Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Δημόσια Διαβούλευση επί  του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχή σχεδιασμού της μελέτης αξιολόγησης και αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο Ν. 4447/2016 (Α’ 241) και στην Κ.Υ.Α. Αριθμ. ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (Β’ 1225) προσκαλεί το κοινό να διατυπώσει τις απόψεις του, μέσω της δημόσιας ανάρτησης σχολίων έως και τις 24 Ιουνίου 2026.

ΕΧΠ ΑΠΕ (αρχεία)

Οι απαραίτητες πληροφορίες και τα σχετικά αρχεία, είναι διαθέσιμες στον ανωτέρω σύνδεσμο.

Θέμα

[Διονύσιος Ταρσούλης]

Δεδομένου ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θεωρούνται και είναι περιβαλλοντικά ωφέλιμες, σε σύγκριση με τις προγενέστερες ρυπογόνες πηγές ενέργειας των ορυκτών καυσίμων, η γενική απαγόρευση εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε όλες  τις δασικές εκτάσεις (δημόσιες και ιδιωτικές) ενδέχεται να μην είναι ωφέλιμη. Μέχρι τώρα η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε “δασικές εκτάσεις” είναι επιτρεπτή, με το Ν. 4280/2014 (άρθρο 53.3α).  Ακόμη υπάρχουν λίγες ιδιωτικές δασικές εκτάσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να ωφελούν, όχι μόνον το κοινωνικό σύνολο, αλλά και τους ιδιοκτήτες τους, εάν αξιοποιηούνται, κατά ένα μικρό ποσοστό, με φωτοβολταϊκά. Ενώ σήμερα παραμένουν αδρανείς, δεδομένου ότι δύσκολα μπορούν να αξιοποιηθούν με δαπανηρές ξενοδοχιακές εγκαταστάσεις Α’ τάξεως και άνω.

Γι’ αυτό προτείνω να εξακολουθήσει να επιτρέπεται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε ιδιωτικές δασικές εκτάσεις, με όποιους όρους κρίνετε πρόσφορους.

[Εταιρεία Περιβάλλοντος Κύμης – ΕΠΠΠΟ ΚΥΜΗΣ]

ΣΧΟΛΙΟ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΑΠΕ και την ΣΜΠΕ αυτού

Η προστασία του κλίματος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της βιοποικιλότητας, των φυσικών οικοσυστημάτων, των ορεινών τοπίων και των υδάτινων πόρων της χώρας.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τη μεγαλύτερη οικολογική αξία ανά μονάδα έκτασης. Η προστασία αυτής της φυσικής κληρονομιάς αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του κράτους (α 24) και δεν μπορεί να υποχωρεί έναντι της επιτάχυνσης των επενδύσεων.

Το προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο παρουσιάζει βελτιώσεις σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008, ωστόσο εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες ως προς τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής προστασίας και της φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων.

Ειδικότερα:

1. Απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης της ήδη συντελεσμένης περιβαλλοντικής επιβάρυνσης

Το σχέδιο αντιμετωπίζει τον εθνικό χώρο ως διαθέσιμο για νέα ανάπτυξη ΑΠΕ χωρίς να προηγείται ολοκληρωμένη αποτίμηση:

• των ήδη εγκατεστημένων έργων,
• των αδειοδοτημένων έργων,
• των υπό αδειοδότηση έργων,
• των σωρευτικών επιπτώσεων ανά ορεινό όγκο και οικοσύστημα.

Η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να σχεδιάζεται αγνοώντας την πραγματική κατάσταση της χώρας.

Πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω ανάπτυξη θα έπρεπε να έχει προηγηθεί εθνική αξιολόγηση κορεσμού οικοσυστημάτων και τοπίων.

2. Ανεπαρκής εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης

Το σχέδιο βασίζεται κυρίως σε αξιολόγηση κατά περίπτωση μέσω περιβαλλοντικών μελετών, των γνωστών και αμφιβόλου αξίας ΜΠΕ και ΕΟΑ.

Η διεθνής εμπειρία όμως έχει δείξει ότι η διαχείριση κατά περίπτωση δεν επαρκεί για την προστασία ειδών και οικοτόπων όταν οι πιέσεις είναι εκτεταμένες και σωρευτικές.

Απαιτείται:

• σαφής προληπτικός αποκλεισμός ιδιαίτερα ευαίσθητων οικοσυστημάτων,
• αποκλεισμός κρίσιμων περιοχών αναπαραγωγής και μετακίνησης ειδών,
• δημιουργία εκτεταμένων ζωνών μηδενικής χωροθέτησης.

Η αρχή της προφύλαξης επιβάλλει ότι όταν υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, η προστασία προηγείται της ανάπτυξης.

3. Ελλιπής προστασία ορεινών οικοσυστημάτων

Τα ελληνικά βουνά αποτελούν τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας της χώρας.

Η διάνοιξη οδικού δικτύου, οι εκσκαφές, οι επιχωματώσεις, οι βάσεις ανεμογεννητριών και τα συνοδά έργα έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικό κατακερματισμό οικοτόπων σε πολλές περιοχές.

Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν παρέχει επαρκή προστασία:

• των αλπικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων,
• των κορυφογραμμών,
• των περιοχών μεγάλης φυσικότητας,
• των αδιατάρακτων ορεινών τοπίων, περιοχών ΠΑΔ κλπ.

Το όριο των 1200 μέτρων έχει τεθεί πολύ ψηλά για ουσιαστική προστασία των ορεινών οικοσυστημάτων της χώρας. Θα έπρεπε πολύ χαμηλότερα να τεθεί και να λαμβάνει υπόψη και τις ιδιαιτερότητες κάθε ορεινού συγκροτήματος.

Προτείνεται η καθιέρωση αυστηρότερων υψομετρικών και οικολογικών κριτηρίων αποκλεισμού.

Ειδικότερα για την Εύβοια ζητείται η εφαρμογή του αναθεωρημένου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ 299/ΑΑΠ/14-12-2018) σύμφωνα με το οποίο στον νησιωτικό ορεινό χώρο (Εύβοια και Σκύρο ) δεν θα τοποθετούνται ανεμογεννήτριες άνω των 600 μ., γιατί ο ορεινός χώρος θεωρείται χώρος φυσικού αποθέματος.

4. Υποτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Η σημαντικότερη περιβαλλοντική επίπτωση των ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν προέρχεται πλέον από μεμονωμένα έργα  αλλά από τη συγκέντρωση πολλών έργων στην ίδια γεωγραφική ενότητα.

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει αποσπασματική.

Απαιτείται:

• υποχρεωτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου,
• αξιολόγηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• αξιολόγηση σε επίπεδο οικολογικού διαδρόμου,
• καθορισμός ανώτατων ορίων εγκατάστασης.

5. Δεν αντιμετωπίζεται η Εύβοια ως περιοχή περιβαλλοντικά κορεσμένη από ΑΠΕ και ιδίως ΑΣΠΗΕ

Η Εύβοια αποτελεί ήδη μία από τις πλέον επιβαρυμένες περιοχές της χώρας από εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς γιατί μία περιοχή με τόσο υψηλή συγκέντρωση υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό αδειοδότηση έργων δεν αντιμετωπίζεται ως περιοχή ειδικής περιβαλλοντικής διαχείρισης και περιορισμού νέων παρεμβάσεων.

Η απουσία ειδικών προβλέψεων για περιοχές με υψηλό βαθμό κορεσμού έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές της πρόληψης και της φέρουσας ικανότητας.

Ειδικά για την Εύβοια θα πρέπει να προβλεφθούν τα ακόλουθα:

• αναγνώριση της Εύβοιας ως κορεσμένης περιοχής,
• να υπάρχει ειδικό καθεστώς αδειοδότησης,
• αναστολή νέων αδειών μέχρι να γίνει αποτίμηση,
• να θεσπιστεί περιφερειακός δείκτης ενεργειακής επιβάρυνσης,
• να γίνει χωρικό ισοζύγιο παραγωγής–επιβάρυνσης.

Τονίζεται ότι η Εύβοια έχει την μεγαλύτερη διείσδυση ΑΣΠΗΕ στην Ελλάδα, πλέον υπάρχουν πολλά φωτοβολταϊκά και σχέδια για πλωτά φωτοβολταϊκά και θαλάσσια α/π και εκδίδονται όλο και περισσότερες άδειες αποθήκευσης, ενώ τα έργα διασύνδεσης έχουν γεμίσει το νησί, το οποίο επιπλέον έχει υποστεί την 2η από συστάσεως ελληνικού κράτους καταστροφική πυρκαγιά του 2021.
6. Προβληματική αντιμετώπιση των περιοχών Natura 2000

Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι η ύπαρξη περιβαλλοντικών όρων δεν αρκεί για τη διατήρηση της οικολογικής ακεραιότητας προστατευόμενων περιοχών.

Το δίκτυο Natura 2000 δεν θεσπίστηκε για να λειτουργεί ως χώρος προτεραιότητας ενεργειακών επενδύσεων αλλά ως βασικός μηχανισμός διατήρησης της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας.

Πρέπει να υιοθετηθεί αυστηρότερο και ουσιαστικότερο καθεστώς προστασίας στις περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.

Οι περιοχές Natura της Εύβοιας πρέπει να προστατευθούν απολύτως, γιατί το νησί της Εύβοιας είναι ο πιο επιβαρυμένος από ΑΠΕ νομός-Περιφερειακή Ενότητα της Ελλάδας.

Οι περιοχές Natura του νησιού που κυρίως απειλούνται από ΑΠΕ είναι οι ακόλουθες:

• Όρος Όχη – Κάμπος Καρύστου – Ακρωτήριο Καφηρέας (GR2420001)
• Δίρφυς – Δάσος Στενής – Δέλφι (GR2420002)
• Λίμνη Δύστου (GR2420008)
• Όρος Κανδήλι (GR2420010)
• Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420011)
• Όρος Όχη, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420012)
• Ποταμός Μανικιάτης (GR2420017)
• Θαλάσσια ζώνη Ανατολικής Εύβοιας από Άκρα Οκτωνιάς έως Ζάρακες (GR2420015)
• Θαλάσσια περιοχή Νοτίου Ευβοϊκού Κόλπου (GR2420016)
• Παράκτια θαλάσσια ζώνη Καφηρέα (τμήμα του GR2420001)

7. Απουσία μηχανισμού οικολογικής αποκατάστασης

Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εγκατάσταση νέων έργων αλλά δεν προβλέπει ουσιαστικούς μηχανισμούς:

• αποκατάστασης τοπίου,
• αποκατάστασης οδικών διανοίξεων,
• αποξήλωσης παλαιών εγκαταστάσεων,
• επαναφοράς οικοτόπων μετά το τέλος ζωής των έργων.

Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται και στις ενεργειακές υποδομές.

Θα μπορούσε να προβλεφθούν τα ακόλουθα για στοιχειώδη εξασφάλιση της αποκατάστασης:

• πρόβλεψη για περιβαλλοντικό τέλος αποκατάστασης,
• κατάθεσης εγγυητικής αποξήλωσης,
• δημιουργία ταμείου οικολογικής επανόρθωσης,
• υποχρεωτικό σχέδιο μετα-λειτουργικής αποκατάστασης.

8. Απουσία προβλέψεων για φέρουσα ικανότητα και περιβαλλοντικό κορεσμό

Δεν υπάρχουν προβλέψεις για περιοχές ήδη κορεσμένες ή ιδιαίτερα πιεσμένες (πχ Στερεά Ελλάδα, Εύβοια, Βοιωτία, κάμπος Θεσσαλίας από φωτοβολταϊκά κλπ ή κάποια ποτάμια)

Είναι απαραίτητο να υπάρξει θεσμοθέτηση:

• οικολογικής φέρουσας ικανότητας ανά ορεινό σύμπλεγμα,
• ανώτατης εγκατεστημένης ισχύος ανά χωρική ενότητα,
• μέγιστου ποσοστού κάλυψης ανά λεκάνη,
• δείκτη οπτικής επιβάρυνσης,
• δείκτη πυκνότητας συνοδών έργων,
• ορίου νέων έργων όταν υπερβαίνεται ο προκαθορισμένος δείκτης.

Και σε σαφή παραβίαση αυτού του πλαισίου οι αδειοδοτήσεις να μην δίδονται, να διακόπτονται ή να ακυρώνονται.

9. Παραγνώριση τη αντιδράσεων των περιβαλλοντικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών

Η ένταση των αντιδράσεων σε πολλές περιοχές της χώρας καταδεικνύει ότι η κοινωνική αποδοχή δεν εξασφαλίζεται μέσω της επιτάχυνσης των αδειοδοτήσεων αλλά μέσω της ουσιαστικής προστασίας του τόπου.

Η απώλεια εμπιστοσύνης των τοπικών κοινωνιών συνδέεται άμεσα με την αίσθηση ότι η περιβαλλοντική προστασία υποχωρεί έναντι της επενδυτικής διευκόλυνσης.

10. Υποβάθμιση του πολιτιστικού τοπίου και της πολιτιστικής κληρονομιάς

Η ΣΜΠΕ και το νέο Χωροταξικό αντιμετωπίζουν ανεπαρκώς τη σχέση μεταξύ ενεργειακών υποδομών και πολιτιστικού τοπίου.

Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν αφορά μόνο τα ίδια τα μνημεία αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτά εντάσσονται.

Η εγκατάσταση εκτεταμένων βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών σε περιοχές ιστορικού, αρχαιολογικού και παραδοσιακού χαρακτήρα αλλοιώνει την ταυτότητα των τόπων και υποβαθμίζει μη αναστρέψιμα το πολιτιστικό χαρακτήρα τους.

11. Μονόπλευρη αντιμετώπιση της οικονομικής διάστασης

Η ΣΜΠΕ δεν αξιολογεί επαρκώς τις επιπτώσεις των μεγάλων συγκεντρώσεων έργων ΑΠΕ στις υφιστάμενες οικονομικές δραστηριότητες των περιοχών υποδοχής, όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία και οι δραστηριότητες που συνδέονται με την τοπική ταυτότητα και το φυσικό τοπίο.

Η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει ισόρροπη στάθμιση όλων των παραγωγικών λειτουργιών και όχι μονοδιάστατη προτεραιότητα της ενεργειακής χρήσης.

12. Ανεπαρκής αντιμετώπιση των επιπτώσεων των φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας

Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συχνά στις επιπτώσεις των αιολικών εγκαταστάσεων, ωστόσο το νέο Χωροταξικό δεν αξιολογεί επαρκώς τις περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της ταχείας εξάπλωσης φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας.

Η εκτεταμένη κάλυψη γης από φωτοβολταϊκά πάρκα προκαλεί:

• απώλεια γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας,
• υποβάθμιση παραδοσιακών αγροτικών τοπίων,
• περιορισμό της διαθέσιμης γης για πρωτογενή παραγωγή,
• κατακερματισμό οικοτόπων και φυσικών διαδρόμων μετακίνησης ειδών,
• σωρευτικές αλλοιώσεις του τοπίου μεγάλης κλίμακας.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γόνιμες γεωργικές εκτάσεις και σε περιοχές που αποτελούν βασικό πόρο για την αγροτική οικονομία και την επισιτιστική ασφάλεια.

Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς ότι έχουν ληφθεί όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να δοθεί προτεραιότητα:

• σε στέγες και κτιριακές εγκαταστάσεις,
• σε ανενεργούς βιομηχανικούς χώρους,
• σε εγκαταλελειμμένα λατομεία,
• σε υποβαθμισμένες εκτάσεις,

πριν από τη δέσμευση παραγωγικής γης και φυσικών οικοσυστημάτων.

Η αρχή της ορθολογικής χρήσης των φυσικών πόρων επιβάλλει η ενεργειακή μετάβαση να μην οδηγεί σε υποκατάσταση της γεωργικής γης και των φυσικών εκτάσεων από εκτεταμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας.

13. Ανεπαρκής προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων από τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ)

Η ΣΜΠΕ υποτιμά τις σωρευτικές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει η ανάπτυξη Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων σε ποτάμια και ορεινά υδατορέματα. Η διεθνής επιστημονική εμπειρία έχει δείξει ότι ακόμη και έργα μικρής ισχύος μπορούν να επιφέρουν σημαντικές επιπτώσεις:

• στη φυσική ροή των υδάτων,

• στη συνέχεια των ποτάμιων οικοσυστημάτων,

• στη μεταφορά φερτών υλών,

• στη λειτουργία των υγροτοπικών οικοσυστημάτων,

• στη διατήρηση της ιχθυοπανίδας και άλλων υδρόβιων ειδών.

Η κατασκευή πολλών ΜΥΗΕ στην ίδια λεκάνη απορροής μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση της οικολογικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων, ακόμη και όταν οι επιπτώσεις κάθε έργου αξιολογούνται μεμονωμένα ως περιορισμένες.

Το νέο Χωροταξικό οφείλει να προβλέπει:

• αυστηρότερη προστασία ποταμών και ρεμάτων υψηλής οικολογικής αξίας,
• αποκλεισμό έργων σε περιοχές Natura 2000 και σε κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους,
• αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• πλήρη συμμόρφωση με τους στόχους της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα ύδατα.

Η προστασία των ελεύθερα ρεόντων ποταμών και των φυσικών υδατορεμάτων αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της οικολογικής ισορροπίας των ορεινών οικοσυστημάτων και επιδίωξη και της ΕΕ.

Για την Εύβοια το θέμα είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο όταν απειλούνται τόσο κρίσιμα νησιωτικά ποτάμια οικοσυστήματα (και περιοχές Natura) όπως ο Μανικιάτης, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι κλπ.
14. Περί δικτύων και πραγματικής ενεργειακής αναγκαιότητας
Στο ουσιώδες ερώτημα εάν πράγματι χρειάζονται όλα αυτά τα ενεργειακά έργα για την χώρα θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τα κατωτέρω:

• η αντιστοίχιση ισχύος–ζήτησης,
• η απορροφητικότητα δικτύου και οι δυνατότητές του,
• οι περικοπές παραγωγής,
• η ενεργειακή επάρκεια και ασφάλεια,

Και επιτέλους πρέπει να γίνει προσπάθεια για πραγματική και ουσιώδη εξοικονόμηση λαμβάνοντας υπόψη όμως παραμέτρους όπως LCO κλπ15. Αλλαγή του τρόπου συμμετοχής και βαρύτητας στις αποφάσεις της Αυτοδιοίκησης Α & Β βαθμού
Θα πρέπει να προβλεφθούν και θεσπισθούν τα ακόλουθα:

• δεσμευτική γνώμη Περιφέρειας,
• ενισχυμένος ρόλος των Δήμων,
• υποχρεωτική δημόσια πρόσβαση σε GIS έργων,
• Δημιουργία Περιφερειακού Παρατηρητήριου ΑΠΕ,
• ετήσια έκθεση κορεσμού

16. Τελική Παρατήρηση: Υπονόμευση του νέου πλαισίου μέσω των μεταβατικών διατάξεων

Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ μπορούν να προχωρήσουν με τις παλαιές ρυθμίσεις και καμία επ΄ αυτών επίδραση δεν θα έχει το νέο Χωροταξικό.

Υπάρχει η πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία μεγάλος αριθμός ήδη αδειοδοτημένων ή ώριμων προς αδειοδότηση έργων εξακολουθεί να διέπεται από το προηγούμενο καθεστώς χωροθέτησης. Η επιλογή αυτή μειώνει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα του νέου Χωροταξικού Πλαισίου, στις όποιες καλές προβλέψεις του. Ενώ το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει την ανάγκη αυξημένης προστασίας συγκεκριμένων οικοσυστημάτων, δεν είναι λογικό τα έργα που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί να εξαιρούνται πλήρως από τις νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

Για τα έργα που δεν έχουν ξεκινήσει κατασκευαστικές εργασίες πρέπει να προβλεφθεί επανέλεγχος συμβατότητας με τα νέα δεδομένα προστασίας της βιοποικιλότητας, της φέρουσας ικανότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων.

Συμπέρασμα

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει θεωρητικά τη σημασία της βιοποικιλότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων. Ωστόσο, οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας παραμένουν ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσουν την ήδη εκτεταμένη περιβαλλοντική πίεση που έχει δημιουργηθεί από την ταχεία ανάπτυξη έργων ΑΠΕ σε πολλές περιοχές της χώρας. Και ενώ αναγνωρίζει προβλήματα του παλιού ΕΠΧ/ΑΠΕ (χωροταξικού), ταυτοχρόνως όμως επιτρέπει σε μεγάλο μέρος των ήδη αδειοδοτημένων έργων να υλοποιηθούν με τους παλιούς κανόνες, περιορίζοντας δραστικά το πραγματικό περιβαλλοντικό όφελος της αναθεώρησης

Η ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου θα πρέπει να στηριχθεί στις αρχές:

• πρόληψης και προφύλαξης,
• διατήρησης της βιοποικιλότητας,
• προστασίας ορεινών οικοσυστημάτων,
• περιορισμού των σωρευτικών επιπτώσεων,
• σεβασμού της φέρουσας ικανότητας του χώρου,
• αποκατάστασης των ήδη επιβαρυμένων περιοχών.

Αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι λόγια για ενεργειακή μετάβαση και μεγαλεπήβολα Σχέδια για το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η πραγματική προστασία του Ελληνικού Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και της ζωής των τοπικών κοινωνιών, από την ενεργειακή μονοκρατορία και την εκβιομηχάνιση των βουνών, πεδιάδων και θαλασσών της χώρας.

Εταιρεία Περιβάλλοντος Κύμης

https://epppobackup1.substack.com/

https://eteriaperivallontoskimis.blogspot.com/

[ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΚΑΤΣΙΚΗΣ]

Συμφωνώ, εγκρίνω και συνυπογράφω την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου της 14/6/2026. Δεν αποδεχόμαστε την καταστροφή του νησιού μας. Δεν θέλουμε να γεμίσουμε το νησί μας με Αιολικά πάρκα, όπως γεμίσατε την Κάριστο και το όρος ΟΧΙ με εκατοντάδες Ανεμογεννήτριες που οι περισσότερες είναι σε περιοχή NATURA. Tα Κυκλαδονήσια είναι ένα μοναδικό στον κόσμο σύμπλεγμα νησιών, που αυτή την ομορφιά δεν θα επιτρέψουμε να την καταστρέψουν για να πλουτίζουν οι ‘’καρχαρίες’’ των εταιρειών που παίζουν και με τα πετρέλαια και με τις Ανεμογεννήτριες και με τα φωτοβολταϊκά, χωρίς να τους ενδιαφέρει τι θα επακολουθήσει…..
Ακολουθεί το λινκ με την ΟΜΟΦΩΝΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΝΔΡΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΧΠ ΑΠΕ:
https://l.facebook.com/l.php?u=https%3A%2F%2Fdiavgeia.gov.gr%2Fdoc%2F%25CE%25A8%25CE%25A7%25CE%2594%25CE%2596%25CE%25A9%25CE%25A8%25CE%2599-%25CE%2592%25CE%259D1%3Finline%3Dtrue%26fbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAYnJpZBExS0FDN0JyVmFoWjhhUFU0MnNydGMGYXBwX2lkEDIyMjAzOTE3ODgyMDA4OTIAAR4jxgwZkMV2UXyDxGME-Ayz-ysXqyWz5Fv7H-Ixo60pdXC-t0oV-M6-DO54iw_aem_1MIqgqEUbINLWHU8pO6G8Q&h=AUArRx7uh6aXG9SJYjAeLldS5TzSChnzoQ4B6OdCgpph9RGjrio0qAvAlAjs8DD42faQT_tBOsPoo71OifJ-FL2f6Ime_LqFIOsBtaOaU4aekt9HR80om_7t7n9tatzsNlH6ZlJfZDREaw&__tn__=-UK-y-R&c%5B0%5D=AUB_akh41M4AWybogvjfnV3Gqqtjyo5rSf8pyAEqt_JM6xiG7ebGibpNX0pZl9ewGqz7I3wKIdEF1CdNY9Npj_4wrr4yFhyJsfwgBmK9te9qOaaVBjjOfbyGr9mMuv05ZbUHqCsBSoEENmts_kyhO-M8JHQatfXjlrHCwEDZjWwFNTWk6658zOcDQyjjhMXvjHl-A0hCU3gaN9mZ5aFMeF17ocwg7orA8qRcsMR6wESw25Bc5-I

[ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΑΥΛΗΣ]

Παρατηρήσεις και προτάσεις επί της Δημόσιας Διαβούλευσης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων υπό το πρίσμα της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου  

 

Εισαγωγή

Η αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική θεσμική πρωτοβουλία, καθώς επιχειρεί να διαμορφώσει το χωρικό πλαίσιο της ενεργειακής μετάβασης της χώρας για τις επόμενες δεκαετίες. Η ενσωμάτωση των στόχων του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα, η αναγνώριση των νέων τεχνολογικών εξελίξεων και η προσπάθεια επικαιροποίησης των κριτηρίων χωροθέτησης συνιστούν θετικά στοιχεία του σχεδίου.

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ αποδίδει σαφώς μεγαλύτερη σημασία στο τοπίο σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008. Αναγνωρίζει τη σημασία της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου (Ν. 3827/2010), ενσωματώνει το τοπίο ως παράγοντα αξιολόγησης κατά τη χωροθέτηση των έργων ΑΠΕ και εισάγει αυξημένη μέριμνα για ευαίσθητες περιοχές, όπως τα νησιωτικά, και ορεινά τοπία. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι οι επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ δεν περιορίζονται αποκλειστικά σε περιβαλλοντικές παραμέτρους αλλά επηρεάζουν και τον χαρακτήρα του χώρου.

Η βαρύτητα που αποδίδεται στο τοπίο αποτυπώνεται κυρίως μέσω περιοχών αποκλεισμού, ελάχιστων αποστάσεων, ειδικών κανόνων χωροθέτησης και κριτηρίων ένταξης των έργων στο περιβάλλον. Επιπλέον, η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις, όπως η αύξηση του μεγέθους των ανεμογεννητριών, δημιουργούν νέα δεδομένα ως προς την επίδραση των έργων σε ευαίσθητα τοπία και καθιστούν αναγκαία την επανεξέταση των κανόνων ένταξης των ΑΠΕ στο τοπίο.

Ωστόσο, παρά τη σημαντική αυτή πρόοδο, η προσέγγιση του τοπίου παραμένει κατά κύριο λόγο προσανατολισμένη στην προστασία από επιμέρους χωρικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις και λιγότερο στην εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου συστήματος πολιτικής τοπίου, όπως αυτό προκύπτει από τις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου. Παρά την ουσιαστική πρόοδο που καταγράφεται ως προς την αναγνώριση της σημασίας του τοπίου, η συνολική λογική του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ παραμένει κατά κύριο λόγο προσανατολισμένη στη ρύθμιση της χωροθέτησης των έργων ΑΠΕ και στον περιορισμό των επιπτώσεών τους. Κατά συνέπεια, το τοπίο αντιμετωπίζεται κυρίως ως παράμετρος χωροθέτησης και περιβαλλοντικής προστασίας και λιγότερο ως αυτοτελές αντικείμενο σχεδιασμού, διαχείρισης και διακυβέρνησης, με τις κοινωνικές, πολιτισμικές και βιωματικές του διαστάσεις να παραμένουν σχετικά υποβαθμισμένες.

Ως εκ τούτου, θεωρείται αναγκαία η ενίσχυση της τοπιακής διάστασης του ΕΧΠ-ΑΠΕ μέσω των ακόλουθων παρατηρήσεων. Η αξιολόγηση των έργων εστιάζει κυρίως στο κατά πόσο μια εγκατάσταση μπορεί να χωροθετηθεί σε μια περιοχή και λιγότερο στο κατά πόσο συμβάλλει ή αντιστρατεύεται το επιθυμητό μέλλον του τοπίου στο οποίο εντάσσεται.

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη σημαντική εμπειρία μέσω των Μελετών Τοπίου που εκπονήθηκαν στο πλαίσιο των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων (2014-2016) και περιλαμβάνουν αναγνώριση, τυπολόγηση και αξιολόγηση τοπίων. Ωστόσο, η υφιστάμενη αυτή γνώση δεν έχει ακόμη εξελιχθεί σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα αξιολόγησης και διακυβέρνησης του τοπίου, βασισμένο στην αξιολόγηση της ευαισθησίας και της φέρουσας ικανότητας των τοπίων, στην εκτίμηση των σωρευτικών τοπιακών επιπτώσεων και στον καθορισμό στόχων ποιότητας τοπίου και στη συστηματική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στη λήψη αποφάσεων για τον σχεδιασμό της ενεργειακής μετάβασης, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου και τη διεθνή πρακτική των Landscape Character Assessments.

 

ΜΕΡΟΣ Α΄: Παρατηρήσεις επί της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

 

1. Περιορισμένη σύνδεση της υφιστάμενης αξιολόγησης τοπίου με τη χωροθέτηση και αξιολόγηση των έργων ΑΠΕ’

Η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει τη σημασία του τοπίου και αναφέρεται στην ανάλυση που πραγματοποιείται στο πλαίσιο των αναθεωρημένων Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων μέσω των ειδικών Μελετών Τοπίου. Παράλληλα, λαμβάνει υπόψη την κατηγοριοποίηση και ιεράρχηση των τοπίων σε ζώνες διεθνούς, εθνικής και περιφερειακής αξίας, καθώς και σε ιδιαίτερα υποβαθμισμένα τοπία, βάσει κριτηρίων όπως το αισθητικό και φυσικό κάλλος, η αναγνωρισιμότητα, η αντιπροσωπευτικότητα, η μοναδικότητα και η αξία του τοπίου ως φυσικού πόρου. Με άλλα λόγια, οι υφιστάμενες Μελέτες Τοπίου δεν περιορίζονται στην απλή καταγραφή προστατευόμενων περιοχών αλλά περιλαμβάνουν οριοθέτηση ζωνών τοπίου, αναγνώριση χαρακτηριστικών τοπίου και αξιολόγηση αξιών όπως η αναγνωρισιμότητα, η αντιπροσωπευτικότητα, η μοναδικότητα, η βιωματική αξία και ο αναλλοίωτος χαρακτήρας.

Ωστόσο, η υφιστάμενη αυτή γνώση δεν φαίνεται να ενσωματώνεται με συστηματικό τρόπο στη διαδικασία χωροθέτησης και αξιολόγησης των έργων ΑΠΕ. Η ανάλυση του τοπίου χρησιμοποιείται κυρίως για την αναγνώριση περιοχών αυξημένης αξίας και ευαισθησίας, χωρίς να συνδέεται επαρκώς με την εκτίμηση του τρόπου με τον οποίο διαφορετικοί τύποι τοπίων ανταποκρίνονται σε παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας.

Ειδικότερα, δεν εξετάζονται με συστηματικό τρόπο ζητήματα όπως η ιδιαίτερη ευαισθησία των επιμέρους τοπίων σε διαφορετικές μορφές ενεργειακών εγκαταστάσεων, η σχέση μεταξύ της κλίμακας των έργων και της κλίμακας των τοπίων υποδοχής, η δυνατότητα απορρόφησης νέων παρεμβάσεων χωρίς ουσιώδη μεταβολή του χαρακτήρα τους, καθώς και οι πιθανές μακροχρόνιες μεταβολές που μπορεί να προκύψουν από τη συγκέντρωση πολλαπλών ενεργειακών υποδομών στην ίδια χωρική ενότητα.

Ως αποτέλεσμα, η υφιστάμενη αξιολόγηση του τοπίου λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο αναγνώρισης και ιεράρχησης τοπίων, χωρίς να αξιοποιείται πλήρως ως εργαλείο καθοδήγησης του ενεργειακού σχεδιασμού και της χωροθέτησης των έργων ΑΠΕ.

Προτείνεται η συστηματικότερη αξιοποίηση της υφιστάμενης γνώσης που παράγεται μέσω των Μελετών Τοπίου και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, καθώς και περαιτέρω ανάπτυξη μεθοδολογιών που θα επιτρέπουν τη σύνδεση του χαρακτήρα των τοπίων με την εκτίμηση της ευαισθησίας τους, της φέρουσας ικανότητάς τους και των πιθανών επιπτώσεων από την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ.

 

2. Οπτικοκεντρική προσέγγιση και ανεπαρκής αξιολόγηση της πολυδιάστατης φύσης του τοπίου

 

Η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει τη σημασία του τοπίου και αξιολογεί κυρίως τις οικολογικές, περιβαλλοντικές και οπτικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ. Οι αναφορές στην ένταξη των έργων στο τοπίο εστιάζουν κυρίως στην ορατότητα, στην αισθητική ένταξη και στις μορφολογικές μεταβολές. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή παραμένει σε μεγάλο βαθμό προσανατολισμένη στις υλικές και ορατές διαστάσεις του τοπίου, χωρίς να αποτυπώνει επαρκώς τον πολυδιάστατο χαρακτήρα του.

Η σύγχρονη επιστημολογία του τοπίου αντιλαμβάνεται το τοπίο ως ένα σύνθετο κοινωνικο-οικολογικό και πολιτισμικό σύστημα, το οποίο συγκροτείται όχι μόνο από φυσικά και ανθρωπογενή στοιχεία αλλά και από σχέσεις, εμπειρίες, μνήμες, αξίες, συμβολισμούς και μορφές ταυτότητας. Το τοπίο δεν αποτελεί απλώς μια ορατή χωρική μορφή ή μια εικόνα προς παρατήρηση, αλλά ένα δυναμικό πεδίο αλληλεπίδρασης μεταξύ ανθρώπων, τόπων και νοημάτων.

Συνεπώς, η αξιολόγηση των επιπτώσεων στο τοπίο δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά σε ζητήματα ορατότητας, αισθητικής ένταξης ή μεταβολής φυσικών χαρακτηριστικών. Οφείλει να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των διαστάσεων που συγκροτούν τον χαρακτήρα και την ταυτότητα του τοπίου που διαμορφώνεται από:

• τη γεωλογική και γεωμορφολογική διάσταση,
• την οικολογική διάσταση,
• την οπτικοαισθητική διάσταση,
• την κοινωνικοοικονομική διάσταση,
• την ιστορική και αρχαιολογική διάσταση,
• τη βιωματική και εμπειρική διάσταση.

Ιδιαίτερα η βιωματική διάσταση του τοπίου, δηλαδή ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται, αισθάνονται, χρησιμοποιούν και νοηματοδοτούν τον χώρο μέσα από την καθημερινή τους εμπειρία, απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά από την αξιολόγηση. Παράλληλα, δεν εξετάζονται επαρκώς ζητήματα συλλογικής μνήμης, τοπικής ταυτότητας, πολιτισμικών και κοινωνικών αξιών, συμβολικών σημασιών και συναισθηματικών δεσμών με τον τόπο, παρότι οι παράγοντες αυτοί αποτελούν βασικά στοιχεία του χαρακτήρα των τοπίων σύμφωνα με τη σύγχρονη θεωρία και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου.

Ως αποτέλεσμα, η ΣΜΠΕ κινδυνεύει να υποεκτιμήσει σημαντικές επιπτώσεις που δεν είναι άμεσα μετρήσιμες με βιοφυσικούς ή οπτικούς δείκτες, αλλά επηρεάζουν ουσιαστικά τη σχέση των τοπικών κοινωνιών με τον χώρο και τον τρόπο με τον οποίο τα τοπία βιώνονται, αναγνωρίζονται και αποκτούν νόημα.

Προτείνεται η υιοθέτηση πολυκριτηριακής προσέγγισης αξιολόγησης τοπίου, η οποία να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των φυσικών, γεωμορφολογικών, οικολογικών, κοινωνικών, ιστορικών, πολιτισμικών, συμβολικών και βιωματικών διαστάσεων που συγκροτούν τον χαρακτήρα και την ταυτότητά του, σύμφωνα με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου και τις σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις του τοπίου.

 

3. Έλλειψη κοινωνικής αξιολόγησης και συμμετοχικών διαδικασιών για το τοπίο

 

Παρά τη σημασία που αποδίδει η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου (Ν. 3827/2010) στη συμμετοχή των πολιτών, η ΣΜΠΕ δεν ενσωματώνει επαρκώς μηχανισμούς κοινωνικής αξιολόγησης του τοπίου. Δεν τεκμηριώνεται συστηματική καταγραφή τοπικών αντιλήψεων, αξιών τοπίου, σχέσεων των κατοίκων με τον χώρο και επιθυμητών μελλοντικών χαρακτηριστικών των τοπίων.

Η παράλειψη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η Σύμβαση αναγνωρίζει ότι ο χαρακτήρας και η ποιότητα των τοπίων δεν προσδιορίζονται αποκλειστικά από διοικητικούς φορείς, αλλά και από τις αντιλήψεις, τις εμπειρίες και τις προσδοκίες των ανθρώπων που ζουν και δραστηριοποιούνται σε αυτά. Η εν λόγω Σύμβαση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις αξίες που αποδίδουν οι άνθρωποι στο τοπίο.

