Εθνικό θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου (ΕΘΠΙΟ)

Α. Γενικά σχόλια
Η πρωτοβουλία για την ίδρυση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το νέο Πάρκο θα καλύπτει ένα σημαντικό τμήμα του Ιονίου Πελάγους και θα συμπεριλαμβάνει 24 περιοχές του δικτύου Natura 2000 και σημαντικό τμήμα της Ελληνικής Τάφρου. Πρόκειται για μια εκτεταμένη περιοχή, η παγκόσμια οικολογική σημασία της οποίας θα πρέπει να αντιστοιχηθεί σε αποφασιστικά και αποτελεσματικά μέτρα προστασίας και διαχείρισης. Μάλιστα για τα μέτρα αυτά, πέραν των βελτιώσεων που μπορεί να γίνουν στον σχεδιασμό τους και προκειμένου να αντιμετωπιστούν δραστικά πολλά κενά εφαρμογής, απαιτείται η ενίσχυση της εφαρμογής του ευρύτερου πλαισίου πολιτικών.
Στα θετικά στοιχεία της υπό διαβούλευση Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) ανήκουν:
– Η αντιμετώπιση ζητημάτων οικολογικής συνδεσιμότητας, την οποία επιτρέπει η μεγάλη χωρική έκταση του Πάρκου.
– Η απαγόρευση των συρόμενων εργαλείων βυθού και ο εποχικός περιορισμός της αλιείας στο στενό παράκτιο μέτωπο.
– Η απαγόρευση της ανεξέλεγκτης αγκυροβολίας σε ζώνες προστασίας της Ποσειδωνίας και αντίστοιχα η χρήση οικολογικών ναυδέτων.
– Η πρόβλεψη μέτρων για πιο αποτελεσματική φύλαξη, αποφυγή συγκρούσεων πλοίων με είδη πανίδας, επιστημονική παρακολούθηση, αποζημιώσεις για ζημιές, χρήση τεχνολογικών μεθόδων για σκοπούς διαχείρισης.
Πρέπει, ωστόσο, να τονιστεί ότι τα παραπάνω σημαντικά βήματα προόδου αυτοαναιρούνται μέσα από τη συνέχιση των αδιανόητων περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά προγραμμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Οι δραστηριότητες αυτές είναι παντελώς ασύμβατες με την επίτευξη των σκοπών του Πάρκου, και οι προτάσεις της μελέτης, προσπαθώντας να στριμώξουν μια παγκοσμίως σημαντική περιοχή για πολλά είδη της θαλάσσιας πανίδας ανάμεσα σε οικόπεδα εξορύξεων, ή ακόμα και αποσιωπώντας το πιο ώριμο οικόπεδο και ορίζοντας κατ’ επίφαση περιφερειακή ζώνη, είναι ακατάλληλες να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα ασυμβατότητας που παραμένουν.
Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τις προτάσεις της ΕΠΜ, εντοπίζονται ορισμένα κρίσιμα σημεία που δύνανται να βελτιωθούν σε σημαντικό βαθμό:
– Δραστικός περιορισμός δυνητικά επιβλαβών χρήσεων και πιθανή επανοριοθέτηση ζωνών έτσι ώστε, μέσω της διασφάλισης υψηλού βαθμού προστασίας σε σημαντικό τμήμα των ΖΠΦ, να επιδιωχθεί η επίτευξη του στόχου 10% για αυστηρή προστασία – η ΕΠΜ θα πρέπει να αποσαφηνίσει τον προτεινόμενο υψηλό σχετικά βαθμό προστασίας προκειμένου αυτός να μην είναι εικονικός.
– Μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στη λήψη μέτρων για αποτελεσματική αποφυγή των συγκρούσεων κητωδών και πλοίων.
– Ενίσχυση του προστατευτικού καθεστώτος για κρίσιμα ενδιαιτήματα, με προσδιορισμό ευρύτερων ζωνών προστασίας ή ειδικότερων μέτρων για την Ποσειδωνία και τη Μεσογειακή φώκια.
