αυτό της
απουσίας ολοκληρωμένης αξιολόγησης των αποτελεσμάτων του υφιστάμενου σχεδίου του
2008, σε συνδυασμό με μια ουσιαστική αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης. Με τον
τρόπο αυτό, περνούν κάτω από το «ραντάρ» της δημοσιότητας και της κριτικής πλήθος
ακραίων φαινομένων στο πεδίο της ανάπτυξης των έργων ΑΠΕ.
Κορυφαία θέση, μεταξύ αυτών των λιγότερο φωτισμένων φαινομένων, κατέχουν οι
ενεργειακές δραστηριότητες στην περιφέρεια της Στερεάς, όχι μόνο σε όλο το φάσμα των
έργων ΑΠΕ, αλλά και των μονάδων φυσικού αερίου, με τις τελευταίες να συνιστούν το νέο
ενεργειακό κέντρο της χώρας στο συγκεκριμένο τομέα. Τελείως επιγραμματικά,
αναφέρουμε ότι πάνω από το 43% της λειτουργούσας αιολικής ισχύος είναι εγκατεστημένη
στη Στερεά, ενώ οι μονάδες φυσικού αερίου της Στερεάς «συνεισέφεραν» το 2025 το 47%
της πανελλαδικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από μονάδες φυσικού αερίου.
Ως συλλογικότητες της Στερεάς υποστηρίζουμε ότι η μόνη ουσιαστική λύση για τη ριζική
αντιμετώπιση της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί, εξ αιτίας της ενεργειακής
«επέλασης» στην Περιφέρεια Στερεάς δεν είναι άλλη από την ανάληψη μιας ευρείας
πολιτικο-κινηματικής πρωτοβουλίας, με κεντρικό αίτημα την απαγόρευση υποβολής
αιτημάτων και υλοποίησης νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των σταθμών
αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, των έργων αντλησιοταμίευσης, των πλωτών
φωτοβολταϊκών, καθώς και των έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς, στα όρια της
περιφέρειας Στερεάς, σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας κι αν
βρίσκονται, με ειδική νομοθετική ρύθμιση, κατά το πρότυπο της ρύθμισης για τα
«απάτητα» βουνά. Άρρηκτα συνδεδεμένο είναι και το αίτημα για αποκλεισμό
οποιασδήποτε απόπειρας κατασκευής νέας(ων) μονάδας(ων) φυσικού αερίου στη
Στερεά.

Η Εύβοια δεν αποτελεί απλώς μια «επιβαρυμένη» περιοχή, αλλά μια ζώνη που έχει
ξεπεράσει προ πολλού κάθε όριο βιώσιμης χωρητικότητας. Η πολυετής, άναρχη και
υπερσυγκεντρωτική ανάπτυξη αιολικών σταθμών έχει δημιουργήσει ένα καθεστώς
διαρκούς περιβαλλοντικής και κοινωνικής ασφυξίας, χωρίς ποτέ να έχει προηγηθεί
ουσιαστική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων. Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ όχι μόνο
δεν αντιμετωπίζει αυτή την πραγματικότητα, αλλά στην ουσία τη νομιμοποιεί και τη
διαιωνίζει.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της δυσανάλογης επιβάρυνσης, παραθέτουμε τα
εξής κρίσιμα γεωγραφικά και στατιστικά δεδομένα:
Δυσανάλογη Συγκέντρωση: Η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας φιλοξενεί σταθερά άνω
του 38% με 40% της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος αιολικής ενέργειας της
χώρας, με την Εύβοια να σηκώνει το κύριο βάρος.
Πυκνότητα Εγκατάστασης: Σε συγκεκριμένες περιοχές, όπως η Νότια Εύβοια
(Δήμος Καρύστου), η πυκνότητα των ανεμογεννητριών είναι από τις υψηλότερες
στην Ευρώπη, ξεπερνώντας κατά πολύ τον εθνικό μέσο όρο ανά τετραγωνικό
χιλιόμετρο.
Κατάληψη Προστατευόμενων Περιοχών: Πάνω από το 60% των υφιστάμενων ή
αδειοδοτημένων αιολικών σταθμών στην Εύβοια βρίσκονται εντός ή σε άμεση
γειτνίαση με ζώνες του δικτύου Natura 2000 και Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά
(ΣΠΠ), παραβιάζοντας την ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη διατήρηση της
βιοποικιλότητας.
Το προτεινόμενο σχέδιο αγνοεί επιδεικτικά τα παρακάτω δεδομένα, τα οποία έχουν
ήδη προκαλέσει μη αναστρέψιμες βλάβες στο νησί:

Αλλοίωση και Κατακερματισμός Οικοσυστημάτων: Για κάθε megawatt (MW)
αιολικής ισχύος απαιτείται η διάνοιξη εκατοντάδων μέτρων νέων οδικών δικτύων σε
παρθένα δάση. Υπολογίζεται ότι χιλιάδες στρέμματα δασικών και αναδασωτέων
εκτάσεων έχουν ήδη αποψιλωθεί ή τσιμεντοποιηθεί στην Εύβοια για τις βάσεις των
Α/Γ και τη διάνοιξη δρόμων (πλάτους συχνά άνω των 10 μέτρων).

Πλημμυρικός Κίνδυνος και Διάβρωση: Μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές των
προηγούμενων ετών στην Κεντρική και Βόρεια Εύβοια, η αποψίλωση των
κορυφογραμμών για εγκατάσταση ΑΠΕ αυξάνει τον συντελεστή απορροής των
υδάτων, με αποτέλεσμα τον διπλασιασμό του κινδύνου πλημμυρικών φαινομένων για
τους κατάντη οικισμούς.

Οικονομική Απαξίωση Παραδοσιακών Κλάδων: Η μετατροπή του νησιού σε
βιομηχανική ζώνη πλήττει καίρια την τοπική οικονομία. Η μελισσοκομία (η Εύβοια
παρήγαγε ιστορικά περίπου το 25-30% του ελληνικού μελιού), η εκτατική κτηνοτροφία και ο ήπιος, εναλλακτικός τουρισμός καταγράφουν ήδη τάσεις
συρρίκνωσης στις περιοχές υψηλής συγκέντρωσης ανεμογεννητριών.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο αποτυγχάνει παταγωδώς να λειτουργήσει ως εργαλείο
ορθολογικού σχεδιασμού διότι:
Δεν ορίζει «φέρουσα ικανότητα» με επιστημονικά κριτήρια: Επιτρέπει την
περαιτέρω επέκταση ισχύος ακόμη και σε περιοχές που έχουν υπερβεί κάθε λογικό
όριο κορεσμού.
Νομιμοποιεί το «παράθυρο» των μεταβατικών διατάξεων: Εξαιρεί από τους νέους
(έστω και ελλιπείς) περιορισμούς χιλιάδες MW έργων που βρίσκονται σε ώριμο
αδειοδοτικό στάδιο, ακυρώνοντας στην πράξη οποιαδήποτε προσπάθεια
εξορθολογισμού.
Ακυρώνει την Τοπική Αυτοδιοίκηση: Το 90% των αρνητικών γνωματεύσεων των
Δημοτικών Συμβουλίων και της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας παρακάμπτονται
συστηματικά, υποσκάπτοντας την αρχή της εγγύτητας και της κοινωνικής
συναίνεσης.
Η επίκληση της «πράσινης μετάβασης» δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για
την παράκαμψη της περιβαλλοντικής νομοθεσίας και την απαξίωση των τοπικών
κοινωνιών. Η κλιματική κρίση δεν αντιμετωπίζεται με την καταστροφή των
τελευταίων φυσικών προστατευτικών ασπίδων του νησιού μας.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, ο Σύλλογος «ΣΙΔΕΡΙΤΗΣ» ζητά:
Την άμεση απόσυρση του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ.
Τη θέσπιση ανώτατου πλαφόν (Moratorium) στην αδειοδότηση και εγκατάσταση
νέων έργων ΑΠΕ στην Εύβοια, μέχρι την ολοκλήρωση Στρατηγικής Μελέτης
Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) που θα εξετάζει τις σωρευτικές επιπτώσεις.
Την καθολική απαγόρευση χωροθέτησης βιομηχανικών ΑΠΕ εντός των περιοχών
του δικτύου Natura 2000, των θεσμοθετημένων περιοχών προστασίας και των
αναδασωτέων εκτάσεων.
Τη δεσμευτική ισχύ της γνώμης των ΟΤΑ και των τοπικών κοινωνιών κατά τη
διαδικασία αδειοδότησης.
Την επαναστοχοθέτηση της ενεργειακής πολιτικής προς όφελος των Ενεργειακών
Κοινοτήτων μικρής κλίμακας (Net-metering, micro-grids), με προτεραιότητα στην
κάλυψη των τοπικών αναγκών και τη διατήρηση του παραγωγικού ιστού της Εύβοιας.
Η Εύβοια έχει ήδη πληρώσει δυσανάλογο τίμημα. Η περαιτέρω ενεργειακή
καταπόνηση του νησιού δεν αποτελεί βιώσιμη λύση, αλλά τη συνέχιση ενός
αδιέξοδου και αποικιοκρατικού μοντέλου ανάπτυξης.

[Γεωργία-Ιωάννα Παπουτσή]

Πράσινη ενέργεια μόνο με σοβαρές μελέτες από σοβαρούς μελετητές, ερευνητές που σέβονται και αγαπούν τον τόπο ,την φύση και τον άνθρωπο. Τα αυτονόητα ,τίποτε λιγότερο

[ΡΑΝΙΑ ΚΑΡΑΜΑΛΗ]

Θα αναφερθώ σε τριά βασικά για το νέο χωροταξικό και συγκεκριμένα για την περιοχή του Ν. Τρικάλων.

Η βασική ένσταση αφορά την εξαίρεση των ήδη αδειοδοτημένων έργων και όσων βρίσκονται σε διαδικασία αδειοδότησης από τις προβλέψεις του νέου χωροταξικού πλαισίου. Ετσι, διατηρείται η δυνατότητα εγκατάστασης έργων ακόμη και πάνω από τα 1.200 μέτρα, γεγονός που στην πράξη ακυρώνει τον προστατευτικό χαρακτήρα της νέας ρύθμισης.

Επίσης, δημιουργείται η εξής σοβαρή απορία. Μόνο στην περιοχή των Τρικάλων και ιδιαίτερα στο Γεωπάρκο Μετεώρων–Πύλης σχεδιάζονται ταυτόχρονα αιολικά πάρκα στην Πίνδο, μεγάλα φωτοβολταϊκά στα Αντιχάσια και υδροηλεκτρικά έργα. Δεν είναι υπερβολικά πολλά έργα για μια τόσο συγκεκριμένη περιοχή; Ποιος έχει εξετάσει τη συνολική επιβάρυνση που θα δεχτεί ο τόπος; Δεν πρέπει να υπάρχει μία σχετική αναλογία έκτασης και έργων; Η εικόνα που δημιουργείται είναι ότι επιτρέπεται μια ανεξέλεγκτη εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος προς όφελος ορισμέων, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι επιπτώσεις στην περιοχή και στους κατοίκους της.

Και τρίτον, ως μέλος ορειβατικού συλλόγου, η διάνοιξη δρόμων στα βουνά μας, υποβαθμίζει τα μονοπάτια μας γενικότερα και, ειδικότερα, των Ευρωπαικών μονοπατιών που λόγω της διάνοιξης δρόμων ακυρώνουν τις αυστηρές προδιαγραφές των μοναπατιών αυτών και χρειάζονται. αναθεώρηση και επαναχάραξη.

Σε γενικότερες γραμμές, η δυνατότητα εγκατάστασης τέτοιων έργων σε ορεινές και προστατευόμενες περιοχές, καθώς και οι εκτεταμένες παρεμβάσεις που απαιτούνται για την κατασκευή τους, προκαλούν σημαντική αλλοίωση του ορεινού φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου και της βιοποικιλότητάς του.

[Πέτρος Θεοδωρόπουλος]

Σχετικά με τις περιοχές αποκλεισμού, τις περιοχές καταλληλότητας και τα κριτήρια χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων

Ως φορέας με πολυετή εμπειρία στη μέτρηση και αξιολόγηση του αιολικού δυναμικού, θεωρούμε ιδιαίτερα θετική την προσπάθεια αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ και την ενσωμάτωση σύγχρονων περιβαλλοντικών και χωροταξικών παραμέτρων στη διαδικασία σχεδιασμού. Ωστόσο, ορισμένες από τις προτεινόμενες ρυθμίσεις για τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων δημιουργούν σοβαρά ζητήματα επιστημονικής τεκμηρίωσης και ενδέχεται να οδηγήσουν σε μη βέλτιστη αξιοποίηση του εθνικού αιολικού δυναμικού.

1. Αντίρρηση στην οριζόντια εφαρμογή περιοχών αποκλεισμού σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας

Η βασική παραδοχή ότι η καταλληλότητα ή μη μιας περιοχής μπορεί να προσδιορίζεται σε επίπεδο ολόκληρης Δημοτικής Ενότητας δεν ανταποκρίνεται στη φυσική συμπεριφορά του ανέμου ούτε στη διεθνή πρακτική αξιολόγησης αιολικού δυναμικού.

Η ταχύτητα και η ποιότητα του ανέμου επηρεάζονται καθοριστικά από το ανάγλυφο, την τραχύτητα του εδάφους, τον προσανατολισμό των πρανών, τα τοπικά φαινόμενα επιτάχυνσης της ροής και πλήθος μικροκλιματικών παραγόντων. Ως αποτέλεσμα, η χωρική μεταβολή του αιολικού δυναμικού μπορεί να είναι ιδιαίτερα έντονη ακόμη και σε μικρές αποστάσεις.

Στην πράξη παρατηρούνται συχνά περιπτώσεις όπου το μεγαλύτερο μέρος μιας Δημοτικής Ενότητας εμφανίζει περιορισμένο αιολικό δυναμικό, ενώ συγκεκριμένοι λόφοι, αυχένες ή κορυφογραμμές της ίδιας ενότητας παρουσιάζουν εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη αιολικών εγκαταστάσεων. Αντιστρόφως, σε Δημοτικές Ενότητες που χαρακτηρίζονται συνολικά ως κατάλληλες μπορεί να υπάρχουν εκτεταμένες περιοχές με χαμηλή ενεργειακή απόδοση.

Κατά συνέπεια, η χρήση διοικητικών ορίων ως βασικού κριτηρίου αποκλεισμού ή καταλληλότητας δεν συνιστά επιστημονικά τεκμηριωμένη προσέγγιση για την αξιολόγηση των πόρων αιολικού δυναμικού μίας περιοχής.

2. Αντίρρηση στην οριζόντια απαγόρευση εγκαταστάσεων σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 m

Η θέσπιση ενός απόλυτου ορίου υψομέτρου ως κριτηρίου αποκλεισμού δεν συνδέεται άμεσα με την πραγματική αιολική καταλληλότητα μιας θέσης.

Το υψόμετρο αποτελεί μόνο έναν από τους πολλούς παράγοντες που επηρεάζουν τις ανεμολογικές συνθήκες. Η ενεργειακή απόδοση ενός αιολικού έργου εξαρτάται από τη μέση ταχύτητα ανέμου, τη στατιστική κατανομή των ταχυτήτων, την ένταση τύρβης, τα φαινόμενα ομόρρου, τη μορφολογία του εδάφους και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της θέσης εγκατάστασης.

Η οριζόντια απαγόρευση σε όλες τις περιοχές άνω των 1.200 m αποκλείει εκ των προτέρων θέσεις με πιθανώς εξαιρετικό αιολικό δυναμικό χωρίς προηγούμενη τεχνική και περιβαλλοντική αξιολόγηση. Εφόσον υπάρχουν περιβαλλοντικές ή οικολογικές ανησυχίες που σχετίζονται με ορεινά οικοσυστήματα, αυτές θα πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσω αυστηρότερων απαιτήσεων τεκμηρίωσης και αξιολόγησης και όχι μέσω γενικευμένων αποκλεισμών.

3. Αντικατάσταση των «Περιοχών Αποκλεισμού» από «Περιοχές Καταλληλότητας υπό Προϋποθέσεις»

Προτείνεται οι περιοχές που σήμερα χαρακτηρίζονται ως περιοχές αποκλεισμού να επαναπροσδιοριστούν ως «Περιοχές Καταλληλότητας υπό Προϋποθέσεις».

Στις περιοχές αυτές να είναι δυνατή η εξέταση αιτημάτων ανάπτυξης αιολικών έργων μόνο εφόσον προηγείται τεκμηριωμένη αξιολόγηση του αιολικού δυναμικού και αυξημένος περιβαλλοντικός έλεγχος.

Η προσέγγιση αυτή επιτυγχάνει ταυτόχρονα:

• την προστασία του περιβάλλοντος,
• την αποφυγή άσκοπων επενδυτικών πρωτοβουλιών,
• την αξιοποίηση περιοχών με πραγματικά υψηλό αιολικό δυναμικό,
• την τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων από τη Διοίκηση.

4. Υποχρεωτική τεκμηρίωση αιολικού δυναμικού με επιτόπιες μετρήσεις

Προτείνεται για κάθε αιολικό έργο που εξετάζεται εντός των «περιοχών καταλληλότητας υπό προϋποθέσεις» να απαιτείται:

• ετήσια εκστρατεία μετρήσεων αιολικού δυναμικού,
• μετρήσεις από διαπιστευμένο εργαστήριο με βάση το ISO 17025 όπως αυτό ισχύει κάθε φορά,
• εφαρμογή διεθνώς αναγνωρισμένων μεθοδολογιών και προτύπων (MEASNET, IEC και λοιπών σχετικών προτύπων),
• εγκατάσταση αισθητήρων σε ύψος τουλάχιστον ίσο με τα δύο τρίτα (2/3) του προβλεπόμενου ύψους πλήμνης της ανεμογεννήτριας,
• τεκμηρίωση ελάχιστου επίπεδου αιολικού δυναμικού κάτω από το οποίο να μην επιτρέπεται η ανάπτυξη αιολικών πάρκων.
• Το ελάχιστο επίπεδο αιολικού δυναμικού να καθορίζεται με απόφαση της αρμόδιας αρχής, λαμβάνοντας υπόψη τις τεχνολογικές εξελίξεις των ανεμογεννητριών.

Η αξιολόγηση να βασίζεται σε πραγματικά μετρητικά δεδομένα πεδίου από διαπιστευμένα εργαστήρια καθώς και σε ενεργειακές μελέτες που θα έχουν πραγματοποιηθεί από φορείς μέλη του MEASNET (Διεθνώς αναγνωρισμένο δίκτυο εργαστηρίων αιολικής ενέργειας) και όχι σε χαρτογραφικές προσεγγίσεις μεγάλης κλίμακας ή γενικευμένα μοντέλα.

5. Ενίσχυση των περιβαλλοντικών απαιτήσεων στις περιοχές καταλληλότητας υπό προϋποθέσεις

Η δυνατότητα εξέτασης αιολικών έργων στις περιοχές αυτές θα πρέπει να συνοδεύεται από αυξημένες απαιτήσεις περιβαλλοντικής τεκμηρίωσης.

Ειδικότερα προτείνεται να απαιτούνται, κατά περίπτωση:

• εξειδικευμένες ορνιθολογικές μελέτες πεδίου πολυετούς ή ετήσιας διάρκειας,
• αξιολόγηση πιθανών επιπτώσεων σε προστατευόμενα είδη και οικοτόπους,
• τεκμηρίωση των σωρευτικών επιπτώσεων από υφιστάμενα και σχεδιαζόμενα έργα στην ευρύτερη περιοχή,
• εκτίμηση κύκλου ζωής (Life Cycle Assessment – LCA) των αιολικών εγκαταστάσεων,
• τεκμηρίωση του συνολικού περιβαλλοντικού ισοζυγίου του έργου,
• αξιολόγηση των επιπτώσεων στο τοπίο, όπως αυτό ορίζεται στο Άρθρο 1 του νόμου  3827/2010 (ΦΕΚ 30Α) και στη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων της περιοχής.

Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι η τελική αδειοδότηση θα βασίζεται τόσο στην πραγματική ενεργειακή αξία της θέσης όσο και στην πλήρη κατανόηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

6. Οι μετρήσεις αιολικού δυναμικού συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας των έργων

Οι επιτόπιες μετρήσεις δεν αποτελούν απλώς εργαλείο εκτίμησης της ετήσιας παραγωγής ενέργειας. Αποτελούν κρίσιμο στοιχείο για τη βέλτιστη χωροθέτηση των ανεμογεννητριών (micro-siting), τη βελτιστοποίηση της διάταξης των αιολικών πάρκων και τη μείωση των περιβαλλοντικών και τεχνικών επιπτώσεων.

Η διεθνής εμπειρία έχει δείξει ότι η ανάπτυξη έργων χωρίς επαρκή δεδομένα πεδίου μπορεί να οδηγήσει σε:

• αυξημένες απώλειες παραγωγής λόγω φαινομένων ομόρρου (wake effects),
• αυξημένη ένταση τύρβης,
• μεγαλύτερες μηχανικές καταπονήσεις του εξοπλισμού,
• χαμηλότερη ενεργειακή απόδοση,
• μη βέλτιστη αξιοποίηση του διαθέσιμου αιολικού δυναμικού.

Η απαίτηση μετρήσεων από διαπιστευμένο εργαστήριο με βάση το ISO 17025 όπως αυτό ισχύει κάθε φορά αποτελεί επομένως εργαλείο βελτίωσης της ποιότητας των έργων και όχι απλώς μία πρόσθετη αδειοδοτική απαίτηση.

 

 

7. Συμπέρασμα

Η διεθνής εμπειρία έχει αποδείξει ότι η ορθή ανάπτυξη αιολικών εγκαταστάσεων προϋποθέτει συνδυασμό αξιόπιστων ανεμολογικών δεδομένων και αυστηρής περιβαλλοντικής αξιολόγησης.

Η υιοθέτηση γενικευμένων χωρικών αποκλεισμών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας ή βάσει ενός απόλυτου υψομετρικού ορίου ενδέχεται να αποκλείσει θέσεις με υψηλή ενεργειακή αποδοτικότητα χωρίς να εξασφαλίζει κατ’ ανάγκη καλύτερη περιβαλλοντική προστασία.

Αντίθετα, η αξιολόγηση βάσει πραγματικών μετρήσεων αιολικού δυναμικού από διαπιστευμένο εργαστήριο με βάση το ISO 17025 (όπως αυτό ισχύει κάθε φορά), σε συνδυασμό με αυξημένες απαιτήσεις περιβαλλοντικής τεκμηρίωσης, μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερο ορθολογική αξιοποίηση του εθνικού αιολικού πόρου, σε βελτίωση της ποιότητας των αναπτυσσόμενων έργων και σε αποτελεσματικότερη προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

Πέτρος Θεοδωρόπουλος

Γενικός Διαχειριστής της

Ιστός Ανανεώσιμες ΕΠΕ

[Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA)]

ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

Σχόλια του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA) επί του σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού

Το πλήρες κείμενο των παρόντων σχολίων, συμπεριλαμβανομένων χαρτών, γραφημάτων και λοιπού τεκμηριωτικού υλικού, είναι διαθέσιμο εδώ.(https://med-ina.org/wp-content/uploads/2026/06/%CE%A3%CF%87%CF%8C%CE%BB%CE%B9%CE%B1-%CE%95%CE%A7%CE%A0-%CE%91%CE%A0%CE%95_MedINA_.pdf)

Ι. Γενικά σχόλια & Θεσμικό Πλαίσιο

Στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και τη συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ), κατατίθενται οι παρούσες παρατηρήσεις και προτάσεις του Μεσογειακού Ινστιτούτου για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA). Το MedINA είναι περιβαλλοντική οργάνωση της κοινωνίας των πολιτών που δραστηριοποιείται από το 2003 με σκοπό την αρμονική συνύπαρξη ανθρώπου και φύσης. Με γνώμονα το αντικείμενο και την πολυετή δράση της οργάνωσης για την προστασία και αποκατάσταση των ποτάμιων οικοσυστημάτων, οι παρούσες παρατηρήσεις επικεντρώνονται στις προβλέψεις του υπό διαβούλευση σχεδίου που αφορούν τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ). Προς τεκμηρίωση των σχολίων που ακολουθούν, παρατίθενται συνοπτικά στοιχεία για την υφιστάμενη κατάσταση και ανάπτυξη των ΜΥΗΕ στην Ελλάδα, οι κυριότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους στα ποτάμια οικοσυστήματα, καθώς και κατ’ άρθρο σχολιασμός των σχετικών διατάξεων του υπό διαβούλευση σχεδίου.

Οφείλει κατ’ αρχάς να επισημανθεί η σημαντική καθυστέρηση με την οποία έρχεται η παρούσα αναθεώρηση, σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την έγκριση του ισχύοντος ΕΧΠ-ΑΠΕ. Στο διάστημα αυτό έχουν επέλθει σημαντικές μεταβολές τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στο ενωσιακό και εθνικό περιβαλλοντικό κεκτημένο, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει αδειοδοτηθεί και αναπτυχθεί σημαντικός αριθμός έργων ΑΠΕ στη βάση ενός πλαισίου που παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητο από το 2008. Η ανάγκη αναθεώρησης του ΕΧΠ-ΑΠΕ συνδέεται, μεταξύ άλλων, και με τις σοβαρές αδυναμίες του υφιστάμενου πλαισίου ως προς τη συμμόρφωσή του με το ενωσιακό περιβαλλοντικό δίκαιο. Ως αποτέλεσμα αυτού, εκκίνησε και η διαδικασία επί παραβάσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά της Ελλάδας (αναφορικά με τη συμβατότητα του ισχύοντος ΕΧΠ-ΑΠΕ και της αδειοδότησης ΑΣΠΗΕ σε προστατευόμενες περιοχές με τις απαιτήσεις της ενωσιακής περιβαλλοντικής νομοθεσίας).

Το MedINA αναγνωρίζει τη σημασία της ενεργειακής μετάβασης, της σταδιακής απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και της επίτευξης των δεσμεύσεων της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και τη μετάβαση σε ένα βιώσιμο ενεργειακό σύστημα. Η αναγκαία αυτή μετάβαση οφείλει, ωστόσο, να υλοποιείται κατά τρόπο συμβατό με τους στόχους προστασίας της βιοποικιλότητας, των υδάτων, των οικοσυστημάτων, και των πολιτισμικών τοπίων, διασφαλίζοντας τη συνεκτική εφαρμογή των περιβαλλοντικών και κλιματικών πολιτικών προς όφελος τόσο του περιβάλλοντος όσο και των τοπικών κοινοτήτων.

Ωστόσο, παρά τη σημασία της παρούσας αναθεώρησης, και την ανάγκη αντιμετώπισης αδυναμιών που έχουν ήδη αναδειχθεί τόσο σε εθνικό όσο και σε ενωσιακό επίπεδο, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις για τα ΜΥΗΕ παραμένουν σε μεγάλο βαθμό προσανατολισμένες στη λογική του ισχύοντος ΕΧΠ-ΑΠΕ. Σε αντίθεση με άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ, για τις οποίες εισάγονται σημαντικές μεταβολές και νέες κατευθύνσεις χωροθέτησης, οι προβλέψεις που αφορούν τα ΜΥΗΕ παρουσιάζουν σχεδόν μηδενικό βαθμό αναθεώρησης, παρά το γεγονός ότι η ίδια η ΣΜΠΕ και η δέουσα εκτίμηση αναγνωρίζουν τις σημαντικές επιπτώσεις των έργων αυτών στα ποτάμια οικοσυστήματα, στη βιοποικιλότητα και στην οικολογική συνδεσιμότητα.

Παράλληλα, ο χωροταξικός σχεδιασμός των ΑΠΕ καλείται να ανταποκριθεί στις προκλήσεις που δημιουργεί η κλιματική κρίση για τους υδατικούς πόρους. Η αυξανόμενη συχνότητα και ένταση ακραίων καιρικών φαινομένων, οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας, η λειψυδρία και οι μεταβολές του υδρολογικού καθεστώτος των ποταμών καθιστούν αναγκαία την ενσωμάτωση παραμέτρων ανθεκτικότητας. Η μειωμένη διαθεσιμότητα νερού εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής περιορίζει τη συνολική υδροηλεκτρική παραγωγή, ενώ ο κατακερματισμός των ποταμών από υδροηλεκτρικά έργα μειώνει τη φυσική ικανότητα των λεκανών απορροής να μετριάζουν τις επιπτώσεις των πλημμυρών ή των ξηρασιών, λειτουργώντας ανασταλτικά στην κλιματική προσαρμογή. Άλλωστε, η Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΕΣΠΚΑ) προβλέπει την ενσωμάτωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στον υδατικό σχεδιασμό και στη διαχείριση υδάτων, και ειδικότερα την εκπόνηση ειδικών μελετών τρωτότητας υδροηλεκτρικών μονάδων.

Συνεπώς, η χωροθέτηση των νέων ΜΥΗΕ οφείλει να βασίζεται σε τεκμηριωμένες εκτιμήσεις της μελλοντικής υδρολογικής και κλιματικής εξέλιξης κάθε περιοχής για ολόκληρο τον κύκλο ζωής του εκάστοτε έργου, ενώ οι εκτιμήσεις αυτές θα πρέπει να διασφαλίζουν όχι μόνο τη μακροχρόνια ενεργειακή αποδοτικότητα των έργων, αλλά και τη διατήρηση της οικολογικής λειτουργίας των υδατικών οικοσυστημάτων υπό συνθήκες μεταβαλλόμενου κλίματος.

ΙΙ. Υφιστάμενη κατάσταση, συσχετισμός ενεργειακού οφέλους και χωρικής πίεσης στην Ελλάδα

Η ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων αδειοδότησης και η σύγκρισή τους με τους εθνικούς ενεργειακούς στόχους αναδεικνύει μια έντονη δυσαναλογία μεταξύ ενεργειακής συμβολής, χωρικού αποτυπώματος και οικολογικού κινδύνου, καθώς το σύνολο των ΜΥΗΕ που λειτουργούν στην Ελλάδα (131, Ιούνιος 2026), προσφέρουν μόλις στο 2,4% της συνολικής εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ (Πίνακας 1).

Ταυτόχρονα, για να αποκτήσει το ενεργειακό σύστημα δύο φορές περισσότερη ισχύ (από 250 ΜW το 2022 σε 490 ΜW το 2050) από τη συγκεκριμένη τεχνολογία, προωθείται ο κατακερματισμός των ποταμών από εκατοντάδες νέα τεχνητά εμπόδια και φραγμούς με την υποβάθμιση 2,6 φορές περισσότερων ποτάμιων οικοσυστημάτων – για μια συμμετοχή που θα ανέρχεται μόλις στο 0,8% της εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ το 2050.

Απέναντι σε αυτό το οριακό ενεργειακό όφελος, η χωρική και οικολογική πίεση που ασκείται στα εσωτερικά ύδατα της χώρας, στις προστατευόμενες περιοχές αλλά και στα ποτάμια υψηλής οικολογικής ακεραιότητας είναι δυσανάλογα υψηλή:

• Υφιστάμενο δίκτυο και Natura 2000: Σήμερα (δεδομένα ΡΑΑΕΥ, 2026) λειτουργούν στην Ελλάδα 131 ΜΥΗΕ με συνολική εγκατεστημένη ισχύ 265 MW. Το 39,7% (52 έργα) εξ αυτών εντοπίζεται εντός των προστατευόμενων περιοχών του δικτύου Natura 2000. Τα έργα αυτά χαρακτηρίζονται από πολύ χαμηλή ισχύ (διάμεσος μόλις 1,3 MW), γεγονός που επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για διάσπαρτες, μικρής κλίμακας υποδομές με εκτεταμένο όμως σωρευτικό αποτύπωμα.
• Επενδυτική έκρηξη: Τα τελευταία έτη, με κορύφωση το 2024, καταγράφεται μεγάλη επενδυτική δραστηριότητα (Γράφημα 1). Αυτή τη στιγμή υπάρχουν 345 έργα στο στάδιο της Άδειας Παραγωγής / Βεβαίωσης Παραγωγού (συνολική δυνητική ισχύς 454 MW, διάμεσος ισχύος μόλις 0,7 MW) και επιπλέον 89 στο στάδιο της Αξιολόγησης. Από τα έργα με Βεβαίωση Παραγωγού, το 34,5% (119 έργα) χωροθετείται εντός του δικτύου Natura 2000, αντιπροσωπεύοντας δυνητική ισχύ 145 MW, η οποία αντιστοιχεί σε μόλις 1,38% της ισχύος ΑΠΕ του 2022 και θα συνεισφέρει το οριακό 0,24% το 2050.

• Πίεση στους ποταμούς ελεύθερης ροής (free-flowing rivers): Η πλειονότητα των έργων συγκεντρώνεται σε περιοχές εξαιρετικής οικολογικής αξίας και υψηλής συνδεσιμότητας (π.χ. οροσειρά της Πίνδου, όπου εντοπίζεται το 1/3 των έργων). Σύμφωνα με τη χαρτογράφηση της υδρογεωμορφολογικής ποιότητας των ποταμών στη Βαλκανική Χερσόνησο του Schwarz (2025) για τον ηπειρωτικό κορμό της χώρας (εξαιρουμένης της Πελοποννήσου), από τα 13.149 χλμ. αξιολογημένου ποτάμιου δικτύου, τα 4.612 χλμ. (35,1%) ταξινομούνται στην Κατηγορία 1 (Κλάση 1 – Σχεδόν Φυσικά), ως ποταμοί σπουδαίας αξίας. Εντούτοις, μόλις το 36,9% αυτών προστατεύεται από το δίκτυο Natura 2000, αφήνοντας 2.912 χλμ. (63,1%) υψηλής αξίας εντελώς απροστάτευτα. Η χωρική κατανομή των υπό αδειοδότηση έργων συμπίπτει σε σημαντικό βαθμό με ποτάμια τμήματα υψηλής υδρογεωμορφολογικής και οικολογικής αξίας: το 64% των έργων με Βεβαίωση Παραγωγού χωροθετείται πάνω σε ποταμούς σπουδαίας (Κλάση 1 – 39,1%) και υψηλής (Κλάση 2 – Ελαφρώς Τροποποιημένα, 24,9%) υδρογεωμορφολογικής αξίας (Γράφημα 2).

ΙΙΙ. Τεκμηρίωση επιπτώσεων των ΜΥΗΕ στα ποτάμια οικοσυστήματα

Τα ΜΥΗΕ συνιστούν αποδεδειγμένα μια σημαντική πίεση για τα ποτάμια οικοσυστήματα (Γράφημα 3). Σύμφωνα με τους Barbieri et al. (2015), τα ψάρια των εσωτερικών υδάτων στην Ελλάδα αποτελούν την ομάδα σπονδυλωτών με το υψηλότερο ποσοστό ενδημισμού (άνω του 40% των ειδών είναι αποκλειστικά ενδημικά της χώρας), και σαν ομάδα οργανισμών αποτελούν χαρακτηριστικό δείκτη (“proxy taxonomic group”) για την υποβάθμιση των ποταμών. Η προστασία τους είναι κρίσιμη, δεδομένου ότι ο πρόσφατος Κόκκινος Κατάλογος της IUCN αποκαλύπτει πως το 42% των αυτόχθονων ειδών ψαριών των γλυκών υδάτων της Ευρώπης απειλείται με εξαφάνιση, ενώ επιπλέον 18% χαρακτηρίζεται ως Σχεδόν Απειλούμενο (Ford et al., 2026).

Κύριες καταγεγραμμένες επιπτώσεις:

• Άμεση θνησιμότητα και τραυματισμοί: Προκαλούνται στα ψάρια λόγω των διατμητικών δυνάμεων, των μεταβολών της πίεσης και των συγκρούσεων σε τουρμπίνες και υπερχειλιστές, θέτοντας σοβαρούς περιορισμούς στη μετανάστευση ειδών όπως το χέλι και η πέστροφα (Van Treeck et al., 2021, Leibniz Institute of Freshwater Ecology and Inland Fisheries, 2020).

• Υδρομορφολογικές αλλοιώσεις: Υποβαθμίζουν τη συνδεσιμότητα, τη ροή και τη στερεοπαροχή (δομή ιζημάτων), επηρεάζοντας αρνητικά τα ασπόνδυλα, τα ψάρια και τα μακρόφυτα (CIS guidance document N° 37, 2020).

• Υποβάθμιση των ανώτερων τμημάτων (headwater reaches): Εκεί όπου η απώλεια καταφυγίων, η μικρότερη ετερογένεια ενδιαιτημάτων και η απλοποίηση της ροο-μορφής οδηγούν σε απώλειες ειδών ή δραματική μείωση των πληθυσμών τους (Benejam et al., 2016, Costea et al., 2021).

• Απώλεια βιομάζας και ποιοτική υποβάθμιση: Στα τμήματα εκτροπής, η μειωμένη παροχή εντείνει τις απώλειες της ιχθυοβιομάζας και προκαλεί μείωση του ατομικού βάρους των ψαριών (Kubečka, 1997). Παράλληλα, η λειτουργία σταθμών τύπου run-of-river συνδέεται άμεσα με την υποβάθμιση των φυσικοχημικών συνθηκών (αύξηση θερμοκρασίας, μείωση διαλυμένου οξυγόνου), επιφέροντας κατάρρευση στην παραγωγικότητα της πέστροφας (Simonović et al., 2021).

Οι παραπάνω επιπτώσεις δεν αποτελούν μόνο ευρήματα της διεθνούς επιστημονικής βιβλιογραφίας, αλλά αναγνωρίζονται και από την ίδια τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ. Συγκεκριμένα, η ΣΜΠΕ επισημαίνει ότι τα ΜΥΗΕ, μπορούν να «προκαλέσουν αλλαγές στην υδρομορφολογία των ποτάμιων υδατικών συστημάτων και ποτάμιων βιοτόπων», μέσω της μεταβολής του φυσικού υδρολογικού καθεστώτος και της εκτροπής τμημάτων της φυσικής κοίτης, «γεγονός που μπορεί να μεταβάλει σημαντικά τα αμέσως κατάντη των έργων υδατικά ενδιαιτήματα και την παρόχθια βλάστηση». Παράλληλα, αναγνωρίζεται ότι οι μεταβολές στη θερμοκρασία του νερού, στη δυναμική μεταφοράς ιζημάτων και στο καθεστώς της οικολογικής παροχής μπορούν να οδηγήσουν σε υποβάθμιση των ενδιαιτημάτων. Η ίδια η ΣΜΠΕ καταγράφει επίσης ότι οι αλλοιώσεις αυτές μπορούν να μεταβάλουν τη σύνθεση και την αφθονία της υδρόβιας πανίδας και χλωρίδας, ενώ επιβεβαιώνει ότι τα υδροηλεκτρικά έργα λειτουργούν ως εμπόδια στη μετακίνηση της ιχθυοπανίδας, «τόσο μέσω των εγκαταστάσεων όσο και μέσω της μειωμένης ροής που δεν μπορεί να μην επαρκεί για το έναυσμα ή τη διατήρηση μετανάστευσης». Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει, ιδίως σε σχέση με την επίτευξη και διατήρηση των θεσμοθετημένων στόχων διατήρησης των περιοχών του Δικτύου Natura 2000, το γεγονός ότι η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει πως «οι επιπτώσεις μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τους ποτάμιους πληθυσμούς και τους στόχους διατήρησής τους, καθώς και όσα είδη εξαρτώνται από αυτούς τους πληθυσμούς (π.χ. παρυδάτια ορνιθοπανίδα)».