Ως αποτέλεσμα, η κοινωνική διάσταση του τοπίου και η γνώση των τοπικών κοινωνιών παραμένουν υποεκπροσωπημένες έναντι των τεχνικών, χωρικών και περιβαλλοντικών παραμέτρων της αξιολόγησης.

Προτείνεται η ενσωμάτωση διαδικασιών συμμετοχικής χαρτογράφησης αξιών τοπίου, κοινωνικής αξιολόγησης επιπτώσεων και διαβούλευσης για τον καθορισμό επιθυμητών χαρακτηριστικών και στόχων ποιότητας τοπίου, δηλαδή τη διατύπωση των προσδοκιών του κοινού σχετικά με τα χαρακτηριστικά του τοπίου τους (γίνεται από τις αρμόδιες δημόσιες αρχές, κατόπιν διαβούλευσης με το κοινό).

Οι στόχοι ποιότητας τοπίου περιλαμβάνουν:

α) τα στοιχεία που πρέπει να διατηρηθούν διότι αποτελούν κομμάτια του χαρακτήρα του, όπως οι αναβαθμίδες, οι ιστορικοί ελαιώνες, οι ανοικτές θέες, και οι παραδοσιακοί οικισμοί, επιδιώκοντας διατήρηση πανοραμικών θέσεων, διατήρηση φυτοφρακτών, περιορισμό οπτικής όχλησης, αποφυγή κυριαρχίας τεχνικών υποδομών, κ.α. και

β) τα στοιχεία που διαμορφώνουν την ταυτότητά του και καθιστούν τον τόπο μοναδικό και αναγνωρίσιμο, όπως τα Μαστιχοχώρια της Χίου, τα Ζαγοροχώρια, και τα κυκλαδίτικα τοπία, επιδιώκοντας διατήρηση της ιστορικής συνέχειας, την ενίσχυση της τοπικής ταυτότητας και την προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς.

 

4. Απουσία αξιολόγησης της σχέσης κλίμακας έργου – κλίμακας τοπίου

 

Η έννοια της κλίμακας αποτελεί θεμελιώδη παράμετρο της ανάλυσης τοπίου και η συμβατότητα μεταξύ του μεγέθους των ενεργειακών εγκαταστάσεων και της κλίμακας του τοπίου οφείλει να αξιολογείται συστηματικά. Η διεθνής βιβλιογραφία έχει αναδείξει ότι η κλίμακα δεν αφορά μόνο τις φυσικές διαστάσεις ενός έργου αλλά και τη σχέση του με τα μορφολογικά, οπτικά, πολιτισμικά και βιωματικά χαρακτηριστικά του τοπίου υποδοχής.

Ωστόσο, η ΣΜΠΕ δεν φαίνεται να εξετάζει συστηματικά τη σχέση μεταξύ της κλίμακας των προτεινόμενων έργων και της κλίμακας των τοπίων στα οποία αυτά πρόκειται να εγκατασταθούν. <u>Η αξιολόγηση επικεντρώνεται κυρίως σε αποστάσεις από οικισμούς, προστατευόμενες περιοχές και επιμέρους χρήσεις γης, χωρίς να αναλύεται επαρκώς κατά πόσο το μέγεθος, το ύψος, η πυκνότητα και η χωρική έκταση των εγκαταστάσεων είναι συμβατά με τον χαρακτήρα και την κλίμακα των τοπίων υποδοχής.</u>

Η παράλειψη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τοπία μικρής κλίμακας, όπως τα νησιωτικά τοπία, τα παραδοσιακά αγροτικά τοπία και τα ορεινά τοπία με έντονο τοπικό χαρακτήρα, τα οποία διαθέτουν περιορισμένη ικανότητα απορρόφησης πολύ μεγάλων τεχνικών παρεμβάσεων χωρίς ουσιώδη μεταβολή της μορφολογίας, του χαρακτήρα και της ταυτότητάς τους. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ακόμη και περιορισμένος αριθμός μεγάλων εγκαταστάσεων μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογες τοπιακές επιπτώσεις.

Η απουσία αξιολόγησης της σχέσης κλίμακας έργου-κλίμακας τοπίου περιορίζει τη δυνατότητα εκτίμησης της πραγματικής τοπιακής φέρουσας ικανότητας των περιοχών υποδοχής και δυσχεραίνει την πρόβλεψη των σωρευτικών μετασχηματισμών που ενδέχεται να προκύψουν από την ανάπτυξη έργων μεγάλης κλίμακας.

Προτείνεται ειδική αξιολόγηση της σχέσης κλίμακας έργου, κλίμακας τοπίου και κλίμακας οπτικής επιρροής, μέσω κατάλληλων εργαλείων ανάλυσης τοπίου και αξιολόγησης τοπιακής φέρουσας ικανότητας (Landscape Capacity Assessment). Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να αποτελεί βασική παράμετρο προσδιορισμού της τοπιακής φέρουσας ικανότητας, δηλαδή της δυνατότητας ενός τοπίου να απορροφήσει νέες παρεμβάσεις χωρίς ουσιώδη απώλεια του χαρακτήρα, της αναγνωρισιμότητας και της ταυτότητάς του.

 

5. Έλλειψη αξιολόγησης σωρευτικών μεταβολών τοπίου

 

Η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει θεωρητικά την ανάγκη εξέτασης σωρευτικών επιπτώσεων. Ωστόσο δεν παρουσιάζεται σαφής και συστηματική μεθοδολογία αξιολόγησης των σωρευτικών επιδράσεων στο τοπίο. Δεν αναλύονται επαρκώς οι επιπτώσεις που προκύπτουν από πολλαπλά αιολικά πάρκα, συστάδες φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, συνοδευτικά έργα, δίκτυα μεταφοράς ενέργειας και τη σταδιακή συσσώρευση ενεργειακών υποδομών σε ευρύτερες χωρικές ενότητες. Στην πράξη, οι σημαντικότερες επιπτώσεις των ΑΠΕ προκύπτουν πλέον όχι από μεμονωμένα έργα αλλά από τη σταδιακή συγκέντρωση έργων σε ολόκληρες γεωγραφικές ενότητες.

Περιοχές όπως η Εύβοια, η Δυτική Μακεδονία, η Αιτωλοακαρνανία, η Στερεά Ελλάδα και αρκετά νησιά του Αιγαίου τείνουν να μετασχηματίζονται από πολυλειτουργικά τοπία σε ενεργειακά πεδία μεγάλης κλίμακας.

Η ΣΜΠΕ δεν απαντά επαρκώς στο ερώτημα «Πότε η συσσώρευση ενεργειακών έργων μεταβάλλει ουσιωδώς τον χαρακτήρα ενός τοπίου;»

Προτείνεται η υποχρεωτική καθιέρωση μελέτης αξιολόγησης σωρευτικών μεταβολών τοπίου (Landscape Cumulative Impact Assessment) σε επίπεδο Περιφέρειας ή ευρύτερης τοπιακής ενότητας.

 

Συνοψίζοντας, τα παραπάνω ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη ενίσχυσης και συστηματικότερης αξιοποίησης της υφιστάμενης γνώσης για το τοπίο στον σχεδιασμό των ΑΠΕ, καθώς και της ανάπτυξης ενός ολοκληρωμένου πλαισίου αξιολόγησης και διαχείρισης τοπίου σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Το πλαίσιο αυτό θα πρέπει να αξιοποιεί τα δεδομένα και τις κατευθύνσεις που προκύπτουν από τις Μελέτες Τοπίου και τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και να συμπληρώνεται από διαδικασίες αξιολόγησης της ευαισθησίας των τοπίων, της τοπιακής φέρουσας ικανότητάς τους, των σωρευτικών τοπιακών επιπτώσεων, καθώς και από τον καθορισμό Στόχων Ποιότητας Τοπίου και τη συστηματική καταγραφή των κοινωνικών, πολιτισμικών και βιωματικών αξιών τους, σύμφωνα με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου.

 

Σε πρακτικό επίπεδο, το σύστημα αυτό θα μπορούσε να λειτουργεί ιεραρχικά. Αρχικά, το εθνικό σύστημα αξιολόγησης χαρακτήρα τοπίου (Landscape Character Assessment) θα προσδιορίζει τις βασικές τοπιακές ενότητες και τα χαρακτηριστικά τους σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Στη συνέχεια, για κάθε τοπιακή ενότητα θα αξιολογούνται η ευαισθησία της σε διαφορετικούς τύπους ενεργειακών έργων και η τοπιακή φέρουσα ικανότητά της, ενώ παράλληλα θα καθορίζονται οι επιθυμητοί Στόχοι Ποιότητας Τοπίου για τη μελλοντική εξέλιξή της. Τέλος, οι σωρευτικές επιπτώσεις από υφιστάμενα και προτεινόμενα έργα θα παρακολουθούνται συστηματικά, ώστε να αποφεύγεται η σταδιακή υπέρβαση των ορίων μεταβολής του χαρακτήρα και της ταυτότητας των τοπίων.

Τα αποτελέσματα των παραπάνω αξιολογήσεων θα μπορούσαν να ενσωματώνονται στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και στις διαδικασίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης έργων ΑΠΕ.

 

ΜΕΡΟΣ Β΄

 

Παρατηρήσεις επί του Σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ)

 

1. Το τοπίο δεν αντιμετωπίζεται ως αυτοτελές αντικείμενο σχεδιασμού

 

Παρότι το σχέδιο ΚΥΑ αναγνωρίζει τη σημασία του τοπίου και την ανάγκη ένταξης των έργων ΑΠΕ στον χώρο, η συνολική λογική του κανονιστικού πλαισίου εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε περιοχές αποκλεισμού, ελάχιστες αποστάσεις, ποσοστά κάλυψης και τεχνικά κριτήρια χωροθέτησης.

Η προσέγγιση αυτή δεν ανταποκρίνεται πλήρως στις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου, σύμφωνα με την οποία το τοπίο δεν αποτελεί απλώς φυσικό ή αισθητικό πόρο αλλά περιοχή όπως γίνεται αντιληπτή από τους ανθρώπους και της οποίας ο χαρακτήρας προκύπτει από τη διαχρονική αλληλεπίδραση φυσικών και ανθρώπινων παραγόντων. Ως εκ τούτου, το τοπίο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως παράγοντας περιορισμού της χωροθέτησης αλλά οφείλει να αποτελεί βασική παράμετρο του χωρικού σχεδιασμού.

Η απουσία μιας τέτοιας προσέγγισης έχει ως αποτέλεσμα η αξιολόγηση των επιπτώσεων να επικεντρώνεται κυρίως στην τήρηση χωρικών περιορισμών και λιγότερο στη διατήρηση του χαρακτήρα, της συνοχής και της αναγνωρισιμότητας των τοπίων.

Προτείνεται η εισαγωγή ρητής διάταξης σύμφωνα με την οποία «Το τοπίο αποτελεί αυτοτελή παράμετρο χωρικού σχεδιασμού των ΑΠΕ και λαμβάνεται υπόψη σε όλα τα στάδια σχεδιασμού, αξιολόγησης και αδειοδότησης».

Η διάταξη αυτή θα πρέπει να λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα υφιστάμενα τεχνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια χωροθέτησης και να διασφαλίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση ενσωματώνει συστηματικά τη διάσταση του τοπίου.

 

2. Απουσία συστηματικής αξιοποίησης των Μελετών Τοπίου και αξιολόγησης χαρακτήρα τοπίου (Landscape Character Assessment)

 

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη σημαντική εμπειρία στην αναγνώριση και αξιολόγηση τοπίων μέσω των Μελετών Τοπίου που εκπονήθηκαν στο πλαίσιο των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων. Οι μελέτες αυτές κατέγραψαν, οριοθέτησαν και αξιολόγησαν τις βασικές τοπιακές ενότητες της χώρας, αναγνωρίζοντας τα ιδιαίτερα φυσικά, πολιτισμικά και χωρικά χαρακτηριστικά τους.

Ωστόσο, το σχέδιο ΚΥΑ δεν προβλέπει με σαφή και συστηματικό τρόπο την αξιοποίηση αυτής της υφιστάμενης γνώσης κατά τη διαδικασία χωροθέτησης και αξιολόγησης έργων ΑΠΕ. Ως αποτέλεσμα, η χωροθέτηση εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως σε γενικά χωρικά, περιβαλλοντικά και τεχνικά κριτήρια, χωρίς να ενσωματώνει επαρκώς τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των επιμέρους τοπίων.

Η προσέγγιση αυτή αποκλίνει από τη διεθνή πρακτική, όπου η αξιολόγηση χαρακτήρα τοπίου (Landscape Character Assessment) αποτελεί βασικό εργαλείο χωρικού σχεδιασμού. Η αξιολόγηση χαρακτήρα τοπίου δεν αποσκοπεί στην απλή καταγραφή φυσικών ή πολιτισμικών στοιχείων, αλλά στην αναγνώριση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που καθιστούν κάθε τοπίο διακριτό και αναγνωρίσιμο.

Η απουσία συστηματικής αξιολόγησης χαρακτήρα τοπίου δυσχεραίνει την προσαρμογή των χωροθετικών επιλογών στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής και περιορίζει τη δυνατότητα διαμόρφωσης πολιτικών που να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες προστασίας, διαχείρισης και σχεδιασμού των τοπίων.

Προτείνεται η θεσμοθέτηση ενός ενιαίου εθνικού συστήματος αξιολόγησης χαρακτήρα τοπίου (Landscape Character Assessment), το οποίο θα βασίζεται στην υφιστάμενη εμπειρία των ελληνικών Μελετών Τοπίου και θα την εξελίσσει σε ένα ολοκληρωμένο εργαλείο αναγνώρισης, ταξινόμησης και παρακολούθησης των τοπίων της χώρας.

Το σύστημα αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει την οριοθέτηση τοπιακών ενοτήτων, την περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών τους, την αναγνώριση στοιχείων που συγκροτούν τον χαρακτήρα και την αναγνωρισιμότητά τους και τη δημιουργία ενιαίας βάσης δεδομένων για την υποστήριξη του χωρικού σχεδιασμού και της αδειοδότησης έργων ΑΠΕ.

 

3. Απουσία αξιολόγησης ευαισθησίας τοπίου και τοπιακής φέρουσας ικανότητας (Landscape Sensitivity Assessment & Landscape Capacity Assessment)

 

Παρότι το σχέδιο ΚΥΑ αναγνωρίζει τη σημασία του τοπίου και εισάγει πρόσθετα κριτήρια για τη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, δεν προβλέπει συστηματική αξιολόγηση της ευαισθησίας και της φέρουσας ικανότητας των τοπίων απέναντι σε διαφορετικούς τύπους ενεργειακών παρεμβάσεων.

Η προσέγγιση αυτή είναι προβληματική, καθώς διαφορετικά τοπία διαθέτουν διαφορετικό βαθμό ευαισθησίας και διαφορετική ικανότητα απορρόφησης μεταβολών. Ένα εκτεταμένο πεδινό τοπίο, ένα παραδοσιακό αγροτικό τοπίο, ένα μικρής κλίμακας νησιωτικό τοπίο ή ένα ορεινό τοπίο με έντονο τοπικό χαρακτήρα δεν ανταποκρίνονται με τον ίδιο τρόπο στην εγκατάσταση αιολικών πάρκων, φωτοβολταϊκών σταθμών, δικτύων μεταφοράς ή άλλων ενεργειακών υποδομών.

Η διεθνής εμπειρία έχει δείξει ότι η αξιολόγηση της ευαισθησίας τοπίου (Landscape Sensitivity Assessment) και της τοπιακής φέρουσας ικανότητας (Landscape Capacity Assessment) αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την προσαρμογή της ενεργειακής ανάπτυξης στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τοπιακής ενότητας και για την αποφυγή μεταβολών που οδηγούν σε ουσιώδη αλλοίωση του χαρακτήρα, της αναγνωρισιμότητας και της ταυτότητας των τοπίων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ της κλίμακας των έργων και της κλίμακας του τοπίου υποδοχής. Τοπία μικρής κλίμακας, όπως πολλά νησιωτικά, ορεινά ή παραδοσιακά αγροτικά τοπία, εμφανίζουν συχνά περιορισμένη δυνατότητα υποδοχής μεγάλων ενεργειακών εγκαταστάσεων χωρίς σημαντική μεταβολή της φυσιογνωμίας τους.

Προτείνεται η θεσμοθέτηση υποχρεωτικής αξιολόγησης ευαισθησίας τοπίου (Landscape Sensitivity Assessment) και τοπιακής φέρουσας ικανότητας (Landscape Capacity Assessment) για τις βασικές τοπιακές ενότητες της χώρας.

Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να βασίζεται στον αναγνωρισμένο χαρακτήρα κάθε τοπίου και να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:

• αξιολόγηση της ευαισθησίας των φυσικών, πολιτισμικών και οπτικών χαρακτηριστικών του τοπίου,
• εκτίμηση της σχέσης κλίμακας έργου και κλίμακας τοπίου,
• αξιολόγηση της οπτικής ζώνης επιρροής (Zone of Theoretical Visibility – ZTV),
• αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ ύψους και όγκου των εγκαταστάσεων και των κυρίαρχων στοιχείων του τοπίου,
• εκτίμηση της αναλογίας μεταξύ της έκτασης των έργων και της συνολικής έκτασης της τοπιακής ενότητας,
• προσδιορισμό των ορίων αποδεκτής μεταβολής του χαρακτήρα του τοπίου (limits of acceptable landscape change).

Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης θα πρέπει να χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό της τοπιακής φέρουσας ικανότητας κάθε ενότητας και να αποτελούν βασικό κριτήριο χωροθέτησης και αδειοδότησης έργων ΑΠΕ.

 

4. Απουσία θεσμοθετημένης αξιολόγησης σωρευτικών τοπιακών επιπτώσεων (Landscape Cumulative Impact Assessment)

 

Το σχέδιο ΚΥΑ αναγνωρίζει την ανάγκη εξέτασης συνεργιστικών και σωρευτικών επιπτώσεων από την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ. Ωστόσο, δεν προβλέπει ένα εξειδικευμένο και συστηματικό πλαίσιο αξιολόγησης των σωρευτικών επιπτώσεων στο τοπίο ούτε συγκεκριμένα κριτήρια για την εκτίμηση των μακροχρόνιων μετασχηματισμών που προκαλεί η συγκέντρωση ενεργειακών εγκαταστάσεων σε ευρύτερες γεωγραφικές ενότητες.

Η προσέγγιση αυτή είναι προβληματική, καθώς οι σημαντικότερες τοπιακές επιπτώσεις των ΑΠΕ δεν προκύπτουν συνήθως από μεμονωμένα έργα αλλά από τη σταδιακή συσσώρευση αιολικών πάρκων, φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, έργων αποθήκευσης ενέργειας, υποσταθμών, δικτύων μεταφοράς και συνοδών έργων υποδομής. Ενώ οι επιμέρους παρεμβάσεις μπορεί να εμφανίζονται ως αποδεκτές όταν αξιολογούνται μεμονωμένα, η συνδυασμένη παρουσία τους μπορεί να οδηγήσει σε ουσιώδη μεταβολή της μορφολογίας, της αναγνωρισιμότητας, της συνοχής και της ταυτότητας ολόκληρων τοπιακών ενοτήτων.

Η απουσία ειδικής αξιολόγησης σωρευτικών τοπιακών επιπτώσεων δυσχεραίνει την έγκαιρη αναγνώριση περιπτώσεων όπου η συνεχής προσθήκη νέων έργων οδηγεί σταδιακά στη μετατροπή πολυλειτουργικών αγροτικών, ορεινών ή νησιωτικών τοπίων σε τοπία με κυρίαρχη ενεργειακή εξειδίκευση. Οι μεταβολές αυτές δεν αφορούν μόνο την οπτική εικόνα του χώρου αλλά και τον συνολικό χαρακτήρα και τη λειτουργία του τοπίου.

Παράλληλα, δεν προβλέπονται μηχανισμοί προσδιορισμού των ορίων πέραν των οποίων η περαιτέρω ανάπτυξη έργων ΑΠΕ ενδέχεται να επιφέρει μη αναστρέψιμες μεταβολές στον χαρακτήρα και την ταυτότητα των τοπίων.

Προτείνεται η θεσμοθέτηση υποχρεωτικής αξιολόγησης σωρευτικών τοπιακών επιπτώσεων (Landscape Cumulative Impact Assessment) σε επίπεδο Περιφέρειας ή ευρύτερης τοπιακής ενότητας.

Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να εξετάζει τη συνδυασμένη επίδραση υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και προτεινόμενων έργων ΑΠΕ, καθώς και των συνοδών υποδομών τους, και να συνδέεται με την αξιολόγηση χαρακτήρα τοπίου, την αξιολόγηση ευαισθησίας και την αξιολόγηση τοπιακής φέρουσας ικανότητας.

Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δίνεται στην αναγνώριση περιοχών όπου η συσσώρευση ενεργειακών υποδομών οδηγεί σε ουσιώδη μεταβολή του χαρακτήρα του τοπίου ή σε σταδιακή διαμόρφωση τοπίων με κυρίαρχη ενεργειακή εξειδίκευση, ώστε να καθίσταται δυνατός ο έγκαιρος προσδιορισμός περιοχών όπου απαιτείται περιορισμός ή αναθεώρηση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων ΑΠΕ.

 

5. Απουσία Στόχων Ποιότητας Τοπίου (Landscape Quality Objectives)

 

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου προβλέπει ότι τα συμβαλλόμενα κράτη οφείλουν να καθορίζουν Στόχους Ποιότητας Τοπίου (Landscape Quality Objectives), δηλαδή τις επιθυμητές μελλοντικές συνθήκες των τοπίων, όπως αυτές προκύπτουν από την αναγνώριση των χαρακτηριστικών τους και τις προσδοκίες των πολιτών.

Παρότι το σχέδιο ΚΥΑ αναγνωρίζει τη σημασία του τοπίου και επιδιώκει τη συμβατή ένταξη των έργων ΑΠΕ στον χώρο, δεν προβλέπει διαδικασίες καθορισμού Στόχων Ποιότητας Τοπίου ούτε συνδέει τη χωροθέτηση των έργων με συγκεκριμένες επιδιώξεις προστασίας, διαχείρισης ή αναβάθμισης των τοπίων.

Ως αποτέλεσμα, η αξιολόγηση των έργων περιορίζεται κυρίως στο ερώτημα εάν μία παρέμβαση είναι επιτρεπτή ή όχι, χωρίς να εξετάζεται συστηματικά κατά πόσο συμβάλλει ή αντιστρατεύεται το επιθυμητό μέλλον του τοπίου στο οποίο εντάσσεται. Με άλλα λόγια, η ΚΥΑ καθορίζει κυρίως πού μπορούν να αναπτυχθούν έργα ΑΠΕ, χωρίς να αποσαφηνίζει ποια χαρακτηριστικά των τοπίων επιδιώκεται να διατηρηθούν, να ενισχυθούν ή να αποκατασταθούν κατά την ενεργειακή μετάβαση.

Η έλλειψη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε τοπία με ισχυρή πολιτισμική, ιστορική, αγροτική, τουριστική ή περιβαλλοντική ταυτότητα, όπου η ενεργειακή ανάπτυξη οφείλει να εντάσσεται σε ένα ευρύτερο όραμα χωρικής εξέλιξης και όχι να αντιμετωπίζεται ως απομονωμένη χρήση γης.

Προτείνεται ο καθορισμός Στόχων Ποιότητας Τοπίου (Landscape Quality Objectives) σε επίπεδο τοπιακών ενοτήτων, Περιφερειών και ειδικών κατηγοριών τοπίων, σύμφωνα με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου.

Οι στόχοι αυτοί θα πρέπει να βασίζονται στα αποτελέσματα της αξιολόγησης χαρακτήρα τοπίου, της αξιολόγησης ευαισθησίας τοπίου, της αξιολόγησης τοπιακής φέρουσας ικανότητας και της αξιολόγησης σωρευτικών τοπιακών επιπτώσεων, καθώς και στις αξίες που αποδίδουν οι τοπικές κοινωνίες στα τοπία τους.

Οι Στόχοι Ποιότητας Τοπίου θα πρέπει να αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς κατά τη χωροθέτηση, αδειοδότηση και παρακολούθηση έργων ΑΠΕ, ώστε να αξιολογείται συστηματικά η συμβατότητά τους με το επιθυμητό μέλλον κάθε τοπιακής ενότητας

 

6. Απουσία διαδικασιών αναγνώρισης και συνεκτίμησης κοινωνικών και πολιτισμικών αξιών του τοπίου

 

Παρότι το σχέδιο ΚΥΑ αναγνωρίζει τη σημασία του τοπίου και προβλέπει την αξιολόγηση της ένταξης των έργων ΑΠΕ στον χώρο, δεν προβλέπει συγκεκριμένες διαδικασίες για την αναγνώριση, τεκμηρίωση και συνεκτίμηση των κοινωνικών και πολιτισμικών αξιών των τοπίων κατά τον σχεδιασμό και τη χωροθέτηση των έργων.

Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου αναγνωρίζει ότι το τοπίο αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της ποιότητας ζωής των πληθυσμών, έκφραση της φυσικής και πολιτισμικής κληρονομιάς και βασικό συστατικό της τοπικής και περιφερειακής ταυτότητας. Ως εκ τούτου, οι επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ δεν περιορίζονται αποκλειστικά σε βιοφυσικές ή οπτικοαισθητικές μεταβολές, αλλά επηρεάζουν και τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές κοινωνίες αντιλαμβάνονται, βιώνουν και νοηματοδοτούν τον χώρο τους.

Ωστόσο, το σχέδιο ΚΥΑ δεν προβλέπει διαδικασίες συστηματικής αναγνώρισης, τεκμηρίωσης και συνεκτίμησης στοιχείων όπως η συλλογική μνήμη, οι τοπικές ταυτότητες, οι πολιτισμικές πρακτικές, οι ιστορικές διαδρομές, οι συμβολικές σημασίες των τόπων και οι αξίες που αποδίδουν οι τοπικές κοινωνίες στα τοπία τους.

Η παράλειψη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε πολιτισμικά τοπία (cultural landscapes), όπως ιστορικά αγροτικά τοπία, παραδοσιακά παραγωγικά τοπία, τοπία συλλογικής μνήμης και τοπία που συγκροτούν ισχυρές τοπικές ή περιφερειακές ταυτότητες. Τα τοπία αυτά δεν ταυτίζονται απαραίτητα με θεσμοθετημένες περιοχές προστασίας, αποτελούν όμως σημαντικό στοιχείο της πολιτισμικής κληρονομιάς και της τοπιακής φυσιογνωμίας του χώρου.

Προτείνεται να προβλεφθεί ότι κατά την εκπόνηση των Μελετών Αξιολόγησης Χαρακτήρα Τοπίου θα αναγνωρίζονται, τεκμηριώνονται και συνεκτιμώνται οι κοινωνικές, πολιτισμικές, ιστορικές και βιωματικές αξίες των τοπίων.

Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει, όπου απαιτείται:

• συμμετοχικές διαδικασίες διαβούλευσης,
• καταγραφή τοπικών αξιών τοπίου,
• τεκμηρίωση στοιχείων συλλογικής μνήμης,
• αξιολόγηση της σημασίας συγκεκριμένων τοπίων για την τοπική ταυτότητα,
• αξιολόγηση της συμβολής τους στην κοινωνική συνοχή και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων.

Η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών δεν θα πρέπει να περιορίζεται σε διαδικασίες ενημέρωσης ή διαβούλευσης, αλλά να επεκτείνεται στην αναγνώριση των αξιών του τοπίου, στον καθορισμό των προτεραιοτήτων διαχείρισής του και στην παρακολούθηση των επιπτώσεων της ενεργειακής μετάβασης.

Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο τοπιακής διακυβέρνησης (landscape governance), σύμφωνα με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου.

Συνοψίζοντας, προτείνεται η μετάβαση από ένα σύστημα χωροθέτησης που βασίζεται κυρίως σε τεχνικά κριτήρια και ζώνες αποκλεισμού σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικής τοπίου για τις ΑΠΕ. Το πλαίσιο αυτό θα μπορούσε να υλοποιηθεί μέσω της εξέλιξης των υφιστάμενων Μελετών Τοπίου σε ολοκληρωμένες Μελέτες Αξιολόγησης και Διαχείρισης Τοπίου, οι οποίες θα περιλαμβάνουν την αξιολόγηση χαρακτήρα τοπίου (Landscape Character Assessment), την αξιολόγηση ευαισθησίας τοπίου (Landscape Sensitivity Assessment), την αξιολόγηση τοπιακής φέρουσας ικανότητας (Landscape Capacity Assessment), την αξιολόγηση σωρευτικών τοπιακών επιπτώσεων (Cumulative Landscape Impact Assessment), τον καθορισμό Στόχων Ποιότητας Τοπίου (Landscape Quality Objectives) και τη συστηματική αναγνώριση και συνεκτίμηση των κοινωνικών, ιστορικών, πολιτισμικών και βιωματικών αξιών των τοπίων μέσω συμμετοχικών διαδικασιών και μηχανισμών τοπιακής διακυβέρνησης, σύμφωνα με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου.

 

Πίνακας 1. Βασικά εργαλεία ενός ολοκληρωμένου συστήματος αξιολόγησης και διαχείρισης τοπίου για τον σχεδιασμό ΑΠΕ

Εργαλείο
Βασικό ερώτημα
Τι περιλαμβάνει
Κύριο αποτέλεσμα

Landscape Character Assessment (LCA): Αξιολόγηση Χαρακτήρα Τοπίου
Τι είδους τοπίο είναι αυτό;
Αναγνώριση και οριοθέτηση τοπιακών ενοτήτων, ταξινόμηση τύπων τοπίου, γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά, χρήσεις γης, οικολογικά στοιχεία, πολιτισμικά και ιστορικά χαρακτηριστικά, τοπόσημα, θέες, κοινωνικές και πολιτισμικές αξίες, περιγραφή χαρακτήρα τοπίου.
Χάρτες Τοπιακών Ενοτήτων και Περιγραφές Χαρακτήρα Τοπίου.

Landscape Sensitivity Assessment (LSA): Αξιολόγηση Ευαισθησίας Τοπίου
Πόσο ευαίσθητο είναι το τοπίο σε μια συγκεκριμένη παρέμβαση;
Αξιολόγηση της ευαισθησίας φυσικών, οπτικών, οικολογικών, πολιτισμικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών σε διαφορετικούς τύπους έργων (αιολικά, φωτοβολταϊκά, δίκτυα, αντλησιοταμίευση κ.ά.).
Χάρτες και κατηγορίες ευαισθησίας ανά τύπο έργου.

Landscape Capacity Assessment (LCAp): Αξιολόγηση Τοπιακής Φέρουσας Ικανότητας
Πόση ανάπτυξη μπορεί να δεχθεί το τοπίο χωρίς να χάσει τον χαρακτήρα του;
Σχέση κλίμακας έργου–κλίμακας τοπίου, οπτική κυριαρχία, ZTV, πυκνότητα εγκαταστάσεων, αναλογία έκτασης έργου προς τοπιακή ενότητα, όρια αποδεκτής μεταβολής χαρακτήρα τοπίου
Προσδιορισμός φέρουσας ικανότητας (υψηλή, μέτρια, χαμηλή ή μηδενική).

Cumulative Landscape Impact Assessment (CLIA): Αξιολόγηση Σωρευτικών Τοπιακών Επιπτώσεων
Τι συμβαίνει όταν συσσωρεύονται πολλά έργα στο ίδιο τοπίο;
Συνδυασμένη αξιολόγηση υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και νέων έργων ΑΠΕ, δικτύων, υποσταθμών και συνοδών έργων. Εκτίμηση μετασχηματισμού τοπίου, βαθμού ενεργειακής εξειδίκευσης και δημιουργίας ενεργειακών τοπίων.
Προσδιορισμός ορίων σωρευτικής επιβάρυνσης και περιοχών κορεσμού.

Landscape Quality Objectives (LQOs): Στόχοι Ποιότητας Τοπίου
Ποιο μέλλον θέλουμε για το συγκεκριμένο τοπίο;
Καθορισμός επιθυμητών χαρακτηριστικών, στοιχείων προς διατήρηση, ενίσχυση ή αποκατάσταση, προστασία ταυτότητας, θέας, πολιτισμικών στοιχείων και πολυλειτουργικότητας. Βασίζονται σε διαβούλευση με την κοινωνία.
Στόχοι και κατευθύνσεις που αποτελούν κριτήριο αξιολόγησης της συμβατότητας των έργων ΑΠΕ με το επιθυμητό μέλλον του τοπίου.

7. Θεσμική εφαρμογή της πρότασης

 

Προτείνεται η θεσμοθέτηση Εθνικών και Περιφερειακών Μελετών Αξιολόγησης και Διαχείρισης Τοπίου, οι οποίες θα αποτελούν το βασικό επιστημονικό και χωρικό υπόβαθρο για τη Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση, την εφαρμογή του ΕΧΠ-ΑΠΕ, τον καθορισμό Στόχων Ποιότητας Τοπίου και τη χωροθέτηση έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Οι μελέτες αυτές θα περιλαμβάνουν αξιολόγηση χαρακτήρα τοπίου, ευαισθησίας τοπίου, τοπιακής φέρουσας ικανότητας, σωρευτικών τοπιακών επιπτώσεων και κοινωνικών, πολιτισμικών και βιωματικών αξιών του τοπίου, σύμφωνα με τις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου.

Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών θα πρέπει να ενσωματώνονται στη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, στα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και στις διαδικασίες αδειοδότησης έργων ΑΠΕ, ενώ θα αποτελούν τη βάση για τον καθορισμό Στόχων Ποιότητας Τοπίου και για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εθνικής πολιτικής τοπίου.

 

8. Συμπέρασμα

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας αποτελεί αναμφίβολα βελτίωση σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008, ιδίως ως προς την αναγνώριση της σημασίας του τοπίου, των σωρευτικών επιπτώσεων και των αρχών της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου. Ωστόσο, τόσο η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων όσο και το σχέδιο ΚΥΑ εξακολουθούν να προσεγγίζουν το τοπίο κυρίως ως παράγοντα περιορισμού της χωροθέτησης και όχι ως θεμελιώδη διάσταση του χωρικού σχεδιασμού και της εδαφικής ανάπτυξης.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν αποτελεί αποκλειστικά τεχνική, ενεργειακή ή περιβαλλοντική διαδικασία. Συνιστά ταυτόχρονα διαδικασία χωρικού, κοινωνικού και πολιτισμικού μετασχηματισμού, η οποία επηρεάζει τον χαρακτήρα, τη φυσιογνωμία, την ταυτότητα και τη βιωμένη εμπειρία των τόπων. Τα τοπία δεν αποτελούν ουδέτερα υπόβαθρα υποδοχής ενεργειακών υποδομών αλλά σύνθετα κοινωνικο-οικολογικά και πολιτισμικά συστήματα, φορείς μνήμης, ταυτότητας, συλλογικών αξιών και καθημερινών πρακτικών.

Καθώς η ενεργειακή μετάβαση υλοποιείται πάντοτε σε συγκεκριμένους τόπους, το τοπίο συνιστά τη βασική μονάδα ανάλυσης των χωρικών της επιπτώσεων. Η πρόκληση δεν είναι η αντιπαράθεση μεταξύ των στόχων της κλιματικής πολιτικής και της προστασίας του τοπίου, αλλά η σύνθεσή τους μέσα από μια χωρικά διαφοροποιημένη και τοπιακά συμβατή ενεργειακή μετάβαση. Για τον λόγο αυτό, η ανάπτυξη των ΑΠΕ οφείλει να στηρίζεται σε εργαλεία αξιολόγησης του χαρακτήρα, της ευαισθησίας και της φέρουσας ικανότητας των τοπίων, ώστε οι ενεργειακές παρεμβάσεις να εναρμονίζονται με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και τις δυνατότητες κάθε τόπου.

Η συνεχής συγκέντρωση ενεργειακών υποδομών σε συγκεκριμένες περιφέρειες της χώρας οδηγεί ήδη στη διαμόρφωση νέων ενεργειακών τοπίων (energy landscapes), γεγονός που καθιστά αναγκαία την ανάπτυξη ειδικών εργαλείων παρακολούθησης και αξιολόγησης των χωρικών και πολιτισμικών μετασχηματισμών που συνεπάγεται η ενεργειακή μετάβαση.