Σε ό,τι αφορά στο γενικότερο πλαίσιο πολιτικών, το οποίο αφορά άμεσα ή έμμεσα την υπό διαβούλευση ΕΠΜ, θα πρέπει να υπάρξουν οι εξής σημαντικές βελτιώσεις, προκειμένου το εγχείρημα του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου να μην μείνει στα χαρτιά:
– Εξορθολογισμός του συστήματος αντιστοίχισης ζωνών προστασίας και χρήσεων γης, ώστε να καλυφθούν οι παρατηρούμενες δυσαρμονίες και να μην προτείνονται χρήσεις που είτε δεν μπορούν να θεσμοθετηθούν είτε θα οδηγήσουν σε επιλογή ζωνών χαμηλότερης προστασίας.
– Καθιέρωση ζώνης μετατόπισης πορείας πλοίων για τη μείωση συγκρούσεων και περιοχών προς αποφυγή στη ναυσιπλοΐα, καθώς και ρύθμιση της ταχύτητας των πλοίων με ομοιόμορφο τρόπο σε έως 10 κόμβους έτσι ώστε να επιτευχθεί με χωρικές ρυθμίσεις και με μεγαλύτερη αποτελεσματικότερα ο κεφαλαιώδης στόχος της μείωσης συγκρούσεων για τα κητώδη στο Ιόνιο.
– Πρόβλεψη ελέγχου της αλιευτικής πίεσης σε ευρύτερη κλίμακα, προκειμένου να μην υπάρξει ανεξέλεγκτη μετατόπισή της εκτός των Πάρκων, κάτι που θα αναιρούσε τους σημαντικούς στόχους προστασίας και διαχείρισης τόσο για τη φύση όσο και για τα ιχθυαποθέματα – σημειώνεται ότι εντός του Πάρκου το ποσοστό των ημερών αλιείας μηχανότρατας είναι περίπου 40%.
– Βελτιώσεις ως προς τη διακυβέρνηση των προστατευόμενων περιοχών, τη φύλαξη και την επιβολή κυρώσεων, καθώς και τη διασφάλιση επαρκών πόρων.
– Ακύρωση του προγράμματος εξόρυξης υδρογονανθράκων στο Κατάκολο. Το σχέδιο αυτό αποτελεί πηγή κρίσιμων απειλών για όλη τη θαλάσσια περιοχή του Ιονίου.

Β. Ειδικά σχόλια για προγράμματα έρευνας & εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων
– Προκαταρκτικά αναφέρουμε ότι η επίτευξη του σκοπού προστασίας του προτεινόμενου Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου (ΕΘΠΙ), δηλαδή η «[…] διατήρηση και αποκατάσταση της βιοποικιλότητας, [η] προστασία κρίσιμων οικοτόπων και ειδών, καθώς και [η] βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων. Συγκεκριμένα, το Πάρκο στοχεύει στην εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης επιβίωσης πληθυσμών θαλάσσιων ειδών που απειλούνται και χρήζουν προστασίας και οικοτόπων υψηλής αξίας, εξασφαλίζοντας οικολογική συνδεσιμότητα και ενισχύοντας παράλληλα την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων απέναντι στην κλιματική αλλαγή» (σελ. 695), διακυβεύεται απόλυτα λόγω της συμπερίληψης σε αυτό του πιο ώριμου (καθότι βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης) οικοπέδου έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων «Κατάκολο», και γειτνίασης με το οικόπεδο «Μπλοκ 10». Το μεν πρώτο, αν και μνημονεύεται στα πρώτα κεφάλαια της ΕΠΜ (σελ. 399 επ.), στη συνέχεια αγνοείται πλήρως από την πρόταση οριοθέτησης και ζωνοποίησης (βλ. Χάρτη ΕΘΠΙ). Το δε δεύτερο, επικαλύπτεται σε σημαντικό βαθμό με την Περιφερειακή Ζώνη Α του ΕΘΠΙ (σελ. 898 επ.).