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, απαιτείται η ενίσχυση του πλαισίου προστασίας των ποτάμιων οικοσυστημάτων μέσω της διεύρυνσης των περιοχών αποκλεισμού, συμπεριλαμβανομένων:

α) των περιοχών του δικτύου Natura 2000,

β) των Προστατευόμενων Τοπίων και Προστατευόμενων Φυσικών Σχηματισμών,

γ) των ποταμών ελεύθερης ροής (free-flowing rivers), η διατήρηση των οποίων αποτελεί κεντρικό πυλώνα του Ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Αποκατάσταση της Φύσης και της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030.

Η εκπόνηση εθνικής χαρτογράφησης των ποταμών ελεύθερης ροής κρίνεται επίσης αναγκαία, ως βασικό εργαλείο για την αναγνώριση και προστασία ποτάμιων τμημάτων υψηλής οικολογικής αξίας και την αποφυγή περαιτέρω υποβάθμισης και κατακερματισμού τους.

Επιπλέον, κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω εξειδίκευση και αυστηροποίηση των προβλεπόμενων κριτηρίων και ρυθμίσεων για τα ΜΥΗΕ του υπό διαβούλευση σχεδίου, ιδίως ως προς:

• Τα κριτήρια φέρουσας ικανότητας και την αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο λεκάνης απορροής (Άρθρο 10).

• Τη διεύρυνση των περιοχών αποκλεισμού για την αποτελεσματικότερη προστασία περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας (Άρθρο 11).

• Την ενσωμάτωση κριτηρίων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και ανθεκτικότητας των ποτάμιων οικοσυστημάτων καθώς και των ΜΥΗΕ στις μεταβαλλόμενες υδρολογικές συνθήκες (Άρθρο 12).

• Τη διατήρηση της οικολογικής συνδεσιμότητας των ποτάμιων οικοσυστημάτων και την προστασία της ιχθυοπανίδας και άλλων ειδών που εξαρτώνται από τη διαμήκη συνδεσιμότητα των ποταμών (Άρθρο 12).

• Τη δεσμευτική σύνδεση των κριτηρίων χωροθέτησης και λειτουργίας των ΜΥΗΕ με τους περιβαλλοντικούς στόχους της Οδηγίας-Πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα ύδατα και τα εγκεκριμένα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ), ιδίως ως προς την αποτροπή της υποβάθμισης και την επίτευξη των στόχων καλής οικολογικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων (Άρθρο 13).

• Την ενσωμάτωση σαφέστερων προβλέψεων για την οικολογική παροχή και τη μεθοδολογία καθορισμού της (Άρθρο 13).

• Τις μεταβατικές και αδειοδοτικές διατάξεις, ώστε να διασφαλίζεται η ουσιαστική εφαρμογή του νέου χωροταξικού πλαισίου και η συμβατότητά του με το ενωσιακό και εθνικό περιβαλλοντικό κεκτημένο, επανεξετάζοντας τις εκκρεμείς άδειες (Τελικές και Μεταβατικές Διατάξεις – Άρθρο Δεύτερο).

Με γνώμονα τις ανωτέρω παρατηρήσεις, κατατίθενται οι ακόλουθες προτάσεις και τα ακόλουθα σχόλια επί των επιμέρους διατάξεων του υπό διαβούλευση σχεδίου αναφορικά με τα ΜΥΗΕ.

1. Κατ’ άρθρο σχολιασμός

Άρθρο 10 – Περιοχές προτεραιότητας και περιοχές επιτάχυνσης ΜΥΗΕ

Παράγραφος 1

Η διάταξη αυτή αποσκοπεί στο να καθορίσει περιοχές προτεραιότητας οι οποίες ορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 22 ως “συγκεκριμένες περιοχές, είτε στην ξηρά είτε στη θάλασσα, που είναι ιδιαίτερα πρόσφορες για την εγκατάσταση σταθμών παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές”. Ωστόσο, η διάταξη αυτή δεν αναφέρεται σε “συγκεκριμένες” περιοχές αλλά πολύ γενικά και αόριστα στην “ευρεία ζώνη του ημιορεινού και ορεινού ηπειρωτικού κορμού της χώρας” και στην “ευρεία ζώνη του νησιωτικού τμήματος της χώρας στο πλαίσιο των υβριδικών συστημάτων”. Στην πρώτη περίπτωση επιχειρείται η αιτιολόγηση της “προσφορότητας” με αναφορά στην “ύπαρξη του φυσικού πόρου (νερό) σε συνδυασμό με την υψομετρική διαφορά που επιτυγχάνεται από το σημείο υδροληψίας μέχρι τον σταθμό παραγωγής” ως στοιχεία που εξασφαλίζουν τη “σκοπιμότητα και βιωσιμότητα του έργου”. Στην περίπτωση του νησιωτικού τμήματος της χώρας δεν είναι διόλου σαφές γιατί οι περιοχές αυτές είναι “ιδιαίτερα πρόσφορες” για την εγκατάσταση ΜΥΗΕ και δη υβριδικών, ειδικά λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαιτερότητα του νησιωτικού χώρου και τον χαρακτήρα ειδικά των μικρών νησιών ως ιδιαίτερων και, κατά κανόνα, ευπαθών οικοσυστημάτων (ΣτΕ 1421/2013, σκ. 27).

Επίσης δεν είναι σαφές τι σημαίνει στην πράξη ότι αυτές οι ευρύτερες περιοχές αποτελούν περιοχές προτεραιότητας, καθότι δεν προσδιορίζεται κάποια διαδικασία μέσω της οποίας προτεραιοποιούνται συγκεκριμένες περιοχές έναντι άλλων (με ενδεχόμενη εξαίρεση την προτεραιοποίηση της αξιοποίησης υφιστάμενων υποδομών που προβλέπεται στο άρθρο 10 παρ. 2 του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ), ούτε επιχειρείται ή προβλέπεται κάποια διαδικασία χαρτογράφησής τους.

Για τον καθορισμό περιοχών προτεραιότητας είναι σημαντικό να συνυπολογίζονται, κατ’ αναλογία με τις προβλέψεις της αναθεωρημένης οδηγίας 2023/2413 για την προώθηση της ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σχετικά με τις “αναγκαίες περιοχές” (άρθρο 15β), ορισμένες παράμετροι όπως η διαθεσιμότητα της ενέργειας από ΜΥΗΕ και το δυναμικό των διαφόρων τύπων τεχνολογίας, η προβλεπόμενη ενεργειακή ζήτηση συμπεριλαμβανομένων ζητημάτων αποδοτικότητας, η διαθεσιμότητα ενεργειακών υποδομών συμπεριλαμβανομένων των δικτύων αποθήκευσης, καθώς και η φέρουσα ικανότητα των υποδοχέων, συνυπολογιζομένων και των υφιστάμενων έργων και άλλων χρήσεων που δημιουργούν πιέσεις στα ποτάμια οικοσυστήματα στις εν λόγω περιοχές.

Είναι συνεπώς σημαντικό να προσδιοριστούν συγκεκριμένες περιοχές προτεραιότητας το οποίο προϋποθέτει την αποσαφήνιση των κριτηρίων σε σχέση με τον καθορισμό των περιοχών αυτών και περαιτέρω εξειδίκευσή τους σε συνδυασμό με τη φέρουσα ικανότητα (και συνεπώς συνυπολογισμό των υφιστάμενων και σχεδιαζόμενων έργων).

Παράγραφος 2

Δεν είναι σαφές πώς σχετίζεται το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 9 παρ. 2 του ν. 5299/2026 σχετικά με τον καθορισμό Περιοχών Επιτάχυνσης για σταθμούς ΑΠΕ κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 2023/2413 για την προώθηση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Επιπλέον, οι “περιοχές επιτάχυνσης” αποτελούν υποπεριοχές των “αναγκαίων περιοχών” για την επίτευξη των στόχων ΑΠΕ σύμφωνα με την οδηγία 2023/2413 (άρθρα 15β και 15γ) και το άρθρο 7Α του ν. 3468/2006. Δεν είναι σαφές από την εν λόγω διάταξη πώς σχετίζονται οι “περιοχές προτεραιότητας” του ΕΧΠ-ΑΠΕ με τις “αναγκαίες περιοχές” της οδηγίας. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι δεν έχουν προσδιοριστεί στην εθνική νομοθεσία οι “αναγκαίες περιοχές” σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη ΜΥΗΕ (σε αντίθεση με την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών και χερσαίων αιολικών σταθμών, άρθρο 7Α του ν. 3468/2006, όπως ισχύει και υπ’ αριθμ. ΥΠΕΝ/ΔΑΠΕΕΚ/144627/3247/2025 απόφαση του ΥΠΕΝ “Χαρτογράφηση των περιοχών για την επίτευξη του στόχου για την ανανεώσιμη ενέργεια στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας το 2050, σύμφωνα με την παρ. 18 του άρθρου 33 του ν. 4936/2022”).

Παράγραφος 3

Η παράγραφος 3 αναφέρεται στον καθορισμό περιοχών επιτάχυνσης όσον αφορά τα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, οι περιοχές επιτάχυνσης σύμφωνα με το άρθρο 15γ της οδηγίας συνίστανται σε “ομοιογενείς χερσαίες περιοχές, εσωτερικά ύδατα και θαλάσσιες περιοχές όπου η ανάπτυξη ενός συγκεκριμένου τύπου ή συγκεκριμένων τύπων ανανεώσιμης ενέργειας δεν αναμένεται να επιφέρει σημαντικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο”. Σύμφωνα με την οδηγία, οι περιοχές αυτές δεν περιλαμβάνουν τα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας για τα οποία υπάρχει διακριτή διάταξη στην οδηγία και ειδικότερα το άρθρο 15ε το οποίο προβλέπει τον “καθορισμό ειδικών περιοχών υποδομών για την ανάπτυξη έργων δικτύου και αποθήκευσης που είναι αναγκαία για την ενσωμάτωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας, όταν η εν λόγω ανάπτυξη δεν αναμένεται να έχει σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, οι εν λόγω επιπτώσεις μπορούν να μετριαστούν δεόντως ή, όπου δεν είναι δυνατόν, να αντισταθμιστούν”. Σύμφωνα με το άρθρο αυτό “στόχος των περιοχών αυτών είναι η στήριξη και η συμπλήρωση των περιοχών επιτάχυνσης των ΑΠΕ”. Η διακριτότητα των περιοχών αυτών υποδηλώνει ότι ο σχεδιασμός των “ειδικών περιοχών υποδομών” του άρθρου 15ε θα πρέπει να “διασφαλίζουν συνέργειες με τον καθορισμό περιοχών επιτάχυνσης των ΑΠΕ” (άρθρο 15ε παρ. 1 στοιχ. γ΄).

Συνεπώς, η παράγραφος 3 του άρθρου 10 του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ θα πρέπει να διαγραφεί ή άλλως να αναδιατυπωθεί λαμβάνοντας υπόψη τις προβλέψεις της οδηγίας 2023/2413.

Άρθρο 11 Περιοχές αποκλεισμού

Ο καθορισμός περιοχών αποκλεισμού στο πλαίσιο του χωροταξικού σχεδιασμού για την ανάπτυξη και εγκατάσταση ΑΠΕ (και ειδικότερα στο πλαίσιο του παρόντος κεφαλαίου για τα ΜΥΗΕ) αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για τη διασφάλιση ότι οι ΑΠΕ θα αναπτυχθούν με όρους που διασφαλίζουν την προστασία και διατήρηση της βιοποικιλότητας και την προστασία ευαίσθητων και σημαντικών οικοτόπων και ειδών.

Λαμβάνοντας υπόψη τους στόχους της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 σε ό,τι αφορά τα ποτάμια οικοσυστήματα και τη σημασία της συνδεσιμότητας των οικοσυστημάτων αυτών στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας 2000/60/ΕΚ για τα ύδατα και των οδηγιών για τη φύση (92/43/ΕΟΚ για τους οικοτόπους και 2009/147/ΕΚ για τα  πτηνά) και του κανονισμού 2024/1991 για την αποκατάσταση της φύσης προτείνουμε την προσθήκη των εξής περιοχών αποκλεισμού:

• Περιοχές του Δικτύου Natura 2000

Η εγκατάσταση ΜΥΗΕ (συμπεριλαμβανομένων των συνοδών έργων) προκαλεί σημαντικές επιπτώσεις στις περιοχές του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Natura 2000 και σε προστατευόμενους ποτάμιους οικοτόπους και είδη. Ειδικότερα, οι απειλές/πιέσεις συνίστανται κυρίως στα εξής: αλλαγές στην υδρομορφολογία των ποτάμιων υδατικών συστημάτων και ποτάμιων βιοτόπων, υποβάθμιση και μείωση της έκτασης ενδιαιτημάτων, εμπόδια στη μετανάστευση και τη διασπορά προστατευόμενων ειδών, μεταβολές στη δυναμική των ιζημάτων, αλλαγές στο καθεστώς ροής, μείωση του μεγέθους του πληθυσμού των ιχθύων, τραυματισμοί και θανάτωση μεμονωμένων ζώων κ.α.. Οι εν λόγω επιπτώσεις αναγνωρίζονται στη ΣΜΠΕ (σελ. 7-13, 7-28, 7-52) και στη δέουσα εκτίμηση (σελ. 131, 181). Ωστόσο, είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι στη δέουσα εκτίμηση (σελ. 137), γίνεται χρήση αδόκιμης προσέγγισης καθώς η αξιολόγηση βασίζεται στο ποσοστό κάλυψης γης από τις εγκαταστάσεις των έργων (0,32% κάλυψη των εκτάσεων Natura 2000) και όχι στην έκταση του υδρογραφικού δικτύου και των ποτάμιων οικοσυστημάτων που επηρεάζονται από τα υφιστάμενα και σχεδιαζόμενα έργα, ή του ποσοστού επί των έργων εντός Natura 2000 με Βεβαίωση Παραγωγού, που ανέρχεται στο 34,5%. Θεωρούμε ότι ο αποκλεισμός των ΖΑΠΦ και ΖΠΦ από την εγκατάσταση ΜΥΗΕ δεν επαρκεί για να διασφαλιστεί η προστασία και ακεραιότητα των περιοχών του δικτύου Natura από τις ως άνω απειλές. Οι λοιπές ζώνες (ΖΔΟΕ και ΖΒΔΦΠ) οι οποίες περιλαμβάνουν ποτάμια οικοσυστήματα θα πρέπει να υπαχθούν στο ίδιο προστατευτικό καθεστώς για την εγκατάσταση ΜΥΗΕ, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα ποτάμια διατρέχουν μεγάλες σε έκταση περιοχές, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ, σε συνδυασμό με τις σωρευτικές επιπτώσεις άλλων έργων και δραστηριοτήτων, μπορεί να επιφέρει επιβλαβείς συνέπειες πολλά χιλιόμετρα ανάντη και κατάντη από έκαστο έργο, ενώ παράλληλα η συνοχή και συνεκτικότητά τους αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη διατήρηση και προστασία των φυσικών οικοτόπων και ειδών που εξαρτώνται από αυτά. Περαιτέρω, σε πολλές περιοχές Natura, δεν έχουν θεσπιστεί στόχοι διατήρησης για την ιχθυοπανίδα λόγω ανεπαρκών δεδομένων, γεγονός το οποίο καθιστά τη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων εκάστου έργου στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης δύσκολη – εάν όχι αδύνατη.

Για τον λόγο αυτό, προτείνουμε την προσθήκη των περιοχών του δικτύου Natura ως περιοχών αποκλεισμού στο ΕΧΠ-ΑΠΕ για την ανάπτυξη ΜΥΗΕ.

• Προστατευόμενα Τοπία και Προστατευόμενοι Φυσικοί Σχηματισμοί όπως ορίζονται με το άρθρο 46 παρ. 2 περ.γ του ν. 4685/2020

Προτείνεται η προσθήκη των Προστατευόμενων Τοπίων και Προστατευόμενων Φυσικών Σχηματισμών (ΠΤΠΦΣ) ως περιοχών αποκλεισμού για την ανάπτυξη ΜΥΗΕ. Ειδικότερα, στα ΠΤΠΦΣ που χαρακτηρίζονται για την προστασία ποτάμιων οικοσυστημάτων λόγω της ιδιαίτερης οικολογικής, γεωλογικής ή γεωμορφολογικής αξίας τους, κρίνεται σκόπιμη η πρόβλεψη οριζόντιου αποκλεισμού χωροθέτησης ΜΥΗΕ εντός αυτών, προκειμένου να διασφαλίζεται η συνεκτικότητα του χωροταξικού σχεδιασμού με τους σκοπούς προστασίας που υπηρετεί ο χαρακτηρισμός των εν λόγω περιοχών. Η πρόβλεψη αυτή συμβάλλει παράλληλα στην αποφυγή επιπτώσεων σε φυσικές λειτουργίες και χαρακτηριστικά που συνδέονται με την προστατευτέα αξία τους, όπως η ελεύθερη ροή, η διαμήκης συνδεσιμότητα και η φυσική δυναμική των υδατορεμάτων.

• Ποταμοί ελεύθερης ροής όπως ορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 22 του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991 για την αποκατάσταση της φύσης

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, η επίτευξη των στόχων της οδηγίας για τα ύδατα απαιτεί μεγαλύτερες προσπάθειες για την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων γλυκών υδάτων και των φυσικών λειτουργιών των ποταμών, το οποίο μπορεί να επιτευχθεί με την άρση ή την προσαρμογή των φραγμών που εμποδίζουν τη διέλευση των μεταναστευτικών ιχθύων και τη βελτίωση της ροής των υδάτων και των ιζημάτων. Κατ’ εφαρμογή της Στρατηγικής, ο στόχος για την αποκατάσταση 25.000 χλμ ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030 εντάχθηκε στον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1991 για την αποκατάσταση της φύσης και ειδικότερα στο άρθρο 9 για την αποκατάσταση της φυσικής συνδεσιμότητας των ποταμών και των φυσικών λειτουργιών των σχετικών πλημμυρικών περιοχών.

Ο καθορισμός των ποταμών ελεύθερης ροής ως περιοχών αποκλεισμού για την εγκατάσταση ΜΥΗΕ μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην ενίσχυση της συνδεσιμότητας των ποτάμιων οικοσυστημάτων και στην επίτευξη των στόχων των οδηγιών για τα ύδατα και για τους οικοτόπους και να διασφαλίσει ότι τα ποτάμια οικοσυστήματα θα διατηρηθούν υγιή ως κρίσιμη περιβαλλοντική και πολιτιστική κληρονομιά για τις παρούσες και τις μελλοντικές γενιές.

Επίσης, οι ποταμοί με ελεύθερη ροή μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην προσαρμογή στην κλιματική κρίση και να θωρακίσουν τα φυσικά οικοσυστήματα και τους ανθρώπους από τις επιπτώσεις της, με πολλαπλά οφέλη όπως:

• Διασφάλιση της συνδεσιμότητας και της λειτουργίας των πλημμυρικών πεδίων ως κρίσιμο εργαλείο για την αντιμετώπιση εντεινόμενων πλημμυρικών φαινομένων,

• Εμπλουτισμό του υδροφορέα και βελτίωση της δέσμευσης του νερού αμβλύνοντας τον αντίκτυπο των ξηρασιών,

• Ενίσχυση της ανθεκτικότητας των δέλτα και των εκβολών των ποταμών απέναντι στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, στα κύματα που προκαλούνται από καταιγίδες ή στη διείσδυση αλμυρού νερού.

Περαιτέρω, για την αποτελεσματική εφαρμογή του παρόντος πλαισίου και τον ορθολογικό σχεδιασμό της ανάπτυξης ΜΥΗΕ, κρίνεται αναγκαία η εκπόνηση εθνικής χαρτογράφησης των ποταμών ελεύθερης ροής, με βάση τη διαμήκη και πλευρική συνδεσιμότητά τους. Η χαρτογράφηση αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό εργαλείο για την αναγνώριση ποτάμιων τμημάτων υψηλής οικολογικής αξίας και την αποφυγή περαιτέρω υποβάθμισης και κατακερματισμού τους.

Σε ό,τι αφορά την περίπτωση (2) σχετικά με τις ζώνες απόλυτης προστασίας της φύσης και τις ζώνες προστασίας της φύσης του ν. 1650/1986, θα πρέπει να γίνει αναφορά και εδώ – όπως και παρακάτω στο άρθρο 12 παρ. 2 –  στο μεταβατικό στάδιο έως ότου θεσπιστούν οι ζώνες αυτές με τα προεδρικά διατάγματα του άρθρου 21 παρ. 4 του ν. 1650/1986, με σαφή αναφορά ότι οι περιοχές αποκλεισμού αφορούν τις ΖΑΠΦ και τις ΖΠΦ όπως προβλέπονται στις εγκεκριμένες ΕΠΜ.

Επιπλέον, είναι σημαντικό οι υγρότοποι διεθνούς σημασίας της Σύμβασης Ραμσάρ, η οποία κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του ν.δ. 191/1974 (Α΄ 350), να προβλεφθούν ξεχωριστά ως περιοχή αποκλεισμού, όπως και στο ισχύον ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 11), καθότι δεν “συμπεριλαμβάνονται” στις ζώνες απόλυτης προστασίας τη φύσης και τις ζώνες προστασίας της φύσης του ν. 1650/1986 αλλά αποτελούν διακριτές περιοχές υπό διεθνές προστατευτικό καθεστώς.

Παράγραφος 2

Ορθά η διάταξη αυτή προβλέπει ότι οι ρυθμίσεις σχετικά με τις περιοχές αποκλεισμού εφαρμόζονται και για τη χωροθέτηση των συνοδευτικών έργων ΜΥΗΕ. Ωστόσο, η πρόβλεψη ότι “η πιθανή παρέκκλιση πρέπει να τεκμηριώνεται περιβαλλοντικά” είναι γενική και ασαφής καθότι δεν ορίζεται τι σημαίνει “τεκμηριώνεται περιβαλλοντικά” ή στο πλαίσιο ποιας διαδικασίας εφαρμόζεται η υποχρέωση για τεκμηρίωση της απόκλισης. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα συνοδά έργα δύνανται να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις σε υδάτινα και άλλα οικοσυστήματα, είναι κρίσιμης σημασίας να μην προβλέπονται εξαιρέσεις σε σχέση με τις περιοχές αποκλεισμού.

Επιπλέον, σε ό,τι αφορά τις αιολικές εγκαταστάσεις, το άρθρο 5 παρ. 1 του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ προβλέπει περαιτέρω κατευθύνσεις σε σχέση με την εγκατάσταση συνοδών έργων. Θα πρέπει να διερευνηθεί κατά πόσο αντίστοιχες κατευθύνσεις θα πρέπει να προβλεφθούν και για την εγκατάσταση ΜΥΗΕ.

Άρθρο 12 – Κανόνες και κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ

Κριτήρια που αφορούν στην κλιματική αλλαγή σχετικά με τη χωροθέτηση ΜΥΗΕ

Δεδομένου ότι η κλιματική κρίση αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες μας και τα φυσικά οικοσυστήματα, με σημαντικές επιπτώσεις ιδιαίτερα για τα ποτάμια οικοσυστήματα (ξηρασία, πλημμύρες κ.α.), ο χωροταξικός σχεδιασμός για τα ΜΥΗΕ θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ενδεχόμενη τρωτότητά τους στην κλιματική αλλαγή. Η επιλογή περιοχής για τη χωροθέτηση ΜΥΗΕ θα πρέπει να στηρίζεται σε εκτιμήσεις για την συγκεκριμένη περιοχή βάσει κλιματικών προβλέψεων για τη διάρκεια ζωής του έργου προκειμένου να διασφαλιστεί ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και ενεργειακή αξιοπιστία. Οι εκτιμήσεις/προβλέψεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, στοιχεία σχετικά με τη βροχόπτωση/χιονόπτωση και τον κίνδυνο πλημμύρας, τη διακύμανση της θερμοκρασίας και τον κίνδυνο ξηρασίας, τις οικολογικές απαιτήσεις και ευαλωτότητα ειδών, τη διάβρωση του εδάφους και ιζηματογένεση, την άνοδο της στάθμης της θάλασσας (σε σχέση με δέλτα/εκβολές), μελλοντική ζήτηση νερού και πιέσεις κατανομής.

Άλλωστε, σύμφωνα με την Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή, αναγνωρίζεται ότι η κλιματική αλλαγή αναμένεται να μειώσει τη διαθεσιμότητα υδάτων, να αυξήσει τη συχνότητα και ένταση φαινομένων ξηρασίας και να επηρεάσει την παραγωγικότητα των υδροηλεκτρικών σταθμών. Η ίδια η ΕΣΠΚΑ προβλέπει την ενσωμάτωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στον υδατικό σχεδιασμό και τη διαχείριση των υδάτων, καθώς και την εκπόνηση ειδικών μελετών τρωτότητας υδροηλεκτρικών μονάδων.  Συνεπώς, η χωροθέτηση νέων ΜΥΗΕ θα πρέπει να βασίζεται σε εκτιμήσεις της μελλοντικής υδρολογικής και κλιματικής εξέλιξης της περιοχής για όλη τη διάρκεια ζωής του έργου, ώστε να διασφαλίζεται τόσο η βιωσιμότητα και ενεργειακή αξιοπιστία τους όσο και η προστασία των υδατικών οικοσυστημάτων.

Επιπλέον, η αποσύνδεση των ποταμών από τις πλημμυρικές πεδιάδες, οι οποίες είναι άκρως σημαντικές για την απορρόφηση, το φιλτράρισμα και την αποθήκευση του νερού στο έδαφος ιδιαίτερα για τις περιοχές με έλλειψη νερού, έχουν ως αποτέλεσμα – λόγω της παγίδευσης των ιζημάτων κατάντη – τη μείωση της ικανότητας των πλημμυρικών πεδίων να συγκρατούν το νερό και να βελτιώνουν την ποιότητα των υδάτων και του εδάφους, ενώ η επιτάχυνση της ροής του νερού προς τα κατάντη αυξάνει τον κίνδυνο πλημμυρών. Είναι συνεπώς σημαντικό να ληφθούν υπόψη κατά τη χωροθέτηση των ΜΥΗΕ τα Σχέδια Διαχείρισης των Κινδύνων Πλημμύρας ανά Υδατικό Διαμέρισμα και οι τρωτές περιοχές που βασίζονται στους χαρτες επικινδυνότητας πλημμύρας σε επίπεδο περιοχής λεκάνης απορροής ποταμού, καθώς και τις δράσεις της Εθνικής Στρατηγικής για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή (π.χ. Δράση 6 Αξιολόγηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας).

Παράγραφος 1

Η πρόβλεψη της παραγράφου 1 για την ενότητα του έργου υδροληψίας και του σταθμού παραγωγής και την αποφυγή της διάσπασής τους σε διακριτές θέσεις είναι πολύ σημαντική προκειμένου να μετριαστούν οι επιπτώσεις των ΜΥΗΕ στο ποτάμιο οικοσύστημα. Ωστόσο, η διάταξη αυτή θα πρέπει να αποσαφηνιστεί περαιτέρω για να διασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή της στην πράξη σε ό,τι αφορά τα εξής δύο σημεία: (α) Εφόσον το έργο υδροληψίας και ο σταθμός παραγωγής μπορούν τεχνικά να αποτελέσουν ενιαίο σύνολο, σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να προβλεφθεί ρητά η υποχρέωση χωροθέτησης του έργου ως ενιαίου συνόλου (και όχι με την ασαφή και ενδεχομένως αμφίσημη χρήση της “προτροπής” “να αποφεύγεται”), (β) Η τεχνική δυνατότητα να αποτελέσουν ένα ενιαίο σύνολο θα πρέπει να τεκμηριώνεται σαφώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης με σχετική ανάλυση στη ΜΠΕ προκειμένου να κριθεί από την αδειοδοτούσα αρχή η ορθή εφαρμογή της παρούσας διάταξης.

Παράγραφος 2

Η πρόβλεψη της παραγράφου 2 αφορά στη χωροθέτηση εγκατάστασης ΜΥΗΕ εντός προστατευόμενων περιοχών και συνεπώς συνδέεται και με τις περιοχές αποκλεισμού της περίπτωσης (2) του άρθρου 11 σχετικά με τις ΖΑΠΦ και ΖΠΦ. Το δεύτερο εδάφιο το οποίο προβλέπει ότι “ελλείποντος αυτού [του θεσπισμένου κανονιστικού πλαισίου], σύμφωνα με τις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης εκάστης προστατευόμενης περιοχής” αποσκοπεί στην κάλυψη του κενού σε ό,τι αφορά την απουσία θεσπισμένων κανονιστικών πλαισίων για τις προστατευόμενες περιοχές και ειδικότερα των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και στις σχετικές καθυστερήσεις στο έργο εκπόνησης των ΕΠΜ για τη θέσπιση προεδρικών διαταγμάτων.

Όπως έχουμε προτείνει στα σχόλιά μας στο άρθρο 11 οι περιοχές του δικτύου Natura 2000 θα πρέπει να υπαχθούν στις περιοχές αποκλεισμού για τη χωροθέτηση ΜΥΗΕ. Σε περίπτωση που αυτό δεν γίνει δεκτό, είναι άκρως απαραίτητο να διαφυλαχθεί η ακεραιότητα των εν λόγω περιοχών έως ότου θεσμοθετηθεί το προβλεπόμενο στη νομοθεσία προστατευτικό καθεστώς. Οι εγκεκριμένες ΕΠΜ αποτελούν σύμφωνα με το άρθρο 21 παρ. 4 του ν. 1650/1986 τη μελέτη τεκμηρίωσης επί της οποίας θα στηριχθεί το προεδρικό διάταγμα εκάστης περιοχής. Ωστόσο, δεν αποτελούν θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο, ενώ οι προτεινόμενες ρυθμίσεις ενδέχεται να τροποποιηθούν στο πλαίσιο σύνταξης του προεδρικού διατάγματος, κατόπιν των σχολίων της Επιτροπής Φύση 2000 και της δημόσιας διαβούλευσης αλλά και σε συνάρτηση με πιο πρόσφατα επικαιροποιημένο στοιχεία για την εν λόγω περιοχή. Συνεπώς, οι προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης ΕΠΜ δεν κρίνονται επαρκείς προκειμένου για διαφυλαχθούν οι περιοχές του δικτύου Natura.  Το Υπουργείο Περιβάλλοντος θα πρέπει να προβεί άμεσα στη θέσπιση των προεδρικών διαταγμάτων των περιοχών του δικτύου Natura 2000 της χώρας κατ’ εφαρμογή και σε συμμόρφωση με τις οδηγίες 92/43/ΕΟΚ και 2009/147/ΕΚ και της καταδικαστικής για τη χώρα απόφασης του Δικαστηρίου της ΕΕ (C-849/19). Έως την έκδοση των προεδρικών διαταγμάτων, οι προστατευόμενες περιοχές για τις οποίες δεν έχει θεσπιστεί το απαιτούμενο κανονιστικό πλαίσιο θα πρέπει να εξαιρούνται από τη χωροθέτηση και ανάπτυξη ΜΥΗΕ.

Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη τις σημαντικές επιπτώσεις των ΜΥΗΕ στην ιχθυοπανίδα, όπως σαφώς καταγράφονται στη σχετική βιβλιογραφία και αναφέρονται και στη ΣΜΠΕ/δέουσα εκτίμηση καθώς τη σχετική πρόταση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την πέστροφα (ενότητα 6.3.4 σχετικά με τον μετριασμό από υδροστρόβιλους ΥΗΕ) προτείνεται η προσθήκη ειδικής διάταξης ως εξής: “Η εγκατάσταση ΜΥΗΕ σε περιοχές παρουσίας σημαντικών πληθυσμών ιχθυοπανίδας θα πρέπει να αποφεύγεται”.

Παράγραφος 3

Η διασφάλιση της κινητικότητας της ιχθυοπανίδας αποτελεί κρίσιμο μέτρο μετριασμού των επιπτώσεων των ΜΥΗΕ στα ποτάμια οικοσυστήματα.

Προτείνεται η ενίσχυση της εν λόγω πρόβλεψης με τη σαφή πρόβλεψη υποχρέωσης αξιοποίησης τεχνικών λύσεων διασφάλισης της κινητικότητας της ιχθυοπανίδας (και όχι απλά “εξέτασης” των λύσεων αυτών). Ειδικότερα, προτείνεται η διάταξη να διατυπωθεί ως εξής: “.. απαιτείται η εφαρμογή τεχνικών και οικολογικών μέτρων για τη διασφάλιση της ανάντη και κατάντη μετακίνησης της ιχθυοπανίδας βάσει ειδικής ιχθυολογικής τεκμηρίωσης”.

Επιπλέον, η Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση (ΕΟΑ) εκπονείται για έργα εντός περιοχών του δικτύου Natura ή εκτός αυτών εφόσον έχουν επιπτώσεις στις περιοχές αυτές (άρθρο 10 ν. 4014/2011 και άρθρο 6 παρ. 3 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ). Οι περιοχές της παρ. 3 του άρθρου 18 του ν. 1650/1986, στις οποίες αναφέρεται η εν λόγω παράγραφος, δύναται να περιλαμβάνουν ωστόσο και περιοχές εκτός του δικτύου Natura για τις οποίες δεν υπάρχει υποχρέωση για εκπόνηση ΕΟΑ.

Είναι συνεπώς σημαντικό να επεκταθεί η υποχρέωση εφαρμογής τεχνικών και οικολογικών μέτρων για τη διασφάλιση μετακίνησης της ιχθυοπανίδας και εκτός των περιοχών του δικτύου Natura 2000 (σε προστατευόμενες περιοχές βάσει της εθνικής νομοθεσίας και σε ποτάμια οικοσυστήματα που επηρεάζουν τις περιοχές Natura).

Σε ό,τι αφορά τις Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (ΣΠΠ), η πρόβλεψη του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ θα πρέπει να τροποποιηθεί προκειμένου να ανταποκρίνεται στις σχετικές υποχρεώσεις για τις περιοχές αυτές βάσει της ενωσιακής και εθνικής νομοθεσίας. Στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, ισχύει η υποχρέωση που προβλέπεται στο άρθρο 5 παρ. 3.2 της κυα 37338/2010 για συνεκτίμηση και ορνιθολογικών στοιχείων “τα οποία υποχρεωτικά οφείλει να υποβάλει ο ενδιαφερόμενος”. Όπως έχει κρίνει το ΣτΕ, η υποχρέωση εκτίμησης των ορνιθολογικών στοιχείων σε ό,τι αφορά έργα σε τόπους εκτός ΖΕΠ που έχουν χαρακτηριστεί ως ΣΠΠ απορρέει από τις διατάξεις της οδηγίας 2009/147/ΕΚ (ΣτΕ 1542/2017 σκ. 10). Παράλληλα, όπως έχει κρίνει το ΔΕΕ και το ΣτΕ, το καθεστώς προστασίας των ΣΠΠ είναι μάλιστα αυστηρότερο σε σχέση με τις ΖΕΠ, διότι δεν επιδέχεται τη εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 6 παρ. 4 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, δηλαδή δεν παρέχει τη δυνατότητα έγκρισης έργων για επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος (βλ. C-374/98, σκ. 52, C-355/90 C-186/06, C186/06, ΣτΕ 1422/2013 σκ. 11, ΣτΕ 1542/2017, σκ. 9). Συνεπώς, για την εκπόνηση ΜΠΕ/ΕΟΑ στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης σε έργα που βρίσκονται ή επηρεάζουν ΣΠΠ (ανεξαρτήτως με το αν ταυτίζονται με ΖΕΠ), θα πρέπει να προβλεφθεί ρητά ότι απαιτείται ορνιθολογική μελέτη σχετικά με τις επιπτώσεις των εν λόγω έργων στην ορνιθοπανίδα.

Παράγραφος 6

Σε ό,τι αφορά την παράγραφο 6 δεν είναι σαφές το τι σημαίνει ότι το “μήκος των συνοδών έργων πρόσβασης […] δεν μπορεί να είναι δυσανάλογο”. Πώς θα κριθεί, βάσει ποιων κριτηρίων η εν λόγω δυσαναλογία; Παράλληλα, είναι ασαφές τι σημαίνει “ουσιώδης μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση”: πότε η μεταβολή της βλάστησης καθίσταται “ουσιώδης”; Προκειμένου να εφαρμοστεί με βεβαιότητα και ασφάλεια η εν λόγω διάταξη αυτές οι δύο έννοιες θα πρέπει να αποσαφηνιστούν.

Παράγραφος 7

Προτείνεται η τροποποίηση του ορίου ισχύος από 1 MWe σε 2 MWe, ώστε η διάταξη να καλύπτει αποτελεσματικότερα την κατηγορία των μικρών υδροηλεκτρικών έργων που κυριαρχεί σήμερα στο σχεδιασμό του κλάδου. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου το 84% των ΜΥΗΕ για τα οποία έχει χορηγηθεί Βεβαίωση Παραγωγού έχουν ισχύ έως 2 MW, γεγονός που καθιστά το προτεινόμενο όριο του 1 MW περιορισμένης πρακτικής εφαρμογής.

Επιπλέον, προτείνεται ο περιορισμός του μέγιστου μήκους νέας γραμμής σύνδεσης να εφαρμόζεται και στις νέες υπόγειες γραμμές Μέσης Τάσης, προκειμένου να αποφεύγονται εκτεταμένες εκσκαφές, εκχερσώσεις και λοιπές παρεμβάσεις που ενδέχεται να προκαλέσουν κατακερματισμό οικοτόπων και υποβάθμιση ενδιαιτημάτων και ειδών.

Άρθρο 13 Ειδικά κριτήρια χωροθέτησης βάσει της φέρουσας ικανότητας υποδοχέων ΜΥΗΕ

Παράγραφος 1

Στην παράγραφο 1 του άρθρου 13 προσδιορίζονται οι έννοιες της φέρουσας ικανότητας (γραμμικής και εκτατικής) (όπως και στο άρθρο 2 παρ. 16-17 σχετικά με τους ορισμούς). Η φέρουσα ικανότητα αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για τον ορθολογικό σχεδιασμό και την εγκατάσταση ΜΥΗΕ. Κατ’ αρχήν, θετική κρίνεται η προσθήκη της έννοιας της “εκτατικής” φέρουσας ικανότητας, επιπροσθέτως της “γραμμικής” φέρουσας ικανότητας η οποία προβλέπεται στο υφιστάμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ. Με την προσθήκη αυτή φαίνεται να επιχειρείται σύνδεση μεταξύ της φέρουσας ικανότητας και των στόχων της οδηγίας 2000/60/ΕΚ, όπως αναφέρεται και στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-54).

Σχετικά με τον ορισμό της “γραμμικής” φέρουσας ικανότητας, η προτεινόμενη διάταξη δεν παρέχει επαρκή σαφήνεια ως προς τον τρόπο εφαρμογής της στην πράξη, καθώς αναφέρεται στη μέγιστη δυνατότητα εγκατάστασης ΜΥΗΕ «στην ίδια γραμμή ύπαρξης υδροδυναμικού, δηλαδή στο ίδιο υδατόρεμα», χωρίς να προσδιορίζει με σαφήνεια τι νοείται ως «ίδιο υδατόρεμα» για τους σκοπούς υπολογισμού της φέρουσας ικανότητας.