Η ουσιαστική εναρμόνιση με τις ευρωπαϊκές πολιτικές τοπίου προϋποθέτει τη μετάβαση από ένα σύστημα που βασίζεται κυρίως σε ζώνες αποκλεισμού, αποστάσεις και τεχνικά κριτήρια, σε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικής τοπίου για την ενεργειακή μετάβαση. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα πρέπει να βασίζεται στις αρχές της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου και να περιλαμβάνει εργαλεία όπως οι Μελέτες Αξιολόγησης Χαρακτήρα Τοπίου (Landscape Character Assessments), η αξιολόγηση ευαισθησίας τοπίου (Landscape Sensitivity Assessment), η αξιολόγηση τοπιακής φέρουσας ικανότητας (Landscape Capacity Assessment), η αξιολόγηση σωρευτικών τοπιακών επιπτώσεων (Landscape Cumulative Impact Assessment), οι Στόχοι Ποιότητας Τοπίου (Landscape Quality Objectives) και οι διαδικασίες τοπιακής διακυβέρνησης (Landscape Governance). Η ανάπτυξη ενός τέτοιου συστήματος αξιολόγησης και διαχείρισης τοπίου δεν θα εξυπηρετούσε αποκλειστικά τον σχεδιασμό των ΑΠΕ, αλλά θα δημιουργούσε παράλληλα τις απαραίτητες θεσμικές, επιστημονικές και διοικητικές προϋποθέσεις για τη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης εθνικής πολιτικής τοπίου, όπως προβλέπεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου. Με τον τρόπο αυτό, η ενεργειακή μετάβαση θα μπορούσε να λειτουργήσει ως αφορμή για τη συστηματική ενσωμάτωση του τοπίου στον χωρικό σχεδιασμό και στην αναπτυξιακή πολιτική της χώρας.

Η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του τοπίου δεν αποτελούν εμπόδιο για την ενεργειακή μετάβαση. Αντίθετα, αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για την κοινωνική νομιμοποίηση, τη χωρική δικαιοσύνη και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα των πολιτικών ανάπτυξης των ΑΠΕ. Μόνο μέσα από μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που αναγνωρίζει τον χαρακτήρα, τις αξίες, την ταυτότητα και την πολυλειτουργικότητα των τοπίων μπορεί η ενεργειακή μετάβαση να συμβάλει ουσιαστικά τόσο στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης όσο και στη διατήρηση της φυσικής και πολιτισμικής κληρονομιάς της χώρας.

Η επιτυχία της ενεργειακής μετάβασης δεν θα κριθεί μόνο από την ποσότητα της παραγόμενης ενέργειας αλλά και από την ικανότητά της να διατηρήσει τον χαρακτήρα, την ποιότητα, την ταυτότητα και την πολυλειτουργικότητα των τοπίων που συγκροτούν τον ελληνικό χώρο.

 

Δρ. Ευάγγελος Παυλής

Επίκουρος Καθηγητής Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Μέλος ΔΣ Ένωσης Γεωγράφων Ελλάδας – Υπεύθυνος για θέματα Εκπαίδευσης

 

 

 

[Δέσποινα Πακτίτη]

ΣΜΠΕ__ΕΧΠ ΑΠΕ

Στα κεφάλαια 1 & 2, μόνο για το σχέδιο του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ υπάρχει η αξιολόγηση των επιπτώσεων του σχεδίου σε όλες τις περιβαλλοντικές παραμέτρους –τομείς (Πίνακας 1.6-2), ήτοι μόνο για την εναλλακτική λύση-δυνατότητα 4. Για τις εναλλακτικές λύσεις-δυνατότητες 3, 2 και 1(μηδενική) δεν υπάρχει η αξιολόγηση των επιπτώσεων σε όλες τις περιβαλλοντικές παραμέτρους –τομείς, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να βγει ασφαλές συμπέρασμα για τον αναγνώστη αν όντως το προτεινόμενο σχέδιο είναι καλύτερο.

Στο κεφάλαιο 3, δεν υπάρχει η αποτίμηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ του 2008 και το τι θα βελτιώσει αν θα βελτιώσει το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ. Πιο συγκεκριμένα, αναφέρονται οι στόχοι βιώσιμης ανάπτυξης αλλά δεν αναφέρεται αν το ΕΧΠ-ΑΠΕ του 2008 τους πέτυχε και σε τι ποσοστό και πώς το υπό διαβούλευση σχέδιο θα τους πετύχει σε σύγκριση με του 2008. Στην πολιτιστική κληρονομιά δεν αναφέρεται το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο, με αποτέλεσμα να μη γίνεται σαφές το ότι λαμβάνεται υπόψη για τον οποιοδήποτε σχεδιασμό έργων ΑΠΕ. Λαμβάνοντας υπόψη τα Περιφερειακά Χωροταξικά Σχέδια, λείπουν οι σχετικοί χάρτες βάσει του προτεινόμενου ΕΧΠ-ΑΠΕ, δηλαδή το πώς διαμορφώνονται οι περιοχές που επιτρέπονται οι ΑΠΕ και το τι είδος με κριτήριο πχ. για τα αιολικά το αιολικό δυναμικό, για τη γεωθερμία το γεωθερμικό πεδίο κ.ο.κ.

Στο κεφάλαιο 4, αναφέρονται πρόσθετα κριτήρια χωρικής οργάνωσης ανά περιφέρεια χωρίς πρωτίστως να έχει πραγματοποιηθεί χωρική ανάλυση για να διαπιστωθεί το πόσες ΑΠΕ ανά περιφέρεια και το τι είδος είναι αναγκαίο να εγκατασταθεί με αποτέλεσμα να μη γίνεται τεκμηριωμένη η οριζόντια απαγόρευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ σε Δημοτικές Ενότητες. Εκτός από αυτό το γεγονός, δεν υπάρχει στα ήδη αναφερόμενα κριτήρια η χαρτογραφική αποτύπωση ανά περιφέρεια για το κάθε είδος ΑΠΕ. Δεν έχει γίνει ο αποκλεισμός των περιοχών με τη χρήση GIS σε layers (επίπεδα) για να καταλήξει στις απαγορευμένες ζώνες. Επιπροσθέτως, για τις εγκαταστάσεις εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας, κρίνεται πρωτίστως αναγκαία η εισαγωγή ειδικότερων  ρυθμίσεων και κανόνων χωροθέτησης για τις εγκαταστάσεις αυτές, τις οποίες δεν τις θέτει το υπό διαβούλευση σχέδιο. Επιπλέον, δε γίνεται σαφές με το τι κριτήρια γίνεται η χωροθέτηση των έργων αποθήκευσης ενέργειας. Τέλος, απαιτείται χωρική ανάλυση ανά περιφέρεια, περιφερειακή ενότητα, δήμο και δημοτική ενότητα για το τι ΑΠΕ χρειάζονται να αναπτυχθούν και κατόπιν να δημιουργηθούν κριτήρια αποκλεισμού και χάρτες όπως το Σχήμα 4.3‐1  Περιοχές αιολικής καταλληλότητας.

Για τις αιολικές εγκαταστάσεις, δεν αποσαφηνίζεται τι γίνεται στην περίπτωση του repowering στις απαγορευμένες δημοτικές ενότητες που υπάρχουν ήδη αιολικά, βλέπε  Σχήμα 4.3. Επίσης, για τον υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας  δε λαμβάνεται υπόψη το repowering. Στον πίνακα 4.4‐1 Αποστάσεις αιολικών εγκαταστάσεων από γειτνιάζουσες χρήσεις γης,  δραστηριότητες και δίκτυα τεχνικής υποδομής, στο Γ. Περιοχές και στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς, στο Κηρυγμένα πολιτιστικά μνημεία και ιστορικοί τόποι να προστεθεί ότι υπάρχει στο Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο https://www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr/ για να είναι πιο σαφές. Στο Δ. Οικιστικές δραστηριότητες, στο Μεμονωμένη κατοικία (νομίμως υφιστάμενη) για την Εξασφάλιση ελάχιστου επιπέδου θορύβου  μικρότερου των 45 db. Να αποσαφηνιστεί αν θα είναι db ή db(A), διότι οι περισσότερες μελέτες που έχουν γίνει μέχρι στιγμής είναι σε db(A) διότι δεν υπάρχουν λογισμικά που να εξάγουν σε db τις ισοθορυβικές καμπύλες. Το ίδιο ισχύει και για το Ε. Αναπτυξιακές ζώνες και δραστηριότητες, στο Μεμονωμένες τουριστικές μονάδες, δυναμικότητας  μικρότερης των 150 κλινών.

 

Για τα ΜΥΗΕ, για τον υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας δεν αρκεί μόνο να ληφθεί υπόψη το υδρολογικό ισοζύγιο σε όλη τη λεκάνη απορροής, αλλά και του υδροκρίτη. Για τις εγκαταστάσεις ηλιακής ενέργειας δεν έχει προσδιοριστεί φέρουσα ικανότητα και το πώς υπολογίζεται. Στον πίνακα 4.6‐1 Αποστάσεις εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας από  γειτνιάζουσες χρήσεις γης, δραστηριότητες και δίκτυα τεχνικής υποδομής, στο Β. Περιοχές και στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς, να προστεθεί ότι υπάρχει στο Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο https://www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr/ για να είναι πιο σαφές. Το ίδιο να συμβεί και για τις λοιπές ΑΠΕ αναφορικά με την πολιτιστική κληρονομιά. Επίσης και για τις υπόλοιπες ΑΠΕ δεν έχει προσδιοριστεί φέρουσα ικανότητα και το πώς υπολογίζεται.

 

Όσον αφορά τις κατευθύνσεις και ρυθμίσεις και τα κριτήρια ένταξης των έργων ΑΠΕ στο Τοπίο, δεν θα πρέπει να περιορίζονται στον καθαρά τεχνοκρατικό τρόπο. Ειδικά για τα αιολικά πάρκα θα πρέπει να ληφθεί υπόψη το ακόλουθο άρθρο «Large-Scale Wind Energy Farm Development and its Impacts on the Landscape: A Review of the Greek Case By: Evangelos Pavlis , Apr 2025» (https://reference-global.com/article/10.2478/jlecol-2025-0019?tab=download ). Δηλαδή, δεν αφορά μόνο τη θέαση των ανεμογεννητριών που περιγράφεται στην 4.10.2 παράγραφο αλλά και τις κοινωνικοοικονομικές διαστάσεις από την εγκατάσταση των ανεμογεννητριών. Επίσης απουσιάζει κάτι αντίστοιχο και για τις λοιπές ΑΠΕ. Γενικά, η έννοια του τοπίου στην υπάρχουσα μελέτη δεν αποτυπώνεται όπως ορίζεται στο Άρθρο 1 του νόμου  3827/2010 (ΦΕΚ 30Α).

 

Στο κεφάλαιο 5, αναφέρεται ότι μόνο η εξέταση του «οικολογικού παράγοντα» δεν επαρκεί, όπως επίσης και μόνο η εξέταση του οικονομικού παράγοντα κάτι που δεν αναφέρεται. Αφού προωθείται η βιωσιμότητα τότε θα πρέπει να εξισορροπούνται και οι τρείς πυλώνες της Βιώσιμης Ανάπτυξης, όπως είναι η Οικονομική Ανάπτυξη να μην προκαλεί βλάβες στην Κοινωνία και το Περιβάλλον. Θα βοηθούσε ένας πίνακας με τα 4 σενάρια και το πώς γίνεται η ισορροπία της Οικονομίας, της Κοινωνίας και του Περιβάλλοντος για να επιτευχθεί η Βιώσιμη Ανάπτυξη των ΑΠΕ. Με αυτόν τον πίνακα θα μπορούσε να βγει το συμπέρασμα αν η προτεινόμενη αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ είναι όντως η βέλτιστη. Επιπλέον απουσιάζει ένας πίνακας ρίσκων της βιωσιμότητας και των 4 σεναρίων για να οδηγήσει με ασφάλεια στην επιλογή του τέταρτου σεναρίου. Επιπροσθέτως, δεν ορίζονται δείκτες μέτρησης (KPIs) της βιώσιμης ανάπτυξης ανά σενάριο και είδος ΑΠΕ. Δεν τεκμηριώνεται επαρκώς πώς δημιουργήθηκε ο πίνακας 5-1 που αφορά τη συγκριτική παρουσίαση επιπτώσεων των εναλλακτικών σεναρίων.

 

Στο κεφάλαιο 6, αναφέρεται στη σεισμική επικινδυνότητα (σχήμα 6.4-3) όμως υπάρχει νέος προτεινόμενος χάρτης από το ΑΠΘ (https://www.naftemporiki.gr/society/2102600/apth-o-neos-seimikos-chartis-tis-elladas/), που αλλάζει τα δεδομένα και κατά συνέπεια καλό είναι να ληφθεί σοβαρά υπόψη όταν μιλάμε για έργα ΑΠΕ 25ετίας τουλάχιστον. Πρώτα από όλα με βάση τον προτεινόμενο νέο σεισμικό χάρτη, η Ελλάδα χωρίζεται πλέον σε 5 σεισμικές ζώνες, έναντι τριών στον ισχύοντα κανονισμό, κάτι που επιτρέπει λεπτομερέστερη αποτύπωση της χωρικής μεταβλητότητας της σεισμικής επικινδυνότητας, λαμβάνοντας υπόψη και την πληθυσμιακή πυκνότητα. Σε ό,τι αφορά στις νέες παραμέτρους σχεδιασμού, καταργείται η αποκλειστική χρήση της μέγιστης εδαφικής επιτάχυνσης (PGA) ως μοναδικής παραμέτρου σχεδιασμού. Ο σχεδιασμός πλέον, όπως επιβάλλει ο Ευρωκώδικας 8, βασίζεται σε δύο -όπως λέγονται στη σεισμική μηχανική- φασματικές τιμές επιτάχυνσης, που περιγράφουν πολύ καλύτερα τη σεισμική συμπεριφορά και επομένως και τον σχεδιασμό των κατασκευών. Επίσης εισάγονται νέοι συντελεστές ενίσχυσης του σεισμικού κραδασμού από το βραχώδες υπόβαθρο στην επιφάνεια του εδάφους, που εξαρτώνται τόσο από το είδος του εδάφους, όσο και από την ένταση του αναμενόμενου σεισμού. Οι τιμές σχεδιασμού της κορυφαίας τιμής της εδαφικής επιτάχυνσης για το βραχώδες υπόβαθρο στις 5 νέες ζώνες κυμαίνονται από 0.13g (Ζώνη 1 – χαμηλής σεισμικής επικινδυνότητας) έως 0.37g (Ζώνη 5 – υψηλής σεισμικής επικινδυνότητας), με αντίστοιχες διαβαθμίσεις στις φασματικές επιταχύνσεις. Στον νέο προτεινόμενο Σεισμικό Χάρτη της Ελλάδας η Ζώνη 5, που αποτυπώνεται με κόκκινο χρώμα, έχει την υψηλότερη σεισμική επικινδυνότητα και προβλέπονται οι υψηλότερες τιμές δράσεων σχεδιασμού, με τη μέγιστη εδαφική επιτάχυνση (PGA) ίση με 0.37g. Αντιστοίχως η Ζώνη 1, με πράσινο χρώμα βρίσκεται στη Θράκη και έχει την χαμηλότερη σεισμική επικινδυνότητα. Οι ενδιάμεσες Ζώνες 2, 3 και 4 εμφανίζονται αντίστοιχα με ανοιχτό πράσινο, κίτρινο και πορτοκαλί χρωματισμό. Στις βασικές διαφορές σε σχέση με τον ισχύοντα χάρτη είναι ότι η περιοχή γύρω από τον Κορινθιακό κόλπο και η Δυτική Πελοπόννησος έχουν μεταφερθεί στην υψηλότερη ζώνη επικινδυνότητας όπου είναι και τα Ιόνια νησιά. Η Θεσσαλονίκη ενοποιείται με τη Χαλκιδική, κατατάσσοντάς την σε μέση προς υψηλή ζώνη επικινδυνότητας. Διαφοροποιήθηκε επίσης η περιοχή της Αλεξανδρούπολης που λόγω της αυξημένης γεωπολιτικής και γεωστρατηγικής σημασίας εντάχθηκε στη Ζώνη 2. Ιδιαίτερες δυσκολίες, όπως σημειώνει ο καθηγητής (κ. Πιτιλάκης), υπήρξαν στην Αττική όπου το νότιο τμήμα της, μαζί με τις Κυκλάδες, ανήκει στη χαμηλότερη κατηγορία, ενώ το μεν βορειότερο τμήμα γειτνιάζει με την Βοιωτία που ανήκει στη δεύτερη υψηλότερη κατηγορία, το δε δυτικό της τμήμα συνορεύει με την ζώνη του Κορινθιακού που ανήκει στην υψηλότερη ζώνη σεισμικής επικινδυνότητας. Ως εκ τούτου για την ομαλή μετάβαση από μία ζώνη στην άλλη η Αττική χωρίστηκε αναγκαστικά σε τρεις διαφορετικές ζώνες.

 

Επίσης, αναφέρεται στο αιολικό δυναμικό (σχήμα 6.5-2) το οποίο είναι σύμφωνα με τη ΡΑΑΕΥ. Όμως ο συγκεκριμένος χάρτης αλλάζει άρδην κατά τόπους ακόμα και από βουνοκορφή σε βουνοκορφή λόγω του ότι ο άνεμος επηρεάζεται από την τοπογραφία και την τραχύτητα του εδάφους καθώς επίσης και από θερμικά φαινόμενα που μόνο μια ενεργειακή μελέτη μπορεί να εντοπίσει και αφού έχουν προηγηθεί σημειακές ανεμολογικές μετρήσεις με ιστό ή (RSD) συσκευών τηλεμετρίας. Συνεπώς, ο άνεμος είναι ευμετάβλητος και δεν είναι όπως ο ήλιος που είναι πιο σταθερός (σχήμα 6.5-3). Επιπλέον, στο σχήμα 6.16-3 παρουσιάζεται η αποθήκευση ενέργειας αλλά καλό είναι να υπάρξει ένας επιπλέον χάρτης που να απεικονίζονται τα είδη των μονάδων αποθήκευσης, ήτοι μπαταρίες, αντλησιοταμίευση κ.ο.κ. Δυστυχώς, στις περιφερειακές εξειδικεύσεις των ΑΠΕ λαμβάνεται υπόψη μόνο το επενδυτικό ενδιαφέρον, αλλά όχι η ζήτηση βάσει της κατανάλωσης ενέργειας από τα νοικοκυριά, την αγροτική παραγωγή και τη βιομηχανία.

 

Στο κεφάλαιο 7, αναφέρεται στις επιπτώσεις του υπό διαβούλευση σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ, αλλά δεν αναφέρει τι γίνεται με όσα έργα έχουν αναπτυχθεί ήδη με το ΕΧΠ-ΑΠΕ του 2008. Δηλαδή, δεν έχει γίνει ένας απολογισμός των επιπτώσεων που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. Επίσης, συνεχώς επαναλαμβάνεται το γεγονός ότι το υπό διαβούλευση ΕΠΧ-ΑΠΕ εφόσον εφαρμοστεί θα συμβάλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής κάτι για το οποίο είναι περιττό το να υπερτονίζεται, διότι δεν αναιρούνται αυτόματα οι όποιες επιπτώσεις προκαλούνται. Δεν έχει πραγματοποιηθεί συγκριτική μελέτη αναφορικά με τη συμβολή της χλωρίδας και της πανίδας στο παγκόσμιο κλίμα και των έργων ΑΠΕ, συνεπώς δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για το πόσο βελτιώνει το κλίμα εάν υπάρξει υπερεγκατάσταση μονάδων ΑΠΕ. Επίσης, δεν υπάρχει και συνδυαστική φέρουσα ικανότητα ανά δημοτική ενότητα. Επίσης, δεν έχει γίνει μελέτη αναφορικά με τα αντισταθμιστικά μέτρα, εάν όντως αντισταθμίζεται το κόστος-όφελος. Δεν τεκμηριώνεται επαρκώς το ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν πρόκειται να επηρεάσει τη δημογραφική κατάσταση του πληθυσμού. Χρήσιμο θα είναι στις περιοχές που ήδη έχουν εγκατασταθεί μονάδες ΑΠΕ να γίνει σχετική έρευνα με ερωτηματολόγια για το αν σκοπεύει ομάδα πληθυσμών να μεταναστεύσει και τι είδους ηλικιακές ομάδες και φυσικά να γίνει ανασκόπηση στη βιβλιογραφία. Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης εάν είναι αντλησιοταμίευση επηρεάζουν τη γεωμορφολογία και την ευστάθεια των εδαφών, αφού γίνονται εκσκαφές για να γίνουν λίμνες. Άρα λοιπόν, η επίδραση στη γεωμορφολογία και την ευστάθεια των εδαφών εξαρτάται από τον τύπο της εγκατάστασης αποθήκευσης. Όσον αφορά το τοπίο, υπάρχει διατάραξη του χαρακτήρα του τοπίου. Οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ (Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας) αλλοιώνουν την οπτική συνοχή, την ταυτότητα και την αίσθηση του τόπου ενός τοπίου. Επίσης υπάρχει και ασυμβατότητα κλίμακας. Το ύψος και η πυκνότητα των ανεμογεννητριών έρχονται σε αντίθεση με τα υπάρχοντα χαρακτηριστικά του τοπίου, οδηγώντας σε οπτική δυσαρμονία. Επιπλέον, υπάρχει η απώλεια αισθητικής απόλαυσης και γαλήνης. Η παρουσία βιομηχανικών δομών σε φυσικά ή πολιτιστικά τοπία μειώνει τις αισθητικές εμπειρίες. Επιπροσθέτως, γίνεται οπτική κυριαρχία και εισβολή στον ορίζοντα. Οι μεγάλες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας διαταράσσουν τον φυσικό ή πολιτιστικό ορίζοντα, επισκιάζοντας τα υπάρχοντα στοιχεία του τοπίου. Ακόμη υπάρχουν υποκειμενικές και διαϋποκειμενικές αισθητικές αντιλήψεις. Η δημόσια αντίληψη για τα αιολικά πάρκα ποικίλλει ανάλογα με τις πολιτισμικές, ιδεολογικές και προσωπικές αισθητικές αξίες. (Ε. Παυλής, 2025).  Όσον αφορά τη βιώσιμη ανάπτυξη δεν τεκμηριώνεται επαρκώς πώς επιτυγχάνονται οι στόχοι της βιώσιμης ανάπτυξης των ΗΕ, αφού δεν έχουν προσδιοριστεί σχετικοί δείκτες μέτρησης (KPIs) και δεν έχουν προσδιοριστεί ποσοστό μείωσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ποσοστό πρόσβασης σε καθαρή και φθηνή ενέργεια, ποσοστό μείωσης της φτώχιας κ.ο.κ Δεν υπάρχει ο στόχος για την αποψίλωση των δασών (deforestration) και πώς θα πετύχει η οποιαδήποτε μείωση. Συνεπώς εν μέρει επιτυγχάνεται η βιώσιμη ανάπτυξη.

 

Στο κεφάλαιο 8, στις περιοχές αποκλεισμού του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, αναφορικά με τα αρχαιολογικά μνημεία καλό θα είναι να προστεθεί και το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο https://www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr/ για να είναι πιο σαφές. Στον πίνακα 8.3-1: Δείκτες προτεινόμενου προγράμματος περιβαλλοντικής παρακολούθησης στους δείκτες που είναι η συχνότητα των 2 ετών καλό είναι να πέσει στο ένα έτος, διότι αφορά οικοσυστήματα και οι δείκτες που είναι ανά 4 έτη η παρακολούθηση καλό είναι να πέσει στα 2 έτη, αφού στη διετία θα μπορέσει να γίνει πιθανή πρόταση αναθεώρησης σε περίπτωση σοβαρής επίπτωσης και ειδικά για την καταγραφή της τήρησης των περιβαλλοντικών όρων.

 

Στο κεφάλαιο 9, στα μέτρα πρόληψης για τον περιορισμό και αντιμετώπιση των σημαντικών επιπτώσεων του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ στο περιβάλλον αναφορικά με τη βιοποικιλότητα και ειδικά για τα αιολικά και την πρόσκρουση των πτηνών/ νυχτερίδων στις ΑΓ προτείνεται η εγκατάσταση στους ανεμολογικούς ιστούς ειδικών αισθητήρων παρακολούθησης της πανίδας και καταγραφή της συχνότητας εμφάνισης κατά τη διάρκεια των ανεμολογικών μετρήσεων με σκοπό την καλύτερη αποτύπωση των ειδών που επικρατούν στην περιοχή. Τα δεδομένα θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης και θα μπορεί να γίνει βέλτιστος σχεδιασμός. Στον πίνακα 9-1: Δείκτες προτεινόμενου προγράμματος περιβαλλοντικής παρακολούθησης στους δείκτες που είναι η συχνότητα των 2 ετών καλό είναι να πέσει στο ένα έτος, διότι αφορά οικοσυστήματα και οι δείκτες που είναι ανά 4 έτη η παρακολούθηση καλό είναι να πέσει στα 2 έτη, αφού στη διετία θα μπορέσει να γίνει πιθανή πρόταση αναθεώρησης σε περίπτωση σοβαρής επίπτωσης και ειδικά για την καταγραφή της τήρησης των περιβαλλοντικών όρων.

Στο κεφάλαιο 10, δεν τεκμηριώνεται η μη απαίτηση της εκπόνησης πρόσθετων βασικών μελετών και ερευνών πριν την έγκριση των έργων και δραστηριοτήτων που προκύπτουν από την εφαρμογή του σχεδίου ή προγράμματος.

ΕΧΠ ΑΠΕ στάδιο 1 ΕΛΕΓΧΟΣ ΔΕΟΥΣΑΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

Στα κεφάλαια 1 & 2, στην πολιτιστική κληρονομιά το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο https://www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr/ δεν αναφέρεται και υπάρχει σύγχυση για το αν θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα μνημεία που υπάρχουν καταγεγραμμένα. Απαιτείται αποσαφήνιση. Όταν είναι να γίνει η ανανέωση της Άδειας Λειτουργίας χρήσιμο είναι να γίνει μια Μελέτη Αποτύπωσης των προκληθέντων περιβαλλοντικών επιπτώσεων και να δίνονται εκ νέου περιβαλλοντικοί όροι.

ΕΧΠ-ΑΠΕ Στάδιο 2 ΔΕΟΥΣΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ

Στο κεφάλαιο 3, δεν υπάρχει χαρτογραφική αποτύπωση για το σύνολο των ΑΠΕ πού επιτρέπονται να εγκατασταθούν και πού όχι, βάσει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ. Για την προστασία της ορνιθοπανίδας από τις Α/Γ μπορεί μαζί με τις ανεμολογικές μετρήσεις να γίνουν και καταγραφές των ειδών στην περιοχή εγκαθιστώντας ειδικούς αισθητήρες στον ίδιο μετεωρολογικό ιστό που εκτελούνται οι μετρήσεις ταχύτητας και διεύθυνσης ανέμου, με σκοπό την καλύτερη αποτύπωση των ειδών που επικρατούν στην περιοχή. Τα δεδομένα θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης και θα μπορεί να γίνει βέλτιστος σχεδιασμός. Θα πρέπει να απαγορευτεί η χωροθέτηση μονάδων αποθήκευσης εντός των περιοχών Natura 2000, διότι το κόστος είναι μεγαλύτερο από το όφελος. Επίσης, βάσει των περιοχών βιομηχανικής ανάπτυξης του ΕΧΠ-Βιομηχανίας θα μπορούσε να υπάρχει δυνατότητα εγκατάστασης μονάδων ΑΠΕ με μικρότερο κόστος στο περιβάλλον. Για τους δείκτες παρακολούθησης θα πρέπει να αυξηθεί η συχνότητα. Στους δείκτες που είναι η συχνότητα των 2 ετών καλό είναι να πέσει στο ένα έτος, διότι αφορά οικοσυστήματα και οι δείκτες που είναι ανά 4 έτη η παρακολούθηση καλό είναι να πέσει στα 2 έτη, αφού στη διετία θα μπορέσει να γίνει πιθανή πρόταση αναθεώρησης σε περίπτωση σοβαρής επίπτωσης και ειδικά για την καταγραφή της τήρησης των περιβαλλοντικών όρων. Από τη δέουσα εκτίμηση δεν προκύπτει ότι η εφαρμογή του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν θα έχει έμμεσες ή αθροιστικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα των προστατευόμενων περιοχών, αλλά θα είναι διαχειρίσιμες.

ΚΥΑ_ΕΧΠ_ΑΠΕ

Από τους ορισμούς απουσιάζει η έννοια της Συνολικής Φέρουσας Ικανότητας Έργων ΑΠΕ. Οι Περιοχές Επιτάχυνσης των ΑΠΕ θα πρέπει να ορίζονται βάσει της προτεραιότητας της σύνδεσής τους στο δίκτυο. Στην υπό διαβούλευση ΥΑ δε θα έπρεπε να εξαιρεθεί η αντλισιοταμίευση διότι γίνεται σε συνδυασμό με μορφές ΑΠΕ που καλύπτονται από αυτήν. Υπάρχει διεθνής βιβλιογραφία και παραδείγματα άλλων κρατών της ΕΕ που μπορούν να αποσαφηνίσουν τον τρόπο χωροθέτησης αυτού του ιδιόμορφου τύπου αποθήκευσης ενέργειας. Το αιολικό δυναμικό δεν μπορεί να αναφέρεται μεσοσταθμικά ανά Δημοτική Ενότητα, αφού ο άνεμος αλλάζει άρδην κατά τόπους ακόμα και από βουνοκορφή σε βουνοκορφή λόγω του ότι ο άνεμος επηρεάζεται από την τοπογραφία και την τραχύτητα του εδάφους καθώς επίσης και από θερμικά φαινόμενα που μόνο μια ενεργειακή μελέτη μπορεί να εντοπίσει και αφού έχουν προηγηθεί σημειακές ανεμολογικές μετρήσεις με ιστό ή (RSD) συσκευών τηλεμετρίας. Στην ανανέωση της Άδειας Λειτουργίας θα πρέπει να γίνεται αποτίμηση των επιπτώσεων που έχουν προκληθεί, να επανεκδίδεται ΕΠΟ και στο τέλος να δίνεται η ανανέωση της άδειας.  Για την ένταξη των ΑΠΕ στο Τοπίο εκτός από το τεχνοκρατικό τμήμα θα πρέπει να γίνεται αποτίμηση και της κοινωνικοοικονομικής διάστασης.   Τέλος, όπως αποτυπώνεται χαρτογραφικά οι ΔΕ αιολικής καταλληλότητας το ίδιο θα έπρεπε να συμβαίνει και για τις υπόλοιπες ΑΠΕ και ο συνδυασμός τους.

Πακτίτη Δέσποινα

Γεωγράφος-MSc Βιώσιμη Ανάπτυξη_Διαχείριση Περιβάλλοντος

Μέλος ΔΣ-Ε.ΓΕΩ https://geographers.gr/

 

[Στέργιος Πουρνάρας]

1. Ως πολίτης της πόλεως των Γρεβενών για 44 χρόνια διαμαρτύρομαι έντονα για την κατασκευή 27 μικρών υδροηλεκτρικών στον Βενέτικο σε μήκος 54 χιλιομέτρων που θα σημάνουν τον θάνατο του ποταμού, καθώς σύμφωνα με τις δηλώσεις των επιστημόνων οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα είναι τεράστιες. Επίσης πολύ μεγάλες θα είναι και οι επιπτώσεις στο δομημένο περιβάλλον και συγκεκριμένα στα πετρογέφυρα, που είναι ανεκτίμητης πολιτιστικής αξίας, αλλά και στην οικονομία και στα ποτάμια σπορ. Προτείνουμε να γίνει συνολική μελέτη από την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας και άμεση αναστολή των έργων. Τα Γρεβενά έχουν μόνον το όμορφο φυσικό περιβάλλον και τα πλούσια νερά. Ας μείνουν ένας χώρος αναψυχής για το μέλλον που οι κλιματικές συνθήκες θα επιδεινωθούν.

[ΒΕΡΔΟΣ ΔΗΜΟΣ – ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΔΗΜΟΥ ΕΥΡΩΤΑ]

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΔΗΜΟΥ ΕΥΡΩΤΑ
ΣΤΟ ΝΕΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΑΠΕ)

Ο Δήμος Ευρώτα υποστηρίζει την ενεργειακή μετάβαση και την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως αναγκαίο εθνικό και ευρωπαϊκό στόχο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας.

Η επίτευξη και η σημαντική πρόοδος που έχει καταγραφεί στους εθνικούς και ευρωπαϊκούς στόχους διείσδυσης των ΑΠΕ καθιστά ακόμη πιο αναγκαία τη μετάβαση από μια πολιτική ταχείας ανάπτυξης σε μια πολιτική ορθολογικής χωροθέτησης, προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, διατήρησης της παραγωγικής γης και διασφάλισης της κοινωνικής αποδοχής των έργων.

Η ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας πρέπει να πραγματοποιείται με όρους χωρικής ισορροπίας, προστασίας του πρωτογενούς τομέα, διαφύλαξης των φυσικών πόρων, προστασίας της βιοποικιλότητας και ουσιαστικής συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να υλοποιείται χωρίς τη συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής, η φέρουσα ικανότητα του χώρου, η οικολογική αξία των περιοχών και οι σωρευτικές επιπτώσεις των έργων.

1. Προστασία της Γεωργικής Γης Υψηλής Παραγωγικότητας

Η πεδιάδα του Ευρώτα αποτελεί στρατηγικό παραγωγικό πόρο εθνικής σημασίας και βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας, της αγροτικής παραγωγής και της επισιτιστικής ασφάλειας.

Η ανεξέλεγκτη εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγικές εκτάσεις μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια γεωργικής γης και υποβάθμιση της αγροτικής οικονομίας.

Προτείνεται:

• Να περιοριστεί δραστικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε Γεωργική Γη Υψηλής Παραγωγικότητας και να επιτρέπεται μόνο κατόπιν ειδικής τεκμηρίωσης ότι δεν επηρεάζεται ουσιωδώς η αγροτική παραγωγή.
• Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης γεωργικής γης από έργα ΑΠΕ ανά Δημοτική Ενότητα, με βάση τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής.
• Να συνεκτιμάται υποχρεωτικά η απώλεια παραγωγικής γης και οι επιπτώσεις στην αγροτική οικονομία κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση.
• Να δίνεται προτεραιότητα σε έργα ΑΠΕ επί στεγών, βιομηχανικών εγκαταστάσεων, υποβαθμισμένων εκτάσεων και μη παραγωγικών χώρων.
• Να απαγορεύεται η εύκολη μετατροπή παραγωγικών αγροτικών εκτάσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις χωρίς προηγούμενη εξέταση εναλλακτικών θέσεων.

2. Προστασία βοσκοτόπων και κτηνοτροφικής δραστηριότητας

Η κτηνοτροφία αποτελεί σημαντική παραγωγική δραστηριότητα της περιοχής και πρέπει να προστατευθεί από άναρχες χωροθετήσεις έργων ΑΠΕ.

Προτείνεται:

• Η χωροθέτηση μεγάλων έργων ΑΠΕ σε θεσμοθετημένους ή λειτουργικά χρησιμοποιούμενους βοσκοτόπους να αποφεύγεται και να επιτρέπεται μόνο όταν αποδεικνύεται ότι δεν παρεμποδίζεται η κτηνοτροφική δραστηριότητα.
• Μέχρι την ολοκλήρωση των διαχειριστικών σχεδίων βόσκησης να προβλέπεται αυξημένος έλεγχος αδειοδοτήσεων σε κτηνοτροφικές εκτάσεις.
• Να διασφαλίζεται η πρόσβαση των κτηνοτρόφων και η ελεύθερη μετακίνηση των κοπαδιών.

3. Αυστηρή προστασία Natura 2000, προστατευόμενων περιοχών και φυσικών οικοσυστημάτων

Οι περιοχές Natura 2000, οι προστατευόμενες περιοχές, οι υγρότοποι, τα δασικά οικοσυστήματα, οι ορεινές και μειονεκτικές περιοχές αποτελούν κρίσιμο φυσικό κεφάλαιο και δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως διαθέσιμες εκτάσεις για ενεργειακή εκμετάλλευση.

Η ενεργειακή μετάβαση οφείλει να προστατεύει τη βιοποικιλότητα και τη λειτουργία των οικοσυστημάτων.

Προτείνεται:

• Να θεσπιστούν σαφείς ζώνες αποκλεισμού για μεγάλης κλίμακας έργα ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 και άλλων περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας.
• Η εγκατάσταση μεγάλων έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές να μην επιτρέπεται παρά μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις και μόνο μετά από αυστηρή επιστημονική τεκμηρίωση ότι δεν προκαλείται σημαντική επίπτωση στους οικοτόπους και στα προστατευόμενα είδη.
• Να προστατεύονται ειδικά:
  – υγρότοποι,
  – ποτάμια οικοσυστήματα,
  – περιοχές σημαντικής ορνιθοπανίδας,
  – περιοχές αναπαραγωγής προστατευόμενων ειδών,
  – δασικές εκτάσεις υψηλής οικολογικής αξίας,
  – αναδασωτέες εκτάσεις.
• Οι αναδασωτέες εκτάσεις του Ν. 998/1979, όπως ισχύει, να αποτελούν ρητές περιοχές αποκλεισμού για αιολικά πάρκα, φωτοβολταϊκά μεγάλης κλίμακας, μονάδες αποθήκευσης ενέργειας και συνοδά έργα υποδομής.
• Να αξιολογείται ο κατακερματισμός οικοτόπων από έργα, δρόμους πρόσβασης, γραμμές μεταφοράς και συνοδά έργα.
• Να αποφεύγονται έργα που απαιτούν εκτεταμένες διανοίξεις δρόμων ή μεγάλης κλίμακας χωματουργικές παρεμβάσεις.
• Να προβλεφθεί ειδικό καθεστώς προστασίας για τα ευαίσθητα οικοσυστήματα του Πάρνωνα και του Ταϋγέτου.
• Να θεσπιστούν ειδικά όρια πυκνότητας και συγκέντρωσης έργων ΑΠΕ στους ορεινούς όγκους του Πάρνωνα και του Ταϋγέτου ώστε να αποφεύγεται η σταδιακή βιομηχανοποίηση του φυσικού τοπίου.
• Οι ορεινές και μειονεκτικές περιοχές να προστατεύονται ιδιαίτερα, καθώς έχουν περιορισμένη αναπτυξιακή δυνατότητα αλλά υψηλή οικολογική και κοινωνική αξία.