– Μέχρι σήμερα, το WWF Ελλάς δεν έχει στη διάθεσή του τα επικαιροποιημένα γεωχωρικά στοιχεία των οικοπέδων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Ωστόσο, όπως αποτυπώνονται στην επίσημη ιστοσελίδα της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) (Ανακτήθηκε από https://herema.gr/el/upstream-oil-gas-exploration/ στις 15.9.2025) και όπως προκύπτει από την ίδια την υπό διαβούλευση ΕΠΜ (Εικόνα 2.3.3.1-9), το οικόπεδο «Κατάκολο» εμπεριέχεται εντός των ορίων του προτεινόμενου ΕΘΠΙ. Φαίνεται δε να εφάπτεται στις ζώνες προστασίας της φύσης, ΖΠΦ-25 «Κρίσιμα ενδιαιτήματα θαλάσσιας μεγαπανίδας ανοιχτά του Κυπαρισσιακού κόλπου» και ΖΠΦ-39 «Θαλάσσια περιοχή κόλπου Κυπαρισσίας», στις οποίες βάσει του π.δ. των χρήσεων γης (π.δ. 59/2018) εκ προοιμίου δεν εμπεριέχεται στις επιτρεπόμενες χρήσεις η χρήση 25 «Εξορυκτικές δραστηριότητες». Επιπρόσθετα, το οικόπεδο «Κατάκολο» εκτείνεται σε μέρος της προτεινόμενης ΖΔΟΕ-03 στην οποία η ως άνω χρήση των εξορύξεων, παρότι δυνητικά επιτρέπεται βάσει του π.δ. των χρήσεων γης, δεν επιτρέπεται σύμφωνα με τις συγκεκριμένες προβλέψεις της ΕΠΜ (βλ. σελ. 51 τεύχους χρήσεων γης). Ουδεμία αναφορά γίνεται σχετικά στην υπό διαβούλευση ΕΠΜ στην χρήση των εξορυκτικών δραστηριοτήτων στο σύνολο των προτεινόμενων από την ΕΠΜ ζωνών που επικαλύπτονται χωρικά με το οικόπεδο «Κατάκολο».
– Η απουσία αναφοράς στο οικόπεδο «Κατάκολο» και η συνακόλουθη απουσία εκτίμησης των επιπτώσεων αυτού συνιστά σοβαρή πλημμέλεια της υπό διαβούλευση ΕΠΜ. Λόγω της ομολογούμενης από την υπό διαβούλευση ΕΠΜ μεγάλης οικολογικής αξίας της θαλάσσιας περιοχής ανοιχτά του Κυπαρισσιακού κόλπου, η οποία «[α]ποτελεί κρίσιμο ενδιαίτημα για πλήθος ειδών, όπως ο Ζιφιός και ο Φυσητήρας, Φιλοξενεί σημαντικές περιοχές τροφοληψίας για ανήλικες και ενήλικες θαλάσσιες χελώνες, Περιλαμβάνει κρίσιμες περιοχές για την ορνιθοπανίδα, ιδιαίτερα κοντά στα νησιά Στροφάδες» (σελ. 1106), αυτή όφειλε να συμπεριληφθεί στα όρια του ΕΘΠΙ. Η δε επιλογή της υπό διαβούλευση ΕΠΜ να την εξαιρέσει από τα όρια του προτεινόμενου ΕΘΠΙ, το οποίο επικαλύπτεται σε σημαντικό βαθμό με το οικόπεδο «Μπλοκ 10», δεν τεκμηριώνεται από οικολογική άποψη, παρά μόνο για την διατήρηση της αδειοδοτημένης δραστηριότητας («είναι σημαντικό να θεσπιστούν ρυθμίσεις οι οποίες, χωρίς να αναιρούν τον σκοπό και την αιτιολόγηση της αδειοδότησης, θα περιορίζουν στο μέγιστο δυνατό βαθμό τους δυνητικούς κινδύνους για το προστατευόμενο αντικείμενο», σελ. 1106). Αντί δηλαδή να συμπεριληφθεί εντός των ορίων του προτεινόμενου ΕΘΠΙ, γίνεται η επιλογή από τους μελετητές ορισμού της θαλάσσιας περιοχής αυτής ως Περιφερειακής Ζώνης Α. Πρόκειται για «[την] θαλάσσια περιοχή που εκτείνεται από τα όρια των εθνικών χωρικών υδάτων έως τα ανοιχτά του Κυπαρισσιακού Κόλπου, όπως έχει οριοθετηθεί με βάση την αδειοδοτημένη ζώνη έρευνας υδρογονανθράκων (χωρικά όρια αυτής έχουν διατεθεί στη ομάδα μελέτης από τον ΥΠΕΝ), βρίσκεται εκτός των ορίων του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου. Παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη περιοχή δεν συμπεριλαμβάνεται ως τμήμα του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου, φιλοξενεί, όπως και οι γειτονικές της περιοχές, σημαντικά ενδιαιτήματα για πλήθος θαλάσσιων ειδών θαλάσσιας μεγαπανίδας. Η περιοχή, συνολικής επιφάνειας 1.528 τ.χλμ. δημιουργεί χωρικά ένα κενό στη φυσική συνέχεια του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου και, ως εκ τούτου, κρίνεται απαραίτητος ο χαρακτηρισμός της ως Περιφερειακή Ζώνη (ΠΖ)» (σελ. 898). Στην πραγματικότητα, όμως, η δραστηριότητα αυτή λειτουργεί ως εμπόδιο, κατακερματίζοντας τη συνοχή του ΕΘΠΙ.