Δεν καθίσταται σαφές:

• αν η γραμμική φέρουσα ικανότητα εξετάζεται μόνο κατά μήκος του κύριου κλάδου ενός υδατορέματος,

• αν περιλαμβάνονται και οι παραπόταμοι ή οι ανάντη και κατάντη κλάδοι του ίδιου υδρογραφικού συστήματος,

• ποιό είναι το σημείο έναρξης και λήξης ενός υδατορέματος για τους σκοπούς της αξιολόγησης,

• ποιά υδρολογική μεθοδολογία θα ακολουθούν οι αρμόδιες αρχές για να διαπιστώνουν ότι έχει εξαντληθεί η φέρουσα ικανότητα μιας συγκεκριμένης «γραμμής» υδροδυναμικού.

Στο άρθρο 1 του ν. 4258/2014 περιλαμβάνεται ο ορισμός του υδατορέματος (και του μικρού υδατορέματος), ωστόσο ο ορισμός αυτός – στον οποίο δεν γίνεται παραπομπή στο παρόν ΕΧΠ – είναι πρωτίστως τοπογραφικός και δεν παρέχει τα αναγκαία κριτήρια για την εφαρμογή της έννοιας της γραμμικής φέρουσας ικανότητας.

Συνεπώς κρίνεται αναγκαίο να εξειδικευθεί η έννοια του «υδατορέματος» ειδικά για τους σκοπούς υπολογισμού της γραμμικής φέρουσας ικανότητας καθώς και η υδρολογική μονάδα αναφοράς.

Ο καθορισμός της φέρουσας ικανότητας για την εγκατάσταση ΜΥΗΕ θα πρέπει να περιλαμβάνει και στοιχεία και κριτήρια που αφορούν στη διατήρηση των υδροβιολογικών και οικολογικών χαρακτηριστικών των υποδοχέων σε συνάρτηση με άλλες χρήσεις που προκαλούν πιέσεις σε αυτούς (βλ. ΣτΕ 47/2018).

Σε ό,τι αφορά την “εκτατική” φέρουσα ικανότητα, είναι σημαντικό να γίνει σαφής αναφορά στην επίτευξη των στόχων της οδηγίας 2000/60/ΕΚ για τα ύδατα όπως αυτά προσδιορίζονται στο άρθρο 4 παρ. 1. Η σύνδεση αυτή υπονοείται με τη φράση “με την επιδίωξη μη χειροτέρευσης ή και βελτίωσης” ωστόσο η χρήση του “ή <u>και</u> βελτίωσης” φαίνεται να υποδηλώνει ότι ο κύριος στόχος είναι η μη χειροτέρευση ενώ η βελτίωση αποτελεί μια συμπληρωματική επιδίωξη. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 1 περίπτ. (α) υποπερίπτ. ii της οδηγίας 2000/60 ο κύριος σκοπός είναι η επίτευξη μιας καλής κατάστασης των επιφανειακών υδάτων.

Το άρθρο 13 δεν προβαίνει σε κάποια διαφοροποίηση σχετικά με τον νησιωτικό χώρο, παρά την ιδιαιτερότητα του, όπως έχει αναγνωριστεί από το ΣτΕ στην πάγια νομολογία του (ΣτΕ 1421/2013, 1422/2013, 1429/2022, 1538/2022) και τη σύνδεση της φέρουσας ικανότητας των μικρών νησιών με την ενεργειακή ζήτηση και τις πραγματικές ενεργειακές ανάγκες των νησιών, με κύριο παράγοντα για τον καθορισμό των ορίων της φέρουσας ικανότητάς τους το ενεργειακό τους σύστημα, από το οποίο εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό η βιώσιμη ανάπτυξή τους (βλ. ΣτΕ 1421/2013, 1422/2013).

Επιπλέον, δεν είναι σαφές πώς προσδιορίζεται η φέρουσα ικανότητα (είτε σε επίπεδο υδατορέματος στη γραμμική είτε σε επίπεδο λεκανών απορροής ποταμών στην εκτατική), ποια κριτήρια θα χρησιμοποιηθούν για τον προσδιορισμό της, βάσει ποιων παραμέτρων (σε συνάρτηση και με τη συγκεκριμένη περιοχή, π.χ. νησιωτικός χώρος) και πώς επηρεάζει τη χωροθέτηση και εγκατάσταση ΜΥΗΕ. Σε αντίθεση με την εγκατάσταση αιολικών μονάδων, για τα οποία το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ προσδιορίζει τη φέρουσα ικανότητα εκφραζόμενη ως ποσοστό κάλυψης εδάφους (βλ. Άρθρο 6 παρ. 1-2, άρθρο 8), το άρθρο 13 δεν προσδιορίζει το πώς θα υπολογιστεί η φέρουσα ικανότητα, ούτε περιλαμβάνει κάποιες κατευθύνσεις σχετικά με το πώς μπορούν να επιλεγούν οι περιοχές για τη χωροθέτηση των ΜΥΗΕ σε εθνικό ή σε περιφερειακό επίπεδο, ειδικά σχετικά με τις περιοχές προτεραιότητας του άρθρου 10. Τα “ειδικά κριτήρια χωροθέτησης” που προβλέπονται στην παράγραφο 2 εξειδικεύουν ορισμένα στοιχεία που αφορούν στη χωροθέτηση και κυρίως την αδειοδότηση συγκεκριμένων ΜΥΗΕ όπως η οικολογική παροχή, αποστάσεις μεταξύ έργων, προτεραιοποίηση χρήσεων κ.α.), αλλά δεν προσδιορίζουν και προτεραιοποιούν συγκεκριμένες περιοχές.

Τέλος, για να διασφαλιστεί η ορθολογική χωροθέτηση στο πλαίσιο του σχεδιασμού των ΜΥΗΕ, η φέρουσα ικανότητα θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τη διαδικασία έκδοσης νέων, ή την τροποποίηση υφιστάμενων, αδειών παραγωγής ή βεβαιώσεων παραγωγού ή βεβαιώσεων ειδικών έργων ΜΥΗΕ, όπως άλλωστε προβλέπεται και στην περίπτωση των αιολικών εγκαταστάσεων (βλ. άρθρο 5 παρ. 6 του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ).

Παράγραφος 2 περιπτώσεις 2-5 σχετικά με την οικολογική παροχή

Η οικολογική παροχή αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για τη χωροθέτηση ΜΥΗΕ. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ προβλέπει τη διασφάλιση “ελάχιστης οικολογικής παροχής” η οποία ορίζεται ως “η ποσότητα νερού που παραμένει στην κοίτη υδατορέματος, αμέσως κατάντη του έργου υδροληψία του υπό χωροθέτηση ΜΥΗΕ” (παράγραφο 2 περίπτ. (3) του άρθρου 13). Ωστόσο, η οικολογική παροχή δεν αφορά μόνο την ποσότητα του νερού αλλά και άλλα στοιχεία όπως την ποιότητα και τη χρονική κλίμακα που απαιτούνται για τη διατήρηση των υδάτινων οικοσυστημάτων και συνδέεται άμεσα με την επίτευξη των στόχων της οδηγίας-πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα ύδατα. Η οδηγία-πλαίσιο 2000/60/ΕΚ για τα ύδατα αναγνωρίζει τον κρίσιμο ρόλο της ποσότητας και της δυναμικής των υδάτων για τη διασφάλιση της ποιότητας των υδάτινων οικοσυστημάτων και την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων (βλ. European Commission (2015), Ecological flows in the implementation of the Water Framework Directive, Guidance Document No. 31, σελ. 2). Σύμφωνα με τον κατευθυντήριο οδηγό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εφαρμογή της οδηγίας αυτής η οικολογική παροχή αποτελεί «ένα υδρολογικό καθεστώς που συνάδει με την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων της οδηγίας, σε φυσικά επιφανειακά υδάτινα σώματα, όπως αναφέρονται στο άρθρο 4 παρ. 1».

Προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ συνάδει με την οδηγία 2000/60/ΕΚ και συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της, είναι σημαντικό να συνδεθεί η έννοια της οικολογικής παροχής με τους στόχους αυτούς, και ειδικότερα τη μη επιδείνωση της υφιστάμενης κατάστασης, την επίτευξη καλής οικολογικής κατάστασης σε φυσικά επιφανειακά υδάτινα σώματα και τη συμμόρφωση με τα πρότυπα και τους στόχους για τις προστατευόμενες περιοχές.

Για τον λόγο αυτό προτείνουμε την ενσωμάτωση στο ΕΧΠ-ΑΠΕ του ορισμού της έννοιας της οικολογικής παροχής βάσει του κατευθυντήριου οδηγού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως εξής: “η οικολογική παροχή συνιστά ένα υδρολογικό καθεστώς που συνάδει με την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων της οδηγίας-πλαίσιο  2000/60/ΕΚ για τα ύδατα, σε φυσικά επιφανειακά υδάτινα σώματα, όπως αναφέρονται στο άρθρο 4 παρ. 1 αυτής».

Στην περίπτωση 5 της παραγράφου 2 του άρθρου 13 προβλέπεται ότι “υπολογισμός της ελάχιστης οικολογικής παροχής θα γίνεται με μέθοδο που προβλέπεται στα ΣΔΛΑΠ των ΥΔ της χώρας”. Ωστόσο, η δεύτερη αναθεώρηση των ΣΔΛΑΠ δεν προβλέπει κάποια μέθοδο για τον καθορισμό της οικολογικής παροχής. Στο πλαίσιο της 1ης Αναθεώρησης ΣΔΛΑΠ προβλέφθηκε η υλοποίηση ενός μέτρου (ΜΟ5Β0903) για τη διαμόρφωση “Εθνικής μεθοδολογίας για τον προσδιορισμό της οικολογικής παροχής ποτάμιων υδατικών συστημάτων”. Στη 2η αναθεώρηση των ΣΔΛΑΠ αναφέρεται ότι τα διαθέσιμα αποτελέσματα από την υλοποίηση του προαναφερθέντος μέτρου ελήφθησαν υπόψη, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις ή αναφορές στην εν λόγω μεθοδολογία. Επιπλέον, η μεθοδολογία αυτή δεν έχει αναρτηθεί και δεν είναι διαθέσιμη στον σχετικό ιστότοπο του ΥΠΕΝ (https://wfdver.ypeka.gr/el/management-plans-gr/methodologies-gr/).

Η απουσία πρόβλεψης στην εθνική νομοθεσία της μεθόδου για τον καθορισμό της οικολογικής παροχής (με εξαίρεση το άρθρο 16 παρ. 3 περίπτ. ε΄ του υφιστάμενου ΕΧΠ-ΑΠΕ για τα ΜΥΗΕ) αποτελεί σημαντικό κενό και εμπόδιο στην ορθή και ουσιαστική εφαρμογή της οδηγίας 2000/60/ΕΚ για τα ύδατα. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι στην Εθνική Στρατηγική για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, γίνεται αναφορά στην ανάγκη καθορισμού της οικολογικής παροχής ως εξής: “Η αναγκαιότητα (σωστής) εκτίμησης της οικολογικής παροχής, με τα δεδομένα της κλιματικής αλλαγής, καθίσταται πλέον επιτακτική. Το κενό, στην Ελλάδα, καλύπτεται προσωρινώς από την ΚΥΑ για τις ΑΠΕ” (Δράση 2). Σχετική αναφορά γίνεται και στη Δράση 6 σχετικά με την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.

Ελλείψει σχετικής πρόβλεψης στα ΣΔΛΑΠ σχετικά με τη μέθοδο υπολογισμού της οικολογικής παροχής, η πρόβλεψη του υπό αξιολόγηση σχεδίου (άρθρο 13 παρ. 2 περιπτ. 5) δεν δύναται να εφαρμοστεί δημιουργώντας ένα σημαντικό κενό για τον καθορισμό της οικολογικής παροχής στο πλαίσιο της χωροθέτησης και αδειοδότησης ΜΥΗΕ.

Αντίθετα, το υφιστάμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ, προβλέπει ως μεταβατικό στάδιο, έως ότου “καθοριστούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής, σύμφωνα και με τις προβλέψεις του ν. 3199/2003”, τρεις δυνατότητες για τον προσδιορισμό της οικολογικής παροχής νερού προκρίνοντας το μεγαλύτερο από τα  μεγέθη αυτά ως το απαιτούμενο κατά περίπτωση, εκτός “αν απαιτείται τεκμηριωμένα η αύξησή της, λόγω των απαιτήσεων του κατάντη οικοσυστήματος (ύπαρξη σημαντικού οικοσυστήματος)”.

Επιπροσθέτως, με την οικολογική παροχή σχετίζεται και η περίπτωση (8) της παραγράφου 2 του άρθρου 13 του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ το οποίο προβλέπει ότι “το μέγιστο επιτρεπόμενο μήκος εκτροπής τμήματος της φυσική κοίτης του υδατορέματος υπολογίζεται σε σχέση με την εγκατεστημένη ισχύ του ΜΥΗΕ σύμφωνα με την παρ. (β) του άρθρου 3 της υα οικ. 196978/2011 (Β΄518)”. Ο προβλεπόμενος στην προαναφερθείσα υ.α. τύπος για τον καθορισμό του μέγιστου επιτρεπόμενου μήκους του τμήματος της φυσικής κοίτης του υδατορέματος περιλαμβάνει και την απαιτούμενη οικολογική παροχή (Qοικ) με ρητή αναφορά στα μεγέθη που προβλέπονται στην παράγραφο 3ε του άρθρου 16 του ισχύοντος ΕΧΠ-ΑΠΕ. Η παράλειψη των μεγεθών αυτών και η απουσία τρόπου καθορισμού της οικολογικής παροχής καθιστά τη διάταξη αυτή της υα ανεφάρμοστη και συνεπαγόμενα και της περίπτωσης (8) της παραγράφου 2 του άρθρου 13 του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει την απουσία θέσπισης εθνικής μεθοδολογίας για τον υπολογισμό της οικολογικής παροχής και προτείνει “να υπολογίζεται με κάποια από τις διεθνώς παραδεκτές μεθοδολογίες όπως: Μεθοδολογίες Προσομοίωσης Ενδιαιτήματος (IFIM), Μέθοδος Εύρους Μεταβλητότητας (RVA), Μέθοδος Καμπύλης Διάρκειας Παροχής (Streamflow Duration Curve), Μέθοδος R-2 Cross” (σελ. 8-24). Ωστόσο, η εν λόγω πρόβλεψη της ΣΜΠΕ δεν αποτυπώνεται στο άρθρο 13 παρ. 2 περίπτ. (5).

Προτείνουμε να προστεθεί σαφής αναφορά σε συγκεκριμένες μεθόδους για τον καθορισμό της οικολογικής παροχής που θα πρέπει να εφαρμοστούν σε συνάρτηση με τις προτεινόμενες μεθοδολογίες κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 2000/60/ΕΚ, έως ότου προβλεφθεί στη νομοθεσία ή στα ΣΔΛΑΠ η εν λόγω μεθοδολογία.

Περίπτωση 4

Σχετικά με την οικολογική παροχή σε περιπτώσεις ύπαρξης ιχθυοπανίδας, η εν λόγω διάταξη παραπέμπει στο άρθρο 3(δ) της υα 196978/2011 προβλέποντας την υποχρέωση τήρησης κατ’ ελάχιστον βάθους επιφανειακής ροής στο τμήμα εκτροπής της φυσικής κοίτης. Ωστόσο, είναι σημαντικό να προστεθεί ότι η οικολογική παροχή θα πρέπει να ανταποκρίνεται στα οικολογικά χαρακτηριστικά εκάστου ποτάμιου οικοσυστήματος και ειδικότερα να λαμβάνει υπόψη τις μετρήσεις απαιτήσεων βάθους και ταχύτητας νερού των χαρακτηριστικών ειδών της ιχθυοπανίδας και τις τυχόν αλλαγές στη θερμοκρασία των υδάτων. Επιπλέον, θα πρέπει να προβλέπεται σχετική διακύμανση για την οικολογική παροχή ανάλογα με την εποχή ειδικά σε σχέση με τις συγκεκριμένες ανάγκες για την αναπαραγωγή των ειδών. Κρίσιμο στοιχείο είναι επίσης η πρόβλεψη για πρόκληση ήπιων πλημμυρικών επεισοδίων (κατ’ αναλογία με τις εποχιακές βροχές) προκειμένου να διατηρηθεί το υπόστρωμα της κοίτης.

Επισημαίνεται ότι η ΣΜΠΕ προτείνει στην περίπτωση ύπαρξης ιχθυοπανίδας ότι η ελάχιστη οικολογική παροχή “θα πρέπει να υπολογίζεται εφαρμόζοντας μεθοδολογίες προσομοίωσης ενδιαιτήματος (habitat simulation methodologies) κατά προτεραιότητα από τις άλλες μεθοδολογίες”. Η πρόβλεψη αυτή της ΣΜΠΕ δεν έχει ενσωματωθεί στο άρθρο 13 παρ. 2 περιπτ. (4) με συνέπεια ο υπολογισμός της οικολογικής παροχής σε σχέση με την ιχθυοπανίδα (πέραν του περιορισμού του ελάχιστου βάθου ροής των 20 εκατοστών που ισχύει βάσει της υα 196978/2011) να παραμένει ανεπαρκής και ελλιπής.

Περίπτωση (6)

Η περίπτωση 6 παραπέμπει στο άρθρο 3α της υα 196978/2011 σχετικά με τις αποστάσεις μεταξύ επάλληλων ΜΥΗΕ αλλά φαίνεται να περιορίζει την εφαρμογή των περιορισμών αυτών σε περιπτώσεις όπου “κάθε ένα από τα επάλληλα ΜΥΗΕ έχει μήκος εκτροπής μεγαλύτερο των 250 μ.”. Το άρθρο 3 παρ. 1 της προαναφερθείσας υα δεν περιλαμβάνει αυτόν τον περιορισμό και η πρόβλεψη του άρθρου παρ. 2 περιπτ. (6) περιορίζει υπέρμετρα και χωρίς προφανή αιτιολόγηση τη ρύθμιση σχετικά με την απαιτούμενη κατ’ ελάχιστον απόσταση μεταξύ επάλληλων ΜΥΗΕ.

Επιπλέον, είναι σημαντικό να προβλεφθεί συγκεκριμένα διάταξη σε περιπτώσεις ύπαρξης ιχθυοπανίδας, η οποία θα προβλέπει ότι οι αποστάσεις αυτές θα πρέπει να επανακαθορίζονται και να προβλέπονται μεγαλύτερες αποστάσεις προκειμένου να διασφαλιστεί η διατήρηση και η δυνατότητα μετακίνησης των ειδών της ιχθυοπανίδας ανάλογα με τις ανάγκες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Οι ανάγκες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των ειδών ιχθυοπανίδας, καθώς και οι απαιτούμενες αποστάσεις μεταξύ επάλληλων ΜΥΗΕ, θα τεκμηριώνονται σύμφωνα με εξειδικευμένη ιχθυολογική μελέτη από ειδικούς επιστήμονες.

Περίπτωση (8)

Πέραν του προβλεπόμενου στο άρθρο 3 (α) της υα τύπου για τον  υπολογισμό του μέγιστου επιτρεπόμενου μήκους εκτροπής, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η ύπαρξη ιχθυοπανίδας και να προβλεφθεί ρητά ότι το μήκος εκτροπής δεν θα οδηγήσει σε υποβάθμιση της οικολογικής κατάστασης ούτε απώλεια λειτουργικών ενδιαιτημάτων με την εκπόνηση ειδικής ιχθυολογικής και υδρομορφολογικής μελέτης.

Περίπτωση (9)

Δεν είναι σαφές πώς σχετίζεται ή για ποιο λόγο εξαρτάται το “μέγιστο επιτρεπόμενο μήκος εκτροπής” από την εγκατεστημένη ισχύ και μάλιστα για ΜΥΗΕ που έχουν μήκος εκτροπής που δεν ξεπερνά τα 250 μ.. Εφόσον πρόκειται για επάλληλα ΜΥΗΕ, η διάταξη αυτή θα έπρεπε (όπως και η περίπτωση (6)) να προσδιορίζει κατ’ ελάχιστον την απόσταση μεταξύ τους ή το μήκος του τμήματος φυσικής κοίτης που θα αφήνεται μεταξύ τους. Χωρίς σαφής προσδιορισμό, η διάταξη αυτή είναι άνευ σημασίας.

Σχετικά με την παραπομπή σε διατάξεις της υα 196978/2011 (Β΄518)

Η υα 196978/2011 (Β΄518) εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 9 του ν. 3851/2010 ως συμπλήρωση και εξειδίκευση, σε σχέση με τις τεχνικές και λοιπές λεπτομέρειες, των κριτηρίων χωροθέτησης που προβλέπονται στο ισχύον ΕΧΠ-ΑΠΕ. Όπως αναφέρεται στην υπ’ αριθμ. 417/2018 απόφαση του ΣτΕ με την υα “προωθείται η εφαρμογή περιβαλλοντικών κριτηρίων για την αύξηση του ελεύθερου μήκους της φυσικής κοίτης των ποταμών” και η ανάπτυξη ΑΠΕ “στη βάση της επιβολής ενισχυμένων περιβαλλοντικών κριτηρίων και της διασφάλισης της ισονομίας στην αξιολόγηση των επενδυτικών προτάσεων από τις αρμόδιες περιβαλλοντικές αρχές” (σκ. 6). Εφόσον η εν λόγω κυα έχει εκδοθεί κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 9 του ν. 3851/2010 για να συμπληρώσει τα κριτήρια χωροθέτησης του ΕΧΠ-ΑΠΕ του 2008, η ισχύς της εξαρτάται από την ισχύ της απόφασης έγκρισης του ΕΧΠ-ΑΠΕ, της οποίας η κατάργηση προβλέπεται στο άρθρο 3 του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ. Συνεπώς, για να διασφαλιστούν οι στόχοι της υα σε συνάρτηση με το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ και η ασφάλεια δικαίου, κρίνεται προσφορότερο από νομικής άποψης τα εν λόγω κριτήρια να ενσωματωθούν ρητά και απευθείας στις αντίστοιχες διατάξεις του ΕΧΠ-ΑΠΕ και όχι με παραπομπή στην υα 196978/2011.

Προσθήκη διάταξης σχετικά με τις σωρευτικές επιπτώσεις

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ θα πρέπει να περιλαμβάνει και ορισμένες κατευθύνσεις σχετικά με την εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων. Το ισχύον ΕΧΠ-ΑΠΕ περιλαμβάνει μια σχετική διάταξη στο άρθρο 16 παρ. 3 περίπτ. στ΄σχετικά με την “εκτίμηση και αντιμετώπιση των συνολικών και συσσωρευτικών επιπτώσεων των ΜΥΗΕ που βρίσκονται εντός απόστασης 10 χλμ φυσικής κοίτης ανάντη και κατάντη των άκρων του προτεινόμενου έργου”. Η υποχρέωση αυτή εγείρεται κατά τη διαδικασία της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, ωστόσο είναι σημαντικό το ΕΧΠ-ΑΠΕ να συμπεριλάβει μια σχετική διάταξη για την εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων τόσο από ομοειδή έργα (άλλα ΜΥΗΕ) όσο και από άλλα έργα τα οποία έχουν επιπτώσεις στο ποτάμιο οικοσύστημα. Η εξέταση των σωρευτικών επιπτώσεων θα πρέπει να γίνεται στο επίπεδο της λεκάνης απορροής ποταμού (ή ενδεχομένως και υπολεκάνη απορροής). Αυτό συνάδει και με την έννοια της εκτατικής φέρουσας ικανότητας που προβλέπεται στο άρθρο 13 παρ. 1 περιπτ. (2).

Περίπτωση (10)

Η διατύπωση της περίπτωσης (10) της παραγράφου 2 δεν είναι επαρκώς σαφής ως προς το πεδίο εφαρμογής των προβλεπόμενων εξαιρέσεων. Ειδικότερα, απαιτείται διευκρίνιση ως προς το εάν αυτές εφαρμόζονται επί του συνόλου των περιορισμών των στοιχείων (1) έως (9) ή μόνο εκείνους που αφορούν στην εγκατάσταση επάλληλων ΜΥΗΕ.

Επίσης κρίνεται σκόπιμη η ειδικότερη τεκμηρίωση ως προς τη σκοπιμότητα και την αναγκαιότητα των εν λόγω εξαιρέσεων.

Η πρώτη και δεύτερη εξαίρεση προβλέπεται στο άρθρο 16 παρ.3 περίπτ. δ΄ του ισχύοντος ΕΧΠ-ΑΠΕ – η τρίτη σχετικά με τα ΜΥΗΕ υβριδικών αντλησιοταμίευσης προστέθηκε. Η υα του 2011 προβλέπει ότι δεν εφαρμόζεται “στους υβριδικούς σταθμούς που συμπεριλαμβάνουν ΜΥΗΕ (χρήση υδραυλικής ενεργειας σε αντλησιοταμιευτικά συστήματα) για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ”. Ωστόσο, δεν προκύπτει επαρκώς η αιτιολόγηση της εν λόγω εξαίρεσης ούτε οι λόγοι για τους οποίους τα έργα αυτά αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τα λοιπά ΜΥΗΕ ως προς τους συγκεκριμένους χωροταξικούς περιορισμούς.

Περιπτώσεις (11) – (13)

Οι εν λόγω διατάξεις του υπό διαβούλευση σχεδίου κυα προβλέπουν συγκεκριμένους περιορισμούς στις περιπτώσεις εγκατάστασης ΜΥΗΕ (με ή χωρίς τη δημιουργία ταμιευτήρα) σε υδατόρεμα το οποίο έχει ταξινομηθεί στα οικεία ΣΔΛΑΠ ως “κακής” ή “ελλιπούς” οικολογικής κατάστασης/δυναμικού. Τα εν λόγω υδάτινα συστήματα υφίστανται ήδη σημαντικές πιέσεις οι οποίες έχουν οδηγήσει στις εν λόγω ταξινομήσεις, ενώ παράλληλα η υποχρέωση των κρατών μελών της ΕΕ βάσει της οδηγίας για τα ύδατα είναι να προστατέψουν, αναβαθμίσουν και αποκαταστήσουν όλα τα συστήματα επιφανειακών υδάτων με σκοπό την επίτευξη μιας καλής κατάστασης τους το αργότερο δεκαπέντε έτη μετά την έναρξη ισχύος της οδηγίας (με τις προβλεπόμενες στο άρθρο αυτό επιφυλάξεις για τα ΙΤΥΣ και τις παρατάσεις/εξαιρέσεις). Η επιπλέον επιβάρυνση υδάτινων συστημάτων που ήδη είναι χαρακτηρισμένα ως έχοντα κακή ή ελλιπή οικολογική κατάσταση/δυναμικό με περαιτέρω πιέσεις υδρομορφολογικές πιέσεις δεν συνάδει με τις προαναφερθείσες υποχρεώσεις βάσει της οδηγίας 2000/60/ΕΚ. Οι προβλεπόμενοι στο άρθρο αυτό επιπλέον περιορισμοί δεν αποτελούν εχέγγυα ότι τα υδάτινα αυτά σώματα δεν θα υποστούν περαιτέρω υποβάθμιση με αντίκτυπο στην οικολογικής του κατάσταση.

Για τους λόγους αυτούς, προτείνουμε να μην επιτρέπεται η εγκατάσταση ΜΥΗΕ (με ή χωρίς τη δημιουργία ταμιευτήρα) σε υδατόρεμα της υπολεκάνης απορροής ποτάμιων υδατικών σωμάτων που έχουν ταξινομηθεί στα ΣΔΛΑΠ ως “κακής” ή “ελλιπούς” οικολογικής κατάστασης/δυναμικού,  έως ότου διαπιστωθεί η βελτίωση της οικολογικής τους κατάστασης σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην οδηγία 2000/60/ΕΚ. Η προσέγγιση αυτή συνάδει με τους στόχους του ΕΧΠ-ΑΠΕ σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη ΜΥΗΕ όπως προβλέπεται από τη ΣΜΠΕ – μεταξύ των στόχων είναι και η “εφαρμογή των αρχών διαχείρισης των υδάτων σύμφωνα με την ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία και ειδικότερα την οδηγία – πλαίσιο για τα νερά, 2000/60”.

Ειδικά λαμβάνοντας υπόψη την νεοεισαχθείσα έννοια της εκτατικής φέρουσας ικανότητας η οποία αντανακλά τους στόχους της οδηγίας για τα ύδατα, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ σε υδατικά σώματα με κακή ή ελλιπή οικολογική κατάσταση/δυναμικό θα έπρεπε να μην επιτρέπεται γιατί θα έθετε σε κίνδυνο την επίτευξη των στόχων της οδηγίας.

Τέλος προτείνουμε τη προσθήκη διάταξης όπου προβλέπεται ρητά η σύνδεση μεταξύ της εγκατάστασης ΜΥΗΕ και της επίτευξης των στόχων της οδηγίας 2000/60 ως εξής:

“Η εγκατάσταση ΜΥΗΕ σε υδατόρεμα της υπολεκάνης απορροής ποτάμιων υδατικών σωμάτων δεν πρέπει να οδηγήσει σε υποβάθμιση ή μείωση της οικολογικής του κατάστασης ή δυναμικού όπως προσδιορίζεται στο οικείο ΣΔΛΑΠ. Η σχετική αξιολόγηση πρέπει να τεκμηριώνεται ειδικά στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο το μεμονωμένο έργο, αλλά και τις σωρευτικές επιπτώσεις σε επίπεδο λεκάνης ή υπολεκάνης απορροής”.

Άρθρο 2 – Τελικές και μεταβατικές διατάξεις

Κατανοούμε ότι στόχος των μεταβατικών διατάξεων είναι η διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου και της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των διοικούμενων σε ήδη εκδοθείσες διοικητικές πράξεις ειδικά σε ό,τι αφορά έργα τα οποία λειτουργούν νομίμως ή για τα οποία έχει εκδοθεί άδεια εγκατάστασης, ΑΕΠΟ ή ΠΠΔ κατά την έναρξη ισχύος της υα έγκρισης του ΕΧΠ-ΑΠΕ. Ωστόσο οι προβλέψεις του άρθρου αυτού για την τροποποίηση ή ανανέωση των ΑΕΠΟ/ΠΠΔ περιορίζει υπέρμετρα την εφαρμογή του ΕΧΠ-ΑΠΕ και τους σκοπούς που αυτό επιτελεί (όπως προσδιορίζονται στο άρθρο 1) ειδικά λαμβάνοντας υπόψη ότι ήδη – λόγω των καθυστερήσεων στην επικαιροποίηση / έκδοση νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ – έχουν εγκατασταθεί και αδειοδοτηθεί πλείστα έργα βάσει ενός χωροταξικού πλαισίου το οποίο έχει κριθεί ανεπαρκές και νομικά αμφίβολο (βλ. τη διαδικασία επί παραβάσει που έχει ξεκινήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά της Ελλάδας για μη συμμόρφωση του ισχύοντος ΕΧΠ-ΑΠΕ με το ενωσιακό δίκαιο).

Για τους λόγους αυτούς και για να διασφαλιστεί ότι η εγκατάσταση των ΑΠΕ γίνεται σύμφωνα με τις επιταγές του ενωσιακού και εθνικού δικαίου θεωρούμε ότι η τροποποίηση και ανανέωση των ΑΕΠΟ και των ΠΠΔ θα πρέπει να υπόκεινται στις διατάξεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ και προτείνουμε τη διαγραφή του εδαφίου γ των παραγράφων 4 και 5 που προβλέπει ότι “Οι ΑΕΠΟ / οι ΠΠΔ δύνανται να τροποποιούνται ή ανανεώνονται, σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας”.

Η πρόταση αυτή συνάδει με τη συνταγματικά κατοχυρωμένη υποχρέωση προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος λαμβάνοντας υπόψη το σχετικό προστατευτικό πλαίσιο του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ, δίνει επαρκή χρόνο στους διοικούμενους να προσαρμοστούν σε αυτό χωρίς να ανατρέπει παγιωμένες καταστάσεις (αφού αφορά μόνο την ανανέωση/τροποποίηση και όχι την ισχύ υφιστάμενων διοικητικών πράξεων) και είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας.  Άλλωστε το άρθρο 5 του ν. 4014/2011 προβλέπει ότι η αρμόδια περιβαλλοντική αρχή αξιολογεί τον φάκελο ανανέωσης ΑΕΠΟ προκειμένου να αξιολογήσει αν απαιτείται η τροποποίηση της ΑΕΠΟ στο πλαίσιο της ανανέωσης “επειδή είναι αναγκαία για τη συμμόρφωση σε νεότερο κανονιστικό πλαίσιο”. Η ΑΕΠΟ θα πρέπει να συμμορφώνεται προκειμένου να ανανεωθεί με το νέο αυτό κανονιστικό πλαίσιο (το οποίο δεν ίσχυε κατά την αρχική έκδοσή της).

Το ίδιο ισχύει και για τις παραγράφους 6 και 8. Στις περιπτώσεις αυτές, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η εφαρμογή ενός νέου χωροταξικού πλαισίου δύναται να επηρεάσει την αρχή της εμπιστοσύνης του πολίτη και της ασφάλειας δικαίου καθότι η υποχρέωση υπαγωγής στο νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ κατόπιν έκδοσης βεβαίωσης απαλλαγής δεν δύναται να θεωρηθεί ιδιαίτερα επαχθής σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των ενδιαφερόμενων καθότι δεν ανατρέπεται παγιωμένη κατάσταση, ενώ αναμένεται να συμβάλει καίρια στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Προτείνουμε την τροποποίηση των παραγράφων αυτών προκειμένου να αποσαφηνιστεί ότι σε αυτές τις περιπτώσεις εφαρμόζεται το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Ομοίως, σχετικά με την παράγραφο 9, η έγκριση τυπικής πληρότητας του φακέλου αποτελεί το πρώτο στάδιο για τη διαδικασία της περιβαλλοντικής αδειοδότησης πριν από την ουσιαστική αξιολόγηση της αίτησης και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων του σχεδιαζόμενου έργου. Παρά το γεγονός ότι έχει ξεκινήσει η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, δεν έχει εκδοθεί διοικητική πράξη (έγκρισης ή μη) σχετικά με το σχεδιαζόμενο έργο και συνεπώς δεν έχουν δημιουργηθεί κατοχυρωμένα δικαιώματα του φορέα του έργου ούτε δύναται να θεωρηθεί ότι υπάρχει βεβαιότητα σχετικά με την έκβαση της εν λόγω διαδικασίας. Στην εν λόγω περίπτωση, η υπαγωγή της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης στις διατάξεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ είναι σύμφωνη με την αρχή της αναλογικότητας και συνιστά την προσφορότερη λύση προκειμένου να διασφαλιστεί η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και συνεπώς το δημόσιο συμφέρον.

 

[Γεώργιος Ζουρπουλής Κάτοικος Κύμης]

Γεώργιος Ζουρμπουλής

Κάτοικος Κύμης

Κατάγομαι και κατοικώ στην Κύμη της Εύβοιας και ένας από τους κύριους λόγους της διαμονής μου εδώ, είναι η μοναδική φυσική ομορφιά της Κεντρικής Εύβοιας.

Γνωρίζοντας την τεράστια καταστροφή που έχει προκαλέσει η αιολική βιομηχανία στην Νότια Εύβοια, πιστεύω ότι το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ όχι μόνο δεν επιλύει τα μεγάλα περιβαλλοντικά, κοινωνικά, χωροταξικά, οικονομικά προβλήματα που δημιουργούνται από τις βιομηχανικές ΑΠΕ, αντίθετα, στην περίπτωση του νησιού της Εύβοιας τα επιδεινώνει. Για αυτό τον λόγο συμφωνώ απόλυτα με απόλυτα με την τεκμηριωμένη άποψη της Εταιρείας Περιβάλλοντος Κύμης για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και επισημαίνω 3 σημεία ( τα δύο από αυτά αναφέρονται στο κείμενο που προσυπογράφω..

1) Οριζόντια απαγόρευση και για την Αιολική βιομηχανία (ανεμογεννήτριες, μπαταρίες κτλ) στις περιοχές του δικτύου Natura 2000 όπως προβλέπεται απαγόρευση στις περιοχές αυτές για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών

2)Η απαγόρευση εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε βουνά και σε υψόμετρο άνω των 1200 μέτρων, αδικεί κατάφωρα την νησιωτική Ελλάδα, γιατί συγκρίνει τα βουνά των ελληνικών νησιών με τους ορεινούς όγκους της ηπειρωτικής Ελλάδας, πράγμα μη συγκρίσιμο. Για αυτό, όπως πολύ σωστά επισημαίνεται στο κείμενο της Εταιρείας Περιβάλλοντος Κύμης, το υψόμετρο πιθανής εγκατάστασης ανεμογεννητριών,να μην  υπερβαίνει τα 600 μέτρα στα βουνά της Εύβοιας και του Δήμου Κύμης όπως προβλέπεται από το ήδη υπάρχον Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας.

3) Ένα από τα μοναδικά χαρακτηριστικά της ομορφιάς της Ελλάδας είναι και οι ακτογραμμές της. Από την στιγμή που το νέο χωροταξικό σχέδιο (ας πούμε πως) θέλει να “προστατεύσει” τα βουνά, οφείλει να προστατεύσει και τις Ελληνικές ακτογραμμές, και για αυτό προτείνω την οριζόντια απαγόρευση εγκατάστασης ανεμογεννητριών και μπαταριών, σε απόσταση από τα 3 χιλιόμετρα από την ακτογραμμή…

Παραθέτω το κείμενο, σχόλιο της Εταιρείας Περιβάλλοντος Κύμης για το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ με το οποίο συμφωνώ απόλυτα όπως νωρίτερα αναφέρω…

ΣΧΟΛΙΟ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Η προστασία του κλίματος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της βιοποικιλότητας, των φυσικών οικοσυστημάτων, των ορεινών τοπίων και των υδάτινων πόρων της χώρας.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τη μεγαλύτερη οικολογική αξία ανά μονάδα έκτασης. Η προστασία αυτής της φυσικής κληρονομιάς αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του κράτους (α 24) και δεν μπορεί να υποχωρεί έναντι της επιτάχυνσης των επενδύσεων.

Το προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο παρουσιάζει βελτιώσεις σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008, ωστόσο εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες ως προς τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής προστασίας και της φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων.

Ειδικότερα:

1. Απουσία ουσιαστικής α��ιολόγησης της ήδη συντελεσμένης περιβαλλοντικής επιβάρυνσης

Το σχέδιο αντιμετωπίζει τον εθνικό χώρο ως διαθέσιμο για νέα ανάπτυξη ΑΠΕ χωρίς να προηγείται ολοκληρωμένη αποτίμηση:

• των ήδη εγκατεστημένων έργων,
• των αδειοδοτημένων έργων,
• των υπό αδειοδότηση έργων,
• των σωρευτικών επιπτώσεων ανά ορεινό όγκο και οικοσύστημα.

Η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να σχεδιάζεται αγνοώντας την πραγματική κατάσταση της χώρας.

Πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω ανάπτυξη θα έπρεπε να έχει προηγηθεί εθνική αξιολόγηση κορεσμού οικοσυστημάτων και τοπίων.