4. Δάση και φυσικοί πόροι

Προτείνεται:

• Να διατηρηθεί αυστηρή προστασία των δασών και αναδασωτέων εκτάσεων.
• Να μην επιτρέπεται απώλεια δασικού κεφαλαίου για την ανάπτυξη ενεργειακών εγκαταστάσεων.
• Να αξιολογούνται οι επιπτώσεις στη διάβρωση εδαφών, στη συγκράτηση υδάτων, στην αντιπλημμυρική προστασία και στη μικροκλιματική ισορροπία.

5. Φέρουσα ικανότητα και σωρευτικές επιπτώσεις

Η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψη όχι μόνο κάθε έργο ξεχωριστά αλλά το συνολικό ενεργειακό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Προτείνεται:

• Να εκπονούνται υποχρεωτικές μελέτες φέρουσας ικανότητας ανά Δήμο και Δημοτική Ενότητα πριν την έγκριση νέων έργων.
• Να καθοριστούν ανώτατα όρια συγκέντρωσης έργων ΑΠΕ ανά Δημοτική Ενότητα.
• Ειδικά για τις αιολικές εγκαταστάσεις να επανεξεταστούν τα προβλεπόμενα ποσοστά κάλυψης γης και να περιοριστούν σε επίπεδα συμβατά με τη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής και την προστασία του τοπίου και των παραγωγικών δραστηριοτήτων.
• Να μην προβλέπεται αυτόματη δυνατότητα αύξησης της φέρουσας ικανότητας κατά ποσοστό 50% χωρίς ειδική χωροταξική και περιβαλλοντική τεκμηρίωση.
• Να μην επιτρέπεται η μεταφορά φέρουσας ικανότητας ή εγκατεστημένης ισχύος αιολικών εγκαταστάσεων από μία Δημοτική Ενότητα σε άλλη, εφόσον αυτό οδηγεί σε υπερσυγκέντρωση έργων σε συγκεκριμένες περιοχές.
• Κάθε Δημοτική Ενότητα να αξιολογείται αυτοτελώς ως προς τη φέρουσα ικανότητα, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και τη συμβατότητα με τις τοπικές αναπτυξιακές δραστηριότητες.
• Να αξιολογούνται σωρευτικά όλα τα υφιστάμενα, αδειοδοτημένα και υπό εξέταση έργα.
• Να συνεκτιμώνται:
  – γραμμές μεταφοράς,
  – υποσταθμοί,
  – δρόμοι πρόσβασης,
  – συνοδές υποδομές.
• Οι διατάξεις του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου που αφορούν τη φέρουσα ικανότητα, τα ποσοστά κάλυψης, τις μεταφορές εγκαταστάσεων και τις δυνατότητες υπέρβασης των ορίων να διατυπωθούν με σαφήνεια ώστε να αποφεύγονται ερμηνευτικά κενά και υπέρμετρες συγκεντρώσεις έργων ΑΠΕ.

6. Προστασία υδατικών πόρων και υγροτόπων

Ο Δήμος Ευρώτα αντιμετωπίζει σημαντικές πιέσεις στους υδατικούς πόρους.

Η προστασία του νερού αποτελεί προϋπόθεση για τη γεωργία, την κτηνοτροφία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Προτείνεται:

• Κάθε έργο ΑΠΕ να συνοδεύεται από αξιολόγηση επιπτώσεων στους υδατικούς πόρους.
• Να αποφεύγεται η χωροθέτηση έργων σε περιοχές που επηρεάζουν αρδευτικά δίκτυα, πηγές, υπόγεια υδατικά συστήματα και υγροτόπους.
• Να προστατεύονται περιοχές φυσικής απορροής και αντιπλημμυρικής λειτουργίας.

 

7. Μονάδες αποθήκευσης ενέργειας

Προτείνεται:

• Οι μονάδες αποθήκευσης να μην χωροθετούνται σε Γεωργική Γη Υψηλής Παραγωγικότητας.
• Να αποκλείεται η χωροθέτησή τους σε αναδασωτέες εκτάσεις.
• Να απαιτείται ειδική αξιολόγηση ασφάλειας, περιβαλλοντικών επιπτώσεων και προστασίας δημόσιας υγείας.
• Να αποφεύγεται η εγκατάσταση κοντά σε οικισμούς, παραγωγικές περιοχές και ευαίσθητα οικοσυστήματα.

8. Ενεργειακές κοινότητες και ενεργειακή δημοκρατία

Προτείνεται:

• Να διασφαλιστεί ηλεκτρικός χώρος για ενεργειακές κοινότητες Δήμων, αγροτών και συλλογικών φορέων.
• Να δοθεί προτεραιότητα σε έργα που μειώνουν το ενεργειακό κόστος της αγροτικής παραγωγής.
• Να ενισχυθεί ο ενεργειακός συμψηφισμός για γεωτρήσεις, αντλιοστάσια και δημοτικές υποδομές.

9. Ανταποδοτικά οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες

Προτείνεται:

• Επέκταση ειδικών τελών σε όλες τις μορφές ΑΠΕ και μονάδες αποθήκευσης.
• Δίκαιη κατανομή ωφελειών με βάση την πραγματική επιβάρυνση κάθε Δήμου.
• Τα έσοδα να κατευθύνονται σε:
  – έργα άρδευσης,
  – αγροτική οδοποιία,
  – αντιπλημμυρική προστασία,
  – περιβαλλοντική αποκατάσταση.
• Υποχρεωτική συνεργασία επενδυτών με Δήμους και τοπικές κοινωνίες.

10. Τοπίο, τουρισμός και πολιτιστική κληρονομιά

Προτείνεται:

• Υποχρεωτικές μελέτες οπτικής ένταξης.
• Προστασία περιοχών φυσικού κάλλους, μνημείων, παραδοσιακών οικισμών και τουριστικών διαδρομών.
• Η ενεργειακή ανάπτυξη να μην αλλοιώνει τη φυσιογνωμία της περιοχής.

11. Ουσιαστικός ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Προτείνεται:

• Οι αποφάσεις των Δημοτικών Συμβουλίων να λαμβάνονται ουσιαστικά υπόψη στην αδειοδοτική διαδικασία.
• Για έργα μεγάλης κλίμακας να απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του οικείου Δήμου.
• Να υπάρχει έγκαιρη και ουσιαστική διαβούλευση με κατοίκους και παραγωγικούς φορείς.
• Κατά την αναθεώρηση Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και άλλων σχεδίων που επηρεάζουν τη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, η γνώμη του οικείου Δήμου να έχει ουσιαστικό και αποφασιστικό χαρακτήρα και να μην περιορίζεται σε απλή γνωμοδότηση.

Συμπέρασμα

Ο Δήμος Ευρώτα θεωρεί ότι η ενεργειακή μετάβαση μπορεί και πρέπει να συνδυαστεί με την προστασία της γεωργικής παραγωγής, της κτηνοτροφίας, των δασών, των υδατικών πόρων, των περιοχών Natura 2000 και της κοινωνικής συνοχής της υπαίθρου.

Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας πρέπει να αναπτύσσονται με χωροταξικούς κανόνες, περιβαλλοντική ευθύνη και σεβασμό στο φυσικό και παραγωγικό κεφάλαιο.

Η πράσινη ενέργεια δεν μπορεί να παράγεται με απώλεια της φύσης, της βιοποικιλότητας και της αγροτικής γης που αποτελεί τη βάση της τοπικής οικονομίας και της βιώσιμης ανάπτυξης του Δήμου Ευρώτα.

 

[Στάμου Άννα]

Συμφωνώ, εγκρίνω και συνυπογράφω την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου της 14/6/2026. Δεν αποδεχόμαστε την καταστροφή του νησιού μας. Δεν θέλουμε να γεμίσουμε το νησί μας με Αιολικά πάρκα, όπως γεμίσατε την Κάρυστο και το όρος Όχη με εκατοντάδες Ανεμογεννήτριες που οι περισσότερες είναι σε περιοχή NATURA. Tα Κυκλαδονήσια είναι ένα μοναδικό στον κόσμο σύμπλεγμα νησιών. αυτή την ομορφιά δεν θα επιτρέψουμε να την καταστρέψουν για να πλουτίζουν οι ‘’καρχαρίες’’ των εταιρειών που παίζουν και με τα πετρέλαια και με τις Ανεμογεννήτριες και με τα φωτοβολταϊκά, χωρίς να τους ενδιαφέρει τι θα επακολουθήσει…..

[ΦΡΥΝΗ Κ.ΠΑΠΑΛΗΜΝΑΙΟΥ, δημοτική σύμβουλος Δήμου Σκύρου, δικηγόρος]

Φρύνη Κ.Παπαλημναίου, δημοτική σύμβουλος Δήμου Σκύρου – δικηγόρος

ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΟ ΝΕΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΤΩΝ ΑΠΕ

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΝΗΣΟΥ ΣΚΥΡΟΥ & Η ΕΥΒΟΙΑ

1) Να ισχύσει απόλυτη απαγόρευση εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ στο νησί της Σκύρου με βάση την επιφάνειά του (μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων) χωρίς ΚΑΜΙΑ ΑΠΟΛΥΤΩΣ εξαίρεση :

Α) ΚΑΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΣΗ με βάση τυχόν υφιστάμενες παλαιότερες αδειοδοτήσεις  ή εγκρίσεις τυπικής πληρότητας φακέλων, αφού κανένα σχετικό έργο δεν έχει έως σήμερα υλοποιηθεί, ούτε καν έχει εκκινήσει η κατασκευή του, οι δε τυχόν υφιστάμενες άδειες/εγκρίσεις έχουν χορηγηθεί με ξεπερασμένα περιβαλλοντικά και χωροταξικά δεδομένα χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την φέρουσα ικανότητα του νησιού

Β) ΚΑΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΣΗ με βάση τυχόν υψηλό αιολικό δυναμικό </u>του νησιού ή/και στο πλαίσιο των προβλεπόμενων «Περιοχών Καταλληλότητας»

2) Να ληφθούν υπόψη ως απολύτως δεσμευτικές οι πρόνοιες της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης της περιοχής NATURA 2000 Νότιας Σκύρου και νησίδων για την απόλυτη απαγόρευση ανεμογεννητριών / ΑΣΠΗΕ και να εκδοθεί το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα.

3) Να εξαιρεθεί η Εύβοια από κάθε χαρακτηρισμό της ως Περιοχής Επιτάχυνσης για την εγκατάσταση νέων ανεμογεννητριών λόγω της κατάφωρης επιβάρυνσής της και της πέραν κάθε ορίου υπέρβασης της φέρουσας ικανότητάς της.

[Σταύρος Γεννιτσαρης]

Η προστασία του κλίματος δε μπορεί να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για ανεξέλεγκτες δραστηριότητες εις βάρος της βιοποικιλότητας, των φυσικών οικοσυστημάτων, των ορεινών τοπίων και των υδάτινων πόρων της χώρας. Η κλιματική πολιτική μπορεί και πρέπει να συνδυάζεται με τα παραπάνω.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τη μεγαλύτερη οικολογική αξία ανά μονάδα έκτασης. Η προστασία αυτής της φυσικής κληρονομιάς αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του κράτους (α 24) και δεν μπορεί να υποχωρεί έναντι της επιτάχυνσης των επενδύσεων.

Το προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο παρουσιάζει βελτιώσεις σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008, ωστόσο εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες ως προς τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής προστασίας και της φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων.

Ειδικότερα:
Απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης της ήδη συντελεσμένης περιβαλλοντικής επιβάρυνσης
Το σχέδιο αντιμετωπίζει τον εθνικό χώρο ως διαθέσιμο για νέα ανάπτυξη ΑΠΕ χωρίς να προηγείται ολοκληρωμένη αποτίμηση:

• των ήδη εγκατεστημένων έργων,
  • των αδειοδοτημένων έργων,
  • των υπό αδειοδότηση έργων,
  • των σωρευτικών επιπτώσεων ανά ορεινό όγκο και οικοσύστημα.

Η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να σχεδιάζεται αγνοώντας την πραγματική κατάσταση της χώρας.

Πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω ανάπτυξη θα έπρεπε να έχει προηγηθεί εθνική αξιολόγηση κορεσμού οικοσυστημάτων και τοπίων.

Ανεπαρκής εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης
Το σχέδιο βασίζεται κυρίως σε αξιολόγηση κατά περίπτωση μέσω περιβαλλοντικών μελετών, των γνωστών και αμφιβόλου αξίας ΜΠΕ και ΕΟΑ.

Η διεθνής εμπειρία όμως έχει δείξει ότι η διαχείριση κατά περίπτωση δεν επαρκεί για την προστασία ειδών και οικοτόπων όταν οι πιέσεις είναι εκτεταμένες και σωρευτικές.

Απαιτείται:

• σαφής προληπτικός αποκλεισμός ιδιαίτερα ευαίσθητων οικοσυστημάτων,
  • αποκλεισμός κρίσιμων περιοχών αναπαραγωγής και μετακίνησης ειδών,
  • δημιουργία εκτεταμένων ζωνών μηδενικής χωροθέτησης.

Η αρχή της προφύλαξης επιβάλλει ότι όταν υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, η προστασία προηγείται της ανάπτυξης.

Ελλιπής προστασία ορεινών οικοσυστημάτων
Τα ελληνικά βουνά αποτελούν τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας της χώρας.

Η διάνοιξη οδικού δικτύου, οι εκσκαφές, οι επιχωματώσεις, οι βάσεις ανεμογεννητριών, οι γραμμές μεταφοράς ενέργειας και τα υπόλοιπα συνοδά έργα έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικό κατακερματισμό οικοτόπων σε πολλές περιοχές.

Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν παρέχει επαρκή προστασία:

• των αλπικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων,
  • των κορυφογραμμών,
  • των περιοχών μεγάλης φυσικότητας,
  • των αδιατάρακτων ορεινών τοπίων, περιοχών ΠΑΔ κλπ.

Το όριο των 1200 μέτρων έχει τεθεί πολύ ψηλά για ουσιαστική προστασία των ορεινών οικοσυστημάτων της χώρας. Θα έπρεπε να τεθεί πολύ χαμηλότερα και να λαμβάνει υπόψη και τις ιδιαιτερότητες κάθε ορεινού συγκροτήματος.

Προτείνεται η καθιέρωση αυστηρότερων υψομετρικών και οικολογικών κριτηρίων αποκλεισμού.

Ειδικότερα για την ήδη επιβαρυμένη Εύβοια ζητείται η εφαρμογή του αναθεωρημένου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ 299/ΑΑΠ/14-12-2018) σύμφωνα με το οποίο στον νησιωτικό ορεινό χώρο (Εύβοια και Σκύρο ) δεν θα τοποθετούνται ανεμογεννήτριες άνω των 600 μ., γιατί ο ορεινός χώρος θεωρείται χώρος φυσικού αποθέματος.

Υποτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων
Η σημαντικότερη περιβαλλοντική επίπτωση των ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν προέρχεται πλέον από μεμονωμένα έργα αλλά από τη συγκέντρωση πολλών έργων στην ίδια γεωγραφική ενότητα.

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει αποσπασματική.

Απαιτείται:

• υποχρεωτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου,
  • αξιολόγηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
  • αξιολόγηση σε επίπεδο οικολογικού διαδρόμου,
  • καθορισμός ανώτατων ορίων εγκατάστασης.

Δεν αντιμετωπίζεται η Εύβοια ως περιοχή περιβαλλοντικά κορεσμένη από ΑΠΕ και ιδίως ΑΣΠΗΕ
Η Εύβοια αποτελεί ήδη μία από τις πλέον επιβαρυμένες περιοχές της χώρας από εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς γιατί μία περιοχή με τόσο υψηλή συγκέντρωση υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό αδειοδότηση έργων δεν αντιμετωπίζεται ως περιοχή ειδικής περιβαλλοντικής διαχείρισης και περιορισμού νέων παρεμβάσεων.

Η απουσία ειδικών προβλέψεων για περιοχές με υψηλό βαθμό κορεσμού έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές της πρόληψης και της φέρουσας ικανότητας.

Προβληματική αντιμετώπιση των περιοχών Natura 2000
Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι η ύπαρξη περιβαλλοντικών όρων δεν αρκεί για τη διατήρηση της οικολογικής ακεραιότητας των προστατευόμενων περιοχών.

Το δίκτυο Natura 2000 δεν θεσπίστηκε για να λειτουργεί ως χώρος προτεραιότητας ενεργειακών επενδύσεων αλλά ως βασικός μηχανισμός διατήρησης της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας.

Συνεπώς, πρέπει να υιοθετηθεί αυστηρότερο και ουσιαστικότερο καθεστώς προστασίας στις περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.

Ειδικότερα, οι περιοχές Natura της Εύβοιας πρέπει να προστατευθούν απολύτως, γιατί το νησί της Εύβοιας είναι ο πιο επιβαρυμένος από ΑΠΕ νομός-Περιφερειακή Ενότητα της Ελλάδας.

Οι περιοχές Natura του νησιού που κυρίως απειλούνται από ΑΠΕ είναι οι ακόλουθες:

• Όρος Όχη – Κάμπος Καρύστου – Ακρωτήριο Καφηρέας (GR2420001)
• Δίρφυς – Δάσος Στενής – Δέλφι (GR2420002)
• Λίμνη Δύστου (GR2420008)
• Όρος Κανδήλι (GR2420010)
• Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420011)
• Όρος Όχη, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420012)
• Ποταμός Μανικιάτης (GR2420017)
• Θαλάσσια ζώνη Ανατολικής Εύβοιας από Άκρα Οκτωνιάς έως Ζάρακες (GR2420015)
• Θαλάσσια περιοχή Νοτίου Ευβοϊκού Κόλπου (GR2420016)
• Παράκτια θαλάσσια ζώνη Καφηρέα (τμήμα του GR2420001)

Απουσία μηχανισμού οικολογικής αποκατάστασης
Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εγκατάσταση νέων έργων αλλά δεν προβλέπει ουσιαστικούς μηχανισμούς:

• αποκατάστασης τοπίου,
  • αποκατάστασης οδικών διανοίξεων,
  • αποξήλωσης παλαιών εγκαταστάσεων μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους,
  • επαναφοράς οικοτόπων μετά το τέλος ζωής των έργων.

Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται αυστηρά και στις ενεργειακές υποδομές.

Παραγνώριση τη αντιδράσεων των περιβαλλοντικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών
Η ένταση των αντιδράσεων σε πολλές περιοχές της χώρας καταδεικνύει ότι η κοινωνική αποδοχή δεν εξασφαλίζεται μέσω της επιτάχυνσης των αδειοδοτήσεων αλλά μέσω της ουσιαστικής προστασίας του τόπου και της εξαντλητικής διαβούλευσης.

Η απώλεια εμπιστοσύνης των τοπικών κοινωνιών συνδέεται άμεσα με την αίσθηση ότι η περιβαλλοντική προστασία και η τοπική ιδιαιτερότητα θυσιάζεται στο βωμό της επενδυτικής διευκόλυνσης.

Υποβάθμιση του πολιτιστικού τοπίου και της πολιτιστικής κληρονομιάς
Η ΣΜΠΕ και το νέο Χωροταξικό αντιμετωπίζουν ανεπαρκώς τη σχέση μεταξύ ενεργειακών υποδομών και πολιτιστικού τοπίου.

Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν αφορά μόνο τα ίδια τα μνημεία αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτά εντάσσονται.

Η εγκατάσταση εκτεταμένων βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών σε περιοχές ιστορικού, αρχαιολογικού και παραδοσιακού χαρακτήρα αλλοιώνει την ταυτότητα των τόπων και υποβαθμίζει μη αναστρέψιμα το πολιτιστικό χαρακτήρα τους.

Μονόπλευρη εστίαση στην οικονομική διάσταση
Η ΣΜΠΕ δεν αξιολογεί επαρκώς τις επιπτώσεις των μεγάλων συγκεντρώσεων έργων ΑΠΕ στις υφιστάμενες οικονομικές δραστηριότητες των περιοχών υποδοχής, όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία και οι δραστηριότητες που συνδέονται με την τοπική ταυτότητα και το φυσικό τοπίο.

Η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει ισόρροπη στάθμιση όλων των παραγωγικών λειτουργιών και τον σεβασμό των ορίων και της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής και υπονομεύεται από τη μονοδιάστατη προτεραιοποίηση των ενεργειακών χρήσεων.

Ανεπαρκής αντιμετώπιση των επιπτώσεων των φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας
Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συχνά στις επιπτώσεις των αιολικών εγκαταστάσεων, ωστόσο το νέο Χωροταξικό δεν αξιολογεί επαρκώς τις περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της ταχείας εξάπλωσης φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας.

Η εκτεταμένη κάλυψη γης από φωτοβολταϊκά πάρκα προκαλεί:

• απώλεια γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας,
• υποβάθμιση παραδοσιακών αγροτικών τοπίων,
• περιορισμό της διαθέσιμης γης για πρωτογενή παραγωγή,
• κατακερματισμό οικοτόπων και φυσικών διαδρόμων μετακίνησης ειδών,
• σωρευτικές αλλοιώσεις του τοπίου μεγάλης κλίμακας.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γόνιμες γεωργικές εκτάσεις και σε περιοχές που αποτελούν βασικό πόρο για την αγροτική οικονομία και την επισιτιστική ασφάλεια.

Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς ότι έχουν ληφθεί όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να δοθεί προτεραιότητα:

• σε στέγες και κτιριακές εγκαταστάσεις,
• σε ανενεργούς βιομηχανικούς χώρους,
• σε εγκαταλελειμμένα λατομεία,
• σε υποβαθμισμένες εκτάσεις,
• σε άλλες εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής μικρής κλίμακας

πριν από τη δέσμευση παραγωγικής γης και φυσικών οικοσυστημάτων.

Η αρχή της ορθολογικής χρήσης των φυσικών πόρων επιβάλλει η ενεργειακή μετάβαση να μην οδηγεί σε υποκατάσταση της γεωργικής γης και των φυσικών εκτάσεων από εκτεταμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας.

Ανεπαρκής προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων από τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ)
Η ΣΜΠΕ υποτιμά τις σωρευτικές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει η ανάπτυξη Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων σε ποτάμια και ορεινά υδατορέματα. Η διεθνής επιστημονική εμπειρία έχει δείξει ότι ακόμη και έργα μικρής ισχύος μπορούν να επιφέρουν σημαντικές επιπτώσεις:

• στη φυσική ροή των υδάτων,
• στη συνέχεια των ποτάμιων οικοσυστημάτων,
• στη μεταφορά φερτών υλών,
• στη λειτουργία των υγροτόπων,
• στη διατήρηση της ιχθυοπανίδας και άλλων υδρόβιων ειδών.

Η κατασκευή πολλών ΜΥΗΕ στην ίδια λεκάνη απορροής μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση της οικολογικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων, ακόμη και όταν οι επιπτώσεις κάθε έργου αξιολογούνται μεμονωμένα ως περιορισμένες.

Το νέο Χωροταξικό οφείλει να προβλέπει:

• αυστηρότερη προστασία ποταμών και ρεμάτων υψηλής οικολογικής αξίας,
• αποκλεισμό έργων σε περιοχές Natura 2000 και σε κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους,
• αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• πλήρη συμμόρφωση με τους στόχους της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και του ΟΗΕ για τα ύδατα.

Η προστασία των ελεύθερα ρεόντων ποταμών και των φυσικών υδατορεμάτων αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της οικολογικής ισορροπίας των ορεινών οικοσυστημάτων, αλλά και επιδίωξη της ΕΕ.

Για την Εύβοια το θέμα είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο όταν απειλούνται τόσο κρίσιμα νησιωτικά ποτάμια οικοσυστήματα (και περιοχές Natura) όπως ο Μανικιάτης, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι κλπ.

Τελική Παρατήρηση: Υπονόμευση του νέου πλαισίου μέσω των μεταβατικών διατάξεων

Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ μπορούν να προχωρήσουν με τις παλαιές ρυθμίσεις και καμία επ΄ αυτών επίδραση δεν θα έχει το νέο Χωροταξικό.

Υπάρχει η πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία μεγάλος αριθμός ήδη αδειοδοτημένων ή ώριμων προς αδειοδότηση έργων εξακολουθεί να διέπεται από το προηγούμενο καθεστώς χωροθέτησης. Συγκεκριμένα, υπάρχουν ήδη περίπου 60GW έργων ΑΠΕ με εγκεκριμένες ΜΠΕ, εκ των οποίων περίπου 15GW έχουν ήδη εξασφαλίσει όρους σύνδεσης. Η επιλογή αυτή μειώνει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα του νέου Χωροταξικού Πλαισίου, στις όποιες καλές προβλέψεις του. Ενώ το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει την ανάγκη αυξημένης προστασίας συγκεκριμένων οικοσυστημάτων, δεν είναι λογικό τα έργα που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί να εξαιρούνται πλήρως από τις νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

Για τα έργα που δεν έχουν ξεκινήσει κατασκευαστικές εργασίες πρέπει να προβλεφθεί επανέλεγχος συμβατότητας με τα νέα δεδομένα προστασίας της βιοποικιλότητας, της φέρουσας ικανότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων.

Συμπέρασμα
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει θεωρητικά τη σημασία της βιοποικιλότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων. Ωστόσο, οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας παραμένουν ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσουν την ήδη εκτεταμένη περιβαλλοντική πίεση που έχει δημιουργηθεί από την ταχεία ανάπτυξη έργων ΑΠΕ σε πολλές περιοχές της χώρας. Και ενώ αναγνωρίζει προβλήματα του παλιού ΕΠΧ/ΑΠΕ (χωροταξικού), ταυτοχρόνως όμως επιτρέπει σε μεγάλο μέρος των ήδη αδειοδοτημένων έργων να υλοποιηθούν με τους παλιούς κανόνες, περιορίζοντας δραστικά το πραγματικό περιβαλλοντικό όφελος της αναθεώρησης

Η ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου θα πρέπει να στηριχθεί στις αρχές:

• πρόληψης και προφύλαξης,
  • διατήρησης της βιοποικιλότητας,
  • προστασίας ορεινών οικοσυστημάτων,
  • περιορισμού των σωρευτικών επιπτώσεων,
  • σεβασμού της φέρουσας ικανότητας του χώρου,
  • αποκατάστασης των ήδη επιβαρυμένων περιοχών.

Συνεπώς, επιβάλλεται οι πολιτικές επιλογές να σταματήσουν να προωθούν μονομερώς την ενεργειακή μετάβαση χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους υπόλοιπους παράγοντες. Θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ουσιαστική προστασία του Ελληνικού Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και της ζωής των τοπικών κοινωνιών, από την ενεργειακή μονοκρατορία και την εκβιομηχάνιση των βουνών, πεδιάδων και θαλασσών της χώρας.

[ΤΕΕ Τμήμα Δυτικής Μακεδονίας]

Κεντρική θέση

Η Δυτική Μακεδονία χρειάζεται ειδική περιφερειακή μεταχείριση στο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως περιφέρεια με διαθέσιμη δημόσια γη για συνεχή και άκριτη υποδοχή μεγάλων ή μικρότερων ΑΠΕ, αλλά ως μεταλιγνιτική περιφέρεια με ήδη βαρύ ενεργειακό αποτύπωμα, κρίσιμες χρήσεις γης, ανάγκη άμεσης κοινωνικής ανταποδοτικότητας και δημιουργίας θέσεων εργασίας και δυνατότητα να αποτελέσει πρότυπο ανάπτυξης φωτοβολταϊκών και γενικότερα έργων ΑΠΕ για τη χώρα, με ουσιαστική ευαισθησία στη βιοποικιλότητα, στο τοπίο, στη φέρουσα ικανότητα και στην παραγωγική διαφοροποίηση.

1. Σύντομο πλαίσιο

Η δημόσια διαβούλευση του ΥΠΕΝ αφορά στο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ και τη συνοδευτική ΣΜΠΕ, με προθεσμία υποβολής σχολίων έως τις 24 Ιουνίου 2026 [Π1].

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να θεσπίσει ενιαίες κατευθύνσεις για τις βασικές τεχνολογίες ΑΠΕ, μεταξύ των οποίων τα φωτοβολταϊκά και η αποθήκευση ενέργειας [Π2].

Για τη Δυτική Μακεδονία, ωστόσο, η απλή εφαρμογή γενικών κανόνων έχει αποδειχθεί στην πράξη ότι δεν επαρκεί. Η Περιφέρεια βρίσκεται σε έντονο μεταλιγνιτικό μετασχηματισμό, με μεγάλης κλίμακας ενεργειακές υποδομές, εκτεταμένα πρώην λιγνιτικά πεδία, αυξανόμενη πίεση στη γη και στο τοπίο και κρίσιμο ζήτημα κοινωνικής αποδοχής [Β1].

Το σχέδιο ΚΥΑ αναγνωρίζει ως περιοχές προτεραιότητας για την ηλιακή ενέργεια τις άγονες ή μη αρδευόμενες εκτάσεις, τις περιοχές που έχουν μεταβάλει χαρακτήρα – όπως εξοφλημένα λιγνιτικά πεδία, λατομικά και μεταλλευτικά πεδία, εδάφη με υψηλό ρυπαντικό φορτίο και υποβαθμισμένες περιοχές – καθώς και περιοχές με ευχέρεια διασύνδεσης [Κ1].

Η κατεύθυνση αυτή πρέπει να συνοδευτεί από σαφή ποσοτικά όρια, ιεράρχηση χρήσεων γης, μηχανισμό παρακολούθησης, ειδικές δικλείδες ασφάλειας και ουσιαστική, μετρήσιμη κοινωνική ανταποδοτικότητα, ενώ δεν πρέπει να καταστήσει την Δυτική Μακεδονία ένα μονοδιάστατο μοντέλο ανάπτυξης, που μάλιστα στην παρούσα περίπτωση θα συνεπάγεται και λίγες θέσεις εργασίας

2. Κύρια δεδομένα που τεκμηριώνουν την ανάγκη ειδικής προσέγγισης

Θέμα
Τεκμηρίωση για Δυτική Μακεδονία
Σημασία για τη διαβούλευση

Κλίμακα ανάπτυξης Φ/Β
Σε στοιχεία του έργου BiodIvErSe του προγράμματος Interreg Europe που υλοποιεί η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας καταγράφονται 1.732 Φ/Β έργα και κάλυψη περίπου 2,85% της καλλιεργήσιμης γης, ενώ τα έργα που εκτιμώνται ως έτοιμα για κατασκευή προσεγγίζουν τα 4.800 MW [Β2].
Χρειάζεται επιστημονική σωρευτική αποτίμηση της ανάπτυξης και όχι εξέταση κάθε νέου έργου ως μεμονωμένης περίπτωσης.

Μεγάλα clusters Φ/Β σε πρώην λιγνιτικά πεδία
Ο Όμιλος ΔΕΗ και συνεργατών της έχει ανακοινώσει την ολοκλήρωση φωτοβολταϊκών σταθμών ισχύος 2,13 GW στη Δυτική Μακεδονία, παράλληλα με την ανάπτυξη σταθμών μπαταριών [Π3].
Τα πρώην λιγνιτικά πεδία αποτελούν ενδεχομένως προνομιακές εκτάσεις για τον σκοπό αυτό. Θα πρέπει όμως η επανάχρησή τους να περιλαμβάνει πολλαπλές δραστηριότητες, δημιουργώντας όσο το δυνατό περισσότερες θέσεις εργασίας.

Γεωργική γη και μικρότερα έργα
Η τοπική συζήτηση για τη γη υψηλής παραγωγικότητας και τις νέες αιτήσεις Φ/Β παραμένει έντονη [Π5]. Το σχέδιο ΚΥΑ παραπέμπει στο ισχύον πλαίσιο για Φ/Β σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας και στα αγρο-Φ/Β [Κ2].
Απαιτείται καθαρή διάκριση ανάμεσα στην απλή αλλαγή χρήσης γεωργικής γης και στην πραγματική, διαρκή διπλή χρήση μέσω αγρο-Φ/Β, ενώ θα πρέπει να υπάρχει προσανατολισμός κατά το δυνατό σε ανάπτυξη αγρό – Φ/Β

Πλωτά Φ/Β και λίμνες
Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας έχει εκφράσει δημόσια την αντίθεσή της στην αδειοδότηση πλωτών Φ/Β στη Λίμνη Πολυφύτου [Π4].
Οι λίμνες της Δυτικής Μακεδονίας δεν πρέπει να αντιμετωπιστούν ως εν γένει διαθέσιμες επιφάνειες για ανάπτυξη Φ/Β χωρίς ειδική αξιολόγηση ανά υδατικό σώμα. Με δεδομένη τη σημαντικότητα τους για το φυσικό και αναπτυξιακό περιβάλλον της περιφέρειας προτείνεται η απαγόρευση εγκατάστασης Φ/Β. Ο Αλιάκμονας υφίσταται έντονη ενεργειακή εκμετάλλευση λόγω των μεγάλων υδροηλεκτρικών έργων, που έχουν καταλάβει σημαντικές αγροτικές εκτάσεις. Τα νερά των λιμνών πρέπει να διαφυλαχτούν για χρήσεις που αποσκοπούν στην διατήρηση της αγροτικής παραγωγής και του ιχθυοκαλλιέργειεας, αλλά και για την ανάπτυξη τουριστικών/αθλητικών δραστηριοτήτων και όχι μόνο για ενεργειακές χρήσεις.

Περικοπές ΑΠΕ, δίκτυο και αποθήκευση
Οι περικοπές παραγωγής ΑΠΕ δείχνουν ότι η πρόκληση δεν είναι μόνο τα εγκατεστημένα MW, αλλά η αξιοποιήσιμη ενέργεια, η αποθήκευση και η ευελιξία [Π6].
Η χωροθέτηση πρέπει να συνδεθεί με ρεαλιστική δυνατότητα σύνδεσης, αποθήκευσης, ασφάλειας εγκαταστάσεων και τοπικής κατανάλωσης.

Υποκείμενος σχεδιασμός και ΕΠΣ
Το σχέδιο προβλέπει ρόλο ΤΠΣ/ΕΠΣ και ειδικά ΕΠΣ στις Ζώνες Απολιγνιτοποίησης Π.Ε. Κοζάνης και Π.Ε. Φλώρινας [Κ3].
Τα ΕΠΣ δεν πρέπει να λειτουργήσουν ως εκ των υστέρων νομιμοποίηση τετελεσμένων, αλλά να προηγηθούν της μαζικής χωροθέτησης νέων μεγάλων έργων. Επίσης πρέπει να υπάρχει η φιλοσοφία της ανάπτυξης διαφορετικών χρήσεων στην περιοχή αποκατάστασης ώστε να πάψει το μονοδιάστατο μοντέλο ανάπτυξης.

Αποκατάσταση και τέλος κύκλου ζωής
Το 2o Άρθρο προβλέπει υποχρέωση αποκατάστασης μετά την παύση λειτουργίας [Κ4].
Η υποχρέωση πρέπει να συνοδεύεται από οικονομική εγγύηση προς το δημόσιο και σαφές κόστος αποξήλωσης, ανακύκλωσης εξοπλισμού και πλήρους αποκατάστασης. Επιπλέον, πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο μη ανανέωσης περιβαλλοντικών όρων έργων και άδειας λειτουργίας έργων ΑΠΕ σε περιοχές που με το υφιστάμενο καθεστώς απαγορεύεται η χωροθέτησή τους.

ΑΣΠΗΕ ΚΑΙ ΣΥΝΟΔΑ ΕΡΓΑ (ΟΔΟΠΟΊΑ, ΓΡΑΜΜΕΣ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ)
Δεν προβλέπεται κάτι ιδιαίτερο για όλα τα τυχόν συνοδά έργα (οδοποίες, γραμμές διασύνδεσης) τα οποία εν το συνόλω τους αλλοιώνουν την υφιστάμενη κατάσταση του ευρύτερου περιβάλλοντος, κυρίως λόγω των όγκων εκσκαφών και την αναδιαμόρφωση των προσβάσεων στους χώρους ανάπτυξης των νέων έργων.
Η χωροθέτηση και των συνοδών έργων πρέπει να συνδεθεί με ρεαλιστική δυνατότητα της πρόσβασης, της σύνδεσης, της αποθήκευσης, της ασφάλειας εγκαταστάσεων και της πρόσβασης στις νέες εγκαταστάσεις χωρίς επικινδυνότητα και δημιουργία φαινομένων π.χ. κατολισθήσεων των πρανών που αναπτύσσονται τα συνοδά έργα.