– Τα προγράμματα έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων είναι ασύμβατα με την αποτελεσματική προστασία της εξαιρετικής οικολογικής σημασίας περιοχής, η οποία είναι χαρακτηρισμένη ως μοναδική «Περιοχή Ειδικής Σημασίας» στη Μεσόγειο για το είδος Physeter macrocephalus κατά τη διεθνή Συμφωνία ACCOBAMS για τη Διατήρηση των Κητωδών της Μαύρης Θάλασσας, της Μεσογείου και της Συγκείμενης Ζώνης του Ατλαντικού, η πρώτη Σημαντική Περιοχή για τα Θαλάσσια Θηλαστικά σε παγκόσμιο επίπεδο (IUCN) (σελ. 694) και Ελληνική Τάφρος σημαντικά τμήματα της οποίας περιλαμβάνονται εντός της προτεινόμενης οριοθέτησης του ΕΘΠΙ (σελ. 27). Η ως άνω δραστηριότητα αποτελεί μακροχρόνια απειλή υψηλής έντασης για τα μεγάλα θαλάσσια θηλαστικά (έξι σημαντικά είδη κητωδών (Physeter macrocephalus, Ziphius cavirostris, Stenella coeruleoalba, Tursiops truncatus, Delphinus delphis, Grampus griseus) του Παραρτήματος IV της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ στην Ελληνική τάφρο, βλ. πίνακα σελ. 578 ΕΠΜ) και για άλλα στοιχεία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας που απαντώνται στην περιοχή, όπως τεκμηριώνει εκτενώς η υπό διαβούλευση ΕΠΜ (ενδεικτικά αναφέρουμε τις επιπτώσεις στη Μεσογειακή φώκια (Monachus monachus), σελ.453, τον Αρτέμη (Calonectris diomedea). σελ. 488 επ., τον Μύχο (Puffinus yelkouan), σελ. 494 επ.κ.α.). Ειδικότερα, όπως ρητά αναφέρει η υπό διαβούλευση ΕΠΜ «[τα] έργα αυτά συνδέονται με περιβαλλοντικές επιπτώσεις ποικίλης βαρύτητας στα είδη μεγαπανίδας καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους (ακουστική έρευνα, διερευνητικές γεωτρήσεις, εγκατάσταση, επιχειρησιακή λειτουργία, συντήρηση, παροπλισμός εγκαταστάσεων), όπως ηχορύπανση, επεμβάσεις στον πυθμένα, αυξημένη ναυτιλιακή δραστηριότητα, κατάτμηση ενδιαιτημάτων, και ρύπανση από υδρογονάνθρακες ή άλλες επικίνδυνες ουσίες. και ρύπανση από πετρελαιοκηλίδες λόγω ατυχημάτων κατά τη θαλάσσια μεταφορά υδρογονανθράκων ή των δραστηριοτήτων εξόρυξης» (σελ. 557).
– Από την ως άνω αξιολόγηση, παραγνωρίζονται οι επιπτώσεις των προγραμμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε άλλα προστατευτέα αντικείμενα, όπως είναι η θαλάσσια χελώνα Caretta caretta (βλ. σελ. 449 και τον Πίνακα 2.3.4.8-4: Πιέσεις / Απειλές στα είδη θαλάσσιων ερπετών και στοιχεία αξιολόγησης αυτών, σελ. 517) ή και η ιχθυοπανίδα [βλ. σελ. 475 επ., αναφορά στα προγράμματα υδρογονανθράκων ως πίεση PK02 «Μεικτής προέλευσης ρύπανση θαλάσσιων υδάτων (θαλάσσια και παράκτια)» γίνεται μόνο στο είδος Epinephelus marginatus (ροφός), βλ. Πίνακα 2.3.4.8-2: Πιέσεις / Απειλές στα είδη ιχθυοπανίδας και στοιχεία αξιολόγησης αυτών, σελ. 509].