2. Ανεπαρκής εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης

Το σχέδιο βασίζεται κυρίως σε αξιολόγηση κατά περίπτωση μέσω περιβαλλοντικών μελετών, των γνωστών και αμφιβόλου αξίας ΜΠΕ και ΕΟΑ.

Η διεθνής εμπειρία όμως έχει δείξει ότι η διαχείριση κατά περίπτωση δεν επαρκεί για την προστασία ειδών και οικοτόπων όταν οι πιέσεις είναι εκτεταμένες και σωρευτικές.

Απαιτείται:

• σαφής προληπτικός αποκλεισμός ιδιαίτερα ευαίσθητων οικοσυστημάτων,
• αποκλεισμός κρίσιμων περιοχών αναπαραγωγής και μετακίνησης ειδών,
• δημιουργία εκτεταμένων ζωνών μηδενικής χωροθέτησης.

Η αρχή της προφύλαξης επιβάλλει ότι όταν υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, η προστασία προηγείται της ανάπτυξης.

3. Ελλιπής προστασία ορεινών οικοσυστημάτων

Τα ελληνικά βουνά αποτελούν τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας της χώρας.

Η διάνοιξη οδικού δικτύου, οι εκσκαφές, οι επιχωματώσεις, οι βάσεις ανεμογεννητριών και τα συνοδά έργα έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικό κατακερματισμό οικοτόπων σε πολλές περιοχές.

Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν παρέχει επαρκή προστασία:

• των αλπικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων,
• των κορυφογραμμών,
• των περιοχών μεγάλης φυσικότητας,
• των αδιατάρακτων ορεινών τοπίων, περιοχών ΠΑΔ κλπ.

Προτείνεται η καθιέρωση αυστηρότερων υψομετρικών και οικολογικών κριτηρίων αποκλεισμού.

Ειδικότερα για την Εύβοια ζητείται η εφαρμογή του αναθεωρημένου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ 299/ΑΑΠ/14-12-2018) σύμφωνα με το οποίο στον νησιωτικό ορεινό χώρο (Εύβοια και Σκύρο ) δεν θα τοποθετούνται ανεμογεννήτριες άνω των 600 μ., γιατί ο ορεινός χώρος θεωρείται χώρος φυσικού αποθέματος.

4. Υποτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Η σημαντικότερη περιβαλλοντική επίπτωση των ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν προέρχεται πλέον από μεμονωμένα έργα αλλά από τη συγκέντρωση πολλών έργων στην ίδια γεωγραφική ενότητα.

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει αποσπασματική.

Απαιτείται:

• υποχρεωτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου,
• αξιολόγηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• αξιολόγηση σε επίπεδο οικολογικού διαδρόμου,
• καθορισμός ανώτατων ορίων εγκατάστασης.

5. Προβληματική αντιμετώπιση των περιοχών Natura 2000

Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι η ύπαρξη περιβαλλοντικών όρων δεν αρκεί για τη διατήρηση της οικολογικής ακεραιότητας προστατευόμενων περιοχών.

Το δίκτυο Natura 2000 δεν θεσπίστηκε για να λειτουργεί ως χώρος προτεραιότητας ενεργειακών επενδύσεων αλλά ως βασικός μηχανισμός διατήρησης της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας.

Πρέπει να υιοθετηθεί αυστηρότερο και ουσιαστικότερο καθεστώς προστασίας στις περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.

Οι περιοχές Natura της Εύβοιας πρέπει να προστατευθούν απολύτως, γιατί το νησί της Εύβοιας είναι ο πιο επιβαρυμένος από ΑΠΕ νομός-Περιφερειακή Ενότητα της Ελλάδας.

Οι περιοχές Natura του νησιού που κυρίως απειλούνται από ΑΠΕ είναι οι ακόλουθες:

• Όρος Όχη – Κάμπος Καρύστου – Ακρωτήριο Καφηρέας (GR2420001)
• Δίρφυς – Δάσος Στενής – Δέλφι (GR2420002)
• Λίμνη Δύστου (GR2420008)
• Όρος Κανδήλι (GR2420010)
• Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420011)
• Όρος Όχη, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420012)
• Ποταμός Μανικιάτης (GR2420017)
• Θαλάσσια ζώνη Ανατολικής Εύβοιας από Άκρα Οκτωνιάς έως Ζάρακες (GR2420015)
• Θαλάσσια περιοχή Νοτίου Ευβοϊκού Κόλπου (GR2420016)
• Παράκτια θαλάσσια ζώνη Καφηρέα (τμήμα του GR2420001)

6. Απουσία μηχανισμού οικολογικής αποκατάστασης

Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εγκατάσταση νέων έργων αλλά δεν προβλέπει ουσιαστικούς μηχανισμούς:

• αποκατάστασης τοπίου,
• αποκατάστασης οδικών διανοίξεων,
• αποξήλωσης παλαιών εγκαταστάσεων,
• επαναφοράς οικοτόπων μετά το τέλος ζωής των έργων.

Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται και στις ενεργειακές υποδομές.

7. Παραγνώριση τη αντιδράσεων των περιβαλλοντικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών

Η ένταση των αντιδράσεων σε πολλές περιοχές της χώρας καταδεικνύει ότι η κοινωνική αποδοχή δεν εξασφαλίζεται μέσω της επιτάχυνσης των αδειοδοτήσεων αλλά μέσω της ουσιαστικής προστασίας του τόπου.

Η απώλεια εμπιστοσύνης των τοπικών κοινωνιών συνδέεται άμεσα με την αίσθηση ότι η περιβαλλοντική προστασία υποχωρεί έναντι της επενδυτικής διευκόλυνσης.

Τελική Παρατήρηση:

Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ μπορούν να προχωρήσουν με τις παλαιές ρυθμίσεις και καμία επ΄ αυτών επίδραση δεν θα έχει το νέο Χωροταξικό

Συμπέρασμα

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει θεωρητικά τη σημασία της βιοποικιλότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων. Ωστόσο, οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας παραμένουν ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσουν την ήδη εκτεταμένη περιβαλλοντική πίεση που έχει δημιουργηθεί από την ταχεία ανάπτυξη έργων ΑΠΕ σε πολλές περιοχές της χώρας.

Η ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου θα πρέπει να στηριχθεί στις αρχές:

• πρόληψης και προφύλαξης,
• διατήρησης της βιοποικιλότητας,
• προστασίας ορεινών οικοσυστημάτων,
• περιορισμού των σωρευτικών επιπτώσεων,
• σεβασμού της φέρουσας ικανότητας του χώρου,
• αποκατάστασης των ήδη επιβαρυμένων περιοχών.

Αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι λόγια για ενεργειακή μετάβαση και μεγαλεπήβολα Σχέδια για το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η πραγματική προστασία του Ελληνικού Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και της ζωής των τοπικών κοινωνιών, από την ενεργειακή λαίλαπα και την εκβιομηχάνιση των βουνών, πεδιάδων και θαλασσών της χώρας.
<div></div>
</div>
</div>
</div></td>
</tr>
</tbody>
</table>
</div>
</div>
</div>
</div>
</div>

</div>

</div>
</div>
</div>

[Νίκη Σιούτα]

Νίκη Σιούτα, Διδάκτωρ Μηχανικός

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, το ¨δίδυμο¨ ΣΜΠΕ και απορρέουσας ΚΥΑ, αποτελεί ένα ακόμη ρηχό κείμενο άχρηστων και αχρείαστων στοιχείων, χωρίς στοιχειώδη επιστημονική τεκμηρίωση, χωρίς να πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές ενός Χωροταξικού Πλαισίου (με τις οποίες θα έπρεπε να εναρμονίζεται), αυτοτοποθετείται αυθαίρετα στον χώρο και στον χρόνο, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τον χώρο και συνεπώς την πραγματικά υφιστάμενη κατάσταση της χώρας (στεριάς και θάλασσας), χωρίς να λαμβάνει υπόψη τον χρόνο και συνεπώς τις σύγχρονες και πολυποίκιλες απαιτήσεις και υποχρεώσεις για ένα αειφόρο μέλλον. Καταλήγει να επικυρώνει την υφιστάμενη τραγική κατάσταση περιοχών, κατακρεουργημένων από την μονοκαλλιέργεια ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, και επιπλέον καταλήγει να την επιδεινώνει, μέσω των τελικών και μεταβατικών διατάξεων της ΚΥΑ –  ¨Άρθρο Δεύτερο¨ με τις οποίες διατάξεις εγκρίνει οτιδήποτε διαθέτει τυπική, άτυπη ή παράνομη αδειοδότηση, οιασδήποτε μορφής και περιεχομένου.

Επειδή μέχρι τώρα έχουν ήδη υποβληθεί πολλές σοβαρές και επιστημονικά τεκμηριωμένες ενστάσεις και σχόλια για το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, δηλώνω ότι συμφωνώ και υιοθετώ ΟΛΕΣ αυτές τις επιστημονικά τεκμηριωμένες ενστάσεις και στην συνέχεια θα προσθέσω σχόλια και θα επικεντρώσω σε θέματα που επηρεάζουν και απειλούν απηνώς τον θαλάσσιο, τον νησιωτικό και τον παράκτιο χώρο, ως κάτωθι:

Οι μελετητές της ΣΜΠΕ και της ΚΥΑ ουδόλως έχουν αντιληφθεί τις τραγικές και αμετάκλητες επιπτώσεις των υφιστάμενων ΑΠΕ (κυρίως των αιολικών και φωτοβολταϊκών βιομηχανικών μονάδων) στο απαράμιλλης ομορφιάς και ιδιαιτερότητας χερσαίο εθνικό τοπίο – πλούτο και εντελώς αδίστακτα προχωρούν και εγκρίνουν με το παρόν Πλαίσιο και την καταστροφή του θαλάσσιου χώρου, της παράκτιας και της νησιωτικής χώρας, εγκρίνοντας ή και επιβάλλοντας πλέον την εγκατάσταση θηριωδών θαλάσσιων αιολικών εγκαταστάσεων σε όλα τα ελληνικά πελάγη. Υποθηκεύονται έτσι οι θάλασσες και τα νησιά, χωρίς να εξαιρούνται καν τα μικρά νησιά της χώρας, επιφάνειας μικρότερης των 300 τετρ. χιλιομέτρων, καθόσον η γνωστή Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων Α.Ε. (ΕΔΕΥΕΠ) έχει αναλάβει και έχει ήδη καθορίσει τις Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων (ΠΟΑΥΑΠ) και έχει δεσμεύσει (με ΣΜΠΕ) θαλάσσιες περιοχές συνολικής θαλάσσιας έκτασης 2.360 τετραγ. χιλιομέτρων, για την παραγωγή επιπλέον ισχύος 11,8GW. Για ποιόν άραγε γίνεται αυτό το ¨καλό¨ και επιβάλλεται να θυσιαστούν τόσες ελληνικές θάλασσες, εφόσον ως γνωστόν η <u>μέγιστη</u> ενεργειακή ζήτηση της χώρας είναι 10,5GW (ΕΣΕΚ 2024).

Έτσι, και παρόλο που στο Διάγραμμα 1 της ΚΥΑ, οι θαλάσσιες περιοχές γύρω από συγκεκριμένα μικρά νησιά (Διαπόντια νησιά Ερεικούσσα – Οθωνοί – Μαθράκι, Σαμοθράκη, Άγ. Ευστράτιος,  Ψαρά, Ικαρία, Δονούσσα, Κάσσος, Αντικύθηρα) αναγράφονται ως περιοχές αποκλεισμού, ωστόσο δεν εξαιρούνται από τις μελλοντικές  ¨ευεργετικές διατάξεις¨, δηλαδή τις Τελικές και Μεταβατικές Διατάξεις του ¨Άρθρο Δεύτερο¨ της ΚΥΑ και δεν θα μπορούν να αποφύγουν την μελλοντική εγκατάσταση Α/Γ ύψους 300 μέτρων, που θα κυκλώσουν τα νησάκια, σε μια απόσταση κολυμβητικής αναπνοής από τις ακτές της τάξεως των 1.825 μέτρων (1ΝΜ), καθόσον ήδη έχουν ¨δεσμευτεί¨ οι περιοχές αυτές με την ΣΜΠΕ της ως άνω ΕΔΕΥΕΠ. Εμπίπτουν δηλαδή στις ευεργεσίες του ¨Άρθρο Δεύτερο, §9 της ΚΥΑ¨. Επισημαίνεται ότι τα ανωτέρω νησάκια έχουν συνήθως ανάγλυφο λόφων ύψους μικρότερου των 200μ, ενώ θα περιβάλλονται από Α/Γ ύψους 300 μέτρων, οι οποίες θα καταλαμβάνουν θαλάσσιο χώρο πολύ μεγαλύτερο των επιφανειών των νησιών. Φροντίζει για αυτό το ¨αισθητικό και ανθρωπεριβαλλοντικοκτωνικό ¨ αποτέλεσμα η ΣΜΠΕ/ ΚΥΑ, ενώ για τα άλλα συνακόλουθα ¨ευεργετήματα¨ όπως ενδεικτικά και μόνον η λαίλαπα του θορύβου (ειδικά αυτό το θέμα απασχολεί έντονα την παγκόσμια κοινότητα), τα μαγνητικά κύματα, η ρύπανση των θαλάσσιων χώρων, η ιδιωτικοποίηση τεράστιων παράκτιων περιοχών μέσω του αποκλεισμού κλπ., ουδόλως απασχολεί  τους μελετητές και το ΥΠΕΝ!

Σημαντικό επίσης με τα θαλάσσια αιολικά είναι το γεγονός ότι αυτά δεν είναι υπεράκτια, αλλά παράκτια, καθόσον τοποθετούνται εντός της ζώνης των 6 ΝΜ. Και προκύπτει αβίαστα το ερώτημα, εφόσον τα εθνικά χωρικά ύδατα εκκρεμούν και δεν έχουν επεκταθεί στα 12 ΝΜ ακόμη (ως όφειλαν), ενώ δεν υπάρχει ουσιαστικό  Θαλάσσιο Χωροταξικό Πλαίσιο, με ποια αρμοδιότητα και ποια δικαιοδοσία προχωρούν οι μελετητές αυθαίρετα σε έγκριση εγκαταστάσεων ΑΠΕ εντός των ούτως ή άλλως περιορισμένων ελληνικών θαλάσσιων χώρων των 6 ΝΜ; Δημιουργούνται εσκεμμένα ή όχι ¨τετελεσμένα¨, κόντρα στα σοβαρά εθνικά θέματα και κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας;

Με βάση τα ανωτέρω, κρίνεται σκόπιμο και θα πρέπει να απαλειφθεί από το ΕΧΠλαίσιο ΑΠΕ κάθε αναφορά για ΑΠΕ στις ελληνικές θάλασσες και στην ελληνική ΑΟΖ, όπως αυτή η ΑΟΖ ορίζεται στον επίσημο Χάρτη της ΕΕ, μέχρις ότου αυτή η ΑΟΖ επισημοποιηθεί και από τις Αρχές τις χώρας.

Ειδικότερα δε, ρητά και κατηγορηματικά απαιτείται η απαγόρευση ανάπτυξης κάθε ΑΠΕ στις θαλάσσιες περιοχές της Ευβοίας, ιδιαίτερα στις αιγαιοπελαγίτικες παράκτιες περιοχές του Δήμου Κύμης – Αλιβερίου, διότι ο Δήμος έχει καταστραφεί ήδη ανεπανόρθωτα από τις δεκάδες εκατοντάδων Α/Γ που εγκαταστάθηκαν και που έχουν αδειοδοτηθεί με κάθε θεμιτό και αθέμιτο μέσο και τρόπο και που τελικά επιτρέπει και το παρόν Πλαίσιο να εγκατασταθούν.

Επιπλέον, στο υπό διαβούλευση ΕΧΠλαίσιο δεν καταγράφονται και δεν προστατεύονται τα αλιευτικά καταφύγια της χώρας από την επέλαση των θαλάσσιων αιολικών, ενώ ο κλάδος της αλιείας είναι από τους σημαντικότερους κλάδους της χώρας.

Ως εκ τούτου, θα πρέπει ρητά και χωρίς εξαιρέσεις να απαγορευθούν εγκαταστάσεις θαλάσσιων ΑΠΕ στις περιοχές αλιευτικών καταφυγίων (αλιευτικά λιμάνια) και στις περιοχές αλιείας των.

Ειδικότερα, τα δύο <u>αλιευτικά καταφύγια της Κύμης και των Αγ. Αποστόλων – Πετριών Ευβοίας και οι περιοχές αλιείας τους, θα πρέπει να ενταχθούν στις ¨ζώνες αποκλεισμού ΑΠΕ¨</u> και να εξαιρεθούν οριστικά από κάθε διαδικασία αιολικών εγκαταστάσεων.

<u>Απαιτείται να πρέπει να μπει ένα τέλος σε αυτήν την αιολική λαίλαπα στον χερσαίο και στον θαλάσσιο χώρο του Δήμου Κύμης – Αλιβερίου. Φτάνει πια, ως εδώ, κάποιες περιοχές της χώρας έχουν επιλεγεί να καταστραφούν. Για λογαριασμό ποιων συμφερόντων, άραγε;</u>

Επανερχόμενοι στις Τελικές (τυχαίος ο προσδιορισμός αυτός;) Μεταβατικές Διατάξεις του ¨Άρθρο Δεύτερο¨ της ΚΥΑ, δεν μπορεί παρά να σκεφτεί κανείς ότι, ειδικά αυτές οι διατάξεις για όλα τα έργα που βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη είτε σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου, είτε πρόκειται για μελλοντικές ανανεώσεις, αλλαγές, τροποποιήσεις τους κλπ., ισχύει το παλαιό πλαίσιο του 2008, προβλέπονται σκόπιμα και προς εξυπηρέτηση των εθνικών ¨πελατών – επενδυτών¨ ή και των εισαγόμενων.

Οι μελετητές και οι υπάλληλοι του ΥΠΕΝ τι κάνουν και πως προστατεύουν τα συμφέροντα της χώρας και του περιβαλλοντικού πλούτου; Πάντως τα συμφέροντα του ανθρωπογενούς και του φυσικού περιβάλλοντος ουδόλως τα εξυπηρετούνται με όλο αυτό το ΕΧΠλαίσιο ΑΠΕ. Το αντίθετο θα λέγαμε, ρίχνοντας μια και μόνη ματιά σε αυτόν τον αισχρό χάρτη της ΡΑΕ, πόσο μάλλον εάν πάει κανείς μια περιοδεία πχ στο κοντινό νησί της Εύβοιας και θα ατενίσει Α/Γ ¨μεταλλικά παλούκια¨ σε κάθε βουνό, σε κάθε ραχούλα, σε κάθε λαγκαδιά, σε κάθε πλαγιά μέχρι κάτω στων ακρογιαλιών τα κύματα του Αιγαίου, σε κάθε χωριό περικυκλωμένο σε οπτική γωνία 360^ο, ενώ την νύχτα θα εντυπωσιαστεί από τα κόκκινα φώτα που αναβοσβήνουν νον στοπ πάνω στα μεταλλικά παλούκια, λες και φλέγεται το νησί. Ποια κίνητρα μπορεί να έχει κάποιος μελετητής και υπάλληλος του κράτους για να εγκρίνουν και να προωθούν τέτοιες καταστροφές;

Τέλος, επειδή αυτό το ΕΧΠλαίσιο ΑΠΕ δεν αποτελεί μόνον μια συνέχεια του απαράδεκτου υφιστάμενου χωροταξικού του 2008, αλλά επιδεινώνει έτι περαιτέρω τόσο τον χερσαίο, όσο και τον θαλάσσιο εθνικό χώρο και πλούτο, θα πρέπει να απορριφθεί συνολικά.

Είναι εντελώς απαράδεκτο ένα τόσο σημαντικό χωροταξικό να αποτυπώνεται σε 4 άχρηστους χάρτες της ΣΜΠΕ και ένα Διάγραμμα της ΚΥΑ.

Αυτό το ¨δίδυμο¨ της ΣΜΠΕ και της απορρέουσας ΚΥΑ, το οποίο μέλλει να ορίσει την καταστροφή της χώρας αμετάκλητα, θα πρέπει να αποσυρθεί οριστικά και να παγώσουν όλες οι διαδικασίες αδειοδοτήσεων και οι όποιες άλλες παραδιαδικασίες, μέχρι να συνταχθεί ένα νέο ΕΧΠλαίσιο ΑΠΕ, αντάξιο της τέχνης και της επιστήμης, για την χώρα.

 

Νίκη Σιούτα, Διδάκτωρ Μηχανικός

 

[ΑΝΝΑ ΜΑΤΘΑΙΟΥ]

Συντάσσομαι με το κείμενο συμμετοχής του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας στην παρούσα δημόσια διαβούλευση.

[ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΣΚΟΥΝΤΗΣ]

Η χωροθέτηση μεγάλου αριθμού ανεμογεννητριών στο Ρέθυμνο και συγκεκριμένα στις περιοχές της δημοτικής ενότητας Συβρίτου του Δήμου Αμαρίου δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή καθώς οι 25 ανεμογεννήτριες γύρω από τη Μονή Αρκαδίου και πολύ κοντά στον αρχαιολογικό χώρο της Ελεύθερνας απαξιώνουν και ακυρώνουν τον ιστορικό, αρχαιολογικό και περιβαλλοντικό χαρακτήρα του τόπου. Εκτός από τα χωριά που περικυκλώνονται, η περιοχή υποβαθμίζεται σημαντικά, αλλοιώνεται το ανάγλυφό της και υποθηκεύεται το μέλλον της. Άλλωστε έχει ήδη επηρεαστεί από την ύπαρξη και λειτουργία του ΧΥΤΑ.

Αν ο στόχος είναι η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και η ενεργειακή αυτονομία της Κρήτης, αυτός μπορεί να επιδιωχθεί με τη χρήση άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όπως η κυματική, η βιομάζα ή η ηλιακή, με έμφαση στους οικιακούς/επιχειρησιακούς παραγωγούς κι όχι στους μεγάλους επενδυτές ΑΠΕ.  Σε μια περίοδο μάλιστα που μεγάλο μέρος των περιουσιών λόγω των δασικών και κτηματολογικών παρεμβάσεων και αυθαιρεσιών χάνεται, η γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή θα υποστεί ένα ακόμη σοβαρό πλήγμα αφού τα έργα θα καταλάβουν εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες, στρέμματα γης.

Ακόμη κι αν οι ανεμογεννήτριες θεωρηθεί πως συμβάλλουν στην επίτευξη των εθνικών στόχων της ενεργειακής μετάβασης, η  μετατροπή του φυσικού κάλλους των βουνών σε «βιομηχανικές ζώνες» ενέργειας αλλοιώνει τη φυσιογνωμία του τόπου και είναι αντίθετη με τις αρχές της αειφόρου ανάπτυξης.

Η τοπική κοινωνία που υφίσταται τις συνέπειες, πρέπει να έχει τον καθοριστικό λόγο στην χωρικό σχεδιασμό και έχει διακηρύξει μέσω του Δήμου, την έντονη αντίθεσή της στο σχέδιο, που πρέπει να τροποποιηθεί ή να αποσυρθεί.     .

[ΜΗΤΣΙΟΥ ΜΑΡΙΑ]

ΣυμμετοχήγιατηνδιαβούλευσητουΧωροταξικούγιατιςΑΠΕκαισυγκεκριμένος σχολιασμός για τα Άγραφα

 

ΗαναθεώρησητουΕιδικούΧωροταξικούΠλαισίουγιατιςΑνανεώσιμεςΠηγέςΕνέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)εισάγεταιωςμιαπολλάυποσχόμενημεταρρύθμισηπουυποτίθεταιστοχεύειστον

εξορθολογισμότηςχωροθέτησηςτωναιολικώνκαιηλιακώνσταθμώνστηνελληνικήεπικράτεια. Ωστόσο,ησυστηματικήανάλυσητουπροτεινόμενουσχεδίου,μαςδείχνειότιοιπροστατευτικές τουδιατάξειςακυρώνονταιστηνπράξηαπότιςεξαιρετικάευρείεςμεταβατικέςρυθμίσειςπου αυτόπροβλέπει.Οιρυθμίσειςαυτέςεπιτρέπουντηνεπ’αόριστονδιαιώνισητουπαρωχημένου και νομικά πλημμελούς πλαισίου του 2008, το οποίο έχει είδη κριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2014 ως μη συμβατό με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων.

Ηνομικήαυτήπαράκαμψηέχειάμεσεςκαικαταστροφικέςσυνέπειεςγιατηνπεριοχήτων ΑγράφωνκαιτηςΝότιαςΠίνδου,καθώςεξαιρείαπότιςνέεςαπαγορεύσειςμιασειράαπό μεγάλης κλίμακας αιολικά έργα που βρίσκονται σε ώριμο ή ακόμη και αρχικό στάδιο αδειοδότησης.Σύμφωναμετιςμεταβατικέςδιατάξεις,οιλειτουργούσεςεγκαταστάσεις,οιάδειες εγκατάστασηςπουδενέχουνεκτελεστεί,καθώςκαιοιφάκελοιΜελετώνΠεριβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που έχουν λάβει απλώς έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου 2026,αξιολογούνταικαιεγκρίνονταιμεβάσητοπροϊσχύονκαθεστώς.Αυτόσημαίνειότιέργα που χωροθετούνται σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων ή εντός ευαίσθητων ζωνών Natura 2000, τα οποία υπό το Νέο Πλαίσιο θα έπρεπε να αποκλειστούν, θα αδειοδοτηθούν κανονικά.

ΦέρουσαΙκανότητα

Μιααπότιςσημαντικότερεςμεθοδολογικές”αστοχίες”τουΝέουΠλαισίουείναιηδιατήρησητης διοικητικήςδιαίρεσηςτηςΔημοτικήςΕνότητας(Δ.Ε.)ωςβάσηςγιατονυπολογισμότης φέρουσαςικανότηταςτωναιολικώνεγκαταστάσεων.Ηπροσέγγισηαυτήστερείται επιστημονικού υπόβαθρου, καθώς τα φυσικά οικοσυστήματα και οι κορυφογραμμές των Αγράφωνλειτουργούνωςενιαίεςοικολογικέςοντότητεςπουδενσυμπίπτουνμετατεχνητά διοικητικά όρια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ηφέρουσαικανότηταεκφράζεταιμέσωτουμέγιστουποσοστούκάλυψηςεδάφουςαπόαιολικές εγκαταστάσειςανάΔ.Ε.,τοοποίοορίζεταιως:

Ηεφαρμογήαυτούτουτύπουεπιτρέπειτηνυπέρμετρηχωρικήσυγκέντρωσηκαιτονκορεσμό τωνανεμογεννητριώνστιςευαίσθητεςκορυφογραμμέςτωνΑγράφων,καθώςτοσυνολικό ποσοστότηςΔ.Ε.μπορείναεμφανίζεταιχαμηλόλόγωτηςσυμπερίληψηςμεγάλωνπεδινώνή μηεκμεταλλεύσιμωνεκτάσεωνστηνίδιαδιοικητικήμονάδα.Έτσι,αντίναπροστατεύεταιτο ορεινό οικοσύστημα, διευκολύνεται η βιομηχανοποίησή του.

Επιπλέον,τοΝέοΠλαίσιοκαιησυνοδευτικήΣτρατηγικήΜελέτηΠεριβαλλοντικώνΕπιπτώσεων (ΣΜΠΕ)αγνοούνπλήρωςτηγεωμορφολογικήτρωτότητακαιτουςφυσικούςκινδύνουςτης

 

περιοχής των Αγράφων. Ο ορεινός όγκος των Αγράφων αποτελείται κατά κύριο λόγο από αποσαρθρωμένο φλύσχη, ένα πέτρωμα εξαιρετικά επιρρεπές σε κατολισθήσεις και διαβρώσεις. Ηπαράλειψησυνεκτίμησηςτωνακραίωνπλημμυρικώνφαινομένων,όπωςοικαταιγίδες«Ιανός» (2020),«Daniel»(2023)και«Elias»(2023),οιοποίεςπροκάλεσανεκτεταμένεςκαταστροφές στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, καθιστά τον σχεδιασμό ελλιπή.

Η περίπτωση του αιολικού σταθμού στη θέση «Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» (41,4MW) στην κορυφογραμμήτηςΚαζάρμαςείναιενδεικτική.Ητροποποίησητουέργουτο2022μείωσετιςΑ/Γ από 18 σε 9, αλλά διπλασίασε το μέγεθός τους (ύψος ~150μκαι διάμετρος πτερυγίων 133μ ), απαιτώνταςπολύμεγαλύτερεςεκσκαφέςκαιανατινάξειςγιατηθεμελίωσητωνβάσεώντους.Οι επεμβάσεις αυτές σε εδάφη με υψηλή κλίση και ευάλωτο γεωλογικό υπόβαθρο εγκυμονούν άμεσο κίνδυνο ενεργοποίησης κατολισθήσεων, απειλώντας άμεσα τον υποκείμενο οικισμό της Κερασιάς,οοποίοςβρίσκεταικατάντηκαιέχειήδηκριθείυπόμετεγκατάστασηλόγω προηγούμενων κατολισθητικών φαινομένων.

Επιπτώσειςστααρπακτικά

ΗπεριοχήτωνΑγράφωναποτελείένααπότασημαντικότεραενδιαιτήματακαιμεταναστευτικούς διαδρόμους για σπάνια και απειλούμενα αρπακτικά πτηνά, με εξέχοντα τον πληθυσμό του Όρνιου(Gypsfulvus).ΤοΝέοΠλαίσιοεπιτρέπειτηχωροθέτησηαιολικώνσταθμώνεντόςΖωνών ΕιδικήςΠροστασίας(ΖΕΠ)τηςορνιθοπανίδας,εφόσοντοαιολικόδυναμικόυπερβαίνειτα7.5 m/sκαιηεγκατάστασηεπιτρέπεταιαπότηναντίστοιχηεγκεκριμένηΕιδικήΠεριβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ).

Ηρύθμισηαυτήεισάγειμιαεξαιρετικάεπικίνδυνημεθοδολογικήασάφεια,καθώςησυντριπτική πλειονότητατωνΕΠΜστηχώραδενέχειακόμηεγκριθείούτεέχειθεσμοθετηθείμεΠροεδρικά Διατάγματα.Αυτόεπιτρέπειτηχωροθέτησηβιομηχανικώναιολικώνσταθμώνσεπεριοχέςπολύ υψηλήςευαισθησίας,όπωςαποδεικνύεταιαπότηχαρτογράφησηευαισθησίαςτουευρωπαϊκού προγράμματος LIFE IP 4 NATURA. Για παράδειγμα μπορουμε να δουμε 2 έργα ΑΣΠΗΕ

«Ζυγουρολίβαδο-ΠαλιόΜανδρί»καιΑΣΠΗΕ«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απελίνα».

 

ΟικολογικήΑξιολόγηση και Επιπτώσεις στην Ορνιθοπανίδα των Αγράφων
ΣΠΗΕ

«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί»

ΑΣΠΗΕ

«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απε λίνα»

ΚαθεστώςΠροστασίας Περιοχής
ΖΕΠGR2430002(«Όρη Άγραφα»),ΤΙΦΚ AT3011009
ΖΕΠGR2430002,ΕΖΔ GR1410002, ΕΖΔ GR1410001

ΖώνηΕυαισθησίας(LIFE IP 4 NATURA)
Ζώνη Πολύ Υψηλής ΕυαισθησίαςγιατοΌρνιο
Ζώνη Πολύ Υψηλής ΕυαισθησίαςγιατοΌρνιο

ΕκτιμώμενεςΔιελεύσεις Πτηνών ανά Έτος
1.504διελεύσειςαπότον όγκο σάρωσης
1.474διελεύσειςαπότον όγκο σάρωσης

ΚύριεςΑπειλές(βάσει ΕΣΔ Πτωματοφάγων)
Πρόσκρουση σε Α/Γ, απώλεια ενδιαιτήματος
ΠρόσκρουσησεΑ/Γ, μόνιμος εκτοπισμός

ΠροτεινόμεναΜέτρα Μετριασμού
Ηλεκτρονικά συστήματα αποτροπής προσκρούσεων
Ηλεκτρονικά συστήματα αποτροπής προσκρούσεων

Ηεπιστημονικήτεκμηρίωσηκαταδεικνύειότιηχρήσητωναυτόματωνσυστημάτωναποτροπής προσκρούσεων (με χρήση καμερών ή ραντάρ), τα οποία προτείνονται ως επαρκή μέτρα μετριασμού,είναιεντελώςαναποτελεσματικήστιςσυνθήκεςτωνΑγράφων.Τασυστήματααυτά παρουσιάζουν σοβαρές λειτουργικές αδυναμίες:

• Αδυναμία λειτουργίας σε ακραίες συνθήκες: Τα συστήματα απενεργοποιούνται ή υπολειτουργούνσεσυνθήκεςομίχλης,χαμηλήςνέφωσης,χιονόπτωσηςκαιπαγετού,οι οποίεςείναιεξαιρετικάσυχνέςσταμεγάλαυψόμετρατωνΑγράφων(άνωτων1.700 μέτρων).
• Φαινόμενομόνιμηςόχλησηςκαιεκτοπισμού:Λόγωτηςεξαιρετικάυψηλήςσυχνότητας πτήσεων των αρπακτικών στην περιοχή, τα συστήματα θα ενεργοποιούνται διαρκώς εκπέμπονταςηχητικάσήματααποτροπής.Αυτόθαοδηγήσεισεμόνιμηακουστικήόχληση, εκτοπίζονταςοριστικάταπροστατευόμεναείδηαπότακρίσιμαενδιαιτήματάτους.

ΗαρχικήέγκρισητωνέργωναυτώνστηρίχθηκεσεελλιπήκαιεσφαλμέναστοιχείατωνΜΠΕτου 2010-2011,οιοποίεςανέφερανψευδώςότιτοΌρνιοδενείχεπαρατηρηθείστηνπεριοχή, γεγονόςπουκαταρρίπτεταιαπότασύγχροναδεδομένατηλεμετρίας(GPS)τηςβάσης Movebank.

ΜικράΥδροηλεκτρικά

Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά τη διατήρηση των Μικρών ΥδροηλεκτρικώνΈργων(ΜΥΗΕ)ωςεπιλέξιμηςκαιπροωθούμενηςδραστηριότηταςστιςορεινές λεκάνεςαπορροής.ΤοΝέοΠλαίσιοσυνεχίζεινααντιμετωπίζειτονερότωνορεινώνρεμάτωνως μιαανανεώσιμηπηγήενέργειας,αγνοώνταςπροκλητικάτιςεπιπτώσειςτηςκλιματικήςαλλαγής και της απορρύθμισης του κλίματος.

Στην ορεινή περιοχή των Αγράφων και του Ασπροποτάμου, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ προκαλεί δυσανάλογαμεγάλεςπεριβαλλοντικέςβλάβεςσεσχέσημετηνελάχιστηπροσφοράτουςστο ηλεκτρικόισοζύγιο.Ταέργααυτάαπαιτούντηδημιουργίαφραγμάτωνυδροληψίαςκαιαγωγών προσαγωγής, οι οποίοι:

• Διακόπτουντονελεύθερορουτωνποταμώνκαιτωνρεμάτων,ακόμηκαιπολύκοντάστις πηγές τους, αλλοιώνοντας ανεπανόρθωτα τη φυσική παροχή του νερού.
• Προκαλούνσοβαρέςυδρομορφολογικέςαλλοιώσειςκαιυποβάθμισητηςπαρόχθιας βλάστησης και των δασικών εκτάσεων.
• Μειώνουνδραματικάταενδιαιτήματατηςαυτόχθονηςιχθυοπανίδαςκαιπροκαλούντη

 

θνησιμότητατωνπληθυσμώνλόγωτηςδραστικήςμείωσηςτηςπαροχήςτουνερούκατά τους θερινούς μήνες.

Υπότοπρίσματηςδιαφαινόμενηςλειψυδρίαςκαιτηςξηρασίαςπουαπειλείευρείεςπεριοχέςτης χώρας, η παρεμπόδιση της ελεύθερης ροής των ορεινών υδάτων για την παραγωγή ελάχιστης ηλεκτρικήςενέργειαςαποτελείμιαεξαιρετικάεπικίνδυνηπολιτική,ηοποίαέρχεταισεευθεία σύγκρουση με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ).

 

 

ΤοπιολογικήΑλλοίωση,ΑκουστικήΌχληση

Τοορεινότοπίοστονελλαδικόχώροχαρακτηρίζεταιαπόμιαμοναδική,μικρήςκλίμακας ποικιλομορφία,ηοποίααποτελείσημαντικόκοινωνικό,φυσικόκαιπολιτιστικόκεφάλαιο.ΤοΝέο Πλαίσιοαποτυγχάνειπλήρωςναπροστατεύσειαυτήτηδιάσταση,περιορίζονταςτηνέννοιατου τοπίου σε μια απλή εικόνα οπτικής όχλησης του παρατηρητή.

ΗπροστασίατουτοπίουστοΝέοΠλαίσιοεξαντλείταιστηθέσπισηαυθαίρετωνελάχιστων αποστάσεων των Α/Γ από θεσμοθετημένα σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (π.χ. 6κμ από παραδοσιακούςοικισμούς,0.8κμαπόπυρήνεςεθνικώνδρυμών).Ηπροσέγγισηαυτήαγνοείτη Σύμβαση της Φλωρεντίας (Ν. 3827/2010), σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί μια δυναμικήσυνιστώσατηςκοινωνικήςευημερίαςκαιτηςτοπικήςταυτότητας.

Οισύγχρονεςανεμογεννήτριες,μεσυνολικόύψοςπουαγγίζειήξεπερνάτα150μ,είναιορατές απόαποστάσειςδεκάδωνχιλιομέτρων.ΗτοποθέτησήτουςστιςκορυφογραμμέςτωνΑγράφων, που αποτελούν Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ), θα μετατρέψει μια περιοχή με ήπια τουριστικήανάπτυξησεβιομηχανικήζώνη,ακυρώνονταςτις“επενδύσεις”τωντοπικών κοινωνιών στην ήπια τουριστική ανάπτυξη.

Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά την παντελή απουσία ειδικών ορίων θορύβουγιατιςαιολικέςεγκαταστάσεις,παραπέμπονταςγενικάστιςκατευθυντήριεςοδηγίεςτου Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ο θόρυβος των σύγχρονων ανεμογεννητριών μεγάλου μεγέθουςπαρουσιάζειιδιαίτεραχαρακτηριστικάπουτονδιαφοροποιούναπόάλλεςπηγές περιβαλλοντικού θορύβου:

• Σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων και υποήχων (<20HZ): Οι υπόηχοι διαδίδονταισεμεγάλεςαποστάσειςκαισυνδέονταιμετηδιατάραξητουύπνουκαιάλλες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
• Φαινόμενοδιαμόρφωσηςπλάτους(amplitudemodulation):Ημεταβαλλόμενηένταση τουθορύβουπροκαλείέντονηενόχληση,ηοποίαδενλαμβάνεταιυπόψηαπότηθέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου.

Ηέλλειψηπλήρουςεπιστημονικήςσυναίνεσηςγιατουςμηχανισμούςαυτούςδενμπορείνα αποτελείλόγοαδράνειας.Σύμφωναμετηναρχήτηςπροφύλαξης,τοΝέοΠλαίσιοόφειλενα θεσπίσειαυστηράόριακαιμεγαλύτερεςαποστάσειςασφαλείαςαπότιςοικιστικέςπεριοχές.