3. Προτεινόμενες επισημάνσεις προς κατάθεση
4. Διακριτή περιφερειακή εξειδίκευση για τη Δυτική Μακεδονία

Να προστεθεί διακριτή και ρητή πρόβλεψη ότι στις μεταλιγνιτικές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας η χωροθέτηση Φ/Β οφείλει να εντάσσεται σε περιφερειακό σχέδιο ιεράρχησης χρήσεων γης. Το σχέδιο αυτό πρέπει να λαμβάνει υπόψη το ιστορικό ενεργειακό αποτύπωμα, την αποκατάσταση των εδαφών, την κοινωνική συνοχή, τη φέρουσα ικανότητα και την ανάγκη διαφοροποίησης του παραγωγικού μοντέλου της περιοχής και κυρίως την δημιουργία θέσεων εργασίας.

2. Ενεργοποίηση του ορίου κάλυψης με πραγματικό μητρώο σωρευτικής κατάληψης γης

Το προβλεπόμενο μέγιστο ποσοστό εδαφικής κάλυψης από Φ/Β ανά Περιφερειακή Ενότητα, της τάξης του 1,5%, πρέπει να εφαρμόζεται μέσα από δυναμικό δημόσιο γεωχωρικό μητρώο. Το μητρώο οφείλει να περιλαμβάνει λειτουργούντα, αδειοδοτημένα, υπό κατασκευή, ώριμα προς αδειοδότηση και αιτηθέντα έργα, καθώς και τις συνοδευτικές εγκαταστάσεις τους: – νέα εξωτερική οδοποιία , υποσταθμούς, γραμμές σύνδεσης, περιφράξεις, ζώνες τεχνικής δέσμευσης και λοιπές μόνιμες επεμβάσεις στον χώρο.

3. Προτεραιότητα σε υποβαθμισμένες εκτάσεις, αλλά όχι αυτοδίκαιη καταλληλότητα των πρώην λιγνιτικών πεδίων

Να δοθεί σαφής προτεραιότητα σε εξοφλημένα λιγνιτικά πεδία, λατομεία και υποβαθμισμένες ή ρυπασμένες εκτάσεις, υπό την προϋπόθεση ότι δεν ακυρώνονται εγκεκριμένα ή αναγκαία σχέδια αποκατάστασης, επαναπόδοσης γης, ζωνών καινοτομίας, παραγωγικών χρήσεων, φυσικών οικοτόπων, πράσινων υποδομών ή κοινόχρηστων χώρων και γενικά δραστηριοτήτων που επιφέρουν νέες θέσεις εργασίας. Η αξιοποίηση των πρώην λιγνιτικών εκτάσεων πρέπει να παραμείνει πολυλειτουργική και όχι να περιοριστεί σε μία ακόμη μονοκαλλιέργεια χρήσης.

4. Ρήτρα συμβατότητας με αποκατάσταση, εδαφοτεχνική σταθερότητα και προστασία υδάτων

Ειδικά για εξοφλημένα λιγνιτικά πεδία και μεταλιγνιτικές εκτάσεις, η ένταξή τους στις περιοχές προτεραιότητας δεν πρέπει να συνεπάγεται αυτοδίκαιη καταλληλότητα χωροθέτησης ΑΠΕ. Η χωροθέτηση πρέπει να επιτρέπεται μόνο εφόσον τεκμηριώνεται η συμβατότητα με τα εγκεκριμένα ή υπό εκπόνηση σχέδια αποκατάστασης, την εδαφοτεχνική σταθερότητα, την αντιπλημμυρική προστασία, την επαναπόδοση γης, την προστασία υδάτων και την πολυλειτουργική παραγωγική αξιοποίηση των εκτάσεων με την αντίστοιχη δημιουργία θέσεων εργασίας.

5. Αυστηρότερη προστασία παραγωγικής γεωργικής γης και αληθινά αγρο-Φ/Β

Σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, αρδευόμενες εκτάσεις και ενεργές γεωργικές ή κτηνοτροφικές ζώνες της Δυτικής Μακεδονίας, να επιτρέπονται αγρο-Φ/Β μόνο εφόσον τεκμηριώνεται πραγματική και διαρκής διπλή χρήση. Η έγκριση να συνοδεύεται από γεωπονική μελέτη, σχέδιο καλλιεργητικής διαχείρισης, δείκτες διατήρησης παραγωγικότητας και μηχανισμό ετήσιου ελέγχου. Η παύση ή προσχηματική άσκηση της αγροτικής δραστηριότητας πρέπει να συνεπάγεται επανεξέταση των περιβαλλοντικών όρων. Επιπλέον, να λαμβάνεται υπόψη στο ποσοστό κάλυψης γης και τα μικρά έργα ΑΠΕ τα οποία απαλλάσσονται από την διαδικασία της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, διότι πρόκειται για πληθώρα έργων που κατά κύριο λόγο χωροθετήθηκαν σε καθαρά γεωργικές εκτάσεις.

Ειδικά στις περιοχές μετάβασης, η αξιολόγηση έργων σε παραγωγική γη πρέπει να περιλαμβάνει τεκμηρίωση ότι η προτεινόμενη χωροθέτηση δεν προκαλεί, αυτοτελώς ή σωρευτικά, απώλεια κρίσιμων εκτάσεων για την αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή και δεν περιορίζει τις δυνατότητες παραγωγικής ανασυγκρότησης της περιοχής. Η σχετική αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στα όρια του γηπέδου εγκατάστασης, αλλά να εξετάζει τη συνολική μεταβολή των χρήσεων γης στην οικεία χωρική ενότητα.

6. Ειδική ρύθμιση για λίμνες και άλλα υδατικά σώματα της Περιφέρειας

Για τα πλωτά Φ/Β αρχικά είμαστε απολύτως σύμφωνοι στην λογική της ΚΥΑ να μην χωροθετούνται σε φυσικές παρά μόνο σε τεχνητές λίμνες και υδατικά σώματα. Συγκεκριμένα όμως στη Δυτική Μακεδονία, όπου οι τεχνητές λίμνες έχουν κατασκευαστεί καθαρά για ηλεκτροπαραγωγή, (λίμνη Πολυφύτου και Ιλαρίωνα), ενώ με τα χρόνια αναπτύχθηκε ένα διαφορετικό υδάτινο περιβάλλον, δεν είναι δυνατό και πάλι να παρέμβει ο άνθρωπος με την κάλυψη της επιφάνειάς τους και την περαιτέρω υποβάθμιση. Οι τεχνητές λίμνες θα πρέπει να αντιμετωπιστούν αφενός ως ταμιευτήρες που μπορούν να παράσχουν νερό για άλλες χρήσεις στην περιοχή (ύδρευση, άρδευση) αλλά σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η βιοποικιλότητα που σήμερα έχουν. Σημειώνεται πως στην λίμνη Πολυφύτου έχουν καταγραφεί ιδιαίτερα μεγάλοι γουλιανοί, γεγονός που αποδεικνύει την σημαντικότητα του οικοσυστήματος.

6Α. Διευκρινίσεις για υδροηλεκτρικά έργα και έργα αντλησιοταμίευσης

Για τους μικρούς υδροηλεκτρικούς σταθμούς όπου βέβαια δίνονται κατευθύνσεις, προβλέπονται περιοχές αποκλεισμού και καθορίζονται κριτήρια και κανόνες χωροθέτησης.

Σημειώνεται ότι στο νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν υπάγονται οι σταθμοί αντλησιοταμίευσης και μεγάλοι υδροηλεκτρικοί σταθμοί >15MW.

Παρότι οι σταθμοί αντλησιοταμίευσης και οι υδροηλεκτρικοί σταθμοί ισχύος άνω των 15 MW δεν υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ, η χωροθέτησή τους επηρεάζει ουσιωδώς το υδάτινο δυναμικό, το τοπίο και τις λοιπές χρήσεις γης και υδάτων. Θεωρούμε ότι δεν θα πρέπει να γίνεται καταχρηστική η χωροθέτησή τους, παράδειγμα στην Π.Ε. Γρεβενών, όπου επί του Αλιάκμονα ποταμού προτείνονται για χωροθέτηση 27 περίπου έργα, σε συνολικό μήκος 54 χιλιομέτρων όδευσης του υδάτινου στοιχείου-ποταμού Αλιάκμονα. Γεγονός που αποδεικνύει ή και καταδεικνύει την επιβάρυνση του εν γένει υδάτινου δυναμικού και του ευρύτερου περιβάλλοντος όπου αναπτύσσονται οι δραστηριότητες αυτές και εν τέλει είναι καταχρηστική η ανάπτυξη τους χωρίς σχεδιασμό στο σύνολο των χωροταξικών δράσεων της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και των χρήσεων των υδάτων.

Η διερεύνηση και η μελέτη της ικανότητας του υδάτινου στοιχείου επί του οποίου θα προτείνεται να αναπτυχθεί έργο αντλισιοταμίευσης, θα πρέπει να υπόκειται σε μελέτη διερεύνησης της δυνατότητας αυτής και επικαιροποίηση με βάσει τα στοιχεία-έργα που έχουν κατασκευαστεί μέχρι τη στιγμή αδειοδότησης του νέου έργου.

7. Πραγματική αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων από τα ΦΒ πέρα από τα «όμορα γήπεδα»

Η σωρευτική επίπτωση, πρέπει να εξετάζεται στο σύνολο μια περιοχής και να καθορίζεται η ακτίνα διερεύνησης αυτής (όπως π.χ. ακτίνα 10km πέριξ του έργου), όπου θα εξετάζεται η συσσωρευτικότητα των εγκαταστάσεων. Όταν κρίνεται απαραίτητο, η σωρευτική αξιολόγηση θα μπορεί να περιλαμβάνει και άλλες περιοχές όπως, ζώνης ορατότητας και λειτουργικής σχέσης με οικισμούς, παραγωγικές εκτάσεις και υποδομές.

Πρέπει επιπλέον να λαμβάνονται υπόψη και οι Βεβαιώσεις Απαλλαγής εγκατάστασης Φ/Β (που έχουν εκδοθεί από τα Τμήματα Περιβάλλοντος και Υδροοικονομίας των Περιφερειακών Ενοτήτων) οι οποίες εν φαίνεται ότι δεν αναφέρονται στο παρόν σχέδιο ειδικού χωροταξικού και που τα οποία αποτελούν ένα ειδικό ξεχωριστό πλήθος εγκαταστάσεων που δεν έχουν όμως συνυπολογιστεί και δεν έχουν αξιολογηθεί οι σωρευτικές του επιπτώσεις μαζί με τα άλλα έργα, αυτά δηλαδή που τυγχάνουν κανονικής αδειοδότησης (ΑΕΠΟ για Κατηγορία Α1, Α2 και Υπαγωγή σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις για Κατηγορία Β’).

Για κάθε νέα εγκατάσταση μεγάλης κλίμακας ή για κάθε έργο που προτείνεται σε περιοχή υψηλής συγκέντρωσης ΑΠΕ, η αξιολόγηση να συνοδεύεται υποχρεωτικά από χάρτη σωρευτικής κατάληψης γης. Ο χάρτης πρέπει να αποτυπώνει τα λειτουργούντα, αδειοδοτημένα, υπό κατασκευή και υπό αδειοδότηση έργα, τις συνοδές υποδομές τους και τη λειτουργική τους σχέση με οικισμούς, παραγωγικές εκτάσεις, υδατικά σώματα, περιοχές περιβαλλοντικής προστασίας και ενότητες τοπίου.

 

8. Κριτήρια τοπίου και οπτικής φέρουσας ικανότητας σε οικισμούς, λίμνες και περιαστικές ζώνες

Για έργα ΑΠΕ που χωροθετούνται σε μεταλιγνιτικές περιοχές, παραλίμνιες ζώνες, ζώνες ορατές από οικισμούς, τουριστικές διαδρομές ή περιοχές με ήδη υψηλή ενεργειακή επιβάρυνση, η μελέτη θέασης να συνοδεύεται υποχρεωτικά από ανάλυση σωρευτικής οπτικής επιβάρυνσης, χάρτες ορατότητας, φωτορεαλιστικές απεικονίσεις, αξιολόγηση νυχτερινής όχλησης, όπου αυτή υφίσταται, και ειδικά μέτρα τοπιακής ένταξης. Επιπλέον, τα όρια κάλυψης οπτικού ορίζοντα 120° και 180° πρέπει να εφαρμόζονται ως ελάχιστη βάση ελέγχου και όχι ως επαρκής τεκμηρίωση σε περιοχές όπου συνυπάρχουν ορυχεία, γραμμές μεταφοράς, υποσταθμοί, Φ/Β, ανεμογεννήτριες και αποκατεστημένα ή μη αποκατεστημένα πεδία.

8Α. Ειδικές επισημάνσεις για αιολικούς σταθμούς

Κρίνεται αναγκαίο το υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών να εφαρμόζεται ενιαία σε όλες τις περιπτώσεις, χωρίς παρεκκλίσεις ή ειδικές εξαιρέσεις.

Παράλληλα, προτείνεται να μην επιτρέπεται η εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε παρθένες ορεινές κορυφογραμμές και σε περιοχές μεγάλου υψομέτρου, όπως το Άσκιο, το Βέρμιο, το Βίτσι και η Πίνδος. Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στην αποφυγή φαινομένων εδαφικής διάβρωσης και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας των συγκεκριμένων οικοσυστημάτων.

Αντίστοιχοι περιορισμοί προτείνεται να ισχύουν και σε περιοχές που βρίσκονται κοντά σε παραδοσιακούς οικισμούς και σε περιοχές που δημιουργούν οπτική όχληση σε αρχαιολογικούς  χώρωους ή προορισμών στους οποίους αναπτύσσονται μορφές εναλλακτικού τουρισμού. Στόχος είναι η προστασία του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας των περιοχών αυτών.

Τέλος, κρίνεται σκόπιμο να θεσπιστεί, πέραν του ανώτατου ποσοστού κάλυψης ανά Περιφερειακή Ενότητα, υποχρεωτικός έλεγχος τοπικής συγκέντρωσης εγκαταστάσεων ΑΠΕ σε επίπεδο Δήμου και Δημοτικής Ενότητας, ιδίως σε περιοχές με ήδη υψηλή λειτουργούσα, αδειοδοτημένη ή υπό αδειοδότηση ισχύ. Ο έλεγχος αυτός πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πραγματική κατάληψη γης, τις συνοδές υποδομές, τη σωρευτική οπτική επιβάρυνση και τις επιπτώσεις στις παραγωγικές χρήσεις, ώστε να αποτρέπεται η υπερβολική συγκέντρωση έργων και η εκτεταμένη αλλοίωση του χαρακτήρα ολόκληρων χωρικών ενοτήτων.

 

9. Υποχρεωτικό σχέδιο προστασίας βιοποικιλότητας για κάθε μεγάλο έργο ΑΠΕ

Για κάθε Φ/Β άνω συγκεκριμένου μεγέθους ή σε ευαίσθητη περιοχή πρέπει να απαιτείται σχέδιο βιοποικιλότητας. Το σχέδιο να περιλαμβάνει διατήρηση φυσικής φυτοκάλυψης, μίγματα γηγενών ειδών, αποφυγή χημικών, διαδρόμους πανίδας, διαπερατές περιφράξεις, προστασία επικονιαστών, διαχείριση ομβρίων και διάβρωσης, καθώς και δημόσια δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων παρακολούθησης.

Δεν αναφέρεται πουθενά στο σχέδιο του ειδικού πλαισίου που είναι σε διαβούλευση, η έννοια του βοσκότοπου. Θα έπρεπε να αναφερθεί και με την πρόταση, τη δέσμευση και σίγουρα υπό την αίρεση για την έγκριση αυτού του σχεδίου μέχρι την έγκριση του διαχειριστικού σχεδίου βόσκησης, ειδικότερα για την Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας αλλά και να επισπευστούν τα σχέδια θέσπισης βοσκοτόπων.

 

10. Σύνδεση χωροθέτησης με δίκτυο, αποθήκευση, ασφάλεια και αξιοποιήσιμη ενέργεια

Η σκοπιμότητα νέων Φ/Β και των Αιολικών πάρκων δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο με βάση την εγκατεστημένη ισχύ. Σε περιοχές με κορεσμό δικτύου ή αυξημένες περικοπές παραγωγής να απαιτείται ειδική τεκμηρίωση ως προς την αποθήκευση, την ευελιξία, την τοπική κατανάλωση, την αυτοπαραγωγή ή τη συμμετοχή ενεργειακών κοινοτήτων. Για εγκαταστάσεις ηλεκτροχημικής αποθήκευσης μεγάλης κλίμακας να απαιτείται ειδική τεχνική μελέτη κινδύνου, σχέδιο πυροπροστασίας, σχέδιο έκτακτης ανάγκης, τεκμηρίωση ασφαλούς πρόσβασης, διαχείριση αποβλήτων και συσσωρευτών στο τέλος ζωής και γνώμη των αρμόδιων υπηρεσιών πολιτικής προστασίας και πυροσβεστικής. Στις μεταλιγνιτικές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας πρέπει να εξετάζεται σωρευτικά η συνύπαρξη σταθμών αποθήκευσης με φωτοβολταϊκά, ανεμογεννήτριες, υποσταθμούς, γραμμές μεταφοράς, βιομηχανικές χρήσεις και οικισμούς.

11. Τοπική αξία και κοινωνική ανταποδοτικότητα ως κριτήριο χωροθέτησης

Η ευρεία αποδοχή των Φ/ Β και λοιπών έργων ΑΠΕ (ΑΣΠΗΕ, ΣΑΗΕ, κλπ) στη Δυτική Μακεδονία θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από το αν παραμένει ισχυρή αξία στον τόπο. Να προβλεφθούν κριτήρια που ενθαρρύνουν τη συμμετοχή ΟΤΑ, ενεργειακών κοινοτήτων, αγροτικών σχημάτων και τοπικών επιχειρήσεων, καθώς και δεσμεύσεις για τοπική απασχόληση, εκπαίδευση τεχνικών, χαμηλότερο ενεργειακό κόστος για ευάλωτα νοικοκυριά και ανταποδοτικά έργα στους γειτονικούς οικισμούς.

12. Ενίσχυση ρόλου ΤΠΣ/ΕΠΣ στις Ζώνες Απολιγνιτοποίησης

Στις Ζώνες Απολιγνιτοποίησης και στους ΟΤΑ με υψηλή σωρευτική ενεργειακή επιβάρυνση, τα ΤΠΣ και ΕΠΣ πρέπει να μπορούν, κατόπιν ειδικής τεκμηρίωσης φέρουσας ικανότητας, να ορίζουν αυστηρότερες ζώνες αποκλεισμού ή περιορισμού εγκαταστάσεων ΑΠΕ, όταν αυτό απαιτείται για την προστασία οικιστικών, παραγωγικών, περιβαλλοντικών, τοπικών ή αναπτυξιακών λειτουργιών.

Ειδικά στις μεταλιγνιτικές περιοχές, η εξειδίκευση του χωρικού σχεδιασμού πρέπει να τεκμηριώνει τη συμβατότητά της με το Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, τα εγκεκριμένα ή υπό έγκριση σχέδια αποκατάστασης των εδαφών και τις προβλεπόμενες παραγωγικές και αναπτυξιακές χρήσεις. Η χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ δεν πρέπει να παρεμποδίζει την εφαρμογή των σχεδίων αυτών ούτε να οδηγεί σε μονολειτουργική ενεργειακή εξειδίκευση των μεταλιγνιτικών εκτάσεων.

 

13. Τα ΕΠΣ των Ζωνών Απολιγνιτοποίησης να προηγούνται των νέων μεγάλων έργων

Η εκπόνηση των ΕΠΣ στις Ζώνες Απολιγνιτοποίησης πρέπει να προηγείται της μαζικής χωροθέτησης νέων μεγάλων έργων ΑΠΕ και να περιλαμβάνει υποχρεωτικά αξιολόγηση εναλλακτικών χρήσεων, αποκατάστασης εδαφών, υδατικών πόρων, βιομηχανικής αναδιάρθρωσης, αγροτικής παραγωγής, κοινόχρηστων χώρων, οικολογικών διαδρόμων και τοπιακής ένταξης. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος τα ΕΠΣ να έρθουν εκ των υστέρων να επικυρώσουν τετελεσμένα, κάτι που ήδη έχει γίνει

14. Αποκατάσταση, οικονομική εγγύηση και μεταβατικές διατάξεις

Η υποχρέωση αποκατάστασης μετά την παύση λειτουργίας να συνοδεύεται από εγγυητική επιστολή ή ισοδύναμο χρηματοοικονομικό μηχανισμό, επαρκή για αποξήλωση, ασφαλή απομάκρυνση, ανακύκλωση εξοπλισμού και πλήρη αποκατάσταση του γηπέδου.

Οι νομίμως εκδοθείσες και ισχύουσες Αποφάσεις Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, καθώς και οι άδειες εγκατάστασης που έχουν χορηγηθεί βάσει αυτών, δεν θίγονται από την έναρξη ισχύος του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ και εξακολουθούν να ισχύουν σύμφωνα με τους όρους και τη διάρκειά τους. Για έργα που δεν διαθέτουν ακόμη ΑΕΠΟ ή βρίσκονται σε προγενέστερο ή ενδιάμεσο στάδιο αδειοδότησης, να προβλέπεται έλεγχος συμβατότητας με το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ πριν από την έκδοση των επόμενων απαιτούμενων διοικητικών πράξεων. Αντίστοιχος έλεγχος να διενεργείται κατά την ουσιώδη τροποποίηση, επέκταση, μεταβολή θέσης ή ανανέωση υφιστάμενων έργων, στον βαθμό που αυτό είναι συμβατό με την αρχή της ασφάλειας δικαίου και την προστασία των νομίμως κτηθέντων δικαιωμάτων. Σε κάθε περίπτωση, όλα τα λειτουργούντα, αδειοδοτημένα και υπό αδειοδότηση έργα να συνυπολογίζονται υποχρεωτικά στον έλεγχο φέρουσας ικανότητας, στη σωρευτική περιβαλλοντική και οπτική αξιολόγηση και στον υπολογισμό της πραγματικής κάλυψης γης.Η ανάγκη αυτή καθίσταται ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς σημαντικό μέρος της ισχύος που συνδέεται με τους εθνικούς στόχους ανάπτυξης των χερσαίων αιολικών σταθμών βρίσκεται ήδη σε λειτουργία ή σε ώριμο αδειοδοτικό στάδιο. Ένα υπερβολικά διευρυμένο καθεστώς μεταβατικών εξαιρέσεων θα περιόριζε ουσιωδώς το πραγματικό πεδίο εφαρμογής του νέου χωροταξικού σχεδιασμού.

4. Συνοπτικό κείμενο για ανάρτηση στη διαβούλευση

Η Δυτική Μακεδονία στηρίζει την ενεργειακή μετάβαση και την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Δεν μπορεί, όμως, δημόσιες και μεταλιγνιτικές εκτάσεις να αντιμετωπίζονται ως εν δυνάμει διαθέσιμη επιφάνεια για συνεχή επέκταση φωτοβολταϊκών έργων. Η Περιφέρεια έχει σηκώσει επί δεκαετίες το βάρος της εθνικής ηλεκτροπαραγωγής και σήμερα βρίσκεται σε έντονο μεταλιγνιτικό μετασχηματισμό, με μεγάλες πρώην λιγνιτικές εκτάσεις, πιέσεις στη γεωργική γη, ευαίσθητα τοπία, λίμνες, οικισμούς και ανάγκη για νέο παραγωγικό μοντέλο.

Το σημαντικό θέμα που θέτουμε είναι ότι, επιβάλλεται να αναφερθούν στοιχεία και να ληφθούν υπόψη στοιχεία από το ΕΣΕΚ της χώρας μας, που βρίσκεται σε ισχύ, διότι εκεί η φέρουσα ικανότητα για τη Δυτική Μακεδονία είναι σε σημείο κινδύνου, καθώς και όλα τα σχετικά για τις περιοχές καταλληλόλητας στις Περιφερειακές Ενότητες της Π.Δ.Μ.

Ζητείται το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ να περιλάβει ειδική περιφερειακή εξειδίκευση για τη Δυτική Μακεδονία. Η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ πρέπει να δίνει προτεραιότητα σε υποβαθμισμένες, αποκατεστημένες ή προς αποκατάσταση εκτάσεις, χωρίς όμως αυτή η προτεραιότητα να αποτελεί de facto αδειοδότηση και να δεσμεύει μονοδιάστατα τις πρώην λιγνιτικές περιοχές εις βάρος άλλων αναγκαίων χρήσεων, όπως η παραγωγή, η καινοτομία, η φυσική αποκατάσταση, η αγροδιατροφή, οι πράσινες υποδομές και οι κοινόχρηστες ή κοινωνικές λειτουργίες.

Η εφαρμογή του ορίου κάλυψης ανά Περιφερειακή Ενότητα πρέπει να στηρίζεται σε δημόσιο γεωχωρικό μητρώο που θα αποτυπώνει λειτουργούντα, αδειοδοτημένα, υπό κατασκευή, ώριμα και αιτηθέντα έργα, μαζί με συνοδές υποδομές. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, όπου τα αγρο-Φ/Β πρέπει να επιτρέπονται μόνο ως πραγματική και διαρκής διπλή χρήση που διατηρεί ή βελτιώνει τη γεωργική παραγωγικότητα.

Για τα πλωτά Φ/Β, ιδίως στην τεχνητή Λίμνη Πολυφύτου και γενικότερα στα υδάτινα σώματα της Περιφέρειας, απαιτείται ειδική αξιολόγηση ανά λίμνη ή ταμιευτήρα. Η αξιολόγηση πρέπει να εξετάζει υδρολογία, ποιότητα υδάτων, οικολογική κατάσταση, ορνιθοπανίδα, ιχθυοπανίδα, αλιεία, άρδευση, ύδρευση, αναψυχή, τουρισμό, τοπίο, μικροκλίμα, ασφάλεια και κοινωνική αποδοχή.

Κάθε μεγάλο Φ/Β, Αιολικό και έργο ΑΠΕ με τη γενικότερη μορφή τους στη Δυτική Μακεδονία πρέπει να συνοδεύεται από σχέδιο διατήρησης και βελτίωσης της βιοποικιλότητας, με φυσική φυτοκάλυψη, διαδρόμους πανίδας, μέτρα για επικονιαστές, διαχείριση διάβρωσης και ομβρίων και ανοικτή περιβαλλοντική παρακολούθηση. Η χωροθέτηση πρέπει επίσης να συνδέεται με το δίκτυο, την αποθήκευση, την ασφάλεια, την τοπική κατανάλωση και την κοινωνική ανταποδοτικότητα, ώστε η μετάβαση να παράγει αξιοποιήσιμη ενέργεια, τοπική αξία και πραγματικό όφελος για τους κατοίκους.

Τα ως άνω αναφερόμενα επιβάλλεται να ληφθούν υπόψη και στα έργα με τη χρήση αιολικού δυναμικού (ΑΣΠΗΕ), λαμβάνοντας υπόψη την προστασία του ευρύτερου οικοσυστήματος των ελληνικών βουνών.

Οι προβλέψεις του σχεδίου για τις μονάδες ηλεκτροχημικής αποθήκευσης πρέπει να ενισχυθούν, ώστε η χωροθέτησή τους να αξιολογείται σωρευτικά με τα έργα ΑΠΕ, τους υποσταθμούς, τις γραμμές μεταφοράς, τις βιομηχανικές χρήσεις και τους οικισμούς και να συνοδεύεται από ειδικές απαιτήσεις ασφάλειας, πυροπροστασίας και διαχείρισης κινδύνου.

5. Προτεινόμενα ειδικά σημεία τεχνικής βελτίωσης του σχεδίου ΚΥΑ

Άρθρο Προτεινόμενη συμπλήρωση για Δυτική Μακεδονία

Άρθρο 14 – Περιοχές προτεραιότητας ηλιακής ενέργειας
Να προστεθεί ειδική μνεία ότι στις μεταλιγνιτικές περιοχές η προτεραιότητα των πρώην λιγνιτικών πεδίων δεν σημαίνει αυτοδίκαιη καταλληλότητα και αδειοδότηση. Η χωροθέτηση να εξαρτάται από συμβατότητα με αποκατάσταση, εδαφοτεχνική σταθερότητα, αντιπλημμυρική προστασία, προστασία υδάτων και πολυλειτουργική αξιοποίηση των περιοχών αυτών.

Το σημαντικό είναι για τις περιοχές αυτές να γίνεται η ουσιαστική αναφορά ότι είναι πρώην βιομηχανικές περιοχές και πρώην περιοχές ενέργειας.

Άρθρο 16 παρ. 1 – Μέγιστο ποσοστό κάλυψης ανά Π.Ε.
Να προσμετρώνται όλα τα λειτουργούντα, αδειοδοτημένα, υπό κατασκευή, ώριμα προς αδειοδότηση και αιτηθέντα έργα, μαζί με τις συνοδευτικές εγκαταστάσεις τους, ώστε το 1,5% να λειτουργεί ως πραγματικός δείκτης σωρευτικής κατάληψης γης καθώς και τα ΦΒ για τα οποία απαιτείται απαλλαγή από περιβαλλοντική αδειοδότηση</td>

Άρθρο 16 παρ. 2-3 – Γεωργική γη και αγρο-Φ/Β
Να απαιτούνται γεωπονική μελέτη, σχέδιο καλλιεργητικής διαχείρισης, δείκτες παραγωγικότητας και ετήσιος έλεγχος για αγρο-Φ/Β σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, αρδευόμενες ή ενεργές γεωργικές/κτηνοτροφικές ζώνες.

Επισημαίνουμε την ενδελεχή διερεύνηση για το ποσοστό του 1,5% που αναφέρεται στο σχέδιο, για τη χρήση της γης επί της οποία αναπτύσσεται το φωτοβολταικό πάρκο και την αντιπαραβολή του με το ποσοστό του 0,8% που ισχύει σήμερα.

Άρθρο 16 παρ. 4 – Σωρευτικές επιπτώσεις
Πρέπει να καθοριστεί η ακτίνα εξέτασης της συσσωρευτικότητας ανά έργο και να τεθεί και δείκτης για κάλυψη ανά ΠΕ ανεξάρτητα εάν αναφερόμαστε σε αγροτική γη. Σε περιοχές υψηλής συγκέντρωσης ΑΠΕ, εγκαταστάσεις να θεωρούνται λειτουργικά συναφείς όταν βρίσκονται εντός ενιαίας τοπιακής, αγροτικής, υδρολογικής ή οικιστικής ενότητας.

Άρθρο 16 παρ. 6-7 – Πλωτά Φ/Β
Για τα πλωτά Φ/Β προτείνεται να μην επιτρέπεται η χωροθέτησή τους στις φυσικές και τεχνητές λίμνες της Δυτικής Μακεδονίας, με ιδιαίτερη αναφορά στις λίμνες Πολυφύτου και Ιλαρίωνα. Παρότι οι τεχνητές αυτές λίμνες δημιουργήθηκαν αρχικά για σκοπούς ηλεκτροπαραγωγής, με την πάροδο του χρόνου έχουν αποκτήσει σημαντική οικολογική, υδρολογική, παραγωγική και αναπτυξιακή αξία. Η κάλυψη της επιφάνειάς τους με φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις θα επιβάρυνε περαιτέρω τα υδάτινα οικοσυστήματα και θα περιόριζε τη δυνατότητα αξιοποίησής τους για ύδρευση, άρδευση, αλιεία, αναψυχή, τουρισμό και άλλες συμβατές χρήσεις. Για τον λόγο αυτό, οι λίμνες της Περιφέρειας πρέπει να εξαιρεθούν ρητά από τις περιοχές στις οποίες επιτρέπεται η ανάπτυξη πλωτών Φ/Β.

Άρθρο 16 παρ. 8, 11, 12 και Παράρτημα ΙΙΙ – Τοπίο
Να συμπληρωθεί η μελέτη θέασης με σωρευτική οπτική επιβάρυνση, χάρτες ορατότητας, φωτορεαλιστικές απεικονίσεις, αξιολόγηση νυχτερινής όχλησης και ειδικά μέτρα τοπιακής ένταξης για μεταλιγνιτικές και παραλίμνιες περιοχές. Τα όρια 120° και 180° να θεωρούνται ελάχιστη βάση και όχι πλήρης απάντηση στη σωρευτική οπτική επιβάρυνση της Δυτικής Μακεδονίας.

Άρθρα 24 και 25 – Ηλεκτροχημική αποθήκευση
Να προστεθεί υποχρέωση ειδικής τεχνικής μελέτης κινδύνου, σχεδίου πυροπροστασίας και έκτακτης ανάγκης, ασφαλούς πρόσβασης, διαχείρισης αποβλήτων/συσσωρευτών και γνώμης Πυροσβεστικής και Πολιτικής Προστασίας. Να εξετάζεται επίσης σωρευτικά η συνύπαρξη αποθήκευσης με Φ/Β, υποσταθμούς, γραμμές μεταφοράς, βιομηχανικές χρήσεις και οικισμούς.

Άρθρο 29 – ΕΠΣ Ζωνών Απολιγνιτοποίησης
Να προβλεφθεί ότι τα ΕΠΣ προηγούνται της μαζικής χωροθέτησης νέων μεγάλων έργων ΑΠΕ και εξετάζουν εναλλακτικές χρήσεις, αποκατάσταση, ύδατα, βιομηχανική αναδιάρθρωση, αγροτική παραγωγή, κοινόχρηστους χώρους, οικολογικούς διαδρόμους και τοπιακή ένταξη.

Άρθρο 29 – GIS και δημόσιο μητρώο
Το επιτελικό GIS να είναι δημόσιο, διαδραστικό και δεσμευτικό για την αδειοδότηση. Για τη Δυτική Μακεδονία να αποτυπώνει έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης ανά Π.Ε., Δήμο και Δημοτική Ενότητα, συνοδά έργα, όρους σύνδεσης, χρήσεις γης, μεταλιγνιτικές εκτάσεις, λίμνες και περιοχές περιβαλλοντικής ή τοπιακής ευαισθησίας. Να περιλαμβάνει επίσης ζώνες αποκλεισμού, περιοχές αποκατάστασης, γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας και δίκτυα, και να αποτελεί υποχρεωτική εισροή για την περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Άρθρο Δεύτερο – Αποκατάσταση
Η υποχρέωση αποκατάστασης να συνοδεύεται από εγγυητική επιστολή ή ισοδύναμο χρηματοοικονομικό μηχανισμό, με περιοδική αναπροσαρμογή βάσει πραγματικού κόστους αποξήλωσης, ανακύκλωσης και αποκατάστασης. Σε περίπτωση εγκατάλειψης, αφερεγγυότητας ή μη συμμόρφωσης, η εγγύηση να καταπίπτει υπέρ του Δημοσίου ή του αρμόδιου φορέα αποκατάστασης.

Κατά την ανανέωση ή ουσιώδη τροποποίηση των περιβαλλοντικών όρων έργων που βρίσκονται σε περιοχές στις οποίες το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν επιτρέπει πλέον αντίστοιχη χωροθέτηση, να εξετάζεται ειδικά η συμβατότητα της συνέχισης λειτουργίας τους με το νέο καθεστώς, χωρίς να θίγονται αυτοδικαίως οι νομίμως εκδοθείσες διοικητικές πράξεις.

Άρθρο Δεύτερο – Μεταβατικές διατάξεις
Χωρίς να θίγονται οι νομίμως εκδοθείσες και ισχύουσες διοικητικές πράξεις, η εφαρμογή του προγενέστερου καθεστώτος να διατηρείται για τα έργα που διαθέτουν σε ισχύ ΑΕΠΟ και άδεια εγκατάστασης. Για τα έργα που δεν έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική και διοικητική αδειοδότησή τους, να προβλέπεται, κατά την έκδοση της επόμενης απαιτούμενης διοικητικής πράξης, έλεγχος συμβατότητας με τις κατευθύνσεις και τους περιορισμούς του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ. Σε κάθε περίπτωση, όλα τα λειτουργούντα, αδειοδοτημένα, υπό κατασκευή και υπό αδειοδότηση έργα να συνυπολογίζονται υποχρεωτικά στον έλεγχο φέρουσας ικανότητας, στη σωρευτική περιβαλλοντική και οπτική αξιολόγηση και στον υπολογισμό της πραγματικής κάλυψης γης, χωρίς ο συνυπολογισμός αυτός να συνεπάγεται επανεξέταση της νομιμότητας ή ακύρωση των ήδη εκδοθεισών αδειών.