– Σχετικά με την προτεινόμενη Περιφερειακή Ζώνη Α αναφέρουμε τα εξής: Δεδομένης της διαπίστωσης από την υπό διαβούλευση ΕΠΜ ότι «[λ]αμβανόμενης υπόψη […] της ιδιαιτερότητας της περιοχής (νησιά-θαλάσσια ζώνη) και των μικρών αποστάσεων, δεν μπορούν να τεθούν όρια και συνεπώς προφύλαξη από τις ενδεχόμενες επιπτώσεις» (σελ. 557 επ.), η πρόταση «καθιέρωση[ς] ζώνης αποκλεισμού δραστηριοτήτων εξόρυξης υδρογονανθράκων σε ακτίνα πέντε (5) χιλιομέτρων από τα όρια της περιφερειακής ζώνης», είναι ανεπαρκέστατη. Ειδικότερα αναφέρεται ότι «[η] εν λόγω ρύθμιση στοχεύει στη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας, με σκοπό τον περιορισμό των επιπτώσεων από τις δραστηριότητες έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στη θαλάσσια βιοποικιλότητα. Ειδικότερα, η εφαρμογή της αναμένεται να συμβάλει στη μείωση των ενοχλήσεων και των αρνητικών επιδράσεων στα κητώδη, τις θαλάσσιες χελώνες, καθώς και στους ιχθυοπληθυσμούς, διασφαλίζοντας την ακεραιότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκο Ιονίου. Η εφαρμογή της απαγόρευσης θα πρέπει να αφορά όλες τις φάσεις του προγράμματος εξόρυξης (άναζήτηση, έρευνα, ανάπτυξη και παραγωγή, αποξήλωση και αποσυναρμολόγηση εγκαταστάσεων). Εντός της προαναφερθείσας ζώνης, η λειτουργία και χρήση οποιασδήποτε πηγής ηχητικών κυμάτων θα αναστέλλεται κατά τη διάρκεια σεισμικών ερευνών, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η όχληση στη θαλάσσια πανίδα» (σελ. 1107). Ωστόσο, σύμφωνα και με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Συμφωνίας για τη διατήρηση των κητωδών του Ευξείνου, της Μεσογείου και της συνορεύουσας ζώνης του Ατλαντικού (ACCOBAMS), το πιο αποτελεσματικό μέτρο άμβλυνσης των επιπτώσεων των σεισμικών ερευνών είναι η αποφυγή των κύριων ενδιαιτημάτων και των περιοχών με πυκνή παρουσία θαλάσσιων θηλαστικών [βλ. ACCOBAMS (2019). Κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του ανθρωπογενούς θορύβου στα κητώδη στην περιοχή ACCOBAMS. Ανακτήθηκε από https://accobams.org/documents-resolutions/guidelines/guidelines-to-address-the-impact-of-anthropogenic-noise/ στις 15.9.2025]. Περαιτέρω, η ως άνω προτεινόμενη ζώνη αποκλεισμού δεν αφορά στη «διέλευση ή η εκτέλεση ελιγμών των πλοίων» (σελ. 1107), η οποία ρητά εξαιρείται. Η αυξημένη ναυτιλιακή, όμως, δραστηριότητα εντός των οικοπέδων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων αποτελεί επίσης σημαντική επίπτωση αυτών (σελ. 557).