 

ΠαντελήςΑπουσίαΠλαισίουΑπεγκατάστασηςκαιΔιαχείρισης Αποβλήτων

 

ΌσοναφοράτοκρίσιμοζήτηματηςαπομάκρυνσηςτωνεγκαταστάσεωνΑΠΕκαιτηςδιαχείρισης τωναποβλήτωντουςμετάτηνπάροδοτουχρόνουζωήςτους(20-25έτη),τοΝέοΠλαίσιο αποφεύγειναλάβειοποιοδήποτεδεσμευτικόμέτρο.Υιοθετώνταςτηναόριστηδιατύπωσηότι

«επιχειρείταιηδιαπραγμάτευσητωνόρωνκυρίωςμέσααπότηδιάγνωσητηςσημαντικότητάς τουςστηφάσηαδειοδότησης»,μετακυλύειτηνευθύνηστομέλλον.

Κάθε ανεμογεννήτρια απαιτεί τη θεμελίωση μιας βάσης από οπλισμένο σκυρόδεμα βάρους εκατοντάδων τόνων, η οποία εισχωρεί βαθιά στο υπέδαφος, καθώς και τη χρήση μη ανακυκλώσιμων συνθέτων υλικών στα πτερύγια. Η απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού όπωςπχυποχρεωτικέςεγγυητικέςεπιστολέςαποκατάστασηςαπότουςεπίδοξουςεπενδυτέςσημαίνει ότιμετάτηνολοκλήρωσητηςκερδοφορίαςτους,οιεταιρείεςειδικούσκοπούθααποχωρήσουν, αφήνονταςτιςβάσειςσκυροδέματοςκαιταγιγαντιαίαμεταλλικάκουφάριανασαπίζουνστις κορυφογραμμές των Αγράφων.

 

 

Τιλέμε εμείς

ΗεπιστημονικήκαιχωροταξικήαξιολόγησητουΝέουΠλαισίουγιατιςΑΠΕκαταδεικνύειότι, παράτηθεωρητικήυιοθέτησηαυστηρότερωνορίωνπροστασίας,οιπροτεινόμενεςρυθμίσεις λειτουργούνωςμέσονομιμοποίησηςτηςσυνεχιζόμενηςβιομηχανοποίησηςτωνβουνώνκαιτων ποταμιών.ΕιδικάγιατηνπεριοχήτωνΑγράφων,οιμεταβατικέςδιατάξειςαποτελούνμιαβόμβα σταθεμέλιατουφυσικούπεριβάλλοντος,καθώςεπιτρέπουντηνυλοποίησηέργωνεξαιρετικά καταστροφικών,ταοποίαέρχονταισεπλήρηαντίθεσημετιςσύγχρονεςπεριβαλλοντικές ανάγκες και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.

Η«πράσινημετάβαση»δενμπορείναεπιτευχθείμέσωτηςκαταστροφήςτουπεριβάλλοντοςτο οποίουποτίθεταιθέλειναπροστατέψει.ΗθυσίατωνΑγράφωνκαιτουπεριβάλλοντοςενγένει στο βωμό μιας χωρίς σχεδιασμό και βιομηχανοποιημένης ανάπτυξης ΑΠΕ δεν αποτελεί περιβαλλοντικήπολιτική,αλλάέναδιαρκέςέγκλημακατάτηςβιωσιμότηταςκαιτουμέλλοντος των επόμενων γενεών.

 

ΤοαυτονόητοαίτηματηςΒοιωτίαςκαιτηςΣτερεάςπουζητάνεαπαγόρευσηυποβολής αιτημάτων και υλοποίηση νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των έργω αποθήκευσης ηλεκτρικήςενέργειας,τωνέργωναντλησιοταμίευσης,τωνπλωτώνφωτοβολταϊκών,καθώςκαι τωνέργωνδιασύνδεσηςσευποσταθμούς,σεοποιοδήποτεστάδιοτηςαδειοδοτικήςδιαδικασίας κιανβρίσκονταιείναιαίτημαγιαόλητηχώρα.Δεθαεπιτρέψουμετηνπεραιτέρωκαταστροφή τουφυσικούπεριβάλλοντοςκαιτωνορεινώνκαιθαλάσσιωνοικοσυστημάτωνγιαναβγάλουνκι άλλα εκατομμύρια τα λόμπι της “πράσινης ενέργειας”!

 

Το-δήθεν-νέο“χωροταξικό”σαςθαμείνεισταχαρτιά!Στουςδρόμουςτηςπόληςκαισταχωριά μας,μέσακαιέξωαπότιςδικαστικέςαίθουσεςθασαςγίνειξεκάθαροπωςδεθαακουμπήσετε ούτε σπιθαμή γής, ούτε λίτρο νερού ! Να ανακληθούν τώρα πανελλαδικώς όλα τα αδειοδοτημένα έργα βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ! ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ Β.ΑΠΕ!

[Ειρήνη Αργειτη]

Ζητάμε: -να εξαιρεθούν ρητά η Χερσόνησος Μαλέα, η ΣΠΠ/IBA GR206 και οι λειτουργικά συνδεόμενες μεταναστευτικές, παράκτιες, θαλάσσιες και υδρογεωλογικές ζώνες από κάθε Περιοχή Επιτάχυνσης ΑΠΕ. -να χαρακτηρισθεί η περιοχή μας ως περιοχή αποκλεισμού ή, επικουρικώς, αυστηρής αποφυγής για βιομηχανικής κλίμακας χερσαία αιολικά, μεγάλης κλίμακας φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, υποσταθμούς, γραμμές, καλωδιώσεις, οδοποιία, εργοτάξια, προσαιγιαλώσεις και κάθε λειτουργικά συνδεόμενη υποδομή.

Το αίτημά μας αυτό το βασίζουμε στην εξαιρετική οικολογική, μεταναστευτική, τοπιακή, πολιτιστική, σπηλαιολογική, αρχαιολογική, παλαιονθρωπολογική αξία της περιοχής μας σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής επιστημονικά δεδομένα. Καλούμε τους αρμόδιους φορείς να ολοκληρώσουν όσες μελέτες επιπλέον απαιτούνται για την απόλυτη προστασία της χερσονήσου.

[ΔΑΝΑΗ ΤΣΑΚΑΝΙΚΑ]

ΣυμμετοχήγιατηνδιαβούλευσητουΧωροταξικούγιατιςΑΠΕκαισυγκεκριμένος σχολιασμός για τα Άγραφα

 

ΗαναθεώρησητουΕιδικούΧωροταξικούΠλαισίουγιατιςΑνανεώσιμεςΠηγέςΕνέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)εισάγεταιωςμιαπολλάυποσχόμενημεταρρύθμισηπουυποτίθεταιστοχεύειστον

εξορθολογισμότηςχωροθέτησηςτωναιολικώνκαιηλιακώνσταθμώνστηνελληνικήεπικράτεια. Ωστόσο,ησυστηματικήανάλυσητουπροτεινόμενουσχεδίου,μαςδείχνειότιοιπροστατευτικές τουδιατάξειςακυρώνονταιστηνπράξηαπότιςεξαιρετικάευρείεςμεταβατικέςρυθμίσειςπου αυτόπροβλέπει.Οιρυθμίσειςαυτέςεπιτρέπουντηνεπ’αόριστονδιαιώνισητουπαρωχημένου και νομικά πλημμελούς πλαισίου του 2008, το οποίο έχει είδη κριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2014 ως μη συμβατό με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων.

Ηνομικήαυτήπαράκαμψηέχειάμεσεςκαικαταστροφικέςσυνέπειεςγιατηνπεριοχήτων ΑγράφωνκαιτηςΝότιαςΠίνδου,καθώςεξαιρείαπότιςνέεςαπαγορεύσειςμιασειράαπό μεγάλης κλίμακας αιολικά έργα που βρίσκονται σε ώριμο ή ακόμη και αρχικό στάδιο αδειοδότησης.Σύμφωναμετιςμεταβατικέςδιατάξεις,οιλειτουργούσεςεγκαταστάσεις,οιάδειες εγκατάστασηςπουδενέχουνεκτελεστεί,καθώςκαιοιφάκελοιΜελετώνΠεριβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που έχουν λάβει απλώς έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου 2026,αξιολογούνταικαιεγκρίνονταιμεβάσητοπροϊσχύονκαθεστώς.Αυτόσημαίνειότιέργα που χωροθετούνται σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων ή εντός ευαίσθητων ζωνών Natura 2000, τα οποία υπό το Νέο Πλαίσιο θα έπρεπε να αποκλειστούν, θα αδειοδοτηθούν κανονικά.

ΦέρουσαΙκανότητα

Μιααπότιςσημαντικότερεςμεθοδολογικές”αστοχίες”τουΝέουΠλαισίουείναιηδιατήρησητης διοικητικήςδιαίρεσηςτηςΔημοτικήςΕνότητας(Δ.Ε.)ωςβάσηςγιατονυπολογισμότης φέρουσαςικανότηταςτωναιολικώνεγκαταστάσεων.Ηπροσέγγισηαυτήστερείται επιστημονικού υπόβαθρου, καθώς τα φυσικά οικοσυστήματα και οι κορυφογραμμές των Αγράφωνλειτουργούνωςενιαίεςοικολογικέςοντότητεςπουδενσυμπίπτουνμετατεχνητά διοικητικά όρια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ηφέρουσαικανότηταεκφράζεταιμέσωτουμέγιστουποσοστούκάλυψηςεδάφουςαπόαιολικές εγκαταστάσειςανάΔ.Ε.,τοοποίοορίζεταιως:

Ηεφαρμογήαυτούτουτύπουεπιτρέπειτηνυπέρμετρηχωρικήσυγκέντρωσηκαιτονκορεσμό τωνανεμογεννητριώνστιςευαίσθητεςκορυφογραμμέςτωνΑγράφων,καθώςτοσυνολικό ποσοστότηςΔ.Ε.μπορείναεμφανίζεταιχαμηλόλόγωτηςσυμπερίληψηςμεγάλωνπεδινώνή μηεκμεταλλεύσιμωνεκτάσεωνστηνίδιαδιοικητικήμονάδα.Έτσι,αντίναπροστατεύεταιτο ορεινό οικοσύστημα, διευκολύνεται η βιομηχανοποίησή του.

Επιπλέον,τοΝέοΠλαίσιοκαιησυνοδευτικήΣτρατηγικήΜελέτηΠεριβαλλοντικώνΕπιπτώσεων (ΣΜΠΕ)αγνοούνπλήρωςτηγεωμορφολογικήτρωτότητακαιτουςφυσικούςκινδύνουςτης

 

περιοχής των Αγράφων. Ο ορεινός όγκος των Αγράφων αποτελείται κατά κύριο λόγο από αποσαρθρωμένο φλύσχη, ένα πέτρωμα εξαιρετικά επιρρεπές σε κατολισθήσεις και διαβρώσεις. Ηπαράλειψησυνεκτίμησηςτωνακραίωνπλημμυρικώνφαινομένων,όπωςοικαταιγίδες«Ιανός» (2020),«Daniel»(2023)και«Elias»(2023),οιοποίεςπροκάλεσανεκτεταμένεςκαταστροφές στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, καθιστά τον σχεδιασμό ελλιπή.

Η περίπτωση του αιολικού σταθμού στη θέση «Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» (41,4MW) στην κορυφογραμμήτηςΚαζάρμαςείναιενδεικτική.Ητροποποίησητουέργουτο2022μείωσετιςΑ/Γ από 18 σε 9, αλλά διπλασίασε το μέγεθός τους (ύψος ~150μκαι διάμετρος πτερυγίων 133μ ), απαιτώνταςπολύμεγαλύτερεςεκσκαφέςκαιανατινάξειςγιατηθεμελίωσητωνβάσεώντους.Οι επεμβάσεις αυτές σε εδάφη με υψηλή κλίση και ευάλωτο γεωλογικό υπόβαθρο εγκυμονούν άμεσο κίνδυνο ενεργοποίησης κατολισθήσεων, απειλώντας άμεσα τον υποκείμενο οικισμό της Κερασιάς,οοποίοςβρίσκεταικατάντηκαιέχειήδηκριθείυπόμετεγκατάστασηλόγω προηγούμενων κατολισθητικών φαινομένων.

Επιπτώσειςστααρπακτικά

ΗπεριοχήτωνΑγράφωναποτελείένααπότασημαντικότεραενδιαιτήματακαιμεταναστευτικούς διαδρόμους για σπάνια και απειλούμενα αρπακτικά πτηνά, με εξέχοντα τον πληθυσμό του Όρνιου(Gypsfulvus).ΤοΝέοΠλαίσιοεπιτρέπειτηχωροθέτησηαιολικώνσταθμώνεντόςΖωνών ΕιδικήςΠροστασίας(ΖΕΠ)τηςορνιθοπανίδας,εφόσοντοαιολικόδυναμικόυπερβαίνειτα7.5 m/sκαιηεγκατάστασηεπιτρέπεταιαπότηναντίστοιχηεγκεκριμένηΕιδικήΠεριβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ).

Ηρύθμισηαυτήεισάγειμιαεξαιρετικάεπικίνδυνημεθοδολογικήασάφεια,καθώςησυντριπτική πλειονότητατωνΕΠΜστηχώραδενέχειακόμηεγκριθείούτεέχειθεσμοθετηθείμεΠροεδρικά Διατάγματα.Αυτόεπιτρέπειτηχωροθέτησηβιομηχανικώναιολικώνσταθμώνσεπεριοχέςπολύ υψηλήςευαισθησίας,όπωςαποδεικνύεταιαπότηχαρτογράφησηευαισθησίαςτουευρωπαϊκού προγράμματος LIFE IP 4 NATURA. Για παράδειγμα μπορουμε να δουμε 2 έργα ΑΣΠΗΕ

«Ζυγουρολίβαδο-ΠαλιόΜανδρί»καιΑΣΠΗΕ«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απελίνα».

ΟικολογικήΑξιολόγηση και Επιπτώσεις στην Ορνιθοπανίδα των Αγράφων
ΑΣΠΗΕ

«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί»
ΑΣΠΗΕ

«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απε λίνα»
ΚαθεστώςΠροστασίας Περιοχής
ΖΕΠGR2430002(«Όρη Άγραφα»),ΤΙΦΚ AT3011009
ΖΕΠGR2430002,ΕΖΔ GR1410002, ΕΖΔ GR1410001

ΖώνηΕυαισθησίας(LIFE IP 4 NATURA)
Ζώνη Πολύ Υψηλής ΕυαισθησίαςγιατοΌρνιο
Ζώνη Πολύ Υψηλής ΕυαισθησίαςγιατοΌρνιο

ΕκτιμώμενεςΔιελεύσεις Πτηνών ανά Έτος
1.504διελεύσειςαπότον όγκο σάρωσης
1.474διελεύσειςαπότον όγκο σάρωσης

ΚύριεςΑπειλές(βάσει ΕΣΔ Πτωματοφάγων)
Πρόσκρουση σε Α/Γ, απώλεια ενδιαιτήματος
ΠρόσκρουσησεΑ/Γ, μόνιμος εκτοπισμός

ΠροτεινόμεναΜέτρα Μετριασμού
Ηλεκτρονικά συστήματα αποτροπής προσκρούσεων
Ηλεκτρονικά συστήματα αποτροπής προσκρούσεων

Ηεπιστημονικήτεκμηρίωσηκαταδεικνύειότιηχρήσητωναυτόματωνσυστημάτωναποτροπής προσκρούσεων (με χρήση καμερών ή ραντάρ), τα οποία προτείνονται ως επαρκή μέτρα μετριασμού,είναιεντελώςαναποτελεσματικήστιςσυνθήκεςτωνΑγράφων.Τασυστήματααυτά παρουσιάζουν σοβαρές λειτουργικές αδυναμίες:

• Αδυναμία λειτουργίας σε ακραίες συνθήκες: Τα συστήματα απενεργοποιούνται ή υπολειτουργούνσεσυνθήκεςομίχλης,χαμηλήςνέφωσης,χιονόπτωσηςκαιπαγετού,οι οποίεςείναιεξαιρετικάσυχνέςσταμεγάλαυψόμετρατωνΑγράφων(άνωτων1.700 μέτρων).
• Φαινόμενομόνιμηςόχλησηςκαιεκτοπισμού:Λόγωτηςεξαιρετικάυψηλήςσυχνότητας πτήσεων των αρπακτικών στην περιοχή, τα συστήματα θα ενεργοποιούνται διαρκώς εκπέμπονταςηχητικάσήματααποτροπής.Αυτόθαοδηγήσεισεμόνιμηακουστικήόχληση, εκτοπίζονταςοριστικάταπροστατευόμεναείδηαπότακρίσιμαενδιαιτήματάτους.

ΗαρχικήέγκρισητωνέργωναυτώνστηρίχθηκεσεελλιπήκαιεσφαλμέναστοιχείατωνΜΠΕτου 2010-2011,οιοποίεςανέφερανψευδώςότιτοΌρνιοδενείχεπαρατηρηθείστηνπεριοχή, γεγονόςπουκαταρρίπτεταιαπότασύγχροναδεδομένατηλεμετρίας(GPS)τηςβάσης Movebank.

ΜικράΥδροηλεκτρικά

Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά τη διατήρηση των Μικρών ΥδροηλεκτρικώνΈργων(ΜΥΗΕ)ωςεπιλέξιμηςκαιπροωθούμενηςδραστηριότηταςστιςορεινές λεκάνεςαπορροής.ΤοΝέοΠλαίσιοσυνεχίζεινααντιμετωπίζειτονερότωνορεινώνρεμάτωνως μιαανανεώσιμηπηγήενέργειας,αγνοώνταςπροκλητικάτιςεπιπτώσειςτηςκλιματικήςαλλαγής και της απορρύθμισης του κλίματος.

Στην ορεινή περιοχή των Αγράφων και του Ασπροποτάμου, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ προκαλεί δυσανάλογαμεγάλεςπεριβαλλοντικέςβλάβεςσεσχέσημετηνελάχιστηπροσφοράτουςστο ηλεκτρικόισοζύγιο.Ταέργααυτάαπαιτούντηδημιουργίαφραγμάτωνυδροληψίαςκαιαγωγών προσαγωγής, οι οποίοι:

• Διακόπτουντονελεύθερορουτωνποταμώνκαιτωνρεμάτων,ακόμηκαιπολύκοντάστις πηγές τους, αλλοιώνοντας ανεπανόρθωτα τη φυσική παροχή του νερού.
• Προκαλούνσοβαρέςυδρομορφολογικέςαλλοιώσειςκαιυποβάθμισητηςπαρόχθιας βλάστησης και των δασικών εκτάσεων.
• Μειώνουνδραματικάταενδιαιτήματατηςαυτόχθονηςιχθυοπανίδαςκαιπροκαλούντη

 

θνησιμότητατωνπληθυσμώνλόγωτηςδραστικήςμείωσηςτηςπαροχήςτουνερούκατά τους θερινούς μήνες.

Υπότοπρίσματηςδιαφαινόμενηςλειψυδρίαςκαιτηςξηρασίαςπουαπειλείευρείεςπεριοχέςτης χώρας, η παρεμπόδιση της ελεύθερης ροής των ορεινών υδάτων για την παραγωγή ελάχιστης ηλεκτρικήςενέργειαςαποτελείμιαεξαιρετικάεπικίνδυνηπολιτική,ηοποίαέρχεταισεευθεία σύγκρουση με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ).

 

 

ΤοπιολογικήΑλλοίωση,ΑκουστικήΌχληση

Τοορεινότοπίοστονελλαδικόχώροχαρακτηρίζεταιαπόμιαμοναδική,μικρήςκλίμακας ποικιλομορφία,ηοποίααποτελείσημαντικόκοινωνικό,φυσικόκαιπολιτιστικόκεφάλαιο.ΤοΝέο Πλαίσιοαποτυγχάνειπλήρωςναπροστατεύσειαυτήτηδιάσταση,περιορίζονταςτηνέννοιατου τοπίου σε μια απλή εικόνα οπτικής όχλησης του παρατηρητή.

ΗπροστασίατουτοπίουστοΝέοΠλαίσιοεξαντλείταιστηθέσπισηαυθαίρετωνελάχιστων αποστάσεων των Α/Γ από θεσμοθετημένα σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (π.χ. 6κμ από παραδοσιακούςοικισμούς,0.8κμαπόπυρήνεςεθνικώνδρυμών).Ηπροσέγγισηαυτήαγνοείτη Σύμβαση της Φλωρεντίας (Ν. 3827/2010), σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί μια δυναμικήσυνιστώσατηςκοινωνικήςευημερίαςκαιτηςτοπικήςταυτότητας.

Οισύγχρονεςανεμογεννήτριες,μεσυνολικόύψοςπουαγγίζειήξεπερνάτα150μ,είναιορατές απόαποστάσειςδεκάδωνχιλιομέτρων.ΗτοποθέτησήτουςστιςκορυφογραμμέςτωνΑγράφων, που αποτελούν Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ), θα μετατρέψει μια περιοχή με ήπια τουριστικήανάπτυξησεβιομηχανικήζώνη,ακυρώνονταςτις“επενδύσεις”τωντοπικών κοινωνιών στην ήπια τουριστική ανάπτυξη.

Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά την παντελή απουσία ειδικών ορίων θορύβουγιατιςαιολικέςεγκαταστάσεις,παραπέμπονταςγενικάστιςκατευθυντήριεςοδηγίεςτου Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ο θόρυβος των σύγχρονων ανεμογεννητριών μεγάλου μεγέθουςπαρουσιάζειιδιαίτεραχαρακτηριστικάπουτονδιαφοροποιούναπόάλλεςπηγές περιβαλλοντικού θορύβου:

• Σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων και υποήχων (<20HZ): Οι υπόηχοι διαδίδονταισεμεγάλεςαποστάσειςκαισυνδέονταιμετηδιατάραξητουύπνουκαιάλλες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
• Φαινόμενοδιαμόρφωσηςπλάτους(amplitudemodulation):Ημεταβαλλόμενηένταση τουθορύβουπροκαλείέντονηενόχληση,ηοποίαδενλαμβάνεταιυπόψηαπότηθέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου.

Ηέλλειψηπλήρουςεπιστημονικήςσυναίνεσηςγιατουςμηχανισμούςαυτούςδενμπορείνα αποτελείλόγοαδράνειας.Σύμφωναμετηναρχήτηςπροφύλαξης,τοΝέοΠλαίσιοόφειλενα θεσπίσειαυστηράόριακαιμεγαλύτερεςαποστάσειςασφαλείαςαπότιςοικιστικέςπεριοχές.

 

ΠαντελήςΑπουσίαΠλαισίουΑπεγκατάστασηςκαιΔιαχείρισης Αποβλήτων

 

ΌσοναφοράτοκρίσιμοζήτηματηςαπομάκρυνσηςτωνεγκαταστάσεωνΑΠΕκαιτηςδιαχείρισης τωναποβλήτωντουςμετάτηνπάροδοτουχρόνουζωήςτους(20-25έτη),τοΝέοΠλαίσιο αποφεύγειναλάβειοποιοδήποτεδεσμευτικόμέτρο.Υιοθετώνταςτηναόριστηδιατύπωσηότι

«επιχειρείταιηδιαπραγμάτευσητωνόρωνκυρίωςμέσααπότηδιάγνωσητηςσημαντικότητάς τουςστηφάσηαδειοδότησης»,μετακυλύειτηνευθύνηστομέλλον.

Κάθε ανεμογεννήτρια απαιτεί τη θεμελίωση μιας βάσης από οπλισμένο σκυρόδεμα βάρους εκατοντάδων τόνων, η οποία εισχωρεί βαθιά στο υπέδαφος, καθώς και τη χρήση μη ανακυκλώσιμων συνθέτων υλικών στα πτερύγια. Η απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού όπωςπχυποχρεωτικέςεγγυητικέςεπιστολέςαποκατάστασηςαπότουςεπίδοξουςεπενδυτέςσημαίνει ότιμετάτηνολοκλήρωσητηςκερδοφορίαςτους,οιεταιρείεςειδικούσκοπούθααποχωρήσουν, αφήνονταςτιςβάσειςσκυροδέματοςκαιταγιγαντιαίαμεταλλικάκουφάριανασαπίζουνστις κορυφογραμμές των Αγράφων.

 

 

Τιλέμε εμείς

ΗεπιστημονικήκαιχωροταξικήαξιολόγησητουΝέουΠλαισίουγιατιςΑΠΕκαταδεικνύειότι, παράτηθεωρητικήυιοθέτησηαυστηρότερωνορίωνπροστασίας,οιπροτεινόμενεςρυθμίσεις λειτουργούνωςμέσονομιμοποίησηςτηςσυνεχιζόμενηςβιομηχανοποίησηςτωνβουνώνκαιτων ποταμιών.ΕιδικάγιατηνπεριοχήτωνΑγράφων,οιμεταβατικέςδιατάξειςαποτελούνμιαβόμβα σταθεμέλιατουφυσικούπεριβάλλοντος,καθώςεπιτρέπουντηνυλοποίησηέργωνεξαιρετικά καταστροφικών,ταοποίαέρχονταισεπλήρηαντίθεσημετιςσύγχρονεςπεριβαλλοντικές ανάγκες και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.

Η«πράσινημετάβαση»δενμπορείναεπιτευχθείμέσωτηςκαταστροφήςτουπεριβάλλοντοςτο οποίουποτίθεταιθέλειναπροστατέψει.ΗθυσίατωνΑγράφωνκαιτουπεριβάλλοντοςενγένει στο βωμό μιας χωρίς σχεδιασμό και βιομηχανοποιημένης ανάπτυξης ΑΠΕ δεν αποτελεί περιβαλλοντικήπολιτική,αλλάέναδιαρκέςέγκλημακατάτηςβιωσιμότηταςκαιτουμέλλοντος των επόμενων γενεών.

 

ΤοαυτονόητοαίτηματηςΒοιωτίαςκαιτηςΣτερεάςπουζητάνεαπαγόρευσηυποβολής αιτημάτων και υλοποίηση νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των έργω αποθήκευσης ηλεκτρικήςενέργειας,τωνέργωναντλησιοταμίευσης,τωνπλωτώνφωτοβολταϊκών,καθώςκαι τωνέργωνδιασύνδεσηςσευποσταθμούς,σεοποιοδήποτεστάδιοτηςαδειοδοτικήςδιαδικασίας κιανβρίσκονταιείναιαίτημαγιαόλητηχώρα.Δεθαεπιτρέψουμετηνπεραιτέρωκαταστροφή τουφυσικούπεριβάλλοντοςκαιτωνορεινώνκαιθαλάσσιωνοικοσυστημάτωνγιαναβγάλουνκι άλλα εκατομμύρια τα λόμπι της “πράσινης ενέργειας”!

 

Το-δήθεν-νέο“χωροταξικό”σαςθαμείνεισταχαρτιά!Στουςδρόμουςτηςπόληςκαισταχωριά μας,μέσακαιέξωαπότιςδικαστικέςαίθουσεςθασαςγίνειξεκάθαροπωςδεθαακουμπήσετε ούτε σπιθαμή γής, ούτε λίτρο νερού ! Να ανακληθούν τώρα πανελλαδικώς όλα τα αδειοδοτημένα έργα βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ! ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ Β.ΑΠΕ!

[ΛΙΑΤΣΟΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ]

Συμμετοχή για την διαβούλευση του Χωροταξικού για τις ΑΠΕ και συγκεκριμένος
σχολιασμός για τα Άγραφα
Η αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
(ΕΧΠ-ΑΠΕ) εισάγεται ως μια πολλά υποσχόμενη μεταρρύθμιση που υποτίθεται στοχεύει στον
εξορθολογισμό της χωροθέτησης των αιολικών και ηλιακών σταθμών στην ελληνική επικράτεια.
Ωστόσο, η συστηματική ανάλυση του προτεινόμενου σχεδίου, μας δείχνει ότι οι προστατευτικές
του διατάξεις ακυρώνονται στην πράξη από τις εξαιρετικά ευρείες μεταβατικές ρυθμίσεις που
αυτό προβλέπει. Οι ρυθμίσεις αυτές επιτρέπουν την επ’ αόριστον διαιώνιση του παρωχημένου
και νομικά πλημμελούς πλαισίου του 2008, το οποίο έχει είδη κριθεί από την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή από το 2014 ως μη συμβατό με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των
οικοτόπων.
Η νομική αυτή παράκαμψη έχει άμεσες και καταστροφικές συνέπειες για την περιοχή των
Αγράφων και της Νότιας Πίνδου, καθώς εξαιρεί από τις νέες απαγορεύσεις μια σειρά από
μεγάλης κλίμακας αιολικά έργα που βρίσκονται σε ώριμο ή ακόμη και αρχικό στάδιο
αδειοδότησης. Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις, οι λειτουργούσες εγκαταστάσεις, οι άδειες
εγκατάστασης που δεν έχουν εκτελεστεί, καθώς και οι φάκελοι Μελετών Περιβαλλοντικών
Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που έχουν λάβει απλώς έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου
2026, αξιολογούνται και εγκρίνονται με βάση το προϊσχύον καθεστώς. Αυτό σημαίνει ότι έργα
που χωροθετούνται σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων ή εντός ευαίσθητων ζωνών Natura
2000, τα οποία υπό το Νέο Πλαίσιο θα έπρεπε να αποκλειστούν, θα αδειοδοτηθούν κανονικά.
Φέρουσα Ικανότητα
Μια από τις σημαντικότερες μεθοδολογικές ”αστοχίες” του Νέου Πλαισίου είναι η διατήρηση της
διοικητικής διαίρεσης της Δημοτικής Ενότητας (Δ.Ε.) ως βάσης για τον υπολογισμό της
φέρουσας ικανότητας των αιολικών εγκαταστάσεων. Η προσέγγιση αυτή στερείται
επιστημονικού υπόβαθρου, καθώς τα φυσικά οικοσυστήματα και οι κορυφογραμμές των
Αγράφων λειτουργούν ως ενιαίες οικολογικές οντότητες που δεν συμπίπτουν με τα τεχνητά
διοικητικά όρια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η φέρουσα ικανότητα εκφράζεται μέσω του μέγιστου ποσοστού κάλυψης εδάφους από αιολικές
εγκαταστάσεις ανά Δ.Ε., το οποίο ορίζεται ως:

Η εφαρμογή αυτού του τύπου επιτρέπει την υπέρμετρη χωρική συγκέντρωση και τον κορεσμό
των ανεμογεννητριών στις ευαίσθητες κορυφογραμμές των Αγράφων, καθώς το συνολικό
ποσοστό της Δ.Ε. μπορεί να εμφανίζεται χαμηλό λόγω της συμπερίληψης μεγάλων πεδινών ή
μη εκμεταλλεύσιμων εκτάσεων στην ίδια διοικητική μονάδα. Έτσι, αντί να προστατεύεται το
ορεινό οικοσύστημα, διευκολύνεται η βιομηχανοποίησή του.
Επιπλέον, το Νέο Πλαίσιο και η συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων
(ΣΜΠΕ) αγνοούν πλήρως τη γεωμορφολογική τρωτότητα και τους φυσικούς κινδύνους της

περιοχής των Αγράφων. Ο ορεινός όγκος των Αγράφων αποτελείται κατά κύριο λόγο από
αποσαρθρωμένο φλύσχη, ένα πέτρωμα εξαιρετικά επιρρεπές σε κατολισθήσεις και διαβρώσεις.
Η παράλειψη συνεκτίμησης των ακραίων πλημμυρικών φαινομένων, όπως οι καταιγίδες «Ιανός»
(2020), «Daniel» (2023) και «Elias» (2023), οι οποίες προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές
στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, καθιστά τον σχεδιασμό ελλιπή.
Η περίπτωση του αιολικού σταθμού στη θέση «Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» (41,4MW) στην
κορυφογραμμή της Καζάρμας είναι ενδεικτική. Η τροποποίηση του έργου το 2022 μείωσε τις Α/Γ
από 18 σε 9, αλλά διπλασίασε το μέγεθός τους (ύψος ~150μκαι διάμετρος πτερυγίων 133μ ),
απαιτώντας πολύ μεγαλύτερες εκσκαφές και ανατινάξεις για τη θεμελίωση των βάσεών τους. Οι
επεμβάσεις αυτές σε εδάφη με υψηλή κλίση και ευάλωτο γεωλογικό υπόβαθρο εγκυμονούν
άμεσο κίνδυνο ενεργοποίησης κατολισθήσεων, απειλώντας άμεσα τον υποκείμενο οικισμό της
Κερασιάς, ο οποίος βρίσκεται κατάντη και έχει ήδη κριθεί υπό μετεγκατάσταση λόγω
προηγούμενων κατολισθητικών φαινομένων.
Επιπτώσεις στα αρπακτικά
Η περιοχή των Αγράφων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενδιαιτήματα και μεταναστευτικούς
διαδρόμους για σπάνια και απειλούμενα αρπακτικά πτηνά, με εξέχοντα τον πληθυσμό του
Όρνιου (Gyps fulvus). Το Νέο Πλαίσιο επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών σταθμών εντός Ζωνών
Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) της ορνιθοπανίδας, εφόσον το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7.5
m/s και η εγκατάσταση επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική
Μελέτη (ΕΠΜ).
Η ρύθμιση αυτή εισάγει μια εξαιρετικά επικίνδυνη μεθοδολογική ασάφεια, καθώς η συντριπτική
πλειονότητα των ΕΠΜ στη χώρα δεν έχει ακόμη εγκριθεί ούτε έχει θεσμοθετηθεί με Προεδρικά
Διατάγματα. Αυτό επιτρέπει τη χωροθέτηση βιομηχανικών αιολικών σταθμών σε περιοχές πολύ
υψηλής ευαισθησίας, όπως αποδεικνύεται από τη χαρτογράφηση ευαισθησίας του ευρωπαϊκού
προγράμματος LIFE IP 4 NATURA. Για παράδειγμα μπορουμε να δουμε 2 έργα ΑΣΠΗΕ
«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» και ΑΣΠΗΕ «Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απελίνα» .

Οικολογική Αξιολόγηση
και Επιπτώσεις στην
Ορνιθοπανίδα των
Αγράφων

ΑΣΠΗΕ
«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό
Μανδρί»

ΑΣΠΗΕ
«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απε
λίνα»

Καθεστώς Προστασίας
Περιοχής

ΖΕΠ GR2430002 («Όρη
Άγραφα»), ΤΙΦΚ
AT3011009

ΖΕΠ GR2430002, ΕΖΔ
GR1410002, ΕΖΔ
GR1410001

Ζώνη Ευαισθησίας (LIFE
IP 4 NATURA)

Ζώνη Πολύ Υψηλής
Ευαισθησίας για το Όρνιο

Ζώνη Πολύ Υψηλής
Ευαισθησίας για το Όρνιο

Εκτιμώμενες Διελεύσεις
Πτηνών ανά Έτος

1.504 διελεύσεις από τον
όγκο σάρωσης

1.474 διελεύσεις από τον
όγκο σάρωσης

Κύριες Απειλές (βάσει
ΕΣΔ Πτωματοφάγων)

Πρόσκρουση σε Α/Γ,
απώλεια ενδιαιτήματος

Πρόσκρουση σε Α/Γ,
μόνιμος εκτοπισμός

Προτεινόμενα Μέτρα
Μετριασμού

Ηλεκτρονικά συστήματα
αποτροπής προσκρούσεων

Ηλεκτρονικά συστήματα
αποτροπής προσκρούσεων
Η επιστημονική τεκμηρίωση καταδεικνύει ότι η χρήση των αυτόματων συστημάτων αποτροπής
προσκρούσεων (με χρήση καμερών ή ραντάρ), τα οποία προτείνονται ως επαρκή μέτρα
μετριασμού, είναι εντελώς αναποτελεσματική στις συνθήκες των Αγράφων. Τα συστήματα αυτά
παρουσιάζουν σοβαρές λειτουργικές αδυναμίες:
● Αδυναμία λειτουργίας σε ακραίες συνθήκες: Τα συστήματα απενεργοποιούνται ή
υπολειτουργούν σε συνθήκες ομίχλης, χαμηλής νέφωσης, χιονόπτωσης και παγετού, οι
οποίες είναι εξαιρετικά συχνές στα μεγάλα υψόμετρα των Αγράφων (άνω των 1.700
μέτρων).
● Φαινόμενο μόνιμης όχλησης και εκτοπισμού: Λόγω της εξαιρετικά υψηλής συχνότητας
πτήσεων των αρπακτικών στην περιοχή, τα συστήματα θα ενεργοποιούνται διαρκώς
εκπέμποντας ηχητικά σήματα αποτροπής. Αυτό θα οδηγήσει σε μόνιμη ακουστική όχληση,
εκτοπίζοντας οριστικά τα προστατευόμενα είδη από τα κρίσιμα ενδιαιτήματά τους.
Η αρχική έγκριση των έργων αυτών στηρίχθηκε σε ελλιπή και εσφαλμένα στοιχεία των ΜΠΕ του
2010-2011, οι οποίες ανέφεραν ψευδώς ότι το Όρνιο δεν είχε παρατηρηθεί στην περιοχή,
γεγονός που καταρρίπτεται από τα σύγχρονα δεδομένα τηλεμετρίας (GPS) της βάσης
Movebank.
Μικρά Υδροηλεκτρικά
Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά τη διατήρηση των Μικρών
Υδροηλεκτρικών Έργων (ΜΥΗΕ) ως επιλέξιμης και προωθούμενης δραστηριότητας στις ορεινές
λεκάνες απορροής. Το Νέο Πλαίσιο συνεχίζει να αντιμετωπίζει το νερό των ορεινών ρεμάτων ως
μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, αγνοώντας προκλητικά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
και της απορρύθμισης του κλίματος.
Στην ορεινή περιοχή των Αγράφων και του Ασπροποτάμου, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ προκαλεί
δυσανάλογα μεγάλες περιβαλλοντικές βλάβες σε σχέση με την ελάχιστη προσφορά τους στο
ηλεκτρικό ισοζύγιο. Τα έργα αυτά απαιτούν τη δημιουργία φραγμάτων υδροληψίας και αγωγών
προσαγωγής, οι οποίοι:
● Διακόπτουν τον ελεύθερο ρου των ποταμών και των ρεμάτων, ακόμη και πολύ κοντά στις
πηγές τους, αλλοιώνοντας ανεπανόρθωτα τη φυσική παροχή του νερού.
● Προκαλούν σοβαρές υδρομορφολογικές αλλοιώσεις και υποβάθμιση της παρόχθιας
βλάστησης και των δασικών εκτάσεων.
● Μειώνουν δραματικά τα ενδιαιτήματα της αυτόχθονης ιχθυοπανίδας και προκαλούν τη

θνησιμότητα των πληθυσμών λόγω της δραστικής μείωσης της παροχής του νερού κατά
τους θερινούς μήνες.
Υπό το πρίσμα της διαφαινόμενης λειψυδρίας και της ξηρασίας που απειλεί ευρείες περιοχές της
χώρας, η παρεμπόδιση της ελεύθερης ροής των ορεινών υδάτων για την παραγωγή ελάχιστης
ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη πολιτική, η οποία έρχεται σε ευθεία
σύγκρουση με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ).