Σύστημα παρακολούθησης ΣΜΠΕ
Να ενσωματωθούν ειδικοί περιφερειακοί δείκτες για κάλυψη γης, αποκατάσταση εδάφους, φυτοκάλυψη, επικονιαστές, διάβρωση, οπτική επιβάρυνση, περικοπές ΑΠΕ, αποθήκευση, τοπικά οφέλη και κοινωνική ανταποδοτικότητα.
                                                           

6. Τεκμηρίωση και πηγές που λήφθηκαν υπόψη

[Π1] ΥΠΕΝ, Δημόσια διαβούλευση επί του ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ, ανάρτηση 20.05.2026, με προθεσμία σχολίων έως 24.06.2026.

[Π2] ΥΠΕΝ, Ανακοίνωση για το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ: σαφείς κανόνες χωροθέτησης, κάλυψη φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης και λοιπών βασικών τεχνολογιών ΑΠΕ.

[Π3] Ναυτεμπορική, 06.04.2026, «ΔΕΗ: Ολοκληρώθηκε η κατασκευή των φωτοβολταϊκών ισχύος 2,13 GW στη Δυτική Μακεδονία». Επιβεβαιώνει επίσης έργα μπαταριών σε Μελίτη, Πτολεμαΐδα και Αμύνταιο.

[Π4] Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, 19.07.2024, δήλωση Περιφερειάρχη περί αντίθεσης σε αδειοδότηση πλωτών Φ/Β στη Λίμνη Πολυφύτου.

[Π5] ΠΛ Κοζάνης, 04.05.2026, «Τι συμβαίνει με τη γη υψηλής παραγωγικότητας στη Δυτική Μακεδονία και τις αιτήσεις για νέα φωτοβολταϊκά».

[Π6] The Green Tank / Energypress, 2025-2026, αναλύσεις για περικοπές ΑΠΕ και αυξανόμενη σημασία αποθήκευσης/ευελιξίας.

[Κ1] Σχέδιο ΚΥΑ ΕΧΠ-ΑΠΕ, Άρθρο 14: περιοχές προτεραιότητας ηλιακής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων εξοφλημένων λιγνιτικών πεδίων, υποβαθμισμένων περιοχών και περιοχών με ευχέρεια διασύνδεσης.

[Κ2] Σχέδιο ΚΥΑ ΕΧΠ-ΑΠΕ, Άρθρο 16: μέγιστο ποσοστό εδαφικής κάλυψης 1,5% ανά Π.Ε., ρυθμίσεις για γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, αγρο-Φ/Β, πλωτά Φ/Β, σωρευτικές επιπτώσεις, αποστάσεις και οπτικό ορίζοντα.

[Κ3] Σχέδιο ΚΥΑ ΕΧΠ-ΑΠΕ, Άρθρα 28 και 29: υποκείμενος σχεδιασμός, ΤΠΣ/ΕΠΣ, επιτελικό GIS και ΕΠΣ στις Ζώνες Απολιγνιτοποίησης Π.Ε. Κοζάνης και Π.Ε. Φλώρινας.

[Κ4] Σχέδιο ΚΥΑ ΕΧΠ-ΑΠΕ, Άρθρο Δεύτερο: υποχρέωση αποκατάστασης μετά την παύση λειτουργίας και μεταβατικές διατάξεις.

[ΣΜΠΕ] Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του αναθεωρημένου ΕΧΠ-ΑΠΕ, Μάιος 2026.

[Β1] Έργο BiodIvErSe προγράμματος Interreg Europe – Συνοπτική Αποτύπωση Παρούσας Κατάστασης, ΠΔΜ, Φεβρουάριος 2026: μεταλιγνιτικός μετασχηματισμός, πιέσεις γης/τοπίου, κοινωνική αποδοχή και ανάγκη biodiversity-sensitive εργαλείων.

[Β2] Στατιστικά και Δεδομένα για τα Φ/Β στη Δυτική Μακεδονία, Φεβρουάριος 2026: αριθμός Φ/Β έργων, κάλυψη καλλιεργήσιμης γης, ώριμα/υπό κατασκευή έργα, έργα ΔΕΗ/RWE.

[Αλεξάνδρα Θαλασσινού]

Νέο Χωροταξικό ΑΠΕ: έξι προτάσεις  για την προστασία του Δήμου Κύμης–Αλιβερίου

Η δημόσια διαβούλευση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας αφορά άμεσα τον Δήμο Κύμης–Αλιβερίου. Δεν πρόκειται για μια μακρινή θεσμική διαδικασία, αλλά για έναν σχεδιασμό που μπορεί να επηρεάσει το τοπίο, τα δάση, την αγροτική παραγωγή, τον τουρισμό, τα οικοσυστήματα και συνολικά το μέλλον του τόπου μας.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «ΑΠΕ ή όχι», γιατί η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία. Η προστασία του κλίματος, όμως, δεν μπορεί να επιτυγχάνεται σε  βάρος της βιοποικιλότητας, των φυσικών οικοσυστημάτων και των υδάτινων πόρων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πού θα εγκαθίστανται τα έργα, με ποια όρια, ποιος θα αποφασίζει και ποιον ουσιαστικό ρόλο θα έχουν οι τοπικές κοινωνίες.

Στο παράρτημα του σχεδίου και οι πέντε Δημοτικές Ενότητες του Δήμου μας —Αυλώνος, Διστύων, Κονιστρών, Κύμης και Ταμυνέων— περιλαμβάνονται στις «Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας». Στις περιοχές αυτές επιτρέπεται, υπό τους όρους του νέου πλαισίου, η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων. Από αυτές μπορούν στο μέλλον να επιλεγούν και «Περιοχές Επιτάχυνσης», όπου οι αδειοδοτικές διαδικασίες θα προχωρούν ταχύτερα.

Η ένταξη αυτή δεν είναι μια ουδέτερη χαρτογραφική λεπτομέρεια. Ο Δήμος μας δεν είναι κενός ή διαθέσιμος χώρος. Είναι ένας ζωντανός τόπος με οικισμούς, ορεινούς όγκους, δάση, καλλιέργειες, ακτές και σημαντικά οικοσυστήματα. Είναι, επίσης, περιοχή που έχει ήδη δεχθεί πίεση από λειτουργούντα, αδειοδοτημένα και σχεδιαζόμενα έργα, μαζί με δρόμους πρόσβασης, εκσκαφές, υποσταθμούς και δίκτυα μεταφοράς.

Η μεγαλύτερη αδυναμία του σχεδίου είναι ότι δεν ξεκινά από μια ολοκληρωμένη αποτίμηση της ήδη συσσωρευμένης επιβάρυνσης. Η εξέταση κάθε έργου χωριστά δεν αρκεί. Έργα που εμφανίζονται αποδεκτά όταν αξιολογούνται μεμονωμένα μπορεί, όταν συνυπολογιστούν, να υπερβαίνουν τη φέρουσα ικανότητα ενός ορεινού όγκου, μιας λεκάνης απορροής ή ενός οικολογικού διαδρόμου.

Ιδιαίτερο πρόβλημα δημιουργούν και οι μεταβατικές διατάξεις. Λειτουργούσες εγκαταστάσεις, άδειες εγκατάστασης και έργα με εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους εξακολουθούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να προχωρούν με το προηγούμενο καθεστώς. Ακόμη και φάκελοι Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που είχαν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου 2026 συνεχίζουν να εξετάζονται με τους παλιούς κανόνες. Έτσι, μεγάλο μέρος της ήδη σχεδιαζόμενης επιβάρυνσης μπορεί να μείνει εκτός της ουσιαστικής εφαρμογής του νέου πλαισίου.

Ανησυχία προκαλεί και η προστασία των περιοχών Natura 2000. Η οικολογική λειτουργία μιας προστατευόμενης περιοχής δεν σταματά στη γραμμή του χάρτη. Ένα έργο λίγο έξω από τα όριά της μπορεί να επηρεάσει μεταναστευτικές διαδρομές πτηνών, τόπους φωλεοποίησης, οικολογικούς διαδρόμους ή τη ροή των υδάτων προς έναν προστατευόμενο υγρότοπο. Στον Δήμο μας βρίσκονται ή εκτείνονται περιοχές ιδιαίτερης αξίας, όπως η Λίμνη Δύστου, ο Ποταμός Μανικιάτης, τα Όρη Κεντρικής Εύβοιας και η ανατολική παράκτια και θαλάσσια ζώνη.

Το νέο πλαίσιο θέτει ως γενικό υψομετρικό όριο αποκλεισμού τα 1.200 μέτρα. Στη δημόσια συζήτηση πολίτες και περιβαλλοντικοί φορείς της Εύβοιας ζητούν αυστηρότερη προστασία των ορεινών οικοσυστημάτων, των δασών, των κορυφογραμμών, των καμένων εκτάσεων και των περιοχών φυσικής αναγέννησης. Τα αιτήματα αυτά πρέπει να εξεταστούν με ειδικά επιστημονικά δεδομένα για την Εύβοια.

Στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Κύμης Αλιβερίου κατέθεσα έξι συγκεκριμένες προτάσεις:

1. Εξαίρεση από τις Περιοχές Επιτάχυνσης.
   Να εξαιρεθεί ο Δήμος Κύμης–Αλιβερίου από κάθε μελλοντικό χαρακτηρισμό ως Περιοχής Επιτάχυνσης.
2. Ειδική μελέτη σωρευτικών επιπτώσεων.
   Να εκπονηθεί ειδική μελέτη για τον Δήμο μας και συνολικά για την Εύβοια πριν εγκριθεί οποιοδήποτε νέο έργο.
3. Δημόσιο γεωχωρικό μητρώο.
   Να καταγραφούν όλα τα λειτουργούντα, αδειοδοτημένα και υπό αδειοδότηση έργα, μαζί με τους δρόμους, τους υποσταθμούς και τα δίκτυα που τα συνοδεύουν. Να αναγράφονται ξεχωριστά τα έργα που συνεχίζουν με το προηγούμενο καθεστώς.
4. Ουσιαστική προστασία των οικοσυστημάτων.
   Να προστατευθούν οι περιοχές Natura, οι οικολογικοί διάδρομοι γύρω τους, τα δάση, οι καμένες εκτάσεις και οι περιοχές φυσικής αναγέννησης.
5. Επανεξέταση των ώριμων έργων.
   Να επανεξεταστούν τα αδειοδοτημένα αλλά μη κατασκευασμένα έργα με βάση τα σημερινά περιβαλλοντικά δεδομένα και τη φέρουσα ικανότητα της περιοχής.
6. Υποχρεωτική οικονομική εγγύηση αποκατάστασης.
   Να εξασφαλίζεται από την αρχή η χρηματοδότηση για την αποξήλωση των εγκαταστάσεων και την πλήρη περιβαλλοντική αποκατάσταση των χώρων μετά το τέλος της λειτουργίας τους.

Η ενεργειακή μετάβαση είναι αναγκαία. Δεν μπορεί, όμως, να σημαίνει ότι ορισμένοι τόποι θα μετατρέπονται μόνιμα σε ζώνες υποδοχής έργων, χωρίς όρια και χωρίς δημοκρατικό έλεγχο. Ο Δήμος  Κύμης–Αλιβερίου έχει ήδη σηκώσει μεγάλο βάρος. Δικαιούται σχεδιασμό με δικαιοσύνη, προστασία του περιβάλλοντος και πραγματική συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας.

Αλεξάνδρα Θαλασσινού
Δημοτική σύμβουλος Κύμης–Αλιβερίου

 

[Jérôme Verstrynge]

As the owner of a villa in the Ypsilou/Lamira region of Andros, I am submitting this comment regarding the draft Special Spatial Planning Framework closing June 24, 2026. My objection to continued industrial wind development here centers on geographic equity and proper sequencing.

The draft framework’s 300-square-kilometer threshold treats raw land area as the only relevant variable. It shields the entire Cycladic archipelago from new wind farms, yet leaves Andros and Naxos uniquely exposed to industrial saturation for a reason entirely disconnected from landscape sensitivity, touristic value, or cultural heritage—the very factors the framework claims to protect. Andros does not possess less cultural or ecological capital than its protected neighbors; it merely possesses a larger landmass.

Furthermore, pushing further development onto Andros presents a serious sequencing issue. Greece’s primary energy constraint is a severe lack of grid storage, not turbine generation. In early 2026, renewable output curtailment reached 184 gigawatt-hours, compared to just 3 gigawatt-hours in the same period last year.

Forcing permanent, irreversible landscape impacts on Andros to generate power that the national grid cannot currently utilize cannot easily be reconciled with sound planning principles. The final framework should protect Andros equally.

———————————–
Ως ιδιοκτήτης μιας βίλας στην περιοχή Υψηλού/Λαμίρα της Άνδρου, υποβάλλω αυτό το σχόλιο σχετικά με το σχέδιο Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού που λήγει στις 24 Ιουνίου 2026. Η αντίρρησή μου για τη συνεχιζόμενη βιομηχανική αιολική ανάπτυξη εδώ επικεντρώνεται στη γεωγραφική ισότητα και την ορθή αλληλουχία.

Το όριο των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων του σχεδίου πλαισίου αντιμετωπίζει την ακατέργαστη έκταση γης ως τη μόνη σχετική μεταβλητή. ΠροστΠροεπισκόπηση (ανοίγει σε μία νέα καρτέλα)ατεύει ολόκληρο το αρχιπέλαγος των Κυκλάδων από νέα αιολικά πάρκα, αλλά αφήνει την Άνδρο και τη Νάξο μοναδικά εκτεθειμένες στον βιομηχανικό κορεσμό για έναν λόγο εντελώς αποκομμένο από την ευαισθησία του τοπίου, την τουριστική αξία ή την πολιτιστική κληρονομιά – τους ίδιους παράγοντες που το πλαίσιο ισχυρίζεται ότι προστατεύει. Η Άνδρος δεν διαθέτει λιγότερο πολιτιστικό ή οικολογικό κεφάλαιο από τους προστατευόμενους γείτονές της. απλώς διαθέτει μεγαλύτερη έκταση γης.

Επιπλέον, η προώθηση περαιτέρω ανάπτυξης στην Άνδρο παρουσιάζει ένα σοβαρό ζήτημα αλληλουχίας. Ο πρωτογενής ενεργειακός περιορισμός της Ελλάδας είναι η σοβαρή έλλειψη αποθήκευσης στο δίκτυο, όχι η παραγωγή από ανεμογεννήτριες. Στις αρχές του 2026, η μείωση της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έφτασε τις 184 γιγαβατώρες, σε σύγκριση με μόλις 3 γιγαβατώρες την ίδια περίοδο πέρυσι.

Η επιβολή μόνιμων, μη αναστρέψιμων επιπτώσεων στο τοπίο στην Άνδρο για την παραγωγή ενέργειας που το εθνικό δίκτυο δεν μπορεί προς το παρόν να αξιοποιήσει δεν μπορεί εύκολα να συμβιβαστεί με τις αρχές ορθού σχεδιασμού. Το τελικό πλαίσιο θα πρέπει να προστατεύει την Άνδρο εξίσου.” Ως ιδιοκτήτης μιας βίλας στην περιοχή Υψηλού/Λαμίρα της Άνδρου, υποβάλλω αυτό το σχόλιο σχετικά με το σχέδιο Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού που λήγει στις 24 Ιουνίου 2026. Η αντίρρησή μου για τη συνεχιζόμενη
βιομηχανική αιολική ανάπτυξη εδώ επικεντρώνεται στη γεωγραφική ισότητα και την ορθή αλληλουχία.

Το όριο των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων του σχεδίου πλαισίου αντιμετωπίζει την ακατέργαστη έκταση γης ως τη μόνη σχετική μεταβλητή. Προστατεύει ολόκληρο το αρχιπέλαγος των Κυκλάδων από νέα αιολικά πάρκα, αλλά αφήνει την Άνδρο και τη Νάξο μοναδικά εκτεθειμένες στον βιομηχανικό κορεσμό για έναν λόγο εντελώς αποκομμένο από την ευαισθησία του τοπίου, την τουριστική αξία ή την πολιτιστική κληρονομιά – τους ίδιους παράγοντες που το πλαίσιο ισχυρίζεται ότι προστατεύει. Η Άνδρος δεν διαθέτει λιγότερο πολιτιστικό ή οικολογικό κεφάλαιο από τους προστατευόμενους γείτονές της. απλώς διαθέτει μεγαλύτερη έκταση γης.

Επιπλέον, η προώθηση περαιτέρω ανάπτυξης στην Άνδρο παρουσιάζει ένα σοβαρό ζήτημα αλληλουχίας. Ο πρωτογενής ενεργειακός περιορισμός της Ελλάδας είναι η σοβαρή έλλειψη αποθήκευσης στο δίκτυο, όχι η παραγωγή από ανεμογεννήτριες. Στις αρχές του 2026, η μείωση της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έφτασε τις 184 γιγαβατώρες, σε σύγκριση με μόλις 3 γιγαβατώρες την ίδια περίοδο πέρυσι.

Η επιβολή μόνιμων, μη αναστρέψιμων επιπτώσεων στο τοπίο στην Άνδρο για την παραγωγή ενέργειας που το εθνικό δίκτυο δεν μπορεί προς το παρόν να αξιοποιήσει δεν μπορεί εύκολα να συμβιβαστεί με τις αρχές ορθού σχεδιασμού.

Το τελικό πλαίσιο θα πρέπει να προστατεύει την Άνδρο εξίσου.

 

[Jérôme Verstrynge]

Ως ιδιοκτήτης μιας βίλας στην περιοχή Υψηλού/Λαμίρα της Άνδρου, υποβάλλω αυτό το σχόλιο σχετικά με το σχέδιο Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού που λήγει στις 24 Ιουνίου 2026. Η αντίρρησή μου για τη συνεχιζόμενη βιομηχανική αιολική ανάπτυξη εδώ επικεντρώνεται στη γεωγραφική ισότητα και την ορθή αλληλουχία.

Το όριο των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων του σχεδίου πλαισίου αντιμετωπίζει την ακατέργαστη έκταση γης ως τη μόνη σχετική μεταβλητή. Προστατεύει ολόκληρο το αρχιπέλαγος των Κυκλάδων από νέα αιολικά πάρκα, αλλά αφήνει την Άνδρο και τη Νάξο μοναδικά εκτεθειμένες στον βιομηχανικό κορεσμό για έναν λόγο εντελώς αποκομμένο από την ευαισθησία του τοπίου, την τουριστική αξία ή την πολιτιστική κληρονομιά – τους ίδιους παράγοντες που το πλαίσιο ισχυρίζεται ότι προστατεύει. Η Άνδρος δεν διαθέτει λιγότερο πολιτιστικό ή οικολογικό κεφάλαιο από τους προστατευόμενους γείτονές της. απλώς διαθέτει μεγαλύτερη έκταση γης.

Επιπλέον, η προώθηση περαιτέρω ανάπτυξης στην Άνδρο παρουσιάζει ένα σοβαρό ζήτημα αλληλουχίας. Ο πρωτογενής ενεργειακός περιορισμός της Ελλάδας είναι η σοβαρή έλλειψη αποθήκευσης στο δίκτυο, όχι η παραγωγή από ανεμογεννήτριες. Στις αρχές του 2026, η μείωση της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έφτασε τις 184 γιγαβατώρες, σε σύγκριση με μόλις 3 γιγαβατώρες την ίδια περίοδο πέρυσι.

Η επιβολή μόνιμων, μη αναστρέψιμων επιπτώσεων στο τοπίο στην Άνδρο για την παραγωγή ενέργειας που το εθνικό δίκτυο δεν μπορεί προς το παρόν να αξιοποιήσει δεν μπορεί εύκολα να συμβιβαστεί με τις αρχές ορθού σχεδιασμού. Το τελικό πλαίσιο θα πρέπει να προστατεύει την Άνδρο εξίσου.” Ως ιδιοκτήτης μιας βίλας στην περιοχή Υψηλού/Λαμίρα της Άνδρου, υποβάλλω αυτό το σχόλιο σχετικά με το σχέδιο Ειδικού
Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού που λήγει στις 24 Ιουνίου 2026. Η αντίρρησή μου για τη συνεχιζόμενη βιομηχανική
αιολική ανάπτυξη εδώ επικεντρώνεται στη γεωγραφική ισότητα και την ορθή αλληλουχία.

Το όριο των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων του σχεδίου πλαισίου αντιμετωπίζει την ακατέργαστη έκταση γης ως τη μόνη
σχετική μεταβλητή. Προστατεύει ολόκληρο το αρχιπέλαγος των Κυκλάδων από νέα αιολικά πάρκα, αλλά αφήνει την Άνδρο και
τη Νάξο μοναδικά εκτεθειμένες στον βιομηχανικό κορεσμό για έναν λόγο εντελώς αποκομμένο από την ευαισθησία του
τοπίου, την τουριστική αξία ή την πολιτιστική κληρονομιά – τους ίδιους παράγοντες που το πλαίσιο ισχυρίζεται ότι
προστατεύει. Η Άνδρος δεν διαθέτει λιγότερο πολιτιστικό ή οικολογικό κεφάλαιο από τους προστατευόμενους γείτονές
της. απλώς διαθέτει μεγαλύτερη έκταση γης.

Επιπλέον, η προώθηση περαιτέρω ανάπτυξης στην Άνδρο παρουσιάζει ένα σοβαρό ζήτημα αλληλουχίας. Ο πρωτογενής
ενεργειακός περιορισμός της Ελλάδας είναι η σοβαρή έλλειψη αποθήκευσης στο δίκτυο, όχι η παραγωγή από
ανεμογεννήτριες. Στις αρχές του 2026, η μείωση της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έφτασε τις 184
γιγαβατώρες, σε σύγκριση με μόλις 3 γιγαβατώρες την ίδια περίοδο πέρυσι.

Η επιβολή μόνιμων, μη αναστρέψιμων επιπτώσεων στο τοπίο στην Άνδρο για την παραγωγή ενέργειας που το εθνικό
δίκτυο δεν μπορεί προς το παρόν να αξιοποιήσει δεν μπορεί εύκολα να συμβιβαστεί με τις αρχές ορθού σχεδιασμού.
Το τελικό πλαίσιο θα πρέπει να προστατεύει την Άνδρο εξίσου.

[Χρήστος Ποθητάκης]

Η προστασία του κλίματος δεν μπορεί να επιτυγχάνεται εις βάρος της βιοποικιλότητας, των φυσικών οικοσυστημάτων, των ορεινών τοπίων και των υδάτινων πόρων της χώρας.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τη μεγαλύτερη οικολογική αξία ανά μονάδα έκτασης. Η προστασία αυτής της φυσικής κληρονομιάς αποτελεί συνταγματική υποχρέωση του κράτους (α 24) και δεν μπορεί να υποχωρεί έναντι της επιτάχυνσης των επενδύσεων.

Το προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο παρουσιάζει βελτιώσεις σε σχέση με το ισχύον πλαίσιο του 2008, ωστόσο εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες ως προς τη διασφάλιση της περιβαλλοντικής προστασίας και της φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων.

Ειδικότερα:

1. Απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης της ήδη συντελεσμένης περιβαλλοντικής επιβάρυνσης

Το σχέδιο αντιμετωπίζει τον εθνικό χώρο ως διαθέσιμο για νέα ανάπτυξη ΑΠΕ χωρίς να προηγείται ολοκληρωμένη αποτίμηση:

• των ήδη εγκατεστημένων έργων,
• των αδειοδοτημένων έργων,
• των υπό αδειοδότηση έργων,
• των σωρευτικών επιπτώσεων ανά ορεινό όγκο και οικοσύστημα.

Η περιβαλλοντική πολιτική δεν μπορεί να σχεδιάζεται αγνοώντας την πραγματική κατάσταση της χώρας.

Πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω ανάπτυξη θα έπρεπε να έχει προηγηθεί εθνική αξιολόγηση κορεσμού οικοσυστημάτων και τοπίων.

2. Ανεπαρκής εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης

Το σχέδιο βασίζεται κυρίως σε αξιολόγηση κατά περίπτωση μέσω περιβαλλοντικών μελετών, των γνωστών και αμφιβόλου αξίας ΜΠΕ και ΕΟΑ.

Η διεθνής εμπειρία όμως έχει δείξει ότι η διαχείριση κατά περίπτωση δεν επαρκεί για την προστασία ειδών και οικοτόπων όταν οι πιέσεις είναι εκτεταμένες και σωρευτικές.

Απαιτείται:

• σαφής προληπτικός αποκλεισμός ιδιαίτερα ευαίσθητων οικοσυστημάτων,
• αποκλεισμός κρίσιμων περιοχών αναπαραγωγής και μετακίνησης ειδών,
• δημιουργία εκτεταμένων ζωνών μηδενικής χωροθέτησης.

Η αρχή της προφύλαξης επιβάλλει ότι όταν υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, η προστασία προηγείται της ανάπτυξης.

3. Ελλιπής προστασία ορεινών οικοσυστημάτων

Τα ελληνικά βουνά αποτελούν τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας της χώρας.

Η διάνοιξη οδικού δικτύου, οι εκσκαφές, οι επιχωματώσεις, οι βάσεις ανεμογεννητριών και τα συνοδά έργα έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικό κατακερματισμό οικοτόπων σε πολλές περιοχές.

Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν παρέχει επαρκή προστασία:

• των αλπικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων,
• των κορυφογραμμών,
• των περιοχών μεγάλης φυσικότητας,
• των αδιατάρακτων ορεινών τοπίων, περιοχών ΠΑΔ κλπ.

Το όριο των 1200 μέτρων έχει τεθεί πολύ ψηλά για ουσιαστική προστασία των ορεινών οικοσυστημάτων της χώρας. Θα έπρεπε πολύ χαμηλότερα να τεθεί και να λαμβάνει υπόψη και τις ιδιαιτερότητες κάθε ορεινού συγκροτήματος.

Προτείνεται η καθιέρωση αυστηρότερων υψομετρικών και οικολογικών κριτηρίων αποκλεισμού.

Ειδικότερα για την Εύβοια ζητείται η εφαρμογή του αναθεωρημένου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ 299/ΑΑΠ/14-12-2018) σύμφωνα με το οποίο στον νησιωτικό ορεινό χώρο (Εύβοια και Σκύρο ) δεν θα τοποθετούνται ανεμογεννήτριες άνω των 600 μ., γιατί ο ορεινός χώρος θεωρείται χώρος φυσικού αποθέματος.

4. Υποτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Η σημαντικότερη περιβαλλοντική επίπτωση των ΑΠΕ στην Ελλάδα δεν προέρχεται πλέον από μεμονωμένα έργα αλλά από τη συγκέντρωση πολλών έργων στην ίδια γεωγραφική ενότητα.

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει αποσπασματική.

Απαιτείται:

• υποχρεωτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου,
• αξιολόγηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• αξιολόγηση σε επίπεδο οικολογικού διαδρόμου,
• καθορισμός ανώτατων ορίων εγκατάστασης.

5. Δεν αντιμετωπίζεται η Εύβοια ως περιοχή περιβαλλοντά κορεσμένη από ΑΠΕ και ιδίως ΑΣΠΗΕ

Η Εύβοια αποτελεί ήδη μία από τις πλέον επιβαρυμένες περιοχές της χώρας από εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς γιατί μία περιοχή με τόσο υψηλή συγκέντρωση υφιστάμενων, αδειοδοτημένων και υπό αδειοδότηση έργων δεν αντιμετωπίζεται ως περιοχή ειδικής περιβαλλοντικής διαχείρισης και περιορισμού νέων παρεμβάσεων.

Η απουσία ειδικών προβλέψεων για περιοχές με υψηλό βαθμό κορεσμού έρχεται σε αντίθεση με τις αρχές της πρόληψης και της φέρουσας ικανότητας.

6. Προβληματική αντιμετώπιση των περιοχών Natura 2000

Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι η ύπαρξη περιβαλλοντικών όρων δεν αρκεί για τη διατήρηση της οικολογικής ακεραιότητας προστατευόμενων περιοχών.

Το δίκτυο Natura 2000 δεν θεσπίστηκε για να λειτουργεί ως χώρος προτεραιότητας ενεργειακών επενδύσεων αλλά ως βασικός μηχανισμός διατήρησης της ευρωπαϊκής βιοποικιλότητας.

Πρέπει να υιοθετηθεί αυστηρότερο και ουσιαστικότερο καθεστώς προστασίας στις περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας.

Οι περιοχές Natura της Εύβοιας πρέπει να προστατευθούν απολύτως, γιατί το νησί της Εύβοιας είναι ο πιο επιβαρυμένος από ΑΠΕ νομός-Περιφερειακή Ενότητα της Ελλάδας.

Οι περιοχές Natura του νησιού που κυρίως απειλούνται από ΑΠΕ είναι οι ακόλουθες:

• Όρος Όχη – Κάμπος Καρύστου – Ακρωτήριο Καφηρέας (GR2420001)
• Δίρφυς – Δάσος Στενής – Δέλφι (GR2420002)
• Λίμνη Δύστου (GR2420008)
• Όρος Κανδήλι (GR2420010)
• Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420011)
• Όρος Όχη, παράκτια ζώνη και νησίδες (GR2420012)
• Ποταμός Μανικιάτης (GR2420017)
• Θαλάσσια ζώνη Ανατολικής Εύβοιας από Άκρα Οκτωνιάς έως Ζάρακες (GR2420015)
• Θαλάσσια περιοχή Νοτίου Ευβοϊκού Κόλπου (GR2420016)
• Παράκτια θαλάσσια ζώνη Καφηρέα (τμήμα του GR2420001)

7. Απουσία μηχανισμού οικολογικής αποκατάστασης

Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εγκατάσταση νέων έργων αλλά δεν προβλέπει ουσιαστικούς μηχανισμούς:

• αποκατάστασης τοπίου,
• αποκατάστασης οδικών διανοίξεων,
• αποξήλωσης παλαιών εγκαταστάσεων,
• επαναφοράς οικοτόπων μετά το τέλος ζωής των έργων.

Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται και στις ενεργειακές υποδομές.

8. Παραγνώριση τη αντιδράσεων των περιβαλλοντικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών

Η ένταση των αντιδράσεων σε πολλές περιοχές της χώρας καταδεικνύει ότι η κοινωνική αποδοχή δεν εξασφαλίζεται μέσω της επιτάχυνσης των αδειοδοτήσεων αλλά μέσω της ουσιαστικής προστασίας του τόπου.

Η απώλεια εμπιστοσύνης των τοπικών κοινωνιών συνδέεται άμεσα με την αίσθηση ότι η περιβαλλοντική προστασία υποχωρεί έναντι της επενδυτικής διευκόλυνσης.

9. Υποβάθμιση του πολιτιστικού τοπίου και της πολιτιστικής κληρονομιάς

Η ΣΜΠΕ και το νέο Χωροταξικό αντιμετωπίζουν ανεπαρκώς τη σχέση μεταξύ ενεργειακών υποδομών και πολιτιστικού τοπίου.

Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν αφορά μόνο τα ίδια τα μνημεία αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτά εντάσσονται.

Η εγκατάσταση εκτεταμένων βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών σε περιοχές ιστορικού, αρχαιολογικού και παραδοσιακού χαρακτήρα αλλοιώνει την ταυτότητα των τόπων και υποβαθμίζει μη αναστρέψιμα το πολιτιστικό χαρακτήρα τους.

10. Μονόπλευρη αντιμετώπιση της οικονομικής διάστασης

Η ΣΜΠΕ δεν αξιολογεί επαρκώς τις επιπτώσεις των μεγάλων συγκεντρώσεων έργων ΑΠΕ στις υφιστάμενες οικονομικές δραστηριότητες των περιοχών υποδοχής, όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία και οι δραστηριότητες που συνδέονται με την τοπική ταυτότητα και το φυσικό τοπίο.

Η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει ισόρροπη στάθμιση όλων των παραγωγικών λειτουργιών και όχι μονοδιάστατη προτεραιοτητα της ενεργειακής χρήσης.

11. Ανεπαρκής αντιμετώπιση των επιπτώσεων των φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας

Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συχνά στις επιπτώσεις των αιολικών εγκαταστάσεων, ωστόσο το νέο Χωροταξικό δεν αξιολογεί επαρκώς τις περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις της ταχείας εξάπλωσης φωτοβολταϊκών σταθμών μεγάλης κλίμακας.

Η εκτεταμένη κάλυψη γης από φωτοβολταϊκά πάρκα προκαλεί:

• απώλεια γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας,
• υποβάθμιση παραδοσιακών αγροτικών τοπίων,
• περιορισμό της διαθέσιμης γης για πρωτογενή παραγωγή,
• κατακερματισμό οικοτόπων και φυσικών διαδρόμων μετακίνησης ειδών,
• σωρευτικές αλλοιώσεις του τοπίου μεγάλης κλίμακας.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γόνιμες γεωργικές εκτάσεις και σε περιοχές που αποτελούν βασικό πόρο για την αγροτική οικονομία και την επισιτιστική ασφάλεια.

Η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει επαρκώς ότι έχουν ληφθεί όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να δοθεί προτεραιότητα:

• σε στέγες και κτιριακές εγκαταστάσεις,
• σε ανενεργούς βιομηχανικούς χώρους,
• σε εγκαταλελειμμένα λατομεία,
• σε υποβαθμισμένες εκτάσεις,

πριν από τη δέσμευση παραγωγικής γης και φυσικών οικοσυστημάτων.

Η αρχή της ορθολογικής χρήσης των φυσικών πόρων επιβάλλει η ενεργειακή μετάβαση να μην οδηγεί σε υποκατάσταση της γεωργικής γης και των φυσικών εκτάσεων από εκτεταμένες βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας.

12. Ανεπαρκής προστασία των υδάτινων οικοσυστημάτων από τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ)

Η ΣΜΠΕ υποτιμά τις σωρευτικές επιπτώσεις που μπορεί να προκαλέσει η ανάπτυξη Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων σε ποτάμια και ορεινά υδατορέματα. Η διεθνής επιστημονική εμπειρία έχει δείξει ότι ακόμη και έργα μικρής ισχύος μπορούν να επιφέρουν σημαντικές επιπτώσεις:

• στη φυσική ροή των υδάτων,

• στη συνέχεια των ποτάμιων οικοσυστημάτων,

• στη μεταφορά φερτών υλών,

• στη λειτουργία των υγροτοπικών οικοσυστημάτων,

• στη διατήρηση της ιχθυοπανίδας και άλλων υδρόβιων ειδών.

Η κατασκευή πολλών ΜΥΗΕ στην ίδια λεκάνη απορροής μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση της οικολογικής κατάστασης των υδάτινων σωμάτων, ακόμη και όταν οι επιπτώσεις κάθε έργου αξιολογούνται μεμονωμένα ως περιορισμένες.

Το νέο Χωροταξικό οφείλει να προβλέπει:

• αυστηρότερη προστασία ποταμών και ρεμάτων υψηλής οικολογικής αξίας,
• αποκλεισμό έργων σε περιοχές Natura 2000 και σε κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους,
• αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο λεκάνης απορροής,
• πλήρη συμμόρφωση με τους στόχους της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τα ύδατα.

Η προστασία των ελεύθερα ρεόντων ποταμών και των φυσικών υδατορεμάτων αποτελεί κρίσιμη προϋπόθεση για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της οικολογικής ισορροπίας των ορεινών οικοσυστημάτων και επιδίωξη και της ΕΕ.

Για την Εύβοια το θέμα είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο όταν απειλούνται τόσο κρίσιμα νησιωτικά ποτάμια οικοσυστήματα (και περιοχές Natura) όπως ο Μανικιάτης, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι κλπ.

13. Τελική Παρατήρηση: Υπονόμευση του νέου πλαισίου μέσω των μεταβατικών διατάξεων

Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι τα αδειοδοτημένα έργα ΑΠΕ μπορούν να προχωρήσουν με τις παλαιές ρυθμίσεις και καμία επ΄ αυτών επίδραση δεν θα έχει το νέο Χωροταξικό.

Υπάρχει η πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία μεγάλος αριθμός ήδη αδειοδοτημένων ή ώριμων προς αδειοδότηση έργων εξακολουθεί να διέπεται από το προηγούμενο καθεστώς χωροθέτησης. Η επιλογή αυτή μειώνει ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα του νέου Χωροταξικού Πλαισίου, στις όποιες καλές προβλέψεις του. Ενώ το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει την ανάγκη αυξημένης προστασίας συγκεκριμένων οικοσυστημάτων, δεν είναι λογικό τα έργα που δεν έχουν ακόμη υλοποιηθεί να εξαιρούνται πλήρως από τις νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις.

Για τα έργα που δεν έχουν ξεκινήσει κατασκευαστικές εργασίες πρέπει να προβλεφθεί επανέλεγχος συμβατότητας με τα νέα δεδομένα προστασίας της βιοποικιλότητας, της φέρουσας ικανότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων.

Συμπέρασμα

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει θεωρητικά τη σημασία της βιοποικιλότητας και των σωρευτικών επιπτώσεων. Ωστόσο, οι προβλεπόμενοι μηχανισμοί προστασίας παραμένουν ανεπαρκείς για να αντιμετωπίσουν την ήδη εκτεταμένη περιβαλλοντική πίεση που έχει δημιουργηθεί από την ταχεία ανάπτυξη έργων ΑΠΕ σε πολλές περιοχές της χώρας. Και ενώ αναγνωρίζει προβλήματα του παλιού ΕΠΧ/ΑΠΕ (χωροταξικού), ταυτοχρόνως όμως επιτρέπει σε μεγάλο μέρος των ήδη αδειοδοτημένων έργων να υλοποιηθούν με τους παλιούς κανόνες, περιορίζοντας δραστικά το πραγματικό περιβαλλοντικό όφελος της αναθεώρησης

Η ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου θα πρέπει να στηριχθεί στις αρχές:

• πρόληψης και προφύλαξης,
• διατήρησης της βιοποικιλότητας,
• προστασίας ορεινών οικοσυστημάτων,
• περιορισμού των σωρευτικών επιπτώσεων,
• σεβασμού της φέρουσας ικανότητας του χώρου,
• αποκατάστασης των ήδη επιβαρυμένων περιοχών.

Αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι λόγια για ενεργειακή μετάβαση και μεγαλεπήβολα Σχέδια για το Κλίμα (ΕΣΕΚ).

Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η πραγματική προστασία του Ελληνικού Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και της ζωής των τοπικών κοινωνιών, από την ενεργειακή μονοκρατορία και την εκβιομηχάνιση των βουνών, πεδιάδων και θαλασσών της χώρας.

[ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ]

Ο Σύνδεσμος Εταιριών Φωτοβολταϊκών επικροτεί την υιοθέτηση ενός νέου Χωροταξικού για τις ΑΠΕ προς αντικατάσταση του παλιού Χωροταξικού του 2008. Πιστεύουμε ότι οι κανόνες προστασίας της φύσης πρέπει να είναι αυστηροί και σεβαστοί από όλους.

Έτσι για παράδειγμα, συμφωνούμε με τις περισσότερες απαγορεύσεις, καθώς και με μια καινούργια απαγόρευση των φωτοβολταϊκών στις Περιοχές Άνευ Δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ (απάτητα βουνά). Ενώ μια τέτοια ρύθμιση έχει σημαντικό αντίκτυπο στην ανάπτυξη των αιολικών, καθώς τους στερεί περιοχές με υψηλό αιολικό δυναμικό, δεν ισχύει το ίδιο για τα φωτοβολταϊκά αφού οι διαφορές στην προσπίπτουσα ακτινοβολία δεν είναι σημαντικές. Ομοίως για τα έργα εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας ισχύος μεγαλύτερης των 100 MW συμφωνούμε να χωροθετούνται σε επαρκή απόσταση από οικιστικές δραστηριότητες.

Βρίσκουμε επίσης θετική την ασφάλεια δικαίου που παρέχει η προτεινόμενη ΚΥΑ προστατεύοντας όσα έργα έχουν χωροθετηθεί με τους ισχύοντες κανόνες και έχουν εξασφαλίσει την περιβαλλοντική αδειοδότηση ή έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας για φάκελο ΜΠΕ έως 20 Μαΐου 2026.

Οι νέοι κανόνες πρέπει να συμφωνούν με την κοινή λογική, τις επιταγές της επιστήμης, την Κοινοτική νομοθεσία και να μην αντιστρατεύονται άλλους περιβαλλοντικούς στόχους, οι οποίοι μάλιστα έχουν θεσμοθετηθεί και θεωρούν την ανάπτυξη των ΑΠΕ ως “περιβαλλοντική προτεραιότητα υψίστης σημασίας” (ν.5299/2026) και “υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος” (Οδηγία 2023/2413), για τον απλό λόγο ότι οι ΑΠΕ έχουν την πιο σημαντική συμβολή στην προστασία του κλίματος.

Στην περίπτωση των φωτοβολταϊκών, κάποιες οριζόντιες απαγορεύσεις έχουμε την εντύπωση πως μπήκαν για να δικαιολογήσουν αντίστοιχες ή και αυστηρότερες απαγορεύσεις σε άλλες τεχνολογίες (π.χ. αιολικά). Το ΥΠΕΝ έβαλε λοιπόν και κάποιες μη ορθολογικές και τεκμηριωμένες οριζόντιες απαγορεύσεις στα φωτοβολταϊκά για να κατευνάσει τους αντιδρώντες στις ΑΠΕ και για να μη κατηγορηθεί ότι πλήττει ορισμένες μόνο τεχνολογίες και σε άλλες χαρίζεται. Όπως λέει και ο θυμόσοφος λαός “ανάμεσα στα ξερά καίγονται και τα χλωρά”.

Τα σημεία που πιστεύουμε ότι χρήζουν αναθεώρησης αφορούν κυρίως στις οριζόντιες απαγορεύσεις φωτοβολταϊκών στο σύνολο των περιοχών Natura και σε δασικές εκτάσεις.

Παρακάτω τα σχόλιά μας ανά άρθρο.

Πεδίο εφαρμογής (άρθρο 3)

Ενώ δεν υπάγονται στις διατάξεις της σχετικής ΚΥΑ όλοι οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ που εξαιρούνται από την υποχρέωση έκδοσης Αδείας Παραγωγής ή Βεβαίωσης Παραγωγού ή Βεβαίωσης Ειδικών Έργων, μοναδική εξαίρεση αποτελούν τα φωτοβολταϊκά, σε αντίθεση με το Χωροταξικό του 2008 που η μη υπαγωγή της κατηγορίας αυτής αφορούσε όλες τις τεχνολογίες.

 

Στην παρ.3 αναγράφεται πως δεν υπάγονται στις διατάξεις της ΚΥΑ: “oι εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ που χαρακτηρίζονται ως μη οχλούσες εγκαταστάσεις, σύμφωνα με το άρθρο 2 της υπ’ αριθμ. 3137/191/Φ.15/2012 κοινής υπουργικής απόφασης (Β΄1048), με εξαίρεση τα ΜΥΗΕ”.

Σύμφωνα όμως με το άρθρο 2 της υπ’ αριθμ. 3137/191/Φ.15/2012 κοινής υπουργικής απόφασης (Β΄1048), “όπου στις πολεοδομικές ή άλλες διατάξεις αναφέρεται ο όρος “μη οχλούσες εγκαταστάσεις” νοείται ότι αυτές υπάγονται στην κατηγορία της χαμηλής όχλησης”. Στον σχετικό πίνακα όμως, ως χαμηλής όχλησης εγκαταστάσεις φωτοβολταϊκών νοούνται αυτές με αποδιδόμενη ηλεκτρική ισχύ μεγαλύτερη των 500 kW. Και το ερώτημα είναι τα συστήματα που είναι μικρότερα ή ίσα των 500 kW ως τι λογίζονται; Και γιατί αναφέρεται ως ξεχωριστή κατηγορία η “μη οχλούσες δραστηριότητες” όταν εξομοιώνεται με την κατηγορία της χαμηλής όχλησης;

Σύμφωνα με νεότερη ρύθμιση (Υπ. Απόφαση 92108/1045/Φ.15/2020), που αντιστοιχίζει τις κατηγορίες της υπ’ αριθμ. 3137/191/Φ.15/2012 κοινής υπουργικής απόφασης (Β΄1048) σε κατηγορίες περιβαλλοντικής αδειοδότησης, οι Μη Οχλούσες / Χαμηλής Όχλησης δραστηριότητες αντιστοιχούν στην Κατηγορία Β (υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις – ΠΠΔ). Για τα φωτοβολταϊκά, στην κατηγορία Β υπάγονται τα συστήματα με ισχύ μεγαλύτερη του 1 MW και έως 10 MW καθώς και συστήματα μικρότερα του 1 MW εφόσον πληρούνται κάποιες συνθήκες (ΥΑ Αριθμ. ΥΠΕΝ/ΔΙΠΑ/53510/3616, ΦΕΚ 3867Β’/19.5.23).

Τα μόνα φωτοβολταϊκά που σίγουρα εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής της ΚΥΑ είναι αυτά που αφορούν “εγκατάσταση σταθερών φωτοβολταϊκών συστημάτων στις στέγες όλων των κτιρίων, καθώς και σε τεχνητές και κατασκευασμένες επιφάνειες”.

Η φράση “σταθερών φωτοβολταϊκών συστημάτων” είναι προβληματική για δυο λόγους. Πρώτον μιλάμε για “χωροταξικές” ρυθμίσεις που δεν μπορούν να παρεμβαίνουν σε λεπτομέρειες τεχνικού χαρακτήρα. Δεύτερον, διότι οι εξειδικευμένες ρυθμίσεις που ισχύουν σήμερα για τα φωτοβολταϊκά, κάνουν λόγο για “σταθερά” συστήματα επί στεγών, αλλά επιτρέπουν τη χρήση ιχνηλατών όταν το σύστημα τοποθετηθεί επί εδάφους στον ακάλυπτο χώρο του οικοπέδου. Υπάρχει συνεπώς ο κίνδυνος να θεωρηθεί πως ο όρος “σταθερά”  αφορά και “σε τεχνητές και κατασκευασμένες επιφάνειες”.

Προτείνουμε λοιπόν την απαλοιφή της λέξης “σταθερών”.

Επίσης αρκετές επιχειρήσεις δεν έχουν επαρκή χώρο για να εγκαταστήσουν φωτοβολταϊκά για αυτοκατανάλωση και η μόνη τεχνική λύση είναι να τοποθετηθούν σε γειτνιάζον γήπεδο με απ’ ευθείας καλώδιο που συνδέει το φωτοβολταϊκό με τα φορτία της επιχείρησης. Κάτι τέτοιο προβλέπεται σήμερα για τα συστήματα αυτοκατανάλωσης.

Γι’ αυτό προτείνουμε η διατύπωση να γίνει:

Δεν υπάγονται στις διατάξεις της παρούσας απόφασης:

…

4. Εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων στις στέγες όλων των κτιρίων, καθώς και σε τεχνητές και κατασκευασμένες επιφάνειες, όπως επίσης και σε γειτνιάζοντα γήπεδα στην περίπτωση εγκατάστασης συστημάτων αυτοκατανάλωσης που συνδέονται ηλεκτρικά μέσω αποκλειστικής γραμμής διασύνδεσης, η οποία αποτελεί τμήμα της εσωτερικής ηλεκτρικής εγκατάστασης του αυτοκαταναλωτή.

 Περιοχές αποκλεισμού (άρθρο 15)

Σε αντίθεση με όλες τις άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ, όπου ως ζώνη αποκλεισμού ορίζονται οι “οικότοποι προτεραιότητας των ΕΖΔ του Δικτύου Natura 2000”, στην περίπτωση των φωτοβολταϊκών η απαγόρευση είναι οριζόντια και αφορά όλες τις περιοχές του δικτύου Natura 2000.

Κάτι τέτοιο έρχεται σε αντίθεση με το γράμμα και το πνεύμα της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ (Οδηγία για τους Οικοτόπους), και συγκεκριμένα το άρθρο 6, παρ. 3 το οποίο ορίζει ότι:

“Κάθε σχέδιο, μη άμεσα συνδεόμενο ή αναγκαίο για τη διαχείριση του τόπου αλλά δυνάμενο να επηρεάζει σημαντικά τον εν λόγω τόπο, καθεαυτό ή από κοινού με άλλα σχέδια, εκτιμάται δεόντως ως προς τις επιπτώσεις του στον τόπο, λαμβανομένων υπόψη των στόχων διατήρησής του.

Βάσει των συμπερασμάτων της εκτίμησης των επιπτώσεων στον τόπο και εξαιρουμένης της περίπτωσης των διατάξεων της παραγράφου 4, οι αρμόδιες εθνικές αρχές συμφωνούν για το οικείο σχέδιο μόνον αφού βεβαιωθούν ότι δεν θα παραβλάψει την ακεραιότητα του τόπου περί του οποίου πρόκειται και, ενδεχομένως, αφού εκφρασθεί προηγουμένως η δημόσια γνώμη.”

Και η παράγραφος 4 ορίζει:

“Εάν, παρά τα αρνητικά συμπεράσματα της εκτίμησης των επιπτώσεων στον τόπο και ελλείψει εναλλακτικών λύσεων, ένα σχέδιο ή έργο πρέπει να πραγματοποιηθεί για επιτακτικούς λόγους σημαντικού δημοσίου συμφέροντος, συμπεριλαμβανομένων λόγων κοινωνικής ή οικονομικής φύσεως, το κράτος μέλος λαμβάνει κάθε αναγκαίο αντισταθμιστικό μέτρο ώστε να εξασφαλισθεί η προστασία της συνολικής συνοχής του Natura 2000.”

Το κρίσιμο νομικό συμπέρασμα είναι ότι η Οδηγία δεν λέει “απαγορεύονται τα φωτοβολταϊκά στις περιοχές Natura”. Λέει ότι οποιοδήποτε έργο μπορεί να εγκριθεί μόνο εφόσον η αρμόδια αρχή βεβαιωθεί ότι “δεν θα παραβλάψει την ακεραιότητα του τόπου”.

Σε ότι αφορά την εθνική νομοθεσία, σύμφωνα με τον ν.4685/2020, οι περιοχές του δικτύου Natura 2000 διακρίνονται σε (4) κλιμακούμενες ζώνες προστασίας, οι οποίες καθορίζουν τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης:

• Ζώνη Απολύτου Προστασίας της Φύσης: Αφορά εξαιρετικά ευαίσθητα οικοσυστήματα. Επιτρέπονται μόνο δραστηριότητες που σχετίζονται με την επιστημονική έρευνα και την προστασία της φύσης.
• Ζώνη Προστασίας της Φύσης: Στόχος είναι η διατήρηση των προστατευτέων αντικειμένων, ενώ επιτρέπονται ορισμένες ήπιες ανθρώπινες δραστηριότητες.
• Ζώνη Διαχείρισης Οικοτόπων και Ειδών: Επιτρέπονται ανθρωπογενείς δραστηριότητες, εφόσον συνάδουν με τους στόχους διατήρησης της περιοχής.

• Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων: Επιτρέπεται η συνύπαρξη της προστασίας με ήπιες οικονομικές δραστηριότητες, όπως η γεωργία, η κτηνοτροφία, ο τουρισμός και η βιώσιμη ανάπτυξη.

Στις δύο πρώτες ζώνες μέχρι σήμερα δεν επιτρέπεται η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, ενώ στις άλλες δύο επιτρέπεται. Η λογική είναι ότι ο προστατεύεται αυστηρά ο πυρήνας της Natura, και επιπλέον τίθεται ένα μαξιλάρι ασφαλείας γύρω από αυτόν στο οποίο επίσης ισχύει η απαγόρευση και υπάρχουν δυο ακόμη ζώνες όπου σταδιακά επιτρέπονται ορισμένες χρήσεις.

Γι’ αυτό άλλωστε στο Παράρτημα ΙΙ της προτεινόμενης ΚΥΑ προβλέπονται αποστάσεις εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, δραστηριότητες και δίκτυα τεχνικής υποδομής, που είναι κατ’ ελάχιστον 500 μ. από “ζώνες απολύτου προστασίας της φύσης, ζώνες προστασίας της φύσης και οικότοπους προτεραιότητας των ΕΖΔ του Δικτύου Natura 2000”. Το Παράρτημα ΙΙ αναφέρει μόνο τις δύο πρώτες ζώνες θεωρώντας πως με αυτό το επιπλέον μαξιλάρι ασφαλείας των 500 μ. μπορούν να εγκατασταθούν φωτοβολταϊκά στις άλλες δύο ζώνες.

Η μερική και όχι ολική απαγόρευση εντός περιοχών Natura είναι άλλωστε ο κανόνας και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (π.χ. Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία).

Επιπλέον, σύμφωνα με το ν.5299/2026, ο οποίος ενσωμάτωσε στο εθνικό δίκαιο την Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413: “Η προστασία του κλίματος, μέσω της προώθησης της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από Α.Π.Ε., αποτελεί περιβαλλοντική και ενεργειακή προτεραιότητα υψίστης σημασίας”. Πώς ρυθμίζουμε λοιπόν με οριζόντια απαγόρευση “μια περιβαλλοντική και ενεργειακή προτεραιότητα υψίστης σημασίας”;

Θεωρούμε συνεπώς ότι οι πρόνοιες του ν.4685/2020, όπως ισχύει, είναι συμβατές με την κοινοτική νομοθεσία και προστατεύουν επαρκώς το περιβάλλον.

Η οριζόντια απαγόρευση φαίνεται πως ήταν μια απόφαση της τελευταίας στιγμής για καθαρά επικοινωνιακούς λόγους. Απόδειξη ότι στο άρθρο 16 παρ. 15 του σχεδίου ΚΥΑ αναγράφεται:

“15. Η μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης η οποία εκπονείται για τα έργα εντός των περιοχών NATURA θα πρέπει να συνεκτιμά και την ύπαρξη σημαντικών περιοχών για τα πουλιά (ΣΠΠ)”.

Τι νόημα έχει η Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, εφόσον υπάρξει πλήρης απαγόρευση εντός περιοχών Natura; Η συγκεκριμένη πρόβλεψη είναι copy paste από τα αιολικά και δεν προκύπτει η συνάφεια με τα φωτοβολταϊκά.

Το ίδιο ισχύει και για το άρθρο 25, παρ. 8 που αφορά τις μπαταρίες. Και πάλι δεν υπάρχει συνάφεια των μπαταριών με την προστασία των πουλιών.

Στις περιοχές αποκλεισμού αναφέρονται επίσης τα δάση και οι δασικές εκτάσεις (το Ειδικό Χωροταξικό του 2008 ανέφερε μόνο τα δάση, ενώ η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών επιτρεπόταν μετά από έγκριση επέμβασης σε δασικές εκτάσεις).

Ας θυμηθούμε τι θεωρεί δάσος και δασική έκταση η σχετική νομοθεσία (ν. 998/1979). Ως δάσος ή δασικό οικοσύστημα, σύμφωνα με τη νομοθεσία, νοείται το οργανικό σύνολο άγριων φυτών με ξυλώδη κορμό πάνω στην αναγκαία επιφάνεια του εδάφους, τα οποία, μαζί με την εκεί συνυπάρχουσα χλωρίδα και πανίδα, αποτελούν μέσω της αμοιβαίας αλληλεξάρτησης και αλληλοεπίδρασής τους, ιδιαίτερη βιοκοινότητα (δασοβιοκοινότητα) και ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον (δασογενές). Δασική έκταση υπάρχει όταν στο παραπάνω σύνολο η άγρια ξυλώδης βλάστηση, υψηλή ή θαμνώδης, είναι αραιά. Ως δάση και δασικές εκτάσεις νοούνται και οι οποιασδήποτε φύσεως ασκεπείς εκτάσεις (φρυγανώδεις ή χορτολιβαδικές εκτάσεις, βραχώδεις εξάρσεις και γενικά ακάλυπτοι χώροι) που περικλείονται, αντιστοίχως, από δάση και δασικές εκτάσεις, καθώς και οι υπεράνω των δασών ή δασικών εκτάσεων ασκεπείς κορυφές ή αλπικές ζώνες των ορέων και οι άβατοι κλιτύες αυτών.

Κανείς δεν πρότεινε ποτέ την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε δάση. Όμως η περίπτωση των δασικών εκτάσεων είναι διαφορετική, αφού για πρακτικούς λόγους τα φωτοβολταϊκά μπαίνουν και σε φρυγανώδεις ή χορτολιβαδικές εκτάσεις και γενικά ακάλυπτους χώρους και αυτό κατ’ εξαίρεση και μετά από τη σχετική έγκριση επέμβασης μέσω της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης του έργου (ΑΕΠΟ) που χορηγείται αποκλειστικά για την απολύτως απαραίτητη έκταση.

Σύμφωνα με την ανάλυση των αναρτημένων Δασικών Χαρτών έτους 2022, η έκταση των δασών και δασικών εν γένει εκτάσεων ήταν το 2022  7.413.549,81 Ha. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, τα δάση καλύπτουν μια έκταση 2.241.160 Ha και η πλειονότητα των ημι-φυσικών εκτάσεων είναι δασικές (μεταβατικές δασώδεις-θαμνώδεις εκτάσεις, συνδυασμοί θαμνώδους και / ή ποώδους βλάστησης, εκτάσεις με αραιή ή καθόλου βλάστηση).

Με άλλα λόγια με τη ρύθμιση αυτή  απαγορεύουμε τα φωτοβολταϊκά στο 56,3% της έκτασης της χώρας! Και δεν υπολογίζουμε καν τις υπόλοιπες περιοχές αποκλεισμού (Natura, γη υψηλής παραγωγικότητας, κλπ.).

Τέλος, στο ΑΡΘΡΟ ΔΕΥΤΕΡΟ – ΤΕΛΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ να διευκρινισθεί ότι σε περίπτωση ριζικής ανανέωσης (σταθμού που λειτουργεί και χωροθετήθηκε βάσει του χωροταξικού του 2008), οι σχετικές άδειες τροποποιούνται βάσει διατάξεων που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος του νέου χωροταξικού και ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της προτεινόμενης ΚΥΑ.

[Συντονιστική Επιτροπή για τον Βενέτικο]

ΨΗΦΙΣΜΑ ΚΑΙ ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ 27 ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ ΣΤΟΝ ΠΟΤΑΜΟ ΒΕΝΕΤΙΚΟ
Με το παρόν ψήφισμα εμείς οι κάτοικοι των Γρεβενών και μέλη των τοπικών συλλογικών φορέων εκφράζουμε την έντονη ανησυχία μας για τη σχεδιαζόμενη κατασκευή 27 ΜΥΗΕ στον ποταμό Βενέτικο επειδή:
• Το υδάτινο σύστημα του ποταμού Βενέτικου εντός προστατευόμενων περιοχών είναι υψηλής περιβαλλοντικής αξίας
• Στο Βενέτικο ποταμό εκβάλλουν χείμαρροι και παραπόταμοι σχηματίζοντας πληθώρα σημαντικών βιοτόπων που συντελούν στην ανάπτυξη της περιοχής
• Το οικοσύστημα του Βενέτικου φιλοξενεί πληθώρα ειδών χλωρίδας και πανίδας πολλά από τα οποία είναι υπό καθεστώς προστασίας. Αποτελεί επίσης πλούσιο υδάτινο περιβάλλον που φιλοξενεί ιδιαίτερη ιχθυοπανίδα
• Ο ποταμός Βενέτικος εκτός από το πλούσιο φυσικό περιβάλλον, διαθέτει επιπλέον και πληθώρα πολιτιστικών πόρων, τα πέτρινα γεφύρια που έχουν κηρυχθεί διατηρητέα ιστορικά μνημεία και αποτελούν φορέα τουριστικής ανάπτυξης της περιοχής
• Στο Βενέτικο ποταμό ασκείται πλήθος δραστηριοτήτων εναλλακτικού τουρισμού
Η τμηματική αδειοδότηση και κατασκευή, η οποία παραβλέπει την ήδη υπάρχουσα Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη για τον Βενέτικο, μπορεί να:
• Έχει σωρευτική ζημιά ξεχωριστών παρεμβάσεων που επιβαρύνουν το ζωντανό οικοσύστημα του ποταμού με μη αναστρέψιμες οικολογικές επιπτώσεις
• Θέτει σε κίνδυνο τη βιοποικιλότητα (φραγμοί στη μετακίνηση ειδών, υποβάθμιση και καταστροφή βιοτόπων) καθώς η φυσική ροή του ποταμού θεωρείται κρίσιμη για τη διατήρηση των οικοσυστημάτων
• Έχει σοβαρές επιπτώσεις και μεγάλο περιβαλλοντικό αποτύπωμα στην ευαίσθητη προστατευόμενη περιοχή: αλλοιώνει μόνιμα το τοπίο με τη διάνοιξη δρόμων και την κατασκευή συνοδών έργων
• Αποτελεί κίνδυνο για τα ιστορικά πέτρινα γεφύρια
• Είναι επιζήμια επιφέροντας σοβαρό πλήγμα στον εναλλακτικό τουρισμό και στην τοπική οικονομία που στηρίζεται στο Βενέτικο, επηρεάζοντας φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον.
Τα Αιτήματά μας
1. Αξιολόγηση της σωρευτικής επίπτωσης όλων των ΜΥΗΕ με Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για τα ΜΥΗΕ στη λεκάνη απορροής του Βενέτικου ως μια συνολική επέμβαση στον ποταμό και όχι ως μεμονωμένες περιπτώσεις
2. Άμεση αναστολή της αδειοδότησης και κατασκευής μέχρι να υπάρχει συνολική ρύθμιση και αξιολόγηση της σωρευτικής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης για το σύνολο των παρεμβάσεων στο Βενέτικο
3. Στήριξη από την Τοπική Αυτοδιοίκηση των αιτημάτων για την προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του Βενέτικου ποταμού</div>
4. Θεσμική προστασία και θωράκιση του Βενέτικου, με την επίσημη ένταξη και ανακήρυξη του εναπομείναντος, αδιατάρακτου τμήματός του σε «Ποταμό Ελεύθερης Ροής» (Free-Flowing River), σε πλήρη εναρμόνιση με τη Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, αποτρέποντας την περαιτέρω τμηματοποίησή του
Ο Βενέτικος είναι πηγή ζωής, πολιτισμού και ιστορίας. Απαιτείται ολοκληρωμένος σχεδιασμός και ορθολογική διαχείριση και η προστασία του αποτελεί προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη και ευημερία
Με την επιφύλαξη άσκησης παντός νόμιμου δικαιώματός μας για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μας
Καλούμε την πολιτεία, τις τοπικές αρχές και κάθε αρμόδιο φορέα να προβούν στις απαραίτητες ενέργειες
Καλούμε την Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου να προσκαλέσει άμεσα έκτακτο Δημοτικό Συμβούλιο στο οποίο θα προκληθούν όλοι οι αρμόδιοι τοπικοί φορείς, ο κ. βουλευτής, ο κ. Περιφερειάρχης και ο κ. Αντιπεριφερειάρχης για το φλέγον ζήτημα να υπάρξει πλήρης ενημέρωση των δημοτών και να αποφασιστεί ένα άμεσο σχέδιο δράσης κοινά αποδεκτό</div>
Το παρόν ψήφισμα επιδίδεται στον:
1. Βουλευτή Γρεβενών
2. Περιφερειάρχη Δυτικής Μακεδονίας
3. Αντιπεριφερειάρχη Γρεβενών
4. Δήμαρχο Γρεβενών
5. Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ)
6. Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ)
7. Διεύθυνση Υδάτων Αποκεντρωμένης Διοίκησης Ηπείρου – Δυτικής Μακεδονίας
Με τιμή
Οι συλλογικοί φορείς
Επισυνάπτουμε σύνδεσμο με τα παρακάτω αρχεία:

1. Κοινό Ψήφισμα με τα αιτήματα της τοπικής κοινωνίας, υπογεγραμμένο από 70 Συλλόγους και Φορείς.
2. Ψήφισμα του Φιλοπροοδευτικού Συλλόγου των Απανταχού Τρικωμιωτών «Ο Άγιος Αθανάσιος».
3. Τεχνική – Νομική Γνωμοδότηση του Dr. Δημητρίου Ζεμπίλη σχετικά με την καταστρατήγηση της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2000/60/ΕΚ και του Άρθρου 24 του Συντάγματος.
4. Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη του Ποταμού Βενέτικου (Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, 2002). (Σημείωση: Διαθέσιμη διαδικτυακά εδώ)
5. Απόφαση 3289/2004 του ΣτΕ, η οποία ακυρώνει παλαιότερη απόφαση Υπουργών για έργα στην περιοχή.
6. Επιστημονικό Άρθρο του κ. Κωνσταντίνου Ντέλμα (Πολιτικός Μηχανικός) για τις ολέθριες επιπτώσεις στα ιστορικά πετρογέφυρα του νομού μας.
7. Ερώτηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή από τον Ευρωβουλευτή κ. Σάκη Αρναούτογλου.
8. Επίσημο Έντυπο (Δ11) Ενστάσεων από την Περιβαλλοντική Οργάνωση «ΚΑΛΛΙΣΤΩ» για το ΜΥΗΣ ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗ – ΚΗΠΟΥΡΕΙΟ.
9. Επίσημο Έντυπο (Δ11) Ενστάσεων από την Περιβαλλοντική Οργάνωση «ΚΑΛΛΙΣΤΩ» για το ΜΥΗΣ ΣΤΟΜΙΟ.

Επίσης: 2.464 υπογραφές πολιτών (543 φυσικές και 1.921 ηλεκτρονικές) είναι διαθέσιμες εφόσον ζητηθούν.

 

[Ελένη Λαγούδη]

Ο Νομός Γρεβενών, ενταγμένος στον ορεινό κορμό της Πίνδου, αποτελεί έναν από τους πλέον αυθεντικούς και περιβαλλοντικά πολύτιμους τόπους της χώρας. Η περιοχή της Βάλια Κάλντα, ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, οι ορεινοί όγκοι της Βασιλίτσας, τα δάση οξιάς και ελάτης, τα ποτάμια συστήματα του Αλιάκμονα και του Βενέτικου, καθώς και οι εκτεταμένες περιοχές Natura 2000 συνθέτουν ένα ενιαίο, εύθραυστο και υψηλής οικολογικής αξίας φυσικό σύστημα, ευρωπαϊκής σημασίας και αναγνωρισμένης βιοποικιλότητας.

Γρεβενά
Το φυσικό αυτό κεφάλαιο δεν συνιστά απλώς ένα περιβαλλοντικό απόθεμα, αλλά τη θεμελιώδη βάση της αναπτυξιακής ταυτότητας της περιοχής. Στηρίζει τον ορεινό και οικοτουρισμό, τις ήπιες μορφές αναψυχής, την περιπατητική και χειμερινή δραστηριότητα, την τοπική γαστρονομία και την προσπάθεια συγκρότησης ενός βιώσιμου μοντέλου ανάπτυξης που δεν στηρίζεται στην αλλοίωση του τοπίου αλλά στην ανάδειξή του.
Τα Γρεβενά έχουν ήδη διαμορφώσει, μέσα από τη φυσική τους γεωμορφολογία και την κοινωνικοοικονομική τους εξέλιξη, έναν σαφή προσανατολισμό: την αξιοποίηση του ορεινού τους χαρακτήρα ως συγκριτικού πλεονεκτήματος. Η περιοχή δεν αναζητά ένα νέο, εξωτερικά επιβαλλόμενο αναπτυξιακό πρότυπο. Αντιθέτως, συγκροτεί σταδιακά ένα συνεκτικό όραμα ήπιας ανάπτυξης, όπου το φυσικό περιβάλλον δεν αποτελεί πεδίο εκμετάλλευσης αλλά τον ίδιο τον πυρήνα της παραγωγής αξίας και ζωής.
Υπό αυτό το πλαίσιο, η εγκατάσταση εκτεταμένων βιομηχανικών αιολικών σταθμών, συνοδών έργων μεγάλης κλίμακας, καθώς και μικρών υδροηλεκτρικών έργων στα ορεινά υδρολογικά συστήματα της Πίνδου και στους παραποτάμους του Αλιάκμονα, εγείρει σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με τη φέρουσα ικανότητα του τόπου και τη συνολική οικολογική του συνοχή. Η σωρευτική πίεση σε κορυφογραμμές, δασικά συμπλέγματα και υδάτινα οικοσυστήματα ενέχει τον κίνδυνο μη αναστρέψιμων μεταβολών σε ένα ήδη ευαίσθητο ορεινό περιβάλλον.
Επιπλέον, η αρχιτεκτονική του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, όπως τίθεται σε διαβούλευση, δημιουργεί ανησυχία ως προς τις εξαιρέσεις και τις μεταβατικές ρυθμίσεις που επιτρέπουν την υλοποίηση έργων ανεξαρτήτως της μεταγενέστερης αναθεώρησης των περιβαλλοντικών προτεραιοτήτων. Η διατήρηση τέτοιων προβλέψεων αποδυναμώνει στην πράξη την προστατευτική στόχευση του σχεδιασμού.
Στο πλαίσιο αυτό, ζητούμε:
την επανεξέταση όλων των αδειοδοτημένων, εγκεκριμένων ή υπό αδειοδότηση ενεργειακών έργων στον Νομό Γρεβενών,
την υπαγωγή όλων των μη υλοποιημένων έργων στις προβλέψεις του νέου χωροταξικού πλαισίου,
την αναστολή κάθε διαδικασίας που δεν λαμβάνει υπόψη τη σωρευτική επίδραση σε δασικά, υδρολογικά και ορεινά οικοσυστήματα της Πίνδου.
Παράλληλα, θεωρούμε ότι οι ρυθμίσεις που επιτρέπουν εγκαταστάσεις εντός ή πλησίον προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, Ζωνών Ειδικής Προστασίας και κρίσιμων οικολογικών διαδρόμων (πχ για την αρκούδα, τον λύκο κλπ), δεν διασφαλίζουν επαρκώς την ακεραιότητα του φυσικού κεφαλαίου της περιοχής. Για τα Γρεβενά, τα δασικά συμπλέγματα της Πίνδου, οι ζώνες υψηλής βιοποικιλότητας και τα ορεινά υδρολογικά συστήματα συγκροτούν ένα ενιαίο και αδιαίρετο οικοσύστημα, το οποίο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά.
Υπό αυτές τις συνθήκες, ζητούμε την καθιέρωση ειδικού καθεστώτος αυστηρής προστασίας για το σύνολο των ευαίσθητων ορεινών περιοχών του Νομού Γρεβενών και τη ρητή εξαίρεσή τους από τη χωροθέτηση:
βιομηχανικών αιολικών σταθμών και ανεμογεννητριών σε κορυφογραμμές και δασικές εκτάσεις,
μικρών υδροηλεκτρικών έργων στον ΒΕΝΕΤΙΚΟ και ΑΛΙΑΚΜΟΝΑ
αντλησιοταμιευτικών και συνοδών έργων μεγάλης κλίμακας,
κάθε μορφής έργων που επιφέρουν μόνιμη αλλοίωση του τοπίου, της υδρολογίας και της οικολογικής συνέχειας της Πίνδου,
συνοδών δικτύων μεταφοράς ενέργειας που απαιτούν εκτεταμένες επεμβάσεις σε δασικές και ορεινές ζώνες.
Ο Νομός Γρεβενών είναι ένας τόπος υψηλής οικολογικής, τοπιακής και υδρολογικής αξίας, ενταγμένος στον πυρήνα της ορεινής Πίνδου και της ευρωπαϊκής φυσικής κληρονομιάς. Αυτά τα στοιχεία του τον κάνουν και ελκυστικό για τον ορεινό τουρισμό, που ελπίζουμε να αναπτυχθεί στην περιοχή τώρα που θα συνδεθεί ο Ε65 με την Εγνατία Οδό. Θέλουμε να αντιμετωπιστεί ο νομός και τα πενιχρά μέσα αξιοποίησης της οικολογικής και τουριστικής του σημασίας με θεσμικό σεβασμό, χωρική ευαισθησία και στρατηγική πρόνοια.

[Δίκτυο Ενεργειακής Πολιτικής ΚΟΙΝΣΕΠ]

Αναμφισβήτητα, η ενίσχυση  των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελεί έναν από τους στόχους της Αειφόρου ανάπτυξης και η ύπαρξη ενός κατάλληλου νομικού πλαισίου κρίνεται απαραίτητη . Ωστόσο, αυτό οφείλει να ακολουθεί ορισμένα σημαντικά  κριτήρια:

1. Να μην υπηρετεί το μοντέλο Business as usual.
2. Να σέβεται το οικοσύστημα, ώστε να μην υποβαθμιστεί.
3. Να διασφαλίζει την αποδοχή και το όφελος για το σύνολο της κοινωνίας.