Τοπιολογική Αλλοίωση, Ακουστική Όχληση
Το ορεινό τοπίο στον ελλαδικό χώρο χαρακτηρίζεται από μια μοναδική, μικρής κλίμακας
ποικιλομορφία, η οποία αποτελεί σημαντικό κοινωνικό, φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο. Το Νέο
Πλαίσιο αποτυγχάνει πλήρως να προστατεύσει αυτή τη διάσταση, περιορίζοντας την έννοια του
τοπίου σε μια απλή εικόνα οπτικής όχλησης του παρατηρητή.
Η προστασία του τοπίου στο Νέο Πλαίσιο εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετων ελάχιστων
αποστάσεων των Α/Γ από θεσμοθετημένα σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (π.χ. 6κμ από
παραδοσιακούς οικισμούς, 0.8κμ από πυρήνες εθνικών δρυμών). Η προσέγγιση αυτή αγνοεί τη
Σύμβαση της Φλωρεντίας (Ν. 3827/2010), σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί μια
δυναμική συνιστώσα της κοινωνικής ευημερίας και της τοπικής ταυτότητας.
Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες, με συνολικό ύψος που αγγίζει ή ξεπερνά τα 150μ, είναι ορατές
από αποστάσεις δεκάδων χιλιομέτρων. Η τοποθέτησή τους στις κορυφογραμμές των Αγράφων,
που αποτελούν Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ), θα μετατρέψει μια περιοχή με ήπια
τουριστική ανάπτυξη σε βιομηχανική ζώνη, ακυρώνοντας τις “επενδύσεις” των τοπικών
κοινωνιών στην ήπια τουριστική ανάπτυξη.
Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά την παντελή απουσία ειδικών ορίων
θορύβου για τις αιολικές εγκαταστάσεις, παραπέμποντας γενικά στις κατευθυντήριες οδηγίες του
Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ο θόρυβος των σύγχρονων ανεμογεννητριών μεγάλου
μεγέθους παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές
περιβαλλοντικού θορύβου:
● Σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων και υποήχων (<20HZ): Οι υπόηχοι
διαδίδονται σε μεγάλες αποστάσεις και συνδέονται με τη διατάραξη του ύπνου και άλλες
επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
● Φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation): Η μεταβαλλόμενη ένταση
του θορύβου προκαλεί έντονη ενόχληση, η οποία δεν λαμβάνεται υπόψη από τη θέσπιση
ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου.
Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης για τους μηχανισμούς αυτούς δεν μπορεί να
αποτελεί λόγο αδράνειας. Σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, το Νέο Πλαίσιο όφειλε να
θεσπίσει αυστηρά όρια και μεγαλύτερες αποστάσεις ασφαλείας από τις οικιστικές περιοχές.
Παντελής Απουσία Πλαισίου Απεγκατάστασης και Διαχείρισης
Αποβλήτων

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ και της διαχείρισης
των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του χρόνου ζωής τους (20-25 έτη), το Νέο Πλαίσιο
αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε δεσμευτικό μέτρο. Υιοθετώντας την αόριστη διατύπωση ότι
«επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς
τους στη φάση αδειοδότησης», μετακυλύει την ευθύνη στο μέλλον.
Κάθε ανεμογεννήτρια απαιτεί τη θεμελίωση μιας βάσης από οπλισμένο σκυρόδεμα βάρους
εκατοντάδων τόνων, η οποία εισχωρεί βαθιά στο υπέδαφος, καθώς και τη χρήση μη
ανακυκλώσιμων συνθέτων υλικών στα πτερύγια. Η απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού όπως
πχ υποχρεωτικές εγγυητικές επιστολές αποκατάστασης από τους επίδοξους επενδυτές σημαίνει
ότι μετά την ολοκλήρωση της κερδοφορίας τους, οι εταιρείες ειδικού σκοπού θα αποχωρήσουν,
αφήνοντας τις βάσεις σκυροδέματος και τα γιγαντιαία μεταλλικά κουφάρια να σαπίζουν στις
κορυφογραμμές των Αγράφων.

Τι λέμε εμείς
Η επιστημονική και χωροταξική αξιολόγηση του Νέου Πλαισίου για τις ΑΠΕ καταδεικνύει ότι,
παρά τη θεωρητική υιοθέτηση αυστηρότερων ορίων προστασίας, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις
λειτουργούν ως μέσο νομιμοποίησης της συνεχιζόμενης βιομηχανοποίησης των βουνών και των
ποταμιών. Ειδικά για την περιοχή των Αγράφων, οι μεταβατικές διατάξεις αποτελούν μια βόμβα
στα θεμέλια του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς επιτρέπουν την υλοποίηση έργων εξαιρετικά
καταστροφικών, τα οποία έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις σύγχρονες περιβαλλοντικές
ανάγκες και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.
Η «πράσινη μετάβαση» δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω της καταστροφής του περιβάλλοντος το
οποίο υποτίθεται θέλει να προστατέψει. Η θυσία των Αγράφων και του περιβάλλοντος εν γένει
στο βωμό μιας χωρίς σχεδιασμό και βιομηχανοποιημένης ανάπτυξης ΑΠΕ δεν αποτελεί
περιβαλλοντική πολιτική, αλλά ένα διαρκές έγκλημα κατά της βιωσιμότητας και του μέλλοντος
των επόμενων γενεών.
Το αυτονόητο αίτημα της Βοιωτίας και της Στερεάς που ζητάνε απαγόρευση υποβολής
αιτημάτων και υλοποίηση νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των έργω αποθήκευσης
ηλεκτρικής ενέργειας, των έργων αντλησιοταμίευσης, των πλωτών φωτοβολταϊκών, καθώς και
των έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς, σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας
κι αν βρίσκονται είναι αίτημα για όλη τη χώρα. Δε θα επιτρέψουμε την περαιτέρω καταστροφή
του φυσικού περιβάλλοντος και των ορεινών και θαλάσσιων οικοσυστημάτων για να βγάλουν κι
άλλα εκατομμύρια τα λόμπι της “πράσινης ενέργειας”!
Το -δήθεν- νέο “χωροταξικό” σας θα μείνει στα χαρτιά! Στους δρόμους της πόλης και στα χωριά
μας, μέσα και έξω από τις δικαστικές αίθουσες θα σας γίνει ξεκάθαρο πως δε θα ακουμπήσετε
ούτε σπιθαμή γής, ούτε λίτρο νερού ! Να ανακληθούν τώρα πανελλαδικώς όλα τα
αδειοδοτημένα έργα βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ! ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ Β.ΑΠΕ!

[ΛΕΟΝΤΙΑΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ]

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του

σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η

εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά

βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση

φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών

επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών

και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη

σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές

Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος

χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις

παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό

παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία,

νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά

παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες

δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την

οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων

φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).

ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα

ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.

Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας

περιοχής.

Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura

2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.

Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων

έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.

Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα

αιτήματα που ακολουθούν.ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

Συνοπτικός Πίνακας Προβλημάτων – Προτάσεων

σελ. 3

Περιβαλλοντική Προστασία και Βιοποικιλότητα (Α1 – Α19)

σελ. 6

Ανθρωπογενές Περιβάλλον και Τοπίο (Β1 – Β7)

σελ. 15

Οικονομικές Δραστηριότητες και Παραγωγική Γη (Γ1 – Γ5)

σελ. 17

Δικαιώματα Πολιτών, Τοπική Αυτοδιοίκηση και Δημόσια Γη (Δ1 – Δ5)

σελ. 19

Θεσμικά και Διαδικαστικά Κενά της ΚΥΑ

σελ. 21

Συγκριτικό Ευρωπαϊκό Δίκαιο και Πρακτικές

σελ. 22

Συγκριτικός Κατάλογος Αιτημάτων

σελ. 24

Παράρτημα Α: Ευρωπαϊκές Πρακτικές Χωροταξικού Σχεδιασμού ΑΠΕ

σελ. 24

Βιβλιογραφία και Πηγές

σελ. 25

Συμπεράσματα

σελ. 28

102 Αιτήματα

Σελ. 28-38ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ – ΠΡΟΒΛΗΜΑ • ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΚΥΑ • ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ

Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα

(φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης

απορροής και ορεινού όγκου.

Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης,

ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες

και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και

αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

RED II

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών

Επιτάχυνσης.

Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών

περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο

(επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας.

Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου

διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης,

μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη

θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης

(άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία

εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις-

υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος,

διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών

επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων

που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP)

και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες

διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο

στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά

από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της

βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν

αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια

βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση

ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν

αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια

λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι

δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με

σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας

οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του

Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων

στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.

► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική

Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με

βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό

σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική

ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να

είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια

ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα

φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα

συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες

τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό

Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που

προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό

εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας,

Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης

των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου

(άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το

οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική

αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης

ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή

αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη

περίπτωσης στην ενότητα Α.16.

► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις

(άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών,

αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα

συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει

στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ

πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε

συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια

συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι

συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται

από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς

στο υπό διαβούλευση κείμενο.

► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ

ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό

πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής

Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά

σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ

και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και

των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το

ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ

ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των

περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά

Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και

μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με

μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε

μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που

για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7

και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή

‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική,

ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού

φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη

επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η

τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα

ανά Περιφερειακή Ενότητα.

► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ

ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό

δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας

2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό,

ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.

► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη

επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική

στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και

βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική

Στρατηγική Δασών.

► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το

ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές,

πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα

από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική

περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις

ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’

(Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η

πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο

περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα

προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο

της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.

► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί

δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν

υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.

► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ – ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΚΤΗ

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού,

κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που

προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές

επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από

επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική

Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες

πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές

περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι

πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο:

μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που

εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος

απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον

αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι

περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12

ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες

πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα

έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο

αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό

εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να

προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από

αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ.

πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του

άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη

κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις

οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου

δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ.

μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση

θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.

► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη

απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα

όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον

ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας

της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών

υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των

ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της

Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε

ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με

τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η

ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου

υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της

μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως

προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής

παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει

πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη,

τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς

μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η

Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την

υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά

ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα

ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα

αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026),

τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα

που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030

(~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς

(στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν

περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η

επίτευξη των εθνικών στόχων.Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την

έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των

Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση

που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο

πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.

► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς

ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική

ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον

Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες

ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η

μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν

προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε

επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας

Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον

νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των

αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό

αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της

Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων,

συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης

θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές

αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει

σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση

με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης

(Παράρτημα ΙΙ).

► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης·

προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και

τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με

προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής

οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των

διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη

χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον

(άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση

μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή

αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια

περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία

προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή

ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές

διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο

εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα

εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα

εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς

ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο

διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.

► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ

ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής

αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν

εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και

συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης

κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή

απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική

συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.

► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ

ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου

Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές

επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε

σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος

Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις

διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής

Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη

πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των

επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.

Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και

ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται

αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και

δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί

κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.

Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη

από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί

κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να

προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά

μόλις 9).

Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε

περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW

περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη

βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.

Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με

εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας

σημασίας.

Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των

οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας

σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην

ενότητα Α.2.

Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι

θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις

περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά

χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.

► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ

ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται

αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής

Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών

Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική

επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ

φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα

Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που

αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της

συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της

Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται

μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού

αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-

Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου

πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα

που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν

αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη

συγκαλύπτει στατιστικά.

► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά

εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ.,

προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45

ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36

έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236

μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου

χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων

από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο.

Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών

στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο

επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον

καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.

► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ.

Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με

τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς

υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό

είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και

διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε

χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.

Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως

βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του

μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.

Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις,

δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.

Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών

μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα

απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα

παραμένουν επ’ αόριστον.

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής

περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική

επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά

επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του

εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού

οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά

του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία,

τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με

εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα

ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα,

το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα

που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ

► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν

αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο

μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο

ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή

ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από

ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα

υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό—

διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε

αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός

φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της

οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ.

συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420

περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά

τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της

Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν.

3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται

από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές

προτιμήσεις παρατηρητή.

► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-

200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να

αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως

λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού

σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το

άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το

repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.

► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για

αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.

► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω

από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο

ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος

Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να

υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι

διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον

θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η

Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα

επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα

τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην

ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με

αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες

ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου

‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και

διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους

διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης

βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων

δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης

παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.

► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης,

αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος,

γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια

υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο

θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και

τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής

βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών

επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής

βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί

θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να

διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.

► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από

την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint &

Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει

προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής

ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους

προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον

Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση

αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.

► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης

(shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός

είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το

φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η

συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια

που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή

ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται

συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά

επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης

των ανεμογεννητριών.

Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ

► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από

την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη

οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων

περιοχών.

► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού

πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια

αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση

φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη:

Γαλλία

Τι ισχύει: Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές

προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική

δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει: Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν

επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

Γερμανία

Τι ισχύει: Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη

υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί

για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει: Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της

κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

Ιταλία

Τι ισχύει: Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση

μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις

όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.Τι δείχνει: Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να

προστατεύεται.

Ολλανδία

Τι ισχύει: Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην

εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές

ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει: Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική

ανάπτυξης.

Αυστρία

Τι ισχύει: Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της

γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων

δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει: Η προστασία γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό ΑΠΕ.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή

για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,

προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,

επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,

διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.

► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη

θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν

περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών

Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.

► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ.,

χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών

δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).

► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον

γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές

(γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και

στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή,

εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα

με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για

το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι

μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο

αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ

οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς

αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις

παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς

ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν

εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από

τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από

στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy),

το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh

ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης

της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό

ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων

επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς

πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.

Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ

► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε

εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που

στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα

εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.

► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση

αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα

Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια

κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων

ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε

περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική

συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς

την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε

αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του

Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την

πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του

ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής

Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε

επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης

να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους

ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει

ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων

ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί —

συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-

ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.

► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή

παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια,

αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.

► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα,

γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας

μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.

► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ

ΒΑΡΩΝ

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της

αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί

να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση

πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη

καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17

(Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση

ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών,

κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας

επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των

εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας

υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις

σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές

παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή

μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που

συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών

κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων

ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να

συνεκτιμά:

τον αριθμό ανεμογεννητριών,
την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
τον αριθμό υποσταθμών,
το μήκος γραμμών μεταφοράς,
την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
τα έργα repowering,
τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ

► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη

λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ,

βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα

έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε

καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες.

Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους

κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες

απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ.,

οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν

πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς

τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι

παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες

διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον

οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.

► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)

Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις

(Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ

μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.

► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ)

επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν

αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της

ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.

► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον

παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.

ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες:

τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία

περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού

σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο,

ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες:

τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία

περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές

ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει

περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών

υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική

περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική

επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών

Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες

και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται

μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με

ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και

στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά,

χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα

έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν

ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε

μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων

τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις

τοπικές κοινωνίες.Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα

βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό

ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται

από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη

Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον

ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη

προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις

βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού

Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας

Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Γερμανία

Επίπεδο σχεδιασμού: Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο

ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ

των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ

προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας

υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών

σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.

Γαλλία

Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα

οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική

αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της

γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία

καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.

Ισπανία

Επίπεδο σχεδιασμού: Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με

σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας

και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη

διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.

Αυστρία

Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων

(Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση

της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές

χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω

των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα

περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.

Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και

εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.

Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με

αυστηρότερα κριτήρια.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο

γνωμοδοτικά.

Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και

αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ

► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

– Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary

boundaries. Science Advances, 9(37).

– Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for

Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα

Α.15).

– Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A.,

Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation

status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ

Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ.

ενότητες Α.6, Α.15).

– UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary

Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).

– European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables

acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the

implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).

– World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines

for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30

dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.

– Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών

συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.

– Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential

with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών

στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι

κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ

– Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25§1 – Αρχή Αναλογικότητας

άρθρο 24 Προστασία Περιβάλλοντος.

– Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της

άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).

– Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).

– Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και

ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

– Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την

τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.

– Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.

– Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη

λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.

– Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης

Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον

25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.

– Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

– Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).

– Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες

ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει

πρόκληση».

– EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη

Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω

των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.

– Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον

ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114).

– ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης

Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους

κοινοτικής σημασίας).

– ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως

τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.

– Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ

– Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική

απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο

NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).

– savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από

επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της

Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά

ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.

– Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ —

υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος

υπομνήματος).

– Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη

υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό

πίνακα ενότητας Γ.2).

– Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην

Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).

– Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας, Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου

2022) Πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.

– Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία

εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιαν. 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).

– Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε

Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά

συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε

γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε

τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν

ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των

μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε

ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν

την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι

Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές.

Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση

προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και

δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού

κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την

επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και

θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)

Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί

απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή

αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι

λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον

(υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα

οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης

γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα),

πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν

χαρακτηρισθεί το 2008.

Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο

συγκέντρωσης.

Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης

κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-

επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής

Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών

εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον

παρονομαστή του ποσοστού.

Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής,

οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα

έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς,

ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων

της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή

Ενότητα.

Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την

ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών

Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή

τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου.

Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο

εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού

δυναμικού.

Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους

οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης

που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική

τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό

όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν

εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως

υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού

σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά

πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή,

εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική

πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του

σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά

Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας

(θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια

προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε

υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία

πηγών και υδρομαστεύσεων.

Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της

ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί

παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί

αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ)

2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες

απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο

πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα

κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση

αδειοδότησης.

Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές

προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση

σε λειτουργία.

Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς

τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και

ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε

περιοχής.

Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση

αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η

ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και

περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική

αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς

προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών

επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής

Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων,

βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού

του ποσοστού.

Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια

υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση

θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης

αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την

αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής,

αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας

ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική

φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη

πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε

εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά

το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική

Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη

εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε

repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των

τεχνολογιών ΑΠΕ.

Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με

εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με

επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40

dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική

μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με

ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής

διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις

αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής

προστασίας.

Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές

εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με

πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη)

όπου απαιτείται.

Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30

λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment)

κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με

ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν

την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη

με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης

γεωργικής απόδοσης).

Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής

σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη

χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση

με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει

επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς

ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους

στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την

επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού

δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη

αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της

γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να

οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή,

με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και

Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ —

τροποποίηση σχετικής ιεραρχίας, άρθρ 6 Ν4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει

αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός

περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής

αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με

υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την

παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική

Ενότητα.

Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ,

ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και

κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε

ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό

όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ

εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου,

προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης

πέραν ορισμένου ορίου.

Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο,

ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ

ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.
Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης

γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά,

φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν

την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών

Διαταγμάτων.

Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει

αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.
Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω

οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

Να απαγορευτεί εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.
Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του

θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού

αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης

βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική

αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο,

χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση

επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα

αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές

εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.
Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση

με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο

NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη

κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά

το συμβάν στο Moss Landing.

Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο

ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις

κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ,

με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση

φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση

κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά

σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση

αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι

ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική

αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ

Natura 2000.

Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών

επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές

αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της

επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης

κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-

επιστημονικό ζήτημα.

Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας

επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής

Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών

πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης

υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων

αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες

και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του

τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές

εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή,

εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου

χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το

πρίσμα προτεινόμενης απόστασης 5ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της

ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη

μέθοδο.

Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί

αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ)

2024/1991.

Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.
Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη

κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1

Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική

Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο

αδειοδότησης.

[ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ]

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του

σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η

εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά

βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση

φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών

επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών

και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη

σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές

Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος

χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις

παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό

παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία,

νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά

παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες

δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την

οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων

φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).

ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα

ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.

Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας

περιοχής.

Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura

2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.

Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων

έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.

Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα

αιτήματα που ακολουθούν.ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

Συνοπτικός Πίνακας Προβλημάτων – Προτάσεων

σελ. 3

Περιβαλλοντική Προστασία και Βιοποικιλότητα (Α1 – Α19)

σελ. 6

Ανθρωπογενές Περιβάλλον και Τοπίο (Β1 – Β7)

σελ. 15

Οικονομικές Δραστηριότητες και Παραγωγική Γη (Γ1 – Γ5)

σελ. 17

Δικαιώματα Πολιτών, Τοπική Αυτοδιοίκηση και Δημόσια Γη (Δ1 – Δ5)

σελ. 19

Θεσμικά και Διαδικαστικά Κενά της ΚΥΑ

σελ. 21

Συγκριτικό Ευρωπαϊκό Δίκαιο και Πρακτικές

σελ. 22

Συγκριτικός Κατάλογος Αιτημάτων

σελ. 24

Παράρτημα Α: Ευρωπαϊκές Πρακτικές Χωροταξικού Σχεδιασμού ΑΠΕ

σελ. 24

Βιβλιογραφία και Πηγές

σελ. 25

Συμπεράσματα

σελ. 28

102 Αιτήματα

Σελ. 28-38ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ – ΠΡΟΒΛΗΜΑ • ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΚΥΑ • ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ

Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα

(φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης

απορροής και ορεινού όγκου.

Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης,

ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες

και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και

αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

RED II

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών

Επιτάχυνσης.

Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών

περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο

(επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας.

Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου

διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης,

μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη

θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης

(άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία

εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις-

υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος,

διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών

επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων

που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP)

και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες

διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο

στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά

από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της

βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν

αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια

βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση

ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν

αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια

λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι

δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με

σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας

οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του

Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων

στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.

► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική

Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με

βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό

σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική

ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να

είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια

ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα

φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα

συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες

τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό

Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που

προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό

εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας,

Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης

των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου

(άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το

οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική

αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης

ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή

αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη

περίπτωσης στην ενότητα Α.16.

► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις

(άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών,

αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα

συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει

στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ

πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε

συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια

συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι

συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται

από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς

στο υπό διαβούλευση κείμενο.

► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ

ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό

πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής

Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά

σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ

και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και

των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το

ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ

ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των

περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά

Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και

μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με

μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε

μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που

για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7

και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή

‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική,

ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού

φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη

επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η

τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα

ανά Περιφερειακή Ενότητα.

► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ

ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό

δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας

2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό,

ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.

► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη

επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική

στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και

βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική

Στρατηγική Δασών.

► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το

ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές,

πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα

από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική

περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις

ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’

(Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η

πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο

περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα

προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο

της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.

► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί

δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν

υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.

► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ – ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΚΤΗ

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού,

κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που

προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές

επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από

επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική

Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες

πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές

περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι

πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο:

μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που

εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος

απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον

αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι

περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12

ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες

πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα

έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο

αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό

εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να

προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από

αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ.

πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του

άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη

κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις

οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου

δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ.

μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση

θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.

► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη

απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα

όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον

ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας

της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών

υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των

ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της

Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε

ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με

τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η

ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου

υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της

μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως

προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής

παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει

πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη,

τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς

μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η

Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την

υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά

ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα

ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα

αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026),

τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα

που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030

(~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς

(στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν

περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η

επίτευξη των εθνικών στόχων.Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την

έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των

Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση

που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο

πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.

► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς

ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική

ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον

Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες

ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η

μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν

προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε

επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας

Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον

νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των

αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό

αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της

Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων,

συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης

θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές

αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει

σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση

με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης

(Παράρτημα ΙΙ).

► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης·

προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και

τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με

προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής

οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των

διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη

χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον

(άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση

μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή

αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια

περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία

προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή

ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές

διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο

εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα

εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα

εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς

ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο

διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.

► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ

ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής

αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν

εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και

συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης

κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή

απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική

συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.

► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ

ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου

Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές

επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε

σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος

Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις

διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής

Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη

πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των

επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.

Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και

ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται

αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και

δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί

κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.

Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη

από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί

κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να

προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά

μόλις 9).

Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε

περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW

περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη

βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.

Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με

εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας

σημασίας.

Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των

οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας

σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην

ενότητα Α.2.

Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι

θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις

περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά

χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.

► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ

ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται

αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής

Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών

Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική

επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ

φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα

Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που

αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της

συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της

Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται

μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού

αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-

Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου

πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα

που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν

αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη

συγκαλύπτει στατιστικά.

► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά

εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ.,

προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45

ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36

έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236

μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου

χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων

από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο.

Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών

στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο

επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον

καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.

► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ.

Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με

τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς

υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό

είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και

διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε

χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.

Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως

βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του

μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.

Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις,

δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.

Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών

μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα

απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα

παραμένουν επ’ αόριστον.

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής

περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική

επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά

επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του

εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού

οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά

του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία,

τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με

εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα

ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα,

το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα

που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ

► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν

αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο

μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο

ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή

ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από

ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα

υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό—

διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε

αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός

φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της

οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ.

συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420

περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά

τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της

Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν.

3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται

από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές

προτιμήσεις παρατηρητή.

► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-

200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να

αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως

λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού

σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το

άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το

repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.

► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για

αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.

► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω

από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο

ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος

Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να

υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι

διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον

θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η

Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα

επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα

τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην

ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με

αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες

ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου

‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και

διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους

διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης

βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων

δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης

παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.

► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης,

αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος,

γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια

υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο

θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και

τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής

βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών

επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής

βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί

θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να

διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.

► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από

την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint &

Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει

προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής

ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους

προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον

Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση

αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.

► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης

(shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός

είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το

φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η

συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια

που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή

ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται

συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά

επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης

των ανεμογεννητριών.

Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ

► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από

την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη

οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων

περιοχών.

► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού

πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια

αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση

φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη:

Γαλλία

Τι ισχύει: Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές

προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική

δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει: Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν

επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

Γερμανία

Τι ισχύει: Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη

υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί

για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει: Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της

κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

Ιταλία

Τι ισχύει: Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση

μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις

όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.Τι δείχνει: Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να

προστατεύεται.

Ολλανδία

Τι ισχύει: Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην

εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές

ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει: Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική

ανάπτυξης.

Αυστρία

Τι ισχύει: Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της

γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων

δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει: Η προστασία γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό ΑΠΕ.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή

για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,

προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,

επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,

διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.

► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη

θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν

περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών

Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.

► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ.,

χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών

δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).

► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον

γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές

(γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και

στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή,

εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα

με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για

το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι

μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο

αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ

οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς

αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις

παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς

ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν

εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από

τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από

στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy),

το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh

ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης

της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό

ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων

επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς

πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.

Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ

► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε

εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που

στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα

εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.

► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση

αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα

Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια

κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων

ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε

περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική

συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς

την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε

αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του

Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την

πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του

ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής

Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε

επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης

να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους

ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει

ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων

ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί —

συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-

ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.

► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή

παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια,

αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.

► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα,

γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας

μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.

► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ

ΒΑΡΩΝ

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της

αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί

να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση

πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη

καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17

(Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση

ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών,

κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας

επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των

εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας

υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις

σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές

παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή

μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που

συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών

κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων

ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να

συνεκτιμά:

τον αριθμό ανεμογεννητριών,
την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
τον αριθμό υποσταθμών,
το μήκος γραμμών μεταφοράς,
την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
τα έργα repowering,
τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ

► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη

λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ,

βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα

έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε

καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες.

Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους

κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες

απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ.,

οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν

πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς

τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι

παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες

διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον

οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.

► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)

Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις

(Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ

μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.

► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ)

επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν

αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της

ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.

► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον

παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.

ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες:

τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία

περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού

σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο,

ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες:

τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία

περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές

ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει

περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών

υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική

περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική

επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών

Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες

και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται

μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με

ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και

στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά,

χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα

έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν

ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε

μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων

τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις

τοπικές κοινωνίες.Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα

βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό

ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται

από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη

Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον

ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη

προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις

βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού

Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας

Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Γερμανία

Επίπεδο σχεδιασμού: Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο

ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ

των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ

προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας

υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών

σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.

Γαλλία

Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα

οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική

αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της

γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία

καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.

Ισπανία

Επίπεδο σχεδιασμού: Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με

σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας

και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη

διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.

Αυστρία

Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων

(Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση

της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές

χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω

των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα

περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.

Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και

εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.

Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με

αυστηρότερα κριτήρια.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο

γνωμοδοτικά.

Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και

αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ

► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

– Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary

boundaries. Science Advances, 9(37).

– Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for

Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα

Α.15).

– Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A.,

Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation

status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ

Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ.

ενότητες Α.6, Α.15).

– UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary

Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).

– European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables

acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the

implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).

– World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines

for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30

dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.

– Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών

συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.

– Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential

with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών

στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι

κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ

– Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25§1 – Αρχή Αναλογικότητας

άρθρο 24 Προστασία Περιβάλλοντος.

– Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της

άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).

– Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).

– Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και

ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

– Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την

τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.

– Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.

– Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη

λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.

– Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης

Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον

25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.

– Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.

– Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).

– Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες

ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει

πρόκληση».

– EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη

Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω

των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.

– Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον

ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114).

– ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης

Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους

κοινοτικής σημασίας).

– ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως

τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.

– Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων

αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ

– Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική

απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο

NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).

– savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από

επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της

Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά

ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.

– Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ —

υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος

υπομνήματος).

– Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη

υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό

πίνακα ενότητας Γ.2).

– Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην

Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).

– Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας, Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου

2022) Πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.

– Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία

εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιαν. 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).

– Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε

Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά

συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε

γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε

τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν

ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των

μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε

ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν

την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι

Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές.

Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση

προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και

δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού

κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την

επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και

θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)

Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί

απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή

αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι

λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον

(υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα

οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης

γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα),

πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν

χαρακτηρισθεί το 2008.

Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο

συγκέντρωσης.

Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης

κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-

επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής

Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών

εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον

παρονομαστή του ποσοστού.

Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής,

οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα

έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς,

ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων

της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή

Ενότητα.

Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την

ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών

Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή

τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου.

Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο

εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού

δυναμικού.

Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους

οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης

που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική

τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό

όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν

εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως

υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού

σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά

πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή,

εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική

πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του

σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά

Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας

(θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια

προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε

υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία

πηγών και υδρομαστεύσεων.

Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της

ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί

παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί

αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ)

2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες

απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο

πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα

κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση

αδειοδότησης.

Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές

προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση

σε λειτουργία.

Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς

τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και

ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε

περιοχής.

Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση

αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η

ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και

περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική

αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς

προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών

επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής

Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων,

βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού

του ποσοστού.

Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια

υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση

θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης

αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την

αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής,

αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας

ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική

φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη

πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε

εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά

το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική

Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη

εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε

repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των

τεχνολογιών ΑΠΕ.

Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με

εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με

επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40

dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική

μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με

ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής

διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις

αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής

προστασίας.

Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές

εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με

πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη)

όπου απαιτείται.

Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30

λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment)

κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με

ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν

την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη

με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης

γεωργικής απόδοσης).

Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής

σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη

χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση

με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει

επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς

ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους

στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την

επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού

δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη

αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της

γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να

οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή,

με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και

Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ —

τροποποίηση σχετικής ιεραρχίας, άρθρ 6 Ν4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει

αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός

περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής

αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με

υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την

παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική

Ενότητα.

Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ,

ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και

κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε

ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό

όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ

εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου,

προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης

πέραν ορισμένου ορίου.

Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο,

ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ

ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.
Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης

γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά,

φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν

την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών

Διαταγμάτων.

Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει

αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.
Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω

οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

Να απαγορευτεί εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.
Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του

θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού

αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης

βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική

αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο,

χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση

επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα

αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές

εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.
Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση

με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο

NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη

κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά

το συμβάν στο Moss Landing.

Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο

ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις

κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ,

με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση

φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση

κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά

σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση

αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι

ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική

αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ

Natura 2000.

Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών

επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές

αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της

επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης

κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-

επιστημονικό ζήτημα.

Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας

επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής

Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών

πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης

υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων

αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες

και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του

τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές

εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή,

εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου

χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το

πρίσμα προτεινόμενης απόστασης 5ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της

ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη

μέθοδο.

Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί

αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ)

2024/1991.

Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.
Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη

κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1

Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική

Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο

αδειοδότησης.

[ΜΥΡΤΩ ΤΣΑΚΑΝΙΚΑ]

Συμμετοχή για την διαβούλευση του Χωροταξικού για  τις ΑΠΕ και συγκεκριμένος  σχολιασμός για τα Άγραφα

 

Η αναθεώρηση του  Ειδικού  Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)εισάγεται ως μια πολλά υποσχόμενη μεταρρύθμιση που υποτίθεται στοχεύει στον εξορθολογισμό της χωροθέτησης των αιολικών και ηλιακών σταθμών στην  ελληνική επικράτεια. Ωστόσο, η συστηματική ανάλυση του προτεινόμενου σχεδίου, μας δείχνει ότι οι προστατευτικές του διατάξεις ακυρώνονται στην πράξη από τις εξαιρετικά ευρείες μεταβατικές ρυθμίσεις που αυτό προβλέπει. Οι ρυθμίσεις αυτές επιτρέπουν την επ’αόριστον διαιώνιση του παρωχημένου και νομικά πλημμελούς πλαισίου του 2008, το οποίο έχει είδη κριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή από το 2014 ως μη συμβατό με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων.

Η νομική αυτή παράκαμψη  έχει άμεσες και καταστροφικές συνέπειες για την περιοχή των Αγράφων και  της Νότιας Πίνδου, καθώς εξαιρεί από τις νέες απαγορεύσεις μια σειρά από μεγάλης κλίμακας αιολικά έργα που βρίσκονται σε ώριμο ή ακόμη και αρχικό στάδιο αδειοδότησης.Σύμφωνα μετιςμεταβατικέςδιατάξεις,οιλειτουργούσεςεγκαταστάσεις,οιάδειες εγκατάστασηςπουδενέχουνεκτελεστεί,καθώςκαιοιφάκελοιΜελετώνΠεριβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που έχουν λάβει απλώς έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου 2026,αξιολογούνταικαιεγκρίνονταιμεβάσητοπροϊσχύονκαθεστώς.Αυτόσημαίνειότιέργα που χωροθετούνται σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων ή εντός ευαίσθητων ζωνών Natura 2000, τα οποία υπό το Νέο Πλαίσιο θα έπρεπε να αποκλειστούν, θα αδειοδοτηθούν κανονικά.

ΦέρουσαΙκανότητα

Μιααπότιςσημαντικότερεςμεθοδολογικές”αστοχίες”τουΝέουΠλαισίουείναιηδιατήρησητης διοικητικήςδιαίρεσηςτηςΔημοτικήςΕνότητας(Δ.Ε.)ωςβάσηςγιατονυπολογισμότης φέρουσαςικανότηταςτωναιολικώνεγκαταστάσεων.Ηπροσέγγισηαυτήστερείται επιστημονικού υπόβαθρου, καθώς τα φυσικά οικοσυστήματα και οι κορυφογραμμές των Αγράφωνλειτουργούνωςενιαίεςοικολογικέςοντότητεςπουδενσυμπίπτουνμετατεχνητά διοικητικά όρια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
<table>
<tbody>
<tr>
<td width=”97″></td>
</tr>
<tr>
<td></td>
<td></td>
</tr>
</tbody>
</table>
Ηφέρουσαικανότηταεκφράζεταιμέσωτουμέγιστουποσοστούκάλυψηςεδάφουςαπόαιολικές εγκαταστάσειςανάΔ.Ε.,τοοποίοορίζεταιως:

Ηεφαρμογήαυτούτουτύπουεπιτρέπειτηνυπέρμετρηχωρικήσυγκέντρωσηκαιτονκορεσμό τωνανεμογεννητριώνστιςευαίσθητεςκορυφογραμμέςτωνΑγράφων,καθώςτοσυνολικό ποσοστότηςΔ.Ε.μπορείναεμφανίζεταιχαμηλόλόγωτηςσυμπερίληψηςμεγάλωνπεδινώνή μηεκμεταλλεύσιμωνεκτάσεωνστηνίδιαδιοικητικήμονάδα.Έτσι,αντίναπροστατεύεταιτο ορεινό οικοσύστημα, διευκολύνεται η βιομηχανοποίησή του.

Επιπλέον,τοΝέοΠλαίσιοκαιησυνοδευτικήΣτρατηγικήΜελέτηΠεριβαλλοντικώνΕπιπτώσεων (ΣΜΠΕ)αγνοούνπλήρωςτηγεωμορφολογικήτρωτότητακαιτουςφυσικούςκινδύνουςτης

 

περιοχής των Αγράφων. Ο ορεινός όγκος των Αγράφων αποτελείται κατά κύριο λόγο από αποσαρθρωμένο φλύσχη, ένα πέτρωμα εξαιρετικά επιρρεπές σε κατολισθήσεις και διαβρώσεις. Ηπαράλειψησυνεκτίμησηςτωνακραίωνπλημμυρικώνφαινομένων,όπωςοικαταιγίδες«Ιανός» (2020),«Daniel»(2023)και«Elias»(2023),οιοποίεςπροκάλεσανεκτεταμένεςκαταστροφές στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, καθιστά τον σχεδιασμό ελλιπή.

Η περίπτωση του αιολικού σταθμού στη θέση «Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» (41,4MW) στην κορυφογραμμήτηςΚαζάρμαςείναιενδεικτική.Ητροποποίησητουέργουτο2022μείωσετιςΑ/Γ από 18 σε 9, αλλά διπλασίασε το μέγεθός τους (ύψος ~150μκαι διάμετρος πτερυγίων 133μ ), απαιτώνταςπολύμεγαλύτερεςεκσκαφέςκαιανατινάξειςγιατηθεμελίωσητωνβάσεώντους.Οι επεμβάσεις αυτές σε εδάφη με υψηλή κλίση και ευάλωτο γεωλογικό υπόβαθρο εγκυμονούν άμεσο κίνδυνο ενεργοποίησης κατολισθήσεων, απειλώντας άμεσα τον υποκείμενο οικισμό της Κερασιάς,οοποίοςβρίσκεταικατάντηκαιέχειήδηκριθείυπόμετεγκατάστασηλόγω προηγούμενων κατολισθητικών φαινομένων.

Επιπτώσειςστααρπακτικά

ΗπεριοχήτωνΑγράφωναποτελείένααπότασημαντικότεραενδιαιτήματακαιμεταναστευτικούς διαδρόμους για σπάνια και απειλούμενα αρπακτικά πτηνά, με εξέχοντα τον πληθυσμό του Όρνιου(Gypsfulvus).ΤοΝέοΠλαίσιοεπιτρέπειτηχωροθέτησηαιολικώνσταθμώνεντόςΖωνών ΕιδικήςΠροστασίας(ΖΕΠ)τηςορνιθοπανίδας,εφόσοντοαιολικόδυναμικόυπερβαίνειτα7.5 m/sκαιηεγκατάστασηεπιτρέπεταιαπότηναντίστοιχηεγκεκριμένηΕιδικήΠεριβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ).

Ηρύθμισηαυτήεισάγειμιαεξαιρετικάεπικίνδυνημεθοδολογικήασάφεια,καθώςησυντριπτική πλειονότητατωνΕΠΜστηχώραδενέχειακόμηεγκριθείούτεέχειθεσμοθετηθείμεΠροεδρικά Διατάγματα.Αυτόεπιτρέπειτηχωροθέτησηβιομηχανικώναιολικώνσταθμώνσεπεριοχέςπολύ υψηλήςευαισθησίας,όπωςαποδεικνύεταιαπότηχαρτογράφησηευαισθησίαςτουευρωπαϊκού προγράμματος LIFE IP 4 NATURA. Για παράδειγμα μπορουμε να δουμε 2 έργα ΑΣΠΗΕ

«Ζυγουρολίβαδο-ΠαλιόΜανδρί»καιΑΣΠΗΕ«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απελίνα».

 

ΟικολογικήΑξιολόγηση και Επιπτώσεις στην Ορνιθοπανίδα των Αγράφων
ΑΣΠΗΕ

«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί»
ΑΣΠΗΕ

«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απε λίνα»

ΚαθεστώςΠροστασίας Περιοχής
ΖΕΠGR2430002(«Όρη Άγραφα»),ΤΙΦΚ AT3011009
ΖΕΠGR2430002,ΕΖΔ GR1410002, ΕΖΔ GR1410001

ΖώνηΕυαισθησίας(LIFE IP 4 NATURA)
Ζώνη Πολύ Υψηλής ΕυαισθησίαςγιατοΌρνιο
Ζώνη Πολύ Υψηλής ΕυαισθησίαςγιατοΌρνιο

ΕκτιμώμενεςΔιελεύσεις Πτηνών ανά Έτος
1.504διελεύσειςαπότον όγκο σάρωσης
1.474διελεύσειςαπότον όγκο σάρωσης

ΚύριεςΑπειλές(βάσει ΕΣΔ Πτωματοφάγων)
Πρόσκρουση σε Α/Γ, απώλεια ενδιαιτήματος
ΠρόσκρουσησεΑ/Γ, μόνιμος εκτοπισμός

ΠροτεινόμεναΜέτρα Μετριασμού
Ηλεκτρονικά συστήματα αποτροπής προσκρούσεων
Ηλεκτρονικά συστήματα αποτροπής προσκρούσεων

Ηεπιστημονικήτεκμηρίωσηκαταδεικνύειότιηχρήσητωναυτόματωνσυστημάτωναποτροπής προσκρούσεων (με χρήση καμερών ή ραντάρ), τα οποία προτείνονται ως επαρκή μέτρα μετριασμού,είναιεντελώςαναποτελεσματικήστιςσυνθήκεςτωνΑγράφων.Τασυστήματααυτά παρουσιάζουν σοβαρές λειτουργικές αδυναμίες:

• Αδυναμία λειτουργίας σε ακραίες συνθήκες: Τα συστήματα απενεργοποιούνται ή υπολειτουργούνσεσυνθήκεςομίχλης,χαμηλήςνέφωσης,χιονόπτωσηςκαιπαγετού,οι οποίεςείναιεξαιρετικάσυχνέςσταμεγάλαυψόμετρατωνΑγράφων(άνωτων1.700 μέτρων).
• Φαινόμενομόνιμηςόχλησηςκαιεκτοπισμού:Λόγωτηςεξαιρετικάυψηλήςσυχνότητας πτήσεων των αρπακτικών στην περιοχή, τα συστήματα θα ενεργοποιούνται διαρκώς εκπέμπονταςηχητικάσήματααποτροπής.Αυτόθαοδηγήσεισεμόνιμηακουστικήόχληση, εκτοπίζονταςοριστικάταπροστατευόμεναείδηαπότακρίσιμαενδιαιτήματάτους.

ΗαρχικήέγκρισητωνέργωναυτώνστηρίχθηκεσεελλιπήκαιεσφαλμέναστοιχείατωνΜΠΕτου 2010-2011,οιοποίεςανέφερανψευδώςότιτοΌρνιοδενείχεπαρατηρηθείστηνπεριοχή, γεγονόςπουκαταρρίπτεταιαπότασύγχροναδεδομένατηλεμετρίας(GPS)τηςβάσης Movebank.

ΜικράΥδροηλεκτρικά

Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά τη διατήρηση των Μικρών ΥδροηλεκτρικώνΈργων(ΜΥΗΕ)ωςεπιλέξιμηςκαιπροωθούμενηςδραστηριότηταςστιςορεινές λεκάνεςαπορροής.ΤοΝέοΠλαίσιοσυνεχίζεινααντιμετωπίζειτονερότωνορεινώνρεμάτωνως μιαανανεώσιμηπηγήενέργειας,αγνοώνταςπροκλητικάτιςεπιπτώσειςτηςκλιματικήςαλλαγής και της απορρύθμισης του κλίματος.

Στην ορεινή περιοχή των Αγράφων και του Ασπροποτάμου, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ προκαλεί δυσανάλογαμεγάλεςπεριβαλλοντικέςβλάβεςσεσχέσημετηνελάχιστηπροσφοράτουςστο ηλεκτρικόισοζύγιο.Ταέργααυτάαπαιτούντηδημιουργίαφραγμάτωνυδροληψίαςκαιαγωγών προσαγωγής, οι οποίοι:

• Διακόπτουντονελεύθερορουτωνποταμώνκαιτωνρεμάτων,ακόμηκαιπολύκοντάστις πηγές τους, αλλοιώνοντας ανεπανόρθωτα τη φυσική παροχή του νερού.
• Προκαλούνσοβαρέςυδρομορφολογικέςαλλοιώσειςκαιυποβάθμισητηςπαρόχθιας βλάστησης και των δασικών εκτάσεων.
• Μειώνουνδραματικάταενδιαιτήματατηςαυτόχθονηςιχθυοπανίδαςκαιπροκαλούντη

 

θνησιμότητατωνπληθυσμώνλόγωτηςδραστικήςμείωσηςτηςπαροχήςτουνερούκατά τους θερινούς μήνες.

Υπότοπρίσματηςδιαφαινόμενηςλειψυδρίαςκαιτηςξηρασίαςπουαπειλείευρείεςπεριοχέςτης χώρας, η παρεμπόδιση της ελεύθερης ροής των ορεινών υδάτων για την παραγωγή ελάχιστης ηλεκτρικήςενέργειαςαποτελείμιαεξαιρετικάεπικίνδυνηπολιτική,ηοποίαέρχεταισεευθεία σύγκρουση με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ).

 

 

ΤοπιολογικήΑλλοίωση,ΑκουστικήΌχληση

Τοορεινότοπίοστονελλαδικόχώροχαρακτηρίζεταιαπόμιαμοναδική,μικρήςκλίμακας ποικιλομορφία,ηοποίααποτελείσημαντικόκοινωνικό,φυσικόκαιπολιτιστικόκεφάλαιο.ΤοΝέο Πλαίσιοαποτυγχάνειπλήρωςναπροστατεύσειαυτήτηδιάσταση,περιορίζονταςτηνέννοιατου τοπίου σε μια απλή εικόνα οπτικής όχλησης του παρατηρητή.

ΗπροστασίατουτοπίουστοΝέοΠλαίσιοεξαντλείταιστηθέσπισηαυθαίρετωνελάχιστων αποστάσεων των Α/Γ από θεσμοθετημένα σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (π.χ. 6κμ από παραδοσιακούςοικισμούς,0.8κμαπόπυρήνεςεθνικώνδρυμών).Ηπροσέγγισηαυτήαγνοείτη Σύμβαση της Φλωρεντίας (Ν. 3827/2010), σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί μια δυναμικήσυνιστώσατηςκοινωνικήςευημερίαςκαιτηςτοπικήςταυτότητας.

Οισύγχρονεςανεμογεννήτριες,μεσυνολικόύψοςπουαγγίζειήξεπερνάτα150μ,είναιορατές απόαποστάσειςδεκάδωνχιλιομέτρων.ΗτοποθέτησήτουςστιςκορυφογραμμέςτωνΑγράφων, που αποτελούν Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ), θα μετατρέψει μια περιοχή με ήπια τουριστικήανάπτυξησεβιομηχανικήζώνη,ακυρώνονταςτις“επενδύσεις”τωντοπικών κοινωνιών στην ήπια τουριστική ανάπτυξη.

Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά την παντελή απουσία ειδικών ορίων θορύβουγιατιςαιολικέςεγκαταστάσεις,παραπέμπονταςγενικάστιςκατευθυντήριεςοδηγίεςτου Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ο θόρυβος των σύγχρονων ανεμογεννητριών μεγάλου μεγέθουςπαρουσιάζειιδιαίτεραχαρακτηριστικάπουτονδιαφοροποιούναπόάλλεςπηγές περιβαλλοντικού θορύβου:

• Σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων και υποήχων (<20HZ): Οι υπόηχοι διαδίδονταισεμεγάλεςαποστάσειςκαισυνδέονταιμετηδιατάραξητουύπνουκαιάλλες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
• Φαινόμενοδιαμόρφωσηςπλάτους(amplitudemodulation):Ημεταβαλλόμενηένταση τουθορύβουπροκαλείέντονηενόχληση,ηοποίαδενλαμβάνεταιυπόψηαπότηθέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου.

Ηέλλειψηπλήρουςεπιστημονικήςσυναίνεσηςγιατουςμηχανισμούςαυτούςδενμπορείνα αποτελείλόγοαδράνειας.Σύμφωναμετηναρχήτηςπροφύλαξης,τοΝέοΠλαίσιοόφειλενα θεσπίσειαυστηράόριακαιμεγαλύτερεςαποστάσειςασφαλείαςαπότιςοικιστικέςπεριοχές.

 

ΠαντελήςΑπουσίαΠλαισίουΑπεγκατάστασηςκαιΔιαχείρισης Αποβλήτων

 

ΌσοναφοράτοκρίσιμοζήτηματηςαπομάκρυνσηςτωνεγκαταστάσεωνΑΠΕκαιτηςδιαχείρισης τωναποβλήτωντουςμετάτηνπάροδοτουχρόνουζωήςτους(20-25έτη),τοΝέοΠλαίσιο αποφεύγειναλάβειοποιοδήποτεδεσμευτικόμέτρο.Υιοθετώνταςτηναόριστηδιατύπωσηότι

«επιχειρείταιηδιαπραγμάτευσητωνόρωνκυρίωςμέσααπότηδιάγνωσητηςσημαντικότητάς τουςστηφάσηαδειοδότησης»,μετακυλύειτηνευθύνηστομέλλον.

Κάθε ανεμογεννήτρια απαιτεί τη θεμελίωση μιας βάσης από οπλισμένο σκυρόδεμα βάρους εκατοντάδων τόνων, η οποία εισχωρεί βαθιά στο υπέδαφος, καθώς και τη χρήση μη ανακυκλώσιμων συνθέτων υλικών στα πτερύγια. Η απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού όπωςπχυποχρεωτικέςεγγυητικέςεπιστολέςαποκατάστασηςαπότουςεπίδοξουςεπενδυτέςσημαίνει ότιμετάτηνολοκλήρωσητηςκερδοφορίαςτους,οιεταιρείεςειδικούσκοπούθααποχωρήσουν, αφήνονταςτιςβάσειςσκυροδέματοςκαιταγιγαντιαίαμεταλλικάκουφάριανασαπίζουνστις κορυφογραμμές των Αγράφων.

 

 

Τι λέμε εμείς

ΗεπιστημονικήκαιχωροταξικήαξιολόγησητουΝέουΠλαισίουγιατιςΑΠΕκαταδεικνύειότι, παράτηθεωρητικήυιοθέτησηαυστηρότερωνορίωνπροστασίας,οιπροτεινόμενεςρυθμίσεις λειτουργούνωςμέσονομιμοποίησηςτηςσυνεχιζόμενηςβιομηχανοποίησηςτωνβουνώνκαιτων ποταμιών.ΕιδικάγιατηνπεριοχήτωνΑγράφων,οιμεταβατικέςδιατάξειςαποτελούνμιαβόμβα σταθεμέλιατουφυσικούπεριβάλλοντος,καθώςεπιτρέπουντηνυλοποίησηέργωνεξαιρετικά καταστροφικών,ταοποίαέρχονταισεπλήρηαντίθεσημετιςσύγχρονεςπεριβαλλοντικές ανάγκες και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.

Η«πράσινημετάβαση»δενμπορείναεπιτευχθείμέσωτηςκαταστροφήςτουπεριβάλλοντοςτο οποίουποτίθεταιθέλειναπροστατέψει.ΗθυσίατωνΑγράφωνκαιτουπεριβάλλοντοςενγένει στο βωμό μιας χωρίς σχεδιασμό και βιομηχανοποιημένης ανάπτυξης ΑΠΕ δεν αποτελεί περιβαλλοντικήπολιτική,αλλάέναδιαρκέςέγκλημακατάτηςβιωσιμότηταςκαιτουμέλλοντος των επόμενων γενεών.

 

ΤοαυτονόητοαίτηματηςΒοιωτίαςκαιτηςΣτερεάςπουζητάνεαπαγόρευσηυποβολής αιτημάτων και υλοποίηση νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των έργω αποθήκευσης ηλεκτρικήςενέργειας,τωνέργωναντλησιοταμίευσης,τωνπλωτώνφωτοβολταϊκών,καθώςκαι τωνέργωνδιασύνδεσηςσευποσταθμούς,σεοποιοδήποτεστάδιοτηςαδειοδοτικήςδιαδικασίας κιανβρίσκονταιείναιαίτημαγιαόλητηχώρα.Δεθαεπιτρέψουμετηνπεραιτέρωκαταστροφή τουφυσικούπεριβάλλοντοςκαιτωνορεινώνκαιθαλάσσιωνοικοσυστημάτωνγιαναβγάλουνκι άλλα εκατομμύρια τα λόμπι της “πράσινης ενέργειας”!

 

Το-δήθεν-νέο“χωροταξικό”σαςθαμείνεισταχαρτιά!Στουςδρόμουςτηςπόληςκαισταχωριά μας,μέσακαιέξωαπότιςδικαστικέςαίθουσεςθασαςγίνειξεκάθαροπωςδεθαακουμπήσετε ούτε σπιθαμή γής, ούτε λίτρο νερού ! Να ανακληθούν τώρα πανελλαδικώς όλα τα αδειοδοτημένα έργα βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ! ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ Β.ΑΠΕ!

[ΔΗΜΗΤΡΑ ΛΟΗ]

Τα βουνά μας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της φυσικής, πολιτιστικής και ιστορικής μας κληρονομιάς. Είναι τόποι μοναδικής ομορφιάς, καταφύγια άγριας ζωής και πνεύμονες ζωής για τις τοπικές κοινωνίες. Για τον λόγο αυτό, τάσσομαι εναντίον της μαζικής εγκατάστασης ανεμογεννητριών στις ορεινές περιοχές.
Πρώτα απ’ όλα, θεωρώ ότι η αλλοίωση του φυσικού τοπίου είναι τεράστια. Οι κορυφογραμμές που για αιώνες παρέμεναν ανέγγιχτες μετατρέπονται σε βιομηχανικές ζώνες, με γιγάντιες μεταλλικές κατασκευές, δρόμους διάνοιξης και εκτεταμένες παρεμβάσεις στο περιβάλλον. Η φυσική ομορφιά των βουνών, που αποτελεί κοινό αγαθό για όλους, θυσιάζεται στο όνομα μιας ανάπτυξης που συχνά δεν λαμβάνει υπόψη την πραγματική αξία του τοπίου.
Επιπλέον, υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για τις επιπτώσεις στα οικοσυστήματα. Πολλά ορεινά συγκροτήματα φιλοξενούν σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας, καθώς και μεταναστευτικά πουλιά που κινδυνεύουν από την παρουσία των ανεμογεννητριών. Η διάνοιξη δρόμων και οι εκσκαφές προκαλούν κατακερματισμό των οικοτόπων και διαταράσσουν την ισορροπία της φύσης.
Ένας ακόμη λόγος είναι ότι οι τοπικές κοινωνίες συχνά δεν έχουν ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που λαμβάνονται για τον τόπο τους. Οι κάτοικοι που ζουν καθημερινά με το βουνό και εξαρτώνται από αυτό για τον τουρισμό, την κτηνοτροφία ή άλλες δραστηριότητες, βλέπουν πολλές φορές να παραμερίζονται οι ανησυχίες τους.
Αναγνωρίζω πλήρως την ανάγκη μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας και τη σημασία της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, πιστεύω ότι η πράσινη ανάπτυξη δεν πρέπει να γίνεται εις βάρος των τελευταίων παρθένων φυσικών περιοχών. Η προστασία του περιβάλλοντος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται καταστρέφοντας ένα άλλο κομμάτι του. Χρειάζεται καλύτερος σχεδιασμός, αξιοποίηση ήδη υποβαθμισμένων εκτάσεων και σεβασμός στη φυσική κληρονομιά. Πράσινη ανάπτυξη είναι τα δάση μας κ όχι η καταστροφή τους!
Τα βουνά μας δεν είναι απλώς χώροι προς εκμετάλλευση. Είναι η ταυτότητά μας, η ιστορία μας και η παρακαταθήκη που θα αφήσουμε στις επόμενες γενιές. Γι’ αυτό θεωρώ ότι οφείλουμε να τα προστατεύσουμε και να αναζητήσουμε λύσεις που συνδυάζουν την ενεργειακή πρόοδο με τον σεβασμό προς τη φύση.
Τα βουνά δεν είναι απλώς κομμάτια γης πάνω στον χάρτη. Είναι η μνήμη, η ψυχή και η κληρονομιά του τόπου μας. Η προστασία τους δεν είναι ευθύνη όλων μας! Χρωστάμε στα παιδιά μας να τους αφήσουμε βουνά και δάση! Οχι κουφάρια ανεμογεννητριών κ άγονη γη!

[Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία]

Σχολιασμός της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας

 Γενικά Σχόλια

• Το Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) δημοσιεύεται με τεράστια και αδικαιολόγητη καθυστέρηση, με αποτέλεσμα να έχουν ήδη διαμορφωθεί τετελεσμένα με εξαιρετικά αρνητικό πρόσημο για το φυσικό περιβάλλον της χώρας και με την κατάσταση να αναμένεται συνεχώς επιδεινούμενη, εφόσον παραμείνουν οι απαράδεκτες προβλέψεις – «παράθυρα» για τα έργα που μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί προς αδειοδότηση. Με τη δημοσίευση, μάλιστα, του σχεδίου κατέστη απολύτως σαφές πως η καθυστέρηση αυτή ήταν απολύτως σκόπιμη και όχι απόρροια κάποιας εκλεπτυσμένης και σε βάθος ανάλυσης δεδομένων, καθώς το περιεχόμενο της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικής Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) και της μελέτης Δέουσας Εκτίμησης (ΔΕ) είναι τόσο ανεπαρκές σε ανάλυση και ποιότητα, που κάλλιστα θα μπορούσε να είχε ολοκληρωθεί εντός ενός εξαμήνου – και όχι να έχουν περάσει σχεδόν 6 χρόνια.
• Η σχετική ανακοίνωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) αποτελεί στην πράξη μια «ομολογία ενοχής», ότι όλα αυτά τα χρόνια η πρόοδος που εκτυλισσόταν στην ανάπτυξη των ΑΠΕ γινόταν χωρίς κανόνες και σχεδιασμό, χωρίς να διασφαλίζεται η ορθολογική εγκατάσταση των ΑΠΕ, η προστασία του περιβάλλοντος και η δίκαιη κατανομή των ωφελειών. Με λίγα λόγια, το «θαύμα» των ΑΠΕ που επικαλείται το ΥΠΕΝ είναι χτισμένο σε απολύτως σαθρά θεμέλια και έχει επιτευχθεί εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος και των αναγκών των τοπικών κοινωνιών.
• Όπως ήταν αναμενόμενο, το ΥΠΕΝ αποφεύγει να κάνει έστω και την παραμικρή αναφορά στο γεγονός ότι η αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ ήταν υποχρεωτική προκειμένου να μην οδηγηθεί η Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Πιο συγκεκριμένα, εδώ και 12 χρόνια (από το 2014) η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ανοίξει φάκελο παραβίασης της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για το περιβάλλον όσον αφορά την ανάπτυξη αιολικών σταθμών (ΑΣΠΗΕ) εντός των περιοχών NATURA, ενώ το 2023 απεστάλη από την Επιτροπή και αιτιολογημένη γνώμη (reasoned opinion) προς την Ελλάδα για άμεση συμμόρφωση. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρατεθεί για μία άλλη φορά εδώ η ακριβής διατύπωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην εν λόγω αιτιολογημένη γνώμη:

 «…το υφιστάμενο σχέδιο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το οποίο ονομάζεται «Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας», είχε εγκριθεί χωρίς να έχει προηγουμένως διενεργηθεί τέτοια (σ.σ. δέουσα) εκτίμηση. Αυτό σημαίνει ότι εγκρίνονται βάσει του σχεδίου έργα που δεν συμμορφώνονται με την ενωσιακή νομοθεσία».

 Σημειώνεται, βέβαια, πως η παραπάνω εξέλιξη και κλιμάκωση δεν προήλθε αυτοβούλως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά προκλήθηκε κατόπιν σωρείας καταγγελιών προς την Επιτροπή για την ανάπτυξη των αιολικών ΑΣΠΗΕ στην Ελλάδα, μεταξύ των οποίων και η καταγγελία των περιβαλλοντικών οργανώσεων Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης και ΚΑΛΛΙΣΤΩ. Συμπερασματικά, το ΥΠΕΝ στην ουσία «ποιεί την ανάγκη φιλοτιμία» όταν υποστηρίζει πως η αναθεώρηση γίνεται από «σεβασμό στο περιβάλλον και μέριμνα για τις τοπικές κοινωνίες».

• Οι περιορισμοί που θέτει το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ φαίνονται με την πρώτη ματιά «αυστηροί», αλλά αυτό συμβαίνει αποκλειστικά επειδή συγκρίνεται αναπόφευκτα με το ισχύον Χωροταξικό Πλαίσιο, το οποίο δεν περιλάμβανε πρακτικά καμία πρόνοια για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Στην πραγματικότητα, όταν οι ρυθμίσεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ θεωρηθούν αυτοτελώς και λαμβάνοντας υπόψη την περιβαλλοντική υποβάθμιση που έχει ήδη συντελεστεί από την εφαρμογή του ισχύοντος Χωροταξικού, είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι αυτές παραμένουν ανεπαρκείς για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος από βαριές βιομηχανικές δραστηριότητες, όπως είναι η πλειονότητα των έργων ΑΠΕ.
• Δεν είναι δυνατόν, επίσης, παρά να στηλιτευτεί η διαρκής άρνηση του ΥΠΕΝ, σε βαθμό εμμονής πλέον, να χρησιμοποιηθούν στην χωροταξική πολιτική για τις ΑΠΕ επιστημονικά εργαλεία, όπως οι χάρτες ευαισθησίας άγριας ζωής, που χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε άλλες (όχι μόνο ευρωπαϊκές) χώρες. Παρά το γεγονός πως υπήρχε πολύς διαθέσιμος χρόνος από το 2020 να εκπονηθούν χάρτες ευαισθησίας για είδη που επιβεβαιωμένα είναι ιδιαιτέρως ευαίσθητα στην εγκατάσταση έργων ΑΠΕ (π.χ. γύπες – αρπακτικά, νυχτερίδες, μεγάλα θηλαστικά για ΑΣΠΗΕ, είδη ψαριών και αμφιβίων για τους ΜΥΗΕ, υδρόβια και παρυδάτια πουλιά για ΦΣΠΗΕ), το ΕΧΠ-ΑΠΕ όχι απλά δεν περιέλαβε μία τέτοια εργασία κατά τη διαδικασία εκπόνησης, αλλά δεν αξιοποίησε ούτε καν χάρτες ευαισθησίας ήδη διαθέσιμους από προγράμματα διατήρησης της Φύσης και επιστημονικές δημοσιεύσεις για ευαίσθητα είδη (Μαυρόγυπας, Όρνιο, Καφέ Αρκούδα). Με δεδομένη την παραπάνω τεράστια ανεπάρκεια του ΕΧΠ-ΑΠΕ, φυσικά θα ήταν ουτοπικό να περιμένουμε να λάβουν υπόψη οι μελετητές (όπως φυσικά όφειλαν) τα θεσμοθετημένα με Υπουργικές Αποφάσεις (ΥΑ) Σχέδια Δράσης για είδη κοινοτικής προτεραιότητας ευαίσθητα σε επιπτώσεις από έργα ΑΠΕ, όπως οι γύπες, τα αυτόχθονα είδη πέστροφας, το Αγριόγιδο, η Καφέ Αρκούδα, η πεταλούδα Απόλλωνας κ.ο.κ.
• Η πρόβλεψη, στις μεταβατικές διατάξεις, πως όλα τα έργα με «τυπική πληρότητα φακέλου» μέχρι τις 20.5.2026 δεν υπόκεινται στις ρυθμίσεις του νέου Χωροταξικού είναι απαράδεκτη και προκαλεί τεράστια στρέβλωση, καθώς ο όγκος των έργων που βρίσκεται σε αυτό το στάδιο είναι τόσο μεγάλος που είναι δυνατόν να υπερδιπλασιαστεί η εγκατεστημένη ισχύς σε ΑΠΕ μόνο με έργα που θα αδειοδοτηθούν με το – κατά τα αναφερθέντα από το ΥΠΕΝ και την Ευρωπαική Επιτροπή – «προβληματικό, χωρίς κανόνες και σχεδιασμό» υφιστάμενο χωροταξικό καθεστώς. Αποτελεί, επίσης, απαράδεκτη «πρωτοτυπία» το γεγονός ότι έρχεται σε διαβούλευση το σχέδιο χωρίς να γνωρίζει το ενδιαφερόμενο κοινό επακριβώς πόσα έργα εντάσσονται σε αυτή την «γκρίζα ζώνη». Αυτό το σημαντικό έλλειμμα πληροφόρησης καθιστά ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη την οριζόντια εφαρμογή των νέων χωρικών περιορισμών σε όλα τα μη αδειοδοτημενα περιβαλλοντικά έργα μέχρι τις 20.5.2026 – τα οποία έργα, άλλωστε, έχουν συλλήβδην και οριζόντια ευνοηθεί από την τεράστια καθυστέρηση δημοσιοποίησης του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Συμπερασματικά, στη βάση του προτεινόμενου σχέδιού ΚΥΑ, απαιτούνται κατ’ ελάχιστο – και προτείνονται από την Ορνιθολογική – αλλαγές προς τις εξής κατευθύνσεις:

• Αυστηρότεροι χωρικοί περιορισμοί για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ με στόχο τη διασφάλιση της προστασίας – μη περαιτέρω υποβάθμισης του φυσικού περιβάλλοντος. Συμπερίληψη όλων των περιοχών NATURA και των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά (ΣΠΠ) ως περιοχών αποκλεισμού για την εγκατάσταση νέων έργων ΑΠΕ. Συμπερίληψη περιοχών εκτός προστατευόμενων περιοχών για είδη ευαίσθητα σε επιπτώσεις από έργα ΑΠΕ (όπως γύπες-αρπακτικά, νυχτερίδες, μεγάλα θηλαστικά, είδη ιχθυοπανίδας), όπως έχουν ήδη προκύψει ή θα προκύψουν από χαρτογράφηση ευαισθησίας.
• Οριζόντια εφαρμογή των νέων (ιδανικά αυστηρότερων από των ήδη προτεινόμενων) χωρικών ρυθμίσεων για όλα τα μη αδειοδοτημένα έργα, δηλαδή έργα που δεν έχουν λάβει ΑΕΠΟ ή ΠΠΔ μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης του Χωροταξικού Πλαισίου (20.5.2026).
• Εξαίρεση περιοχών – δημοτικών ενοτήτων που έχουν επιβαρυνθεί δυσανάλογα μέχρι σήμερα με εγκατάσταση έργων ΑΠΕ (Εύβοια, Βοιωτία, Θράκη, Θεσσαλία κ.α.)

Στη συνέχεια ακολουθεί εξειδικευμένος και αναλυτικός σχολιασμός επί συγκεκριμένων στοιχείων – προβλέψεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

<u>Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικής Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) και μελέτη Δέουσας Εκτίμησης (ΔΕ)</u>

Αρχικά, η πρώτη σκέψη που αναπόφευκτα γεννάται από την επισκόπηση των δύο τευχών είναι η συσχέτιση του πενιχρού σε ποιότητα και απολύτως ανεπαρκούς σε περιεχόμενο αποτελέσματος σε σχέση με τον χρόνο που έχει παρέλθει από την ανάθεση της μελέτης, δηλαδή τα 5,5 χρόνια. Πραγματικά, πρόκειται για μελέτες που, στη μορφή που εμφανίζονται, θα μπορούσαν κάλλιστα να ολοκληρωθούν σε διάστημα 6 μηνών. Παρά, λοιπόν, το γεγονός ότι υπήρχε μεγάλο διαθέσιμο χρονικό διάστημα για την ολοκλήρωση του συνόλου της μελέτης, αυτό δεν αξιοποιήθηκε για να χρησιμοποιηθούν σύγχρονα αξιόπιστα επιστημονικά εργαλεία, όπως οι χάρτες ευαισθησίας άγριας ζωής, κατεύθυνση που υποστηρίζεται τόσο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όσο και από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρησης της Βιοποικιλότητας (IUCN). Και αν το να περιμένει κανείς να παραχθούν νέοι χάρτες ευαισθησίας μέσα από τη διαδικασία μελέτης εκπόνησης του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ μπορεί να θεωρηθεί πολύ προχωρημένο για τα δεδομένα της Ελλάδας, το να αγνοούνται προκλητικά χάρτες ευαισθησίας που είναι διαθέσιμοι μέσω επιστημονικών δημοσιεύσεων και παραδοτέων ευρωπαϊκών προγραμμάτων Διατήρησης της Φύσης υποδηλώνει μόνο εμπάθεια, εμμονή και σκοπιμότητα. Η προσέγγιση μπορεί κάλλιστα να αποδοθεί και στα δύο συμβαλλόμενα μέρη της μελέτης, δηλαδή το ΥΠΕΝ και τον ανάδοχο του έργου. Από τη μία, το ΥΠΕΝ έχει επανειλημμένα επιδείξει «αλλεργία» απέναντι στους χάρτες ευαισθησίας: για παράδειγμα αφαίρεσε τους χάρτες ευαισθησίας για την Καφέ Αρκούδα από την Υπουργική Απόφαση έγκρισης του σχετικού Σχεδίου Δράσης, ενώ στον πρόσφατο Νόμο 5299/2026 (ΦΕΚ 67/Α/5-5-2026), με τον οποίο ενσωματώθηκε η ευρωπαϊκή οδηγία RED III, αφαιρέθηκε το εδάφιο της οδηγίας που έκανε λόγο για τη χρήση χαρτών ευαισθησίας κατά τη διαδικασία καθορισμού των περιοχών επιτάχυνσης ΑΠΕ. Από την άλλη, το ανάδοχο μελετητικό σχημα έχει επανειλημμένα αποπειραθεί να «αποδυναμώσει» την χαρτογράφηση ευαισθησίας για το όρνιο σε μελέτες Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) για ΑΣΠΗΕ, φυσικά με ασθενέστατα επιχειρήματα που αντικρούστηκαν σε όλες τις περιπτώσεις, οπότε είχε κάθε (ιδιοτελή) λόγο να μην κάνει χρήση χαρτών ευαισθησίας. Το μόνο που καταφέρνουν στο τέλος, ωστόσο, και τα δύο μέρη είναι να απαξιώνουν μία πολύ σημαντική διαδικασία και ουσιαστικά να «μικραίνουν» την Ελλάδα σε επίπεδο πολύ χαμηλότερο από τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο σε αντίστοιχες διαδικασίες, απλά και μόνο για να εξυπηρετηθούν προσωπικές εμμονές και σκοπιμότητες.

Κατόπιν των παραπάνω, δεν προξενεί εντύπωση αλλά αποτελεί εξόφθαλμη και πολύ σοβαρή παράλειψη ότι δεν γίνεται ούτε καν αναφορά (πόσο μάλλον να ληφθούν υπόψη, ως υπήρχε η υποχρέωση) στα θεσμοθετημένα με Υπουργικές Αποφάσεις Σχέδια Δράσης (ΣΔ) για είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος, πολλά εκ των οποίων ειδών εμφανίζουν ιδιαίτερη ευαισθησία σε επιπτώσεις από την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ. Από τα μέχρι σήμερα θεσμοθετημένα ΣΔ, οι προβλέψεις και τα δεδομένα για τουλάχιστον 7 εξ αυτών που αφορούν είδη ευαισθητα σε ανάπτυξη έργων ΑΠΕ (Ασπροπάρης, πολύ-ειδικό ΣΔ για Όρνιο-Μαυρόγυπα-Γυαπετό, Καφέ Αρκούδα, πεταλούδα Απόλλων, Αγριόγιδο, αυτόχθονα είδη πέστροφας, πολυ-ειδικό ΣΔ για 10 είδη χειρόπτερων) θα έπρεπε να ενσωματωθούν στην ανάλυση του ΕΧΠ-ΑΠΕ και να υπάρξουν σχετικές πρόνοιες. Είναι πραγματικά εξοργιστικό να διαπιστώνει κανείς πως σε χωροταξικό σχέδιο που δημοσιοποιεί το ΥΠΕΝ να απουσιάζουν πλήρως αναφορές και στοιχεία από άμεσα σχετιζόμενες Υπουργικές Αποφάσεις του ίδιου του ΥΠΕΝ, οι οποίες μάλιστα προβλέπουν ρητά να ενσωματώνονται οι ανάγκες διατήρησης των ειδών σε εθνικές και περιφερειακές πολιτικές (για παράδειγμα, στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα πτωματοφάγα είδη ορνιθοπανίδας περιλαμβάνεται στους ειδικότερους στόχους «Η θεσμική ενσωμάτωση της διατήρησης των γυπών σε εθνικές και περιφερειακές πολιτικές κατά προτεραιότητα σε περιοχές του Δικτύου ΝATURA 2000»).

Από την εξέταση, επίσης, των ΣΜΠΕ – μελέτης ΔΕ προκύπτει ξεκάθαρα ότι αυτές δεν έχουν συνυπολογίσει στην εκτίμηση των επιπτώσεων κανένα σενάριο σχετικά με την τύχη των έργων που έχουν υποβληθεί για αδειοδότηση και εκκρεμεί η ολοκλήρωσή τους. Η όλη ανάλυση εμφανίζεται να γίνεται χωρίς να λαμβάνεται καθόλου υπόψη το ενδεχόμενο να αδειοδοτηθούν και να υλοποιηθούν τα έργα της «γκρίζας ζώνης», όπως προκύπτει και από το παρακάτω απόσπασμα (σελ. 128):

Με τον αναθεωρημένο σχεδιασμό του ΕΧΠ λοιπόν, οι πιέσεις στους στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura και οι επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα είναι μικρές και πολύ μικρότερες από αυτές με το υφιστάμενο ΕΧΠ. Συνυπολογίζοντας και τα λοιπά μέτρα του νέου ΕΧΠ, αλλά και τα μέτρα της ΣΜΠΕ και της παρούσας, προκύπτει με σημαντική βεβαιότητα, ότι η ακεραιότητα των τόπων προστασίας του δικτύου και οι στόχοι διατήρησης δεν θα θιγούν σημαντικά.