Η νομοθεσία  θα πρέπει να απαγορεύει την προώθηση των αιολικών πάρκων σε περιοχές Natura και σε περιοχές με πλούσια βιοποικιλότητα ΖΕΠ. Η προστασία του περιβάλλοντος δεν θα πρέπει να υποχωρεί απέναντι στο κριτήριο του υψηλού αιολικού δυναμικού καθώς το δάσος αποτελεί  φυσικό αποθετήριο διοξειδίου του άνθρακα. Επίσης, η έλλειψη θεσμικής συμμόρφωση με τον κανονισμό  LULLUCF και τις  υποχρεώσεις του Effort Sharing συνεπάγεται δημοσιονομικές κυρώσεις.
Δεν θα πρέπει επίσης να αγνοήσουμε την όχληση που προκαλούν οι ανεμογεννήτριες όταν εγκαθίστανται κοντά σε κέντρα πολιτισμικής κληρονομίας όπως τα Μοναστήρια γι’ αυτό και πρέπει να προστατευτούν.<
Προτείνουμε την οριοθέτηση συγκεκριμένων ανεκμετάλλευτων και υποβαθμισμένων περιοχών, αντίστοιχα με τις βιομηχανικές ζώνες, για την κατασκευή των ΑΠΕ αποτρέποντας την ασυντόνιστη  ανάπτυξή τους, η οποία οδηγεί στον περιορισμό τόσο των δασικών ζωνών όσο και του οικοσυστήματος. Παράλληλα, η ανάπτυξη των ΑΠΕ θα πρέπει να εξυπηρετεί την μελλοντική εφαρμογή  τιμολόγησης κόμβων( Nodal pricing), συμβάλλοντας  τόσο σε χαμηλότερες χρεώσεις για τους καταναλωτές όσο και σε βιώσιμες επενδύσεις.
Δίκτυο Ενεργειακής Πολιτικής (Energy Policy Net) ΚΟΙΝΣΕΠ

[ΑΛΕΞΗΣ ΛΙΑΣΚΟΣ]

Το υπό διαβούλεσυη “νέο” Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσο για τις ΑΠΕ, είναι κατ’ όνομα μόνο νέο , αφού οι μεταβατικές του διατάξεις για τα θεωρούμενα “ώριμα έργα” , εξαντλούν και υπερβαίνουν τους στόχους του ΕΣΕΚ έως το 2050. Οι “προστατευτικοί” όροι που περιλαμβάνει λοιπόν , όταν θα κληθούν να υλοποιηθούν ΔΕΝ θα υπάρχουν έργα προς υλοποίηση ΚΑΙ ΚΥΡΙΩΣ δεν θα υπάρχει τίποτα ανέγγιχτο για να προστατευτεί. Συντάσσομαι λοιπόν με την Απόφαση του Συντονιμού Συλλογικοτήτων Βοιωτίας Ενάντια στην αλόγιστη επέκταση ΑΠΕ, για ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΑΠΟΣΥΡΣΗ του υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ. Ειδικά η Στερεά , αλλά και η Βοιωτία ειδικότερα, έχουν υποστεί τεράστιο βιασμό από ενεργειακά έργα παντός είδους, σε σημείο που το μόνο ανεκτό αίτημα είνα ” Η ΠΛΗΡΗΣ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΝΕΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΗ ΒΟΙΩΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΤΕΡΕΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ” . ΚΑΝΕΝΑ σχέδιο που δεν θα ξεκινά από μηδενική βάση – με ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ πρωτίστως της υφιστάμενης κατάστασης – και δευτερευόντως την επαναξιολόγηση όλων των εκκρεμών έργων σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας και αν βρίσκονται, ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ είναι αντικείμενο ουσιαστικής συζήτησης με την κοινωνία και τις ανάγκες της. Επισυνάπτεται η σχετική Απόφαση του Συντονισού Συλλογικοτήτων Βοιωτίας :

“Ο Συντονισμός συλλογικοτήτων Βοιωτίας για το σχέδιο του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ

Το σχέδιο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ-ΑΠΕ), που έθεσε σε δημόσια διαβούλευση η κυβέρνηση, μέχρι τις 24/6/2026, προορίζεται να αντικαταστήσει το αρχικό σχέδιο του 2008, το οποίο ισχύει μέχρι και σήμερα. Αυτό το σχέδιο, μαζί με το ν. 3851/2010 («Επιτάχυνση της ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και άλλες διατάξεις …»), αποτέλεσαν την αφετηρία για την «λαίλαπα» των έργων ΑΠΕ, που εξελίχθηκε τα κατοπινά χρόνια, και για τη διευκόλυνση της οποίας αποσαθρώθηκε πλήρως το όποιο σύστημα περιβαλλοντικής προστασίας υπήρχε.

 

Χρειάστηκε να περάσουν 18 χρόνια από τότε και να μεσολαβήσουν πολυάριθμα κυβερνητικά σχήματα, προκειμένου να ακούσουμε -από τα κέντρα που χαράσσουν την ενεργειακή πολιτική της χώρας- ένα δειλό και, ταυτόχρονα, υποκριτικό λόγο για τα κενά στο επίπεδο του σχεδιασμού και για την ανάγκη να εφαρμοστούν ορισμένοι πρόσθετοι περιορισμοί στην ανάπτυξη των έργων ΑΠΕ, χωρίς να αμφισβητείται στο παραμικρό ο στόχος «για την περαιτέρω αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή». Η εκτεταμένη κοινωνική αντίδραση έπαιξε, αναμφίβολα, το ρόλο της, χωρίς να παραβλέπουμε και τις πιέσεις που έχει ασκήσει μια άλλη μερίδα του κεφαλαίου, του τουριστικού.

Ώδινεν όρος και έτεκεν μυν

Δύσκολα μπορεί να μας πείσει κανείς ότι χρειάζονταν να περάσουν τόσα χρόνια για να συνειδητοποιηθεί το μέγεθος των επιπτώσεων των πολιτικών που ακολουθήθηκαν σε περιβαλλοντικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, όταν συλλογικότητες απ’ όλη την Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένης της Βοιωτίας, προειδοποιούσαν για το τι θα ακολουθούσε, με σημαντικές παρεμβάσεις τους από το 2009 και το 2010, ακόμη. Ανάμεσα σε πολλά άλλα επισημαίνονταν ότι «Το ενεργειακό πρόβλημα, λοιπόν, εκφράζεται με ένα διττό τρόπο: αφ’ ενός σαν βασική αιτία για τη σταδιακή απειλή του πλανήτη και αφ’ ετέρου σαν παράγοντα πλήρους κυριαρχίας του ιδιωτικού απέναντι στο κοινωνικό και του ατομικού απέναντι στο συλλογικό συμφέρον» και ότι «το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι αν, πράγματι, επιδιώκει (σημ.: το νεοσύστατο, τότε, ΥΠΕΚΑ) αυτό που υπόσχεται ή, αντίθετα, επιχειρεί μονομερώς να διευκολύνει τις μεγάλες επενδύσεις, ακόμη και σε βάρος της προστασίας του περιβάλλοντος».

 

Σήμερα, δε χρειάζεται ιδιαίτερος προβληματισμός για να εξηγήσουμε την προδιαγεγραμμένη καθυστέρηση στο να ανοίξει αυτή η συζήτηση και, μάλιστα, με ένα τόσο περιορισμένο περιεχόμενο. Έπρεπε να δοθεί ο απαραίτητος χρόνος και χώρος στο ενεργειακό λόμπι να υλοποιήσει τις ακραίες επενδύσεις του στον τομέα των έργων ΑΠΕ, κάτω από το μανδύα της θεσμοθετημένης «πράσινης» μετάβασης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Και πάντα, επισείοντας την απειλή της κλιματικής κρίσης, την οποία τη διαχειρίζονται με καθαρά ιδιοτελή τρόπο, κάτι που τους επιτρέπει, ταυτόχρονα με τα έργα ΑΠΕ, να «οργιάζουν» στον τομέα των ορυκτών καυσίμων, με τη διαρκή επέκταση της χρήσης και των υποδομών του φυσικού αερίου, τα νέα σχέδια εξόρυξης υδρογονανθράκων κ.ά..

Την εκτίμησή μας αυτή την επιβεβαιώνει και ένα ακόμη στοιχείο: γίνεται με έμφαση καθαρό στο νέο ΕΧΣ-ΑΠΕ, ότι από τις προβλέψεις του εξαιρούνται χιλιάδες έργα που λειτουργούν, που έχουν ολοκληρώσει την περιβαλλοντική αδειοδότηση, που εξαιρούνται από αδειοδότηση, τα φωτοβολταϊκά σε στέγες κτιρίων, οι σταθμοί αντλησιοταμίευσης και οι μεγάλοι υδροηλεκτρικοί σταθμοί, ακόμη και τα έργα που, απλά, έχουν καταθέσει πλήρη φάκελο για περιβαλλοντική αδειοδότηση. Κάποιοι από τους νέους περιορισμούς, όπως αυτός της απαγόρευσης εγκατάστασης αιολικών έργων σε υψόμετρο πάνω από τα 1.200 μέτρα, σε περιοχές όπως η δική μας ηχούν ως ένα κακόγουστο αστείο. Ας πάρουμε δε υπόψη μας ότι όλες οι Δημοτικές Ενότητες του νομού Βοιωτίας παραμένουν ενταγμένες στο δίκτυο των περιοχών αιολικής καταλληλότητας.

Απορρίπτουμε συνολικά το σχέδιο του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ

Ελάχιστες, από τις χιλιάδες, περιοχές, που έχουν «στοχοποιηθεί» σε όλη τη χώρα θα αισθανθούν μια μικρή ανακούφιση και, μάλιστα, σε μελλοντικό χρόνο, εξαιτίας των ρυθμίσεων του νέου ΕΧΣ-ΑΠΕ. Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων η πίεση από το ενεργειακό λόμπι θα εξακολουθήσει να είναι ασφυκτική και οι προσδοκίες για ουσιαστική αλλαγή στο πεδίο παραμένουν ανύπαρκτες. Η Βοιωτία και η Στερεά θα εξακολουθήσουν να είναι οι περιοχές με την πιο ακραία συγκέντρωση έργων ΑΠΕ, ιδιαίτερα των αιολικών εγκαταστάσεων. Με αυτά τα δεδομένα, ως συντονισμός συλλογικοτήτων της Βοιωτίας αρνούμαστε να μπούμε στη διαδικασία της σημειακής «βελτίωσης» του προτεινόμενου σχεδίου. Η συνολική αποδοκιμασία και απόρριψή του είναι η μοναδική επιλογή που έχουμε, με βάση τις πολύχρονες τραυματικές εμπειρίες που έχουμε αποκομίσει.

Στον αντίποδα -και ανεξάρτητα από την «τύχη» του συγκεκριμένου σχεδίου- θα αξιοποιήσουμε ΚΑΙ την περίοδο της διαβούλευσης για να προβάλλουμε και να διεκδικήσουμε το αίτημα, που έχει ωριμάσει στη συλλογική μας συνείδηση, και το οποίο δεν είναι άλλο από την απαγόρευση υποβολής αιτημάτων και υλοποίησης νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των σταθμών αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και των έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς, στα

όρια της περιφέρειας Στερεάς, σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας κι αν βρίσκονται, με ειδική νομοθετική ρύθμιση, κατά το πρότυπο της ρύθμισης για τα «απάτητα» βουνά. Άρρηκτα συνδεδεμένο είναι και το αίτημα για αποκλεισμό οποιασδήποτε απόπειρας κατασκευής νέας(ων) μονάδας(ων) φυσικού αερίου στη Στερεά.

Τη στάση μας αυτή δε τη συνδέουμε απλά με την αποτροπή κάποιων έργων ΑΠΕ με ακραίες επιπτώσεις. Την αντιλαμβανόμαστε, ταυτόχρονα, ως τμήμα μια συλλογικής κινηματικής δράσης σε ολόκληρη τη χώρα, που έχει στο επίκεντρο την αμφισβήτηση του συνόλου της ενεργειακής πολιτικής και των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών που τη στηρίζουν.

Στην κατεύθυνση αυτή, θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για το συντονισμό των δράσεών μας με αυτές των άλλων συλλογικοτήτων της Στερεάς και όχι μόνο. Καλούμε όλους τους φορείς και τις συλλογικότητες, που θα εμπλακούν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, στη διαβούλευση, να συμπαραταχθούν σε μια τέτοια κατεύθυνση και να απορρίψουν συνολικά το σχέδιο ΕΧΣ-ΑΠΕ. Ακόμη και τα όργανα α΄ και β΄ βαθμού της αυτοδιοίκησης, τα οποία στην πλειοψηφία τους εξακολουθούν να τηρούν μια επαμφοτερίζουσα -στην καλύτερη των περιπτώσεων- στάση.

7.6.2026

ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΩΝ ΒΟΙΩΤΙΑΣ”

[ΕΝΩΣΗ ΜΑΡΙΝΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ]

Στο άρθρο 17 (ζώνες αποκλεισμού για ΘΠΦΣ) και στο Παράρτημα ΙΙΙ, Κεφάλαιο Β3: προτείνεται να προβλεφθεί ελάχιστη απόσταση 2 χιλιομέτρων των ΘΠΦΣ από το όριο της χερσαίας ζώνης των τουριστικών λιμένων, με εξαίρεση όταν υπάρχει συναίνεση του φορέα διαχείρισης του λιμένα, οπότε θα επιτρέπεται τοποθέτηση των ΘΠΦΣ σε κοντινότερη απόσταση.

[ΔΗΜΟΣ ΑΝΔΡΟΥ]

Επισυνάπτεται η απόφαση 87/2026 από το πρακτικό της 19ης /2026 συνεδρίασης ΔΙΑ ΖΩΣΗΣ
του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου με θέμα “Συζήτηση και έκδοση ψηφίσματος σχετικά με το Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ και την εξαίρεση της Άνδρου από το καθεστώς προστασίας των Κυκλάδων έναντι νέων αιολικών εγκαταστάσεων.”

https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

[Αντωνίου Γιώργος]

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στο σύνολο της χώρας, εάν εξαιρεθούν οι συμπαγείς πυρήνες των οικιστικών κέντρων, οι περιαστικές περιοχές με οικιστικές, βιομηχανικές και βιοτεχνικές χρήσεις και οι εκτεταμένες ζώνες των τουριστικών δραστηριοτήτων, καθώς και οι ορεινές ζώνες άνω των 1.000 μ., όλος ο υπόλοιπος χώρος κατατάσσεται στην κατηγορία του αγροτικού χώρου, με γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες.

Η αναβάθμιση του αγροτικού χώρου, ο οποίος αποτελεί το ένα από τα τρία συγκριτικά πλεονεκτήματα για την χώρα μας (διατροφή, φυσικό περιβάλλον, ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά, νέα μοντέλα τουρισμού και βιώσιμης ανάπτυξης), προϋποθέτει την υποστήριξη της πολυλειτουργικότητας, της διαφοροποίησης και της δραστικής ενίσχυσης των παραγωγικών διαδικασιών, με περιβαλλοντικά φιλικές μορφές παραγωγής και με ιδιαίτερη έμφαση στην κυκλική οικονομία.

Για την υποστήριξη των στόχων θα πρέπει:

• Να αναγνωριστεί το απαραίτητο τμήμα της σήμερα γεωργικής γης ως «χρήσης προτεραιότητας», με την έννοια ότι πέραν τον αγροτοδιατροφικών αναγκών κάλυψης, πρέπει να αποτελέσει βασική περιβαλλοντική δραστηριότητα και να θωρακιστεί με τις αρχές της κυκλικής και πράσινης οικονομίας.
• Η απαραίτητη γεωργική γη που θα προστατευθεί θεσμικά θα προκύψει μέσα από ανάλογες μελέτες και θα οριοθετηθεί μέσα από ΓΠΣ ή ΣΧΟΟΑΠ ή ΖΟΕ ή άλλα, ειδικά σχέδια διαχείρισης. Σε αυτό το πλαίσιο, η χωροθέτηση μονάδων βιομάζας είναι κρίσιμο να ενσωματωθεί στα αρχικά στάδια σχεδιασμού.
• Δεδομένου αυτού, οποιαδήποτε απαγόρευση από τον Εθνικό Χωροταξικό Σχεδιασμό των ΑΠΕ αποτελεί εμπόδιο, ως υπερκείμενος σχεδιασμός, στον υποκείμενο και τοπικό σχεδιασμό, αφού αφαιρεί το δικαίωμα χωροθέτησης, σε οικοσυστήματα που έχουν ανάγκη από Βέλτιστες Πρακτικές στον τομέα της Κυκλικής Οικονομίας
• Να γίνει αντιληπτό, πως η προστασία της “γεωργικής γης ” δεν υπάρχει και δεν στέκεται μόνη της χωρίς τις έννοιες της κυκλικότητας των αποβλήτων, της επανάχρησης των αποβλήτων και τέλος της άρδευσης και της λίπανσης από βιώσιμες, κυκλικές μονάδας αναερόβιας χώνευσης.
• Να γίνει αντιληπτό, πως η γεωργία αποτελεί δραστηριότητα η οποία συμβάλλει στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών (θέσεις εργασίας), στην παραγωγή ασφαλών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων και στη διατήρηση της φυσιογνωμίας της υπαίθρου και του κοινωνικού ιστού. Παράλληλα, συντελεί στη δημιουργία ποικίλων ημιφυσικών οικοτόπων και τοπίων τα οποία, πέραν της αισθητικής αξίας, συνιστούν ενδιαιτήματα για την πλούσια πανίδα και χλωρίδα της χώρας μας. Τα παραπάνω όμως απαιτούν ενέργεια, καύσιμα και πόρους, ενώ, παράλληλα, με την παραγωγή ζωικών και φυτικών αποβλήτων, οι παραπάνω δραστηριότητες έχουν σημαντικό ενεργειακό και ανθρακικό αποτύπωμα, συνεισφέροντας στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής
• Σε αυτό το πλαίσιο, και εν όψει των οξύτατων προβλημάτων που προκαλεί η αλλαγή κλίματος με ταχύτατους ρυθμούς, θα πρέπει να ενσωματωθούν στη λειτουργία τους η συνεχής μέριμνα για την εξοικονόμηση ενέργειας, η προώθηση εναλλακτικών πηγών ενέργειας φιλικότερων προς το περιβάλλον, ιδίως δε ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και η ενίσχυση των φυσικών αναδραστικών μηχανισμών (δάση, υγρότοποι, κ.λπ.) με τη χρήση καθαρών και πράσινων τεχνολογιών
• Ταυτόχρονα, οι εν λόγω τεχνολογίες και διεργασίες πράσινης ενέργειας, θα πρέπει αφενός να αντισταθμίζουν το ανθρακικό αποτύπωμα και, αφετέρου, να διασφαλίζουν προσαρμογή και προστασία από τις ακραίες επιπτώσεις που αυτές συνεπάγονται (πυρκαγιές, πλημμύρες και διάβρωση, ξηρασία, υφαλμύρωση, απερήμωση και άλλα φυσικά φαινόμενα…)

 

Σχόλιο επί του άρθρου 20 – Κανόνες και κριτήρια χωροθέτησης εγκαταστάσεων βιομάζας, βιοαερίου και βιορρευστών

Η προτεινόμενη διάταξη του άρθρου 20 παρ.1 δημιουργεί σοβαρά ζητήματα ως προς τη δυνατότητα χωροθέτησης και αδειοδότησης νέων μονάδων βιοαερίου και βιομεθανίου στην Ελλάδα.

Από την εμπειρία μας στην περιβαλλοντική αδειοδότηση αντίστοιχων έργων, οι περιοχές που μπορούν να υποστηρίξουν τεχνικά και οικονομικά μία μονάδα βιοαερίου ή βιομεθανίου είναι ήδη περιορισμένες, καθώς απαιτείται να συντρέχουν ταυτόχρονα πολλαπλές προϋποθέσεις: επάρκεια διαθέσιμης πρώτης ύλης, ύπαρξη εκτεταμένων καλλιεργούμενων γεωργικών εκτάσεων για τη διάθεση και αξιοποίηση του χωνεμένου υπολείμματος ως οργανικού λιπάσματος, κατάλληλο οδικό δίκτυο, επαρκείς αποστάσεις από ευαίσθητες χρήσεις και, ειδικά για το βιομεθάνιο, εγγύτητα σε υφιστάμενους αγωγούς φυσικού αερίου ώστε να είναι εφικτή η σύνδεση και η έγχυση του παραγόμενου αερίου στο δίκτυο.

Στην πράξη, οι περιοχές που συγκεντρώνουν τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι κατά κύριο λόγο πεδινές αγροτικές ζώνες με έντονη γεωργική και κτηνοτροφική δραστηριότητα. Στις ίδιες περιοχές, όμως, αναπτύσσεται και το βασικό πλεονέκτημα της τεχνολογίας του βιοαερίου, δηλαδή η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας. Το χωνεμένο υπόλειμμα που προκύπτει από τη διαδικασία αναερόβιας χώνευσης επιστρέφει στις καλλιέργειες ως οργανικό εδαφοβελτιωτικό και λίπασμα, μειώνοντας την ανάγκη χρήσης χημικών λιπασμάτων και ολοκληρώνοντας έναν τοπικό κύκλο αξιοποίησης πόρων.

Ωστόσο, σημαντικό ποσοστό αυτών των περιοχών έχει χαρακτηριστεί ταυτόχρονα ως Γεωργική Γη Υψηλής Παραγωγικότητας και ως Ζώνη Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας. Ως ΖΔΥΚΠ εκτός από τις περιοχές που καθορίστηκαν κατά το πρώτο κύκλο εφαρμογής της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ, έχουν προστεθεί εκτάσεις ώστε να περιληφθεί το όριο Πλημμύρας με Τ=1000, περιοχές με πλημμύρες από τη θάλασσα με Τ=100, περιοχές με ιστορικά συμβάντα πλημμυρών καθώς και περιοχές προσχωματικών αποθέσεων ή με κλίση μικρότερη από 2% και εμφανίζουν δραστηριότητες ή/και χρήσεις με κίνδυνο αρνητικών συνεπειών. Ως αποτέλεσμα, η προτεινόμενη ρύθμιση δεν περιορίζει απλώς τις διαθέσιμες επιλογές χωροθέτησης, αλλά ουσιαστικά αποκλείει τις περισσότερες από τις ρεαλιστικές θέσεις εγκατάστασης νέων έργων παρόλο που βρίσκονται εκτός Πλημμυρικού Ορίου Τ=50.

Παράλληλα, η διάταξη δημιουργεί αντίφαση με την πρόσφατη νομοθετική προσπάθεια της Πολιτείας για την ανάπτυξη της αγοράς βιομεθανίου. Εφόσον τα έργα βιομεθανίου αδειοδοτούνται μέσω του θεσμικού πλαισίου των μονάδων βιοαερίου, η εισαγωγή ενός τόσο εκτεταμένου χωροταξικού περιορισμού αναμένεται να ανακόψει σημαντικά τις επενδύσεις που απαιτούνται για την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων παραγωγής ανανεώσιμων αερίων καυσίμων.

Για τους παραπάνω λόγους προτείνεται η διαγραφή της συγκεκριμένης πρόβλεψης και η διατήρηση του ισχύοντος καθεστώτος χωροθέτησης, το οποίο επιτρέπει την αξιολόγηση κάθε έργου βάσει τεκμηριωμένων περιβαλλοντικών και τεχνικών κριτηρίων χωρίς να αποκλείει εκ των προτέρων εκτεταμένες γεωγραφικές περιοχές.

Επιπλέον, κρίνεται αναγκαίο να δοθούν σαφείς οδηγίες προς τις αρμόδιες υπηρεσίες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων ώστε να συνεχίσουν να παραλαμβάνουν, να εξετάζουν και να χορηγούν εγκρίσεις τυπικής πληρότητας σε νέες Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έργων βιοαερίου και βιομεθανίου, αποφεύγοντας τη δημιουργία ενός άτυπου «παγώματος» της αδειοδοτικής διαδικασίας κατά τη μεταβατική περίοδο.

[Σύμβουλοι Βιώσιμης Ανάπτυξης – Sustainable Development Consultants]

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στο σύνολο της χώρας, εάν εξαιρεθούν οι συμπαγείς πυρήνες των οικιστικών κέντρων, οι περιαστικές περιοχές με οικιστικές, βιομηχανικές και βιοτεχνικές χρήσεις και οι εκτεταμένες ζώνες των τουριστικών δραστηριοτήτων, καθώς και οι ορεινές ζώνες άνω των 1.000 μ., όλος ο υπόλοιπος χώρος κατατάσσεται στην κατηγορία του αγροτικού χώρου, με γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες.

Η αναβάθμιση του αγροτικού χώρου, ο οποίος αποτελεί το ένα από τα τρία συγκριτικά πλεονεκτήματα για την χώρα μας (διατροφή, φυσικό περιβάλλον, ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά, νέα μοντέλα τουρισμού και βιώσιμης ανάπτυξης), προϋποθέτει την υποστήριξη της πολυλειτουργικότητας, της διαφοροποίησης και της δραστικής ενίσχυσης των παραγωγικών διαδικασιών, με περιβαλλοντικά φιλικές μορφές παραγωγής και με ιδιαίτερη έμφαση στην κυκλική οικονομία.

Για την υποστήριξη των στόχων θα πρέπει:

• Να αναγνωριστεί το απαραίτητο τμήμα της σήμερα γεωργικής γης ως «χρήσης προτεραιότητας», με την έννοια ότι πέραν τον αγροτοδιατροφικών αναγκών κάλυψης, πρέπει να αποτελέσει βασική περιβαλλοντική δραστηριότητα και να θωρακιστεί με τις αρχές της κυκλικής και πράσινης οικονομίας.
• Η απαραίτητη γεωργική γη που θα προστατευθεί θεσμικά θα προκύψει μέσα από ανάλογες μελέτες και θα οριοθετηθεί μέσα από ΓΠΣ ή ΣΧΟΟΑΠ ή ΖΟΕ ή άλλα, ειδικά σχέδια διαχείρισης. Σε αυτό το πλαίσιο, η χωροθέτηση μονάδων βιομάζας είναι κρίσιμο να ενσωματωθεί στα αρχικά στάδια σχεδιασμού.
• Δεδομένου αυτού, οποιαδήποτε απαγόρευση από τον Εθνικό Χωροταξικό Σχεδιασμό των ΑΠΕ αποτελεί εμπόδιο, ως υπερκείμενος σχεδιασμός, στον υποκείμενο και τοπικό σχεδιασμό, αφού αφαιρεί το δικαίωμα χωροθέτησης, σε οικοσυστήματα που έχουν ανάγκη από Βέλτιστες Πρακτικές στον τομέα της Κυκλικής Οικονομίας
• Να γίνει αντιληπτό, πως η προστασία της “γεωργικής γης ” δεν υπάρχει και δεν στέκεται μόνη της χωρίς τις έννοιες της κυκλικότητας των αποβλήτων, της επανάχρησης των αποβλήτων και τέλος της άρδευσης και της λίπανσης από βιώσιμες, κυκλικές μονάδας αναερόβιας χώνευσης.
• Να γίνει αντιληπτό, πως η γεωργία αποτελεί δραστηριότητα η οποία συμβάλλει στην ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών (θέσεις εργασίας), στην παραγωγή ασφαλών γεωργικών προϊόντων και τροφίμων και στη διατήρηση της φυσιογνωμίας της υπαίθρου και του κοινωνικού ιστού. Παράλληλα, συντελεί στη δημιουργία ποικίλων ημιφυσικών οικοτόπων και τοπίων τα οποία, πέραν της αισθητικής αξίας, συνιστούν ενδιαιτήματα για την πλούσια πανίδα και χλωρίδα της χώρας μας. Τα παραπάνω όμως απαιτούν ενέργεια, καύσιμα και πόρους, ενώ, παράλληλα, με την παραγωγή ζωικών και φυτικών αποβλήτων, οι παραπάνω δραστηριότητες έχουν σημαντικό ενεργειακό και ανθρακικό αποτύπωμα, συνεισφέροντας στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής
• Σε αυτό το πλαίσιο, και εν όψει των οξύτατων προβλημάτων που προκαλεί η αλλαγή κλίματος με ταχύτατους ρυθμούς, θα πρέπει να ενσωματωθούν στη λειτουργία τους η συνεχής μέριμνα για την εξοικονόμηση ενέργειας, η προώθηση εναλλακτικών πηγών ενέργειας φιλικότερων προς το περιβάλλον, ιδίως δε ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, και η ενίσχυση των φυσικών αναδραστικών μηχανισμών (δάση, υγρότοποι, κ.λπ.) με τη χρήση καθαρών και πράσινων τεχνολογιών
• Ταυτόχρονα, οι εν λόγω τεχνολογίες και διεργασίες πράσινης ενέργειας, θα πρέπει αφενός να αντισταθμίζουν το ανθρακικό αποτύπωμα και, αφετέρου, να διασφαλίζουν προσαρμογή και προστασία από τις ακραίες επιπτώσεις που αυτές συνεπάγονται (πυρκαγιές, πλημμύρες και διάβρωση, ξηρασία, υφαλμύρωση, απερήμωση και άλλα φυσικά φαινόμενα…)

 

Σχόλιο επί του άρθρου 20 – Κανόνες και κριτήρια χωροθέτησης εγκαταστάσεων βιομάζας, βιοαερίου και βιορρευστών

Η προτεινόμενη διάταξη του άρθρου 20 παρ.1 δημιουργεί σοβαρά ζητήματα ως προς τη δυνατότητα χωροθέτησης και αδειοδότησης νέων μονάδων βιοαερίου και βιομεθανίου στην Ελλάδα.

Από την εμπειρία μας στην περιβαλλοντική αδειοδότηση αντίστοιχων έργων, οι περιοχές που μπορούν να υποστηρίξουν τεχνικά και οικονομικά μία μονάδα βιοαερίου ή βιομεθανίου είναι ήδη περιορισμένες, καθώς απαιτείται να συντρέχουν ταυτόχρονα πολλαπλές προϋποθέσεις: επάρκεια διαθέσιμης πρώτης ύλης, ύπαρξη εκτεταμένων καλλιεργούμενων γεωργικών εκτάσεων για τη διάθεση και αξιοποίηση του χωνεμένου υπολείμματος ως οργανικού λιπάσματος, κατάλληλο οδικό δίκτυο, επαρκείς αποστάσεις από ευαίσθητες χρήσεις και, ειδικά για το βιομεθάνιο, εγγύτητα σε υφιστάμενους αγωγούς φυσικού αερίου ώστε να είναι εφικτή η σύνδεση και η έγχυση του παραγόμενου αερίου στο δίκτυο.

Στην πράξη, οι περιοχές που συγκεντρώνουν τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι κατά κύριο λόγο πεδινές αγροτικές ζώνες με έντονη γεωργική και κτηνοτροφική δραστηριότητα. Στις ίδιες περιοχές, όμως, αναπτύσσεται και το βασικό πλεονέκτημα της τεχνολογίας του βιοαερίου, δηλαδή η εφαρμογή των αρχών της κυκλικής οικονομίας. Το χωνεμένο υπόλειμμα που προκύπτει από τη διαδικασία αναερόβιας χώνευσης επιστρέφει στις καλλιέργειες ως οργανικό εδαφοβελτιωτικό και λίπασμα, μειώνοντας την ανάγκη χρήσης χημικών λιπασμάτων και ολοκληρώνοντας έναν τοπικό κύκλο αξιοποίησης πόρων.

Ωστόσο, σημαντικό ποσοστό αυτών των περιοχών έχει χαρακτηριστεί ταυτόχρονα ως Γεωργική Γη Υψηλής Παραγωγικότητας και ως Ζώνη Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας. Ως ΖΔΥΚΠ εκτός από τις περιοχές που καθορίστηκαν κατά το πρώτο κύκλο εφαρμογής της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ, έχουν προστεθεί εκτάσεις ώστε να περιληφθεί το όριο Πλημμύρας με Τ=1000, περιοχές με πλημμύρες από τη θάλασσα με Τ=100, περιοχές με ιστορικά συμβάντα πλημμυρών καθώς και περιοχές προσχωματικών αποθέσεων ή με κλίση μικρότερη από 2% και εμφανίζουν δραστηριότητες ή/και χρήσεις με κίνδυνο αρνητικών συνεπειών. Ως αποτέλεσμα, η προτεινόμενη ρύθμιση δεν περιορίζει απλώς τις διαθέσιμες επιλογές χωροθέτησης, αλλά ουσιαστικά αποκλείει τις περισσότερες από τις ρεαλιστικές θέσεις εγκατάστασης νέων έργων παρόλο που βρίσκονται εκτός Πλημμυρικού Ορίου Τ=50.

Παράλληλα, η διάταξη δημιουργεί αντίφαση με την πρόσφατη νομοθετική προσπάθεια της Πολιτείας για την ανάπτυξη της αγοράς βιομεθανίου. Εφόσον τα έργα βιομεθανίου αδειοδοτούνται μέσω του θεσμικού πλαισίου των μονάδων βιοαερίου, η εισαγωγή ενός τόσο εκτεταμένου χωροταξικού περιορισμού αναμένεται να ανακόψει σημαντικά τις επενδύσεις που απαιτούνται για την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων παραγωγής ανανεώσιμων αερίων καυσίμων.

Για τους παραπάνω λόγους προτείνεται η διαγραφή της συγκεκριμένης πρόβλεψης και η διατήρηση του ισχύοντος καθεστώτος χωροθέτησης, το οποίο επιτρέπει την αξιολόγηση κάθε έργου βάσει τεκμηριωμένων περιβαλλοντικών και τεχνικών κριτηρίων χωρίς να αποκλείει εκ των προτέρων εκτεταμένες γεωγραφικές περιοχές.

Επιπλέον, κρίνεται αναγκαίο να δοθούν σαφείς οδηγίες προς τις αρμόδιες υπηρεσίες των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων ώστε να συνεχίσουν να παραλαμβάνουν, να εξετάζουν και να χορηγούν εγκρίσεις τυπικής πληρότητας σε νέες Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων έργων βιοαερίου και βιομεθανίου, αποφεύγοντας τη δημιουργία ενός άτυπου «παγώματος» της αδειοδοτικής διαδικασίας κατά τη μεταβατική περίοδο.

[ΑΜΚΕ ΚΟΚΚΙΝΕΛΛΑ]

ΣΧΟΛΙΟ – ΕΝΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΤΩΝ ΑΠΕ

Θέμα: Παρατηρήσεις και Ενστάσεις επί του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ – Επιτακτική ανάγκη προστασίας του Νομού Λασιθίου από την άναρχη και υπερμεγέθη αιολική εγκατάσταση.

Με την παρούσα παρέμβαση στη δημόσια διαβούλευση, επιθυμούμε, ως ΑΜΚΕ ΚΟΚΚΙΝΕΛΛΑ,  να εκφράσΟΥΜΕ την έντονη αντίθεσή μας σχετικά με τις προβλέψεις του προτεινόμενου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, οι οποίες οδηγούν στην ανεπανόρθωτη περιβαλλοντική, πολιτισμική και οικονομική υποβάθμιση του Νομού Λασιθίου.

Το Λασίθι, μια περιοχή με ιδιαίτερο γεωμορφολογικό ανάγλυφο, παγκόσμιας εμβέλειας πολιτιστική κληρονομιά και ευαίσθητα οικοσυστήματα, μετατρέπεται σε μια βιομηχανική ζώνη παραγωγής ενέργειας, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η φέρουσα ικανότητα του τόπου.

Συγκεκριμένα, ζητούμε την αναθεώρηση του σχεδίου με γνώμονα τα εξής κρίσιμα σημεία:

1. Εγκατάσταση Ανεμογεννητριών Υπερμεγέθους Κλίμακας (Industrial Scale):
   Η χωροθέτηση ανεμογεννητριών θηριωδών διαστάσεων, με ύψος που αγγίζει ή ξεπερνά τα 180 μέτρα, αλλοιώνει πλήρως και μη αναστρέψιμα το φυσικό τοπίο και την οπτική ταυτότητα του Λασιθίου. Οι διαστάσεις αυτές είναι εντελώς ασύμβατες με την κλίμακα του κρητικού τοπίου και υπονομεύουν άμεσα τον ήπιο, ποιοτικό και εναλλακτικό τουρισμό, ο οποίος αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας.
2. Ισοπέδωση Προστατευόμενων Περιοχών NATURA 2000 και Διάνοιξη Δρόμων:
   Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι το νέο πλαίσιο επιτρέπει την εισβολή βαριών βιομηχανικών υποδομών εντός προστατευόμενων περιοχών του δικτύου NATURA 2000. Για την μεταφορά αυτών των γιγαντιαίων ανεμογεννητριών, απαιτούνται θηριώδη συνοδά έργα, όπως οι διανοίξεις δρόμων πλάτους άνω των 40 μέτρων σε παρθένα ορεινά εδάφη. Οι εκσκαφές, οι μπαζώσεις και οι κατακερματισμοί των οικοτόπων προκαλούν μόνιμη οικολογική καταστροφή, διάβρωση του εδάφους και αφανισμό της σπάνιας τοπικής χλωρίδας και πανίδας.
3. Υποβάθμιση και Απειλή Αρχαιολογικών Χώρων:
   Το Λασίθι είναι διάσπαρτο από σπουδαίους αρχαιολογικούς χώρους, μινωικά οικιστικά κέντρα και ιστορικά μνημεία. Η τοποθέτηση ανεμογεννητριών σε άμεση οπτική και χωρική επαφή με αυτούς τους χώρους, χωρίς την πρόβλεψη αυστηρών ζωνών προστασίας και αποκλεισμού, συνιστά ευθεία προσβολή και υποβάθμιση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Η πολιτιστική ταυτότητα δεν μπορεί να θυσιάζεται στο βωμό της άναρχης ενεργειακής ανάπτυξης.

 

Συμπεράσματα / Αιτήματα:

• Να θεσπιστεί καθολική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σταθμών εντός των περιοχών NATURA 2000, των καταφυγίων άγριας ζωής και σε ακτίνα ασφαλείας από θεσμοθετημένους αρχαιολογικούς χώρους στο Λασίθι.

ΑΜΚΕ ΚΟΚΚΙΝΕΛΛΑ
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΠΑΥΛΟΣ ΕΜΜ. ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ

[Συντάκτης]

Απαντήσεις