Όπως αναφέρθηκε, ωστόσο, και προηγουμένως, υπάρχει ένα πολύ σημαντικός όγκος έργων με «έλεγχο τυπικής πληρότητας», για τα οποία η τρέχουσα πρόβλεψη είναι να μην υπόκεινται στις ρυθμίσεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ και ενδέχεται να αδειοδτηθούν. Σε αυτή την περίπτωση, γίνεται απολύτως κατανοητό πως η παραπάνω «διαπίστωση» της μελέτης ΔΕ δεν έχει την παραμικρή αξιοπιστία και η δήθεν «σημαντική βεβαιότητα ότι η ακεραιότητα των τόπων προστασίας του δικτύου και οι στόχοι διατήρησης δεν θα θιγούν σημαντικά» είναι παντελώς ανυπόστατη. Αντί να καταφεύγει σε επιπόλαιες μεγαλοστομίες, η μελέτη ΔΕ θα έπρεπε να αναφέρει επακριβώς πόσα και ποια έργα, σε ποιες θέσεις και με πόση συνολική ισχύ βρίσκονται σε αυτή τη «γκρίζα ζώνη» και να γίνει εκτίμηση των επιπτώσεων με βάση αληθοφανή σενάρια (π.χ. υλοποίηση Χ ποσοστού αυτών των έργων και σε τόσες περιοχές NATURA). Ελλείψει αυτής της ανάλυσης, η μελέτη ΔΕ παραμένει σε ένα «μαθητικό» επίπεδο του τύπου «οι ρυθμίσεις είναι πιο αυστηρές, αρά θα ωφεληθεί το περιβάλλον», το οποίο όμως απέχει έτη φωτός από τις απαιτήσεις που οφείλει να έχει μία τέτοια διαδικασία.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει, επίσης, και με τα μέτρα μετριασμού που «προτείνει» η μελέτη ΔΕ, τα οποία παρατίθενται ξερά ως χρυσές λύσεις, χωρίς παραπομπές τεκμηρίωσης και χωρίς καμία ποσοτική ανάλυση. Η μελέτη βρίθει γενικών και μη στοιχειθετημένων αναφορών όπως η ακόλουθη (σελ. 180):

Με την λήψη κατάλληλων μέτρων, όπως η τοποθέτηση αποτρεπτικών παραγόντων ή η σήμανση των πτερυγίων της Α/Γ με τη χρήση διακριτών χρωμάτων ώστε να είναι πιο ευδιάκριτες από τα πουλιά, οι επιπτώσεις μπορούν να αποφευχθούν και να περιοριστούν

Η μελέτη ΔΕ αυθαίρετα και χωρίς καμία καν παραπομπή τεκμηρίωσης έχει «καταλήξει» πως «η σήμανση των πτερυγίων της Α/Γ με τη χρήση διακριτών χρωμάτων» είναι ένα αποτελεσματικό μέτρο μείωσης των προσκρούσεων πουλιών σε ανεμογεννήτριες, τη στιγμή που αυτή το πειραματικό μέτρο είναι ζήτημα αν έχει εφαρμοστεί σε περισσότερες από 2-3 περιπτώσεις! Ανάλογα, σε άλλο σημείο παρατίθεται ακόμα μία αυθαίρετη διαπίστωση (σελ. 180):

Από την άλλη, η αύξηση του μεγέθους συνοδεύεται από μείωση του πλήθους των Α/Γ, που εκτιμάται ότι μειώνει τον ενδεχόμενο αριθμό προσκρούσεων

Φυσικά ούτε εδώ παρατίθεται καμία παραπομπή τεκμηρίωσης και γίνεται επίκληση της απλοϊκής λογικής «λιγότερες ανεμογεννήτριες, μικρότερος κίνδυνος». Όπως έχει, ωστόσο, τεκμηριωθεί σε αρκετές περιπτώσεις (π.χ. ΑΣΠΗΕ σε Οξυά, Σκύρο κ.α.), η μείωση του αριθμού των ανεμογεννητριών με διατήρηση της συνολικής ισχύος  οδηγεί σε σημαντική αύξηση της συνολικής επιφάνειας σάρωσης των ανεμογεννητριών ενός δεδομένου ΑΣΠΗΕ, δηλαδή αύξηση της επιφάνειας εντός της οποίας μία πτήση μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Αυτό το γεγονός καθιστά από μόνο του ελάχιστα αξιόπιστη την παραπάνω διατύπωση, εφόσον δεν υπάρχουν στοιχεία να το πιστοποιήσουν και λαμβάνοντας υπόψη την ήδη γνωστή πληροφορία ότι, με βάση την οικολογία των πουλιών μίας περιοχής, η χωροθέτηση των ανεμογεννητριών ενός ΑΣΠΗΕ μπορεί να είναι πιο σημαντική παράμετρος επιπτώσεων και από τον αριθμό τους.

Συμπερασματικά, με βάση τις πιο πάνω ενδεικτικές αναφορές, θεωρούμε πως η ΣΜΠΕ – μελέτη ΔΕ του ΕΠΧ-ΑΠΕ είναι ιδιαίτερα ανεπαρκής σε επιστημονική τεκμηρίωση, επιφανειακή και απλοϊκή ως προς τις αναλύσεις και διαπιστώσεις της, συνολικά μέτριας προς χαμηλής ποιότητας και οπωσδήποτε ιδιαίτερα αναντίστοιχης της σημασίας και του ειδικού βάρους ενός Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

 

<u>Σχέδιο ΚΥΑ ΕΧΠ-ΑΠΕ</u>

Στη συνέχεια σχολιάζονται οι εξής επιλεγμένες προβλέψεις του ΕΧΠ-ΑΠΕ:

• Αποκλείεται η χωροθέτηση αιολικών ιδίως εντός των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), εκτός εάν, σωρευτικώς, επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec, σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που τηρείται από την Ρ.Α.Α.Ε.Υ.

Οι αιολικοί σταθμοί αποτελούν δραστηριότητα η οποία είναι ασύμβατη με την προστασία της ορνιθοπανίδας εντός των περιοχών που έχουν οριστεί για την προστασία των πουλιών, δηλαδή τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του Δικτύου NATURA, αλλά και των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά (ΣΠΠ) – Important Bird Areas (ΙΒΑ), οι οποίες αποτελούν το επιστημονικό υπόβαθρο για τον καθορισμό των ΖΕΠ. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε πως στα Τυποποιημένα Έντυπα Δεδομένων (ΤΕΔ) – Standard Data Forms (SDF) των περιοχών NATURA – ΖΕΠ, η Απειλή/Πίεση «Παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας» καθορίζεται ως Υψηλής ή Μέτριας Σημαντικότητας στο 88% των ΖΕΠ (182 από τις 207). Παράλληλα, εντός των ΖΕΠ εμπίπτουν ήδη συνολικά 860 ανεμογεννήτριες σε καθεστώς άδειας λειτουργίας – άδειας εγκατάστασης (στοιχεία Οκτωβρίου 2025), δηλαδή 23,1 % όλων των ανεμογεννητριών σε καθεστώς άδειας λειτουργίας – άδειας εγκατάστασης στην Ελλάδα, ενώ οι αντίστοιχοι αριθμοί για τις ΣΠΠ είναι 1042 α/γ (29,2% του συνόλου). Τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα έχει ήδη επιβαρύνει δυσανάλογα και υποβαθμίσει τη συνολική κατάσταση του δικτύου των ΖΕΠ/ΣΠΠ στη χώρα. Κατά συνέπεια, η οριζόντια απαγόρευση εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε ΖΕΠ και ΣΠΠ είναι επιβεβλημένη, χωρίς αστερίσκους και παράθυρα που δεν έχουν κανένα επιστημονικό έρεισμα και δεν συμβαδίζουν με το όλο σκεπτικό της προωθούμενης αναθεώρησης. Πράγματι, η σωρευτική προϋπόθεση που εισάγει το σχέδιο δεν έχει στέρεα λογική, καθώς προτάσσει το κριτήριο της απόδοσης ενός ΑΣΠΗΕ (και επομένως της οικονομική απόδοσης για τον φορέα του έργου) από την προστασία της Φύσης και κατά την κρίση μας «φωτογραφίζει» συγκεκριμένες περιοχές με αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον, όπως οι ΖΕΠ της Εύβοιας και της Θράκης. Παράλληλα, δεδομένου ότι η προσέγγιση των διαφόρων ΕΠΜ ως προς τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων δεν είναι ενιαία αλλά εμφανίζει σημαντικές αποκλίσεις (π.χ. η ΕΠΜ Θεσσαλίας πρακτικά επιτρέπει τη χωροθέτηση ΑΠΕ σχεδόν στο 90% της έκτασης των περιοχών NATURA της Περιφέρειας!),  η προϋπόθεση που τίθεται εδώ δεν διασφαλίζει επ’ ουδενί την απαιτούμενη προστασία για τις ΖΕΠ.

Σε κάθε περίπτωση, απαιτείται διόρθωση της φράσης ως προς το αιολικό δυναμικό και να προστεθεί ο προσδιορισμός «μεσοσταθμικά» για να αποφευχθούν παρερμηνείες εκ του πονηρού.

Επιπρόσθετα, όσον αφορά τις Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (ΣΠΠ), αυτές πρέπει να αποτελέσουν επίσης περιοχές αποκλεισμού εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ, καθώς αφενός αποτελούν την επιστημονική βάση για τον καθορισμό των Ζωνών Ειδικής Προστασίας του Δικτύου NATURA, αφετέρου επειδή, σύμφωνα με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ 1542/2017), οι ΣΠΠ που δεν έχουν χαρακτηριστεί πρέπει να απολαμβάνουν και αυστηρότερη προστασία από τις ΖΕΠ, καθώς πληρούν τα κριτήρια για κήρυξη ως ΖΕΠ αλλά δεν απολαμβάνουν αυτό το καθεστώς. Με βάση αυτό το σκεπτικό, άλλωστε, έχει εξισωθεί το καθεστώς των ΣΠΠ με των ΖΕΠ κατά την αδειοδότηση των έργων ΑΠΕ (υπάρχει κοινή υποχρέωση εκπόνησης και υποβολής Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης).

 

• Αποκλείεται η χωροθέτηση αιολικών ιδίως εντός των νησιών με έκταση μικρότερη από 300 τ.χλμ., εκτός εάν εξυπηρετούνται αποκλειστικώς δημόσιες υποδομές (π.χ. εγκαταστάσεις αφαλάτωσης) ή κρίνεται αναγκαίο για την ασφάλεια του συστήματος, ανεξαρτήτως ιδιοκτησιακού καθεστώτος της εγκατάστασης

Αρχικά, η συγκεκριμένη πρόβλεψη χρειάζεται αναλυτική επεξήγηση σε σχέση με τις εξαιρέσεις που θέτει, καθώς έχει παρατηρηθεί πολλές φορές να διαστέλλεται αυθαίρετα η ερμηνεία διάφορων όρων, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση οι «δημόσιες υποδομές» και  η «ασφάλεια του συστήματος». Απαιτείται να υπάρξει σαφής διευκρίνιση-αναφορά των περιπτώσεων που εμπίπτουν σε αυτές τις εξαιρέσεις.

Όσον αφορά τα νησιά άνω των 300 τ.χλμ., αν και μεγαλύτερου μεγέθους δεν παύουν να συνεχίζουν να παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά και τους περιορισμούς  της νησιωτικότητας, όπως και τα μικρότερα νησιά, κατά συνέπεια δεν δικαιολογείται η απουσία οποιασδήποτε πρόβλεψης για αυτά σε σχέση με την εγκατάσταση αιολικών σταθμών. Καθώς είναι γνωστό πως υπάρχουν φαραωνικά σχέδια για εγκατάσταση μεγάλου αριθμού ανεμογεννητριών στα νησιά του Βόρειου Αιγαίου και των Κυκλάδων (Λέσβος, Λήμνος, Χίος, Ικαρία, Άνδρος, Νάξος), η συγκεκριμένη διάταξη αφήνει εντελώς απροστάτευτα τα νησιά αυτά από την υλοποίηση έργων που θα αλλοιώσουν μόνιμα τον χαρακτήρα και το εύθραυστο φυσικό τους περιβάλλον. Για τα νησιά άνω των 300 τ.χλμ. θα πρέπει να επιτρέπεται η εγκατάσταση ΑΠΕ μόνο προς την κατεύθυνση της ενεργειακής αυτονομίας των νησιών, στη βάση συγκεκριμένων μελετών επί των ενεργειακών αναγκών τους.

 

• Τυχόν παρέκκλιση από τις περιοχές αποκλεισμού, εφ’ όσον έχει προβλεφθεί ειδικότερη επιφύλαξη, πρέπει να τεκμηριώνεται επαρκώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκτίμησης.

Η συγκεκριμένη φράση πρέπει οπωσδήποτε να απαλειφθεί χωρίς καμία υποσημείωση και να είναι απολύτως σαφές πως καμία παρέκκλιση δεν επιτρέπεται από τις περιοχές αποκλεισμού. Η φράση «πρέπει να τεκμηριώνεται επαρκώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκτίμησης» συνοψίζει μία από τις μεγαλύτερες παθογένειες της ελληνικής Διοίκησης, ότι μπορεί το οποιοδήποτε στέλεχος της Διοίκησης να κρίνει με υποκειμενικά (ενδεχομένως και ιδιοτελή) κριτήρια ως «επαρκή» την τεκμηρίωση που παράσχει κάποιος φορέας εκμετάλλευσης ΑΠΕ και να ορίσει ως αποδεκτή την παρέκκλιση από τις περιοχές αποκλεισμού. Η συμπερίληψη της συγκεκριμένης πρόβλεψης ευνοεί την αδιαφάνεια, τη διενέργεια δοσοληψιών και αποτελεί περίπτωση κακής νομοθέτησης.

 

• «Επιπρόσθετα, δίδονται οι παρακάτω κατευθύνσεις … καθώς και η γενικότερη υποβάθμιση του περιβάλλοντος».

Οι «κατευθύνσεις» που δίνονται σε αυτό το τμήμα του προσχεδίου ΚΥΑ είναι πραγματικά άνευ νοήματος όσο δεν υπάρχει πλήρης δεσμευτικότητα για την εφαρμογή τους. Η συσσωρευμένη εμπειρία από την ενασχόληση μας με το συγκεκριμένο ζήτημα εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια έντονης δραστηριότητας εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ στην Ελλάδα έχει αποδείξει ότι η Διοίκηση ούτε μπορεί, ούτε έχει τη διάθεση να επιβάλλει, αλλά και να ελέγξει και να διασφαλίσει την εφαρμογή αυτών των κατευθύνσεων από τους φορείς εκμετάλλευσης, που σε δεκάδες περιπτώσεις (με σχετική ασφάλεια θα μπορούσαμε να πούμε «σε όλες») αδιαφορούν πλήρως στο ελαχιστοποιήσουν την περιβαλλοντική υποβάθμιση και εστιάζουν στο να ελαχιστοποιήσουν το δικό τους κόστος.

 

• Η μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) η οποία εκπονείται για τα έργα εντός των περιοχών NATURA σύμφωνα με τη νομοθεσία, θα πρέπει να συνεκτιμά και την ύπαρξη σημαντικών περιοχών για τα πουλιά (ΣΠΠ). Για την περίπτωση χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εκτός του εθνικού συστήματος προστατευόμενων περιοχών, όπου εντοπίζεται σημαντική περιοχή για τα πουλιά (ΣΠΠ), θα πρέπει ο φάκελος της περιβαλλοντικής αδειοδότησης να περιλαμβάνει μελέτη η οποία θα εστιάζει στην ορνιθοπανίδα κατά τα πρότυπα της ΕΟΑ.

Εδώ επισημαίνεται (ως «καινοτομία»;) μία διάταξη που ισχύει εδώ και 10 χρόνια, καθώς βάσει του Νόμου 4296/2014 η εκπόνηση μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) για ΑΣΠΗΕ εντός ΣΠΠ, αλλά εκτός ΖΕΠ, είναι υποχρεωτική. Σε κάθε περίπτωση, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως η εξαίρεση των ΣΠΠ από εγκατάσταση αιολικών είναι επιβεβλημένη.

 

• ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ, ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΜΙΚΡΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ (ΜΥΗΕ)

Το προτεινόμενο σχέδιο είναι ιδιαιτέρως και αδικαιολόγητα ευνοϊκό για τα ΜΥΗΕ, τα οποία δεν υπολείπονται καθόλου σε περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η προστασία της ορεινής ζώνης και των προστατευόμενων περιοχών, που εισάγεται ως κριτήριο για τη χωροθέτηση για τις άλλες δύο τεχνολογίες (αιολικά, Φ/Β) πρέπει να ισχύσει ασφαλώς και για τα ΜΥΗΕ. Κατ’ αναλογία με τους περιορισμούς για τα αιολικά, πρέπει να υπάρξει υψομετρικός περιορισμός στην εγκατάσταση ΜΥΗΕ, με προτεινόμενο όριο τα 1.000 m, δηλαδή να μην υπάρχει δυνατότητα εγκατάστασης ΜΥΗΕ στα εξαιρετικά ευαίσθητα ορεινά ρέματα και φυσικά να προστατευτεί η ορεινή ζώνη από τα συνοδά έργα και παρεμβάσεις (π.χ. διανοίξεις δρόμων, τσιμεντοπαποθέσεις) που προκαλούν περιβαλλοντική αλλοίωση και υποβάθμιση. Αντίστοιχος περιορισμός θα πρέπει να υπάρξει και ως προς τις περιοχές NATURA, οι οποίες πρέπει να οριστούν ως περιοχές αποκλεισμού εγκατάσταση ΜΥΗΕ.

 

• Ορίζονται οι ακόλουθες περιοχές αποκλεισμού για τη χωροθέτηση ΜΥΗΕ, ως εξής:

2) Ζώνες απολύτου προστασίας της φύσης και ζώνες προστασίας της φύσης του ν. 1650/1986 όπως ισχύει, συμπεριλαμβανομένων των Υγροτόπων Διεθνούς Σημασίας (Υγρότοποι Ραμσάρ).

3) Μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, όπως οι τελευταίοι καθορίζονται στο από 12-6-2012 π.δ. (ΑΑΠ 229).

Για την αποτελεσματική προστασία των υγροτόπων Ραμσάρ και των νησιωτικών υγροτόπων είναι προφανές πως δεν επαρκεί να οριστούν μόνο οι υγροτοπικές εκτάσεις ως ζώνες αποκλεισμού, αλλά και τα υδάτινα σώματα (ποταμοί, ρέματα) τα οποία τροφοδοτούν τους υγρότοπους, καθώς έτσι κι αλλιώς εντός των υγροτόπων σπάνια υπάρχουν κατάλληλες συνθήκες ανάπτυξης ΜΥΗΕ. Ειδικά για τους μικρούς νησιώτικους υγρότοπους, η απαγόρευση εγκατάστασης ΜΥΗΕ στα υδάτινα σώματα που τους τροφοδοτούν πρέπει να είναι απόλυτη, καθώς σε αντίθετη περίπτωση, λόγω των εγγενών χαρακτηριστικών τους (μικρές ποσότητες νερού, σε ξηρές περιοχές), τίθεται σε κίνδυνο η ίδια η διατήρησή τους.

 

• ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ, ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Για τις μεμονωμένες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας δεν υπάρχει απολύτως καμία σκοπιμότητα να χωροθετούνται εντός προστατευόμενων περιοχών (περιοχών NATURA και ΣΠΠ), αλλά θα πρέπει να αποφεύγονται ακόμα και θέσεις με φυσική βλάστηση, αφού η χωροθέτησή τους δεν σχετίζεται με κάποιο χαρακτηριστικό του χώρου (αιολικό δυναμικό, υδάτινα σώματα). Η χωροθέτησή τους θα πρέπει να γίνεται σε αποκλειστικά σε διαταραγμένες – ημιφυσικές θέσεις, ιδανικά εντός θεσμοθετημένων περιοχών βιομηχανικής δραστηριότητας και φυσικά η διασύνδεσή τους με έργα ΑΠΕ θα πρέπει να είναι μέσω υπογειοποιημένων γραμμών, κατ’ ελάχιστο στα τμήματα που διέρχονται εντός περιοχών NATURA και ΣΠΠ.

 

• <u>ΤΕΛΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ</u>

9. Φάκελοι ΜΠΕ έργων που έχουν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες και έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως 20 Μαΐου 2026, συνεχίζουν να αξιολογούνται κατά τη διαδικασία έγκρισης ή μη της ΜΠΕ και έκδοσης ΑΕΠΟ, σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας.

Η παρούσα διάταξη αλλοιώνει πλήρως το πνεύμα και την ουσία όλης της αναθεώρησης του ΕΧΠ-ΑΠΕ, αφού «επιτρέπει» σε πολλές δεκάδες έργα για τα οποία εκκρεμεί η αδειοδότησή τους να αποδεσμευτούν από τους περιορισμούς που θέτει το σχέδιο. Αρχικά σημειώνεται ότι είναι εντελώς απαράδεκτο και αποτελεί τεράστιο έλλειμμα του σχεδίου το γεγονός ότι δεν παρατίθεται με ακρίβεια ο αριθμός των έργων και η συνολική ισχύς τους ανά τεχνολογία για τα οποία ισχύει αυτή η συνθήκη («έλεγχος πληρότητας έως 20 Μαΐου 2026»). Με αυτόν τον τρόπο, το ενδιαφερόμενο κοινό δεν μπορεί να γνωρίζει εάν πρόκειται για λίγες περιπτώσεις έργων χωρίς ουσιαστική επίδραση στο τελικό αποτέλεσμα ή αν πρόκειται (όπως είναι η πραγματικότητα) για έναν πολύ μεγάλο αριθμό έργων από όλες τις τεχνολογίες (η συνολική ισχύς των οποίων εκτιμάται ότι μπορεί να φτάνει ή να ξεπερνάει τα 10 GW!), τα οποία καθώς δεν υπόκεινται στις προβλέψεις του αναθεωρημένου σχεδίου καθιστούν τους καλούμενους «αυστηρούς περιορισμούς» άνευ πραγματικής ουσίας. Ανάμεσα στα έργα που έχουν περάσει «τυπικό έλεγχο πληρότητας» υπάρχουν δεκάδες περιπτώσεις τελματωμένων έργων λόγω παραλείψεων από τους φορείς εκμετάλλευσης ή/και έργα τα οποία έχουν απωλέσει τη Βεβαίωση Παραγωγού, για τα οποία όμως οι αδειοδοτούσες αρχές (κυρίως ΔΙΠΑ/ΥΠΕΝ και Αποκεντρωμένες Διοικήσεις) αδικαιολόγητα και ουσιαστικά αυθαίρετα έχουν αποφύγει να ολοκληρώσουν τη διαδικασία αδειοδότησης, μέσω απόρριψης του φακέλου. Με αυτόν τον τρόπο, παραμένουν ανοιχτά και σε καθεστώς «ελέγχου τυπικής πληρότητας» έργα που έχουν υποβληθεί 2 ή και περισσότερα χρόνια πριν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του τεράστιου ΑΣΠΗΕ ισχύος 300 MW στη νότια  Σκύρο, ένα νησί που λόγω μεγέθους (μικρότερο από 300 τ.χλμ.) εξαιρείται εφεξής από την εγκατάσταση ανεμογεννητριών, σύμφωνα με το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ. Ο φάκελος του συγκεκριμένου έργου υποβλήθηκε για αδειοδότηση το 2022, οπότε και ελέγχθηκε ως «τυπικά πλήρης» και στάλθηκε για γνωμοδοτήσεις από τις υπηρεσίες και βγήκε σε δημόσια διαβούλευση. Τους επόμενους μήνες εκδόθηκαν αρνητικές γνωμοδοτήσεις από ΟΦΥΠΕΚΑ και Διεύθυνση Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος και Βιοποικιλότητας του ΥΠΕΝ και ουσιαστικά από τον Μάιο του 2023 η διαδικασία αδειοδότησης είναι στάσιμη και παραμένει ανενεργή για περισσότερα από 3 χρόνια (δεν έχουν εκδοθεί νέες γνωμοδοτήσεις, ούτε η εταιρεία έχει υποβάλλει νέα στοιχεία). Αντί, όμως, η Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης (ΔΙΠΑ) του ΥΠΕΝ όλο αυτό το διάστημα να έχει βγάλει απόφαση απόρριψης του έργου, όπως θα ήταν λογικό με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα, κρατάει αδικαιολόγητα τον φάκελο αδειοδότησης «ανοιχτό», με  αποτέλεσμα το έργο τελικά να υπόκειται, εάν ισχύσει η εν λόγω πρόβλεψη, στο υφιστάμενο χωροταξικό καθεστώς.

Συμπερασματικά, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η συγκεκριμένη διάταξη, ως έχει, είναι απολύτως προβληματική και αποτελεί «δώρο» προς τους φορείς  εκμετάλλευσης και δεν συνάδει ούτε κατ’ ελάχιστο με το πνεύμα περί ανάγκης «κανόνων, σχεδιασμού και ισορροπίας» που ευαγγελίζεται το ΥΠΕΝ. Αντίθετα αφήνει ένα τεράστιο πεδίο για μετέπειτα μεθοδεύσεις και ρυθμίσεις που μπορεί να ευνοήσουν τους φορείς εκμετάλλευσης, όπως συνέβη πρόσφατα με τη νομοθετική ρύθμιση στον Νόμο 5299/2026 για αναβίωση αδειών παραγωγής για ΜΥΗΕ που έχουν παύσει, ενώ φορείς έργων ΑΠΕ, μάλιστα, έχουν ήδη θρασύτατα ζητήσει ήδη να προβλεφθεί η αναβίωση Βεβαιώσεων Παραγωγού στο ΕΧΠ-ΑΠΕ. Και για λόγους διαφάνειας και αξιοπιστίας, επομένως, η πρόβλεψη αυτή δεν δύναται να μείνει ως έχει.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι έργα για τα οποία δεν παρουσιάζεται κάποιο εμπόδιο στην  αδειοδότησή τους λαμβάνουν άδεια σε διάστημα μερικών μηνών, θεωρούμε ότι η διάταξη αυτή δεν μπορεί να έχει ισχύ για έργα για τα οποία ο «έλεγχος πληρότητας» έλαβε χώρα παραπάνω από 6 μήνες πριν την ημερομηνία δημοσιοποίησης του σχεδίου (20.12.2025): για τα έργα αυτά πρέπει να εκκινήσει διαδικασία μαζικής εκκαθάρισης – ολοκλήρωσης διαδικασιών αδειοδότησης, όπως για παράδειγμα η αυτόματα απόρριψη των έργων ΑΠΕ για τα οποία έχει ανακληθεί ή παυθεί η Βεβαίωση Παραγωγού, καθώς και έργα για τα οποία δεν έχει υπάρξει καμία κινητικότητα το τελευταίο τρίμηνο (θεωρείται πλέον ως ανενεργή η διαδικασία αδειοδότησης), με παράλληλο έλεγχο της συμβατότητάς τους με τις προβλέψεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ, διαδικασία που θα συντομεύσει την εκκαθάριση του τοπίου των ΑΠΕ, προς όφελος της προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Για τα έργα που υποβλήθηκαν εντός του τελευταίου εξαμήνου , πρέπει άμεσα να πραγματοποιηθεί έλεγχος συμβατότητας με τις προβλέψεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ και να τροποποιηθούν κατάλληλα οι αιτήσεις με αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης. Συνοπτικά, από τη στιγμή που η Διοίκηση αναγνωρίζει χωρίς υποσημειώσεις πως υπάρχει άμεση ανάγκη εφαρμογή αυστηρότερων χωρικών ρυθμίσεων για την ανάπτυξη των ΑΠΕ, δεν δικαιολογείται η εφεξής αδειοδότηση έστω και ενός έργου που δεν είναι συμβατό με αυτές τις ρυθμίσεις.

[ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΑΣ]

Ενστάσεις – Προτάσεις επί του σχεδίου «Αξιολόγηση και Αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ – ΑΠΕ) – Στρατηγική μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων» του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας κατόπιν της εισήγησης του Δημάρχου Καρύστου και Προέδρου της Επιτροπής Ενέργειας και Περιβάλλοντος της ΚΕΔΕ βάσει της οποίας η Επιτροπή ομόφωνα διαφωνεί με το υπό διαβούλευση σχέδιο

Η περίπτωση της υπερκορεσμένης Καρυστίας ως Σύμβολο της Άναρχης Χωροθέτησης ΑΠΕ
Με την παρούσα παρέμβαση ως Δήμος Καρύστου διαφωνούμε με το υπό διαβούλευση σχέδιο και καταθέτουμε τις θεσμικές και νομικές μας αντιρρήσεις, αιτούμενοι την άμεση τροποποίηση και συμπλήρωση συγκεκριμένων διατάξεων με βάση το Σύνταγμα, το Ενωσιακό Δίκαιο και την πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ).
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται με τεράστια και αδικαιολόγητη καθυστέρηση ετών, αφήνοντας πίσω του μια ήδη συντελεσμένη και μη αναστρέψιμη περιβαλλοντική καταστροφή στην Καρυστία. Η καθυστέρηση αυτή παραβιάζει ευθέως τη ρητή επιταγή του Άρθρου 5 παρ. 5 του Νόμου 4447/2016, ο οποίος επιβάλλει την αναθεώρηση Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων ανά πενταετία.
Η περίπτωση της Καρυστίας αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της άναρχης υπερσυγκέντρωσης ΒAΠΕ στην Ελλάδα. Η Νότια Εύβοια έχει μετατραπεί εδώ και χρόνια σε μια απέραντη «βιομηχανική ζώνη» παραγωγής ενέργειας, γεγονός που αναδεικνύει τις χρόνιες παθογένειες της έλλειψης σχεδιασμού. Αυτή τη στιγμή στον Δήμο Καρύστου είναι ήδη εγκατεστημένες 528 ανεμογεννήτριες, ενώ άλλες 195 έχουν άδεια παραγωγού και 68 βρίσκονται υπό αξιολόγηση.
Σήμερα, το ζήτημα της Νότιας Εύβοιας συμπυκνώνει ακριβώς τις τρεις μεγάλες συγκρούσεις που το νέο χωροταξικό φιλοδοξεί να ρυθμίσει:
Ανεμογεννήτριες σε Προστατευόμενες Περιοχές NATURA
Στον Δήμο Καρύστου, εκατοντάδες ανεμογεννήτριες έχουν εγκατασταθεί μέσα σε ευαίσθητα οικοσυστήματα και ζώνες προστασίας NATURA, όπως το εμβληματικό όρος Όχη. Οι επεμβάσεις αυτές (διανοίξεις τεράστιων δρόμων, εκσκαφές, δίκτυα μεταφοράς κλπ.) αλλοίωσαν ανεπανόρθωτα τη βιοποικιλότητα και τους βιοτόπους σπάνιων ειδών.
Το νέο πλαίσιο εισάγει περιορισμούς και απαγορεύσεις στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας NATURA, αναγνωρίζοντας έστω και αργά ότι η «πράσινη» ενέργεια δεν μπορεί να καταστρέφει το ίδιο το φυσικό περιβάλλον. Aφήνει όμως δυστυχώς «παράθυρα» για εγκατάσταση αιολικών σταθμών δίπλα σε προστατευόμενες περιοχές ή σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά.

Ισοπέδωση σε μεγάλα υψόμετρα (Άνω των 1.200 μέτρων)
Οι κορυφογραμμές του όρους ‘Οχη, που ξεπερνούν σε αρκετά σημεία τα 1.200 μέτρα, εχουν ήδη θηριώδεις κατασκευές που άλλαξαν μόνιμα το ανάγλυφο τους. Το νέο πλαίσιο θεσπίζει την οριζόντια απαγόρευση για νέα αιολικά έργα σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. ‘Ομως για την Καρυστία η ρύθμιση αυτή έρχεται αφού η υποβάθμιση έχει ήδη γίνει. Το γεγονός ότι το νέο χωροτάξικό δεν αγγίζει τις αδειοδοτημένες και προς αδειοδότηση βιομηχανικές αιολικές εγκαταστάσεις αναιρεί στην πράξη την απαγόρευση σε αυτά τα υψόμετρα.

Σύγκρουση με την Τουριστική και Οικονομική Ανάπτυξη
Η κτηνοτροφία και η μελισσοκομία έχουν δεχτεί μεγάλο πλήγμα λόγω της εκχέρσωσης χιλιάδων στρεμμάτων βοσκοτόπων και μελισσοτόπων. Σε αυτούς τους βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας απασχολούνται πάνω από 1.000 οικογένειες. Η Νότια Εύβοια διαθέτει επίσης τεράστιο τουριστικό εκτόπισμα (παραλίες, μονοπάτια, Δρακόσπιτα κλπ). Η οπτική και ακουστική όχληση από τις ανεμογεννήτριες που «αγγίζουν» τουριστικές ζώνες, οικισμούς και αρχαιολογικούς χώρους υποβάθμισε το τουριστικό προϊόν και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Καρυστία είναι ότι οι διατάξεις του νέου χωροταξικού δεν έχουν αναδρομική ισχύ. Αυτό σημαίνει ότι τα εκατοντάδες έργα που λειτουργούν ήδη ή έχουν λάβει οριστικές εγκρίσεις (πριν τη θεσμοθέτηση του νέου πλαισίου) θα παραμείνουν στη θέση τους ακόμα και αν έρχονται σε αντίθεση με αυτές τις νέες διατάξεις. Το νέο πλαίσιο θα λειτουργήσει ως «φρένο» μόνο για τη μελλοντική επέκταση, αφήνοντας στην Καρυστία το δύσκολο έργο της διαχείρισης μιας ήδη βιομηχανοποιημένης φύσης. Ο Δήμος Καρύστου έχει τα τελευταία χρόνια επανειλημμένα ομόφωνα αποφασίσει και θέσει υπ’ όψιν της κεντρικής διοίκησης την εναντίωση του σε οποιαδήποτε νέα εγκατάσταση βιομηχανικών αιολικών μονάδων και αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες) και επί τη ευκαιρία και μελλοντικών σχεδίων εγκατάστασης πυρηνικού σταθμού στην περιοχή.

Πρόταση 1: Εφαρμογή των νέων περιορισμών και σε εκκρεμείς αιτήσεις που έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού. Μηδενικό περιθώριο νέας εγκατάστασης για τον Δήμο Καρύστου λόγω πρότερου υπερκορεσμού για κάθε μορφή βιομηχανικών ΑΠΕ. Η πρόβλεψη του σχεδίου να εξαιρέσει από τους νέους περιορισμούς ακόμα και τα έργα που έχουν ήδη καταθέσει «πλήρη φάκελο» —ανεξάρτητα από το τελικό στάδιο αδειοδότησής τους— ακυρώνει την ουσία του νέου ΕΧΠ. Το ίδιο ισχύει και για έργα που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ).

Πρόταση 2: Υποχρέωση αποξήλωσης και πλήρους αποκατάστασης του φυσικού τοπίου για όσες ανεμογεννήτριες ολοκληρώνουν τον κύκλο ζωής τους (20ετία), χωρίς αυτόματο δικαίωμα αντικατάστασης (repowering). Πολλοί παλαιοί αιολικά σταθμοί πλησιάζουν στη συμπλήρωση της 20ετίας. Η αυτόματη αντικατάστασή τους με ανεμογεννήτριες νέας τεχνολογίας (διπλασιου ή τριπλασιου μεγέθους) θα επιφέρει νέο, βαρύτερο γυρο περιβαλλοντικης υποβάθμισης στην περιοχη.

Πρόταση 3: Επιβολή ειδικού ανταποδοτικού τέλους «περιβαλλοντικής αποκατάστασης» στις εταιρείες που λειτουργούν ήδη έργα εντός NATURA. Τα έσοδα αυτά θα αποδίδονται απευθείας στην τοπική αυτοδιοίκηση με αποκλειστικό σκοπό τη χρηματοδότηση έργων περιβαλλοντικής αποκατάστασης και την στήριξη της τοπικής οικονομίας.

Αύξηση των ανταποδοτικών τελών στο 6% και ειδική μέριμνα για όλη την επικράτεια του Δήμου Καρύστου για δραστική μείωση του κόστους του ρεύματος για όλους τους κατοίκους, λόγω του υπερκορεσμού σε έργα ΑΠΕ.

Πρόταση 4: Υποχρεωτικό αναδρομικό περιβαλλοντικό έλεγχο εντός ενός έτους από τη θεσμοθέτηση του πλαισίου για όλα τα υφιστάμενα αιολικα της Καρυστίας, με σκοπό την επιβολή πρόσθετων μέτρων μείωσης θορύβου (π.χ. αυτόματη παύση λειτουργίας σε ώρες κοινής ησυχίας ή συγκεκριμένες διευθύνσεις ανέμου κ.α). Επίσης προτείνουμε συνολική Περιβαλλοντική Μελέτη Επιπτώσεων για τις ήδη εγκατεστημένες μονάδες.

Πρόταση 5: Επιβολή άμεσης αναστολής στην έκδοση νέων αδειών, καθώς και στην υλοποίηση των ήδη εκδοθεισών αδειών για αυτόνομους σταθμούς αποθήκευσης (μπαταρίες) εντός των ορίων του Δήμου Καρύστου. ‘Ηδη δύο σταθμοί ετοιμαζονται να εγκαταστηθούν στην Όχη εντός NATURA σε υψόμετρο 1.200μ. Επίσης προτείνουμε θέσπιση ελάχιστης ασφαλούς απόστασης τουλάχιστον 5 χιλιομέτρων για οποιονδήποτε σταθμό μπαταριών από τα όρια οικισμών, δασικών εκτάσεων, πηγών ύδρευσης και προστατευόμενων περιοχών.

Πρόταση 6: Για τη διασφάλιση των τοπικών παραγωγικών δραστηριοτήτων (κτηνοτροφία, μελισσοκομία, τουρισμός κλπ.), καθίσταται θεσμικά αναγκαία η υποχρεωτική και δεσμευτική γνωμοδότηση των οικείων Δήμων κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης έργων ΑΠΕ. Για τον Δήμο Καρύστου, η συμμετοχή αυτή τελεί υπό την αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση του μηδενικού περιθωρίου για νέες εγκαταστάσεις λόγω ήδη υπαρκτού κορεσμού.

[ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΡΑΤΖΑΣ]

Συντάσσομαι με τις τεκμηριωμένες ενστάσεις/αντιρρήσεις φορέων και συλλόγων επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) . Μεταξύ άλλων κρίνεται επιτακτική η ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι εξής ελλείψεις στο νέο ΕΧΠ:

1. Να μην εξαιρούνται από το νέο Χωροταξικό Πλαίσιο έργα ΑΠΕ που βρίσκονται σε εκκρεμή στάδια αδειοδότησης, όταν αυτά έχουν προηγουμένως παράτυπα χωροθετηθεί σε περιοχές που το νέο πλαίσιο θεωρεί περιβαλλοντικά ευαίσθητες.

Να εξεταστούν εκ νέου όλες οι αιτήσεις ΑΠΕ σε ορεινούς όγκους σπάνιας φυσικής ομορφιάς και υψηλής οικοσυστημικής ευαλωτότητας με εκτεταμένη ενότητα ενδιαιτήματος υπό το πρίσμα των νέων χωροταξικών κατευθύνσεων.

Να προβλεφθεί ειδική προστασία για περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, ορεινά τοπία υψηλής αξίας και περιοχές που συνδέονται με θεσμούς όπως τα Γεωπάρκα UNESCO.

Να ενισχυθούν οι περιορισμοί για εγκαταστάσεις ΑΠΕ σε περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας, προστατευόμενες περιοχές, ζώνες σημαντικής βιοποικιλότητας και περιοχές με ιδιαίτερο πολιτιστικό χαρακτήρα.

Για τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα είναι αναγκαίο να λαμβάνονται υπόψη οι σωρευτικές επιπτώσεις σε επίπεδο ολόκληρης της λεκάνης απορροής και όχι μόνο κάθε έργου ξεχωριστά. Η επισωρευτική δυναμική της αλλοίωσης της φυσικής ροής και της κοίτης ρεμάτων εντός ευαίσθητων οικοσυστημάτων μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη βλάβη στο οικολογικό καθεστώς κρίσιμων για τη βιοποικιλότητα και την ορεινότητα – τόσο ως γεωφυσική όσο και ως πολιτιστική έννοια – περιοχών.

Να προστατευτούν ποτάμια και υδατορρέματα υψηλής φυσικής αξίας, ιδιαίτερα εκείνα που διατηρούν σε μεγάλο βαθμό τη φυσική τους κατάσταση.

Το νέο χωροταξικό πλαίσιο επομένως δεν απαλείφει τις περιβαλλοντοκτόνες διατάξεις/ασάφειες του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, υπονομεύει το αυτοδίκαιο καθεστώς εξαίρεσης των προστατευόμενων περιοχών και δύναται να οδηγήσει σε περαιτέρω υποβάθμιση τις ημιορεινές – ορεινές ζώνες μέσα από άναρχη και αντίθετη στα οικοσυστήματα και τις αγροτικές – κτηνοτροφικές δραστηριότητες βιομηχανοποίηση. Είναι αναγκαίος ο εμπλουτισμός του με τις θέσεις των συλλόγων/φορέων που έλαβαν μέρος στη διαβούλευση και – επομένως – απαραίτητη η επί της ουσίας αναθεώρησή του.

[Συντάκτης]

Απαντήσεις