– Στην υπό διαβούλευση ΕΠΜ δεν γίνεται καμία αναφορά (και συνακόλουθα εκτίμηση των πιέσεων) στα νέα-και απολύτως εφαπτόμενα στα όρια του προτεινόμενου ΕΘΠΙ-οικόπεδα Α2 και Νότια της Πελοποννήσου, για τα οποία έχει ολοκληρωθεί ο διεθνής διαγωνισμός παραχώρησης αυτών [ΕΔΕΥΕΠ (11.9.2025). Δελτίο τύπου με θέμα «Ολοκλήρωση υποβολής προσφορών για παραχώρηση νέων περιοχών εξερεύνησης υδρογονανθράκων, και συγκρότηση Επιτροπής Αξιολόγησης»]. Η προώθηση νέων προγραμμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων δεν έχει εκτιμηθεί σε εθνικό επίπεδο σε σχέση με τον δεσμευτικό στόχο της επίτευξης της κλιματικής ουδετερότητας το αργότερο έως το 2050 (βλ. Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), ενότητα 3.5.1), την οποία προβλέπει ο Ευρωπαϊκός και ο Εθνικός Κλιματικός νόμος, ούτε έχει εκτιμηθεί σε σχέση με το στόχο του 1,5 °C, όπως προβλέπεται από τη Συμφωνία του Παρισιού και από την πρόσφατη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τις νομικές ευθύνες των κρατών για το κλίμα. Είναι, επιπρόσθετα, ασύμβατη και με τους σκοπούς προστασίας και στόχους διατήρησης των μοναδικών οικολογικής σημασίας ειδών που απαντώνται στην περιοχή μελέτης. Τα δε προτεινόμενα με την υπό διαβούλευση ΕΠΜ μέτρα μετριασμού των επιπτώσεων με τίτλο «Επιπρόσθετοι όροι για την Περιβαλλοντική Αδειοδότηση έργων που σχετίζονται με τη Θαλάσσια Γεωφυσική Έρευνα» (σελ. 1108 επ.), αφορούν δραστηριότητες που κατά την ΕΠΜ βρίσκονται εκτός των ορίων του προτεινόμενου Πάρκου και για το λόγο αυτό είναι ανεπαρκή. Μεταξύ άλλων, προτείνονται:
(α) Η διεξαγωγή σεισμικών ερευνών, «συμπεριλαμβανομένων των ηχοβολιστικών διασκοπήσεων του πυθμένα, […] αποκλειστικά κατά τη χειμερινή περίοδο»: Ωστόσο, η παρουσία των κητωδών στην περιοχή επιβεβαιώνεται και τη χειμερινή περίοδο (βλ. Grimanis, K., Thompson, K., Frantzis, A. (2022) Preliminary findings of visual-acoustic survey for cetaceans of the Hellenic Trench during the autumn of 2021 and winter 2022, Greenpeace Research Laboratories Analytical Results Report 2022-03). Την παρουσία κητωδών τους χειμερινούς μήνες επιβεβαιώνει και η τροποποίηση του Περιβαλλοντικού Σχεδίου Δράσης των σεισμικών ερευνών στο Ιόνιο πέλαγος (βλ. περιβαλλοντική μελέτη σεισμικών ερευνών για την περίοδο Ιανουάριος-Μάρτιος 2022 στο Ιόνιο πέλαγος και τον Κυπαρισσιακό κόλπο). Ώστε το μέτρο αυτό, το οποίο περιλαμβάνεται και στην υπουργική απόφαση για την έγκριση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων σε έντεκα θαλάσσιες περιοχές στο Ιόνιο πέλαγος (αρ. πρωτ. οικ. 30373/3.7.2017, όρος 6.6), είναι ελλιπές.
(β) Η «προσομοίωση της διάδοσης του θορύβου, με σκοπό τον ακριβή υπολογισμό της διάδοσης του θορύβου και τη μείωση της ηχητικής έντασης, προκειμένου να καθοριστούν απαιτούμενες ζώνες προστασίας». Ωστόσο, φαίνεται να παραγνωρίζονται οι πιθανές επιπτώσεις του θορύβου στη συμπεριφορά των κητωδών, ή οι ευρύτερες επιπτώσεις της όχλησης και μετακίνησης αυτών.
(γ) Η εφαρμογή «Ολοκληρωμένο[υ] Προγράμμα[τος] Παρακολούθησης, το οποίο θα καλύπτει την περίοδο πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση της Θαλάσσιας Γεωφυσικής Έρευνας». Όμως υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία σχετικά με τους περιορισμούς της αποτελεσματικότητας των «Παρατηρητών Θαλάσσιων Θηλαστικών» και των «Παρατηρητών Παθητικής Ακουστικής Παρακολούθησης» δεδομένης, της δυσκολίας παρατήρησης των κητωδών και της θαλάσσιας πανίδας εν γένει λόγω της έκθεσης σε κάθε είδους καιρικές συνθήκες, και συνακόλουθης μειωμένης ορατότητας.
– Σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα διαχείρισης, προβλέπεται η υλοποίηση από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, ΕΛΚΕΘΕ κ.λπ. μίας σειράς μέτρων μακροχρόνιας παρακολούθησης του πληθυσμού των θαλάσσιων κητωδών και του υποβρύχιου περιβαλλοντικού θορύβου εντός του ΕΘΠΙ, τα οποία κρίνονται πολύ θετικά για την συμπλήρωση της επιστημονικής γνώσης (βλ. σελ. 1172 επ.). Είναι όμως σημαντικό να διασφαλισθεί ότι (α) θα παρακολουθείται η πρόοδος υλοποίησης των προτεινόμενων μέτρων διαχείρισης, εφόσον υιοθετηθούν με το επικείμενο Σχέδιο Διαχείρισης, (β) η επιστημονική γνώση αυτή που θα παραχθεί θα είναι δημόσια διαθέσιμη, και (γ) θα αξιοποιείται και για τη λήψη ενημερωμένων αποφάσεων και αναθεώρηση, όπου απαιτείται, των εγκεκριμένων δραστηριοτήτων. Ενώ, μέτρα τα οποία αποτελούν κατεξοχήν υποχρεώσεις των αναδόχων των προγραμμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων (βλ. Κωδικό Μέτρου MMIONIOMW0202 Παρακολούθησης πληθυσμού κητωδών στο Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, πριν, κατά, και μετά την εκτέλεση γεωφυσικών σεισμικών ερευνών ή στρατιωτικών ασκήσεων), και περιλαμβάνονται στην υπό διαβούλευση ΕΠΜ ως μέτρα διαχείρισης προς υλοποίηση από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, ΕΛΚΕΘΕ κ.λπ. δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι υποκαθιστούν τις υποχρεώσεις των ως άνω αναδόχων.

Γ. Ειδικά σχόλια για επιμέρους αντικείμενα προστασίας & διαχείρισης

Γ.1 Κητώδη
Γ.1.1 Γενικά σχόλια για την προστασία των κητωδών
Παρότι μελέτες αναγνωρίζουν πως ο ζιφιός (όπως και ο φυσητήρας) ως είδος μετακινείται σε μεγάλες αποστάσεις, γεγονός που τον καθιστά εξαιρετικά ευάλωτο και στην διέλευση πλοίων, στο κεφάλαιο 3 της ΕΠΜ (σελ.470) δεν περιλαμβάνεται η πίεση ΡΕ02 («Μεταφορικές δραστηριότητες..») στις πιέσεις που σχετίζονται με το συγκεκριμένο είδος, όπως αντίστοιχα συμβαίνει για τους φυσητήρες. Θα έπρεπε η συγκεκριμένη πίεση να συμπεριληφθεί ως υψηλής έντασης και για το είδος Ziphius cavirostris.
Επιπλέον να σημειωθεί πως στο Πλαίσιο Δράσεων Προτεραιότητας, μεταξύ των μέτρων προτεραιότητας περιλαμβάνεται το μέτρο Ε.1.1 που αφορά στο σχεδιασμό, θεσμοθέτηση και εφαρμογή χωρικών διαχειριστικών μέτρων (θέσπιση ζωνών αποκλεισμού, μειωμένων ταχυτήτων) σε συγκεκριμένες ζώνες εντός των κρίσιμων ενδιαιτημάτων τόσο του Ziphius cavirostris όσο και του Physeter macrocephalus για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της ναυσιπλοΐας, της υποβρύχιας ηχορύπανσης και του θαλάσσιου θορύβου από ανθρωπογενείς δραστηριότητες (ναυτιλία/ σεισμικές έρευνες/ στρατιωτικές ασκήσεις).
Γ.1.2 Σχόλια σχετικά με τη ναυσιπλοΐα
Ενώ με βάση πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα έχουν προσδιοριστεί κρίσιμες περιοχές για την επιβίωση των κητωδών και ειδικά του φυσητήρα (βλ. Frantzis et al. 2019 “Shipping routes through core habitat of endangered sperm whales along the Hellenic Trench, Greece: Can we reduce collision risks?”, PloS one, 14(2)), σε σχέση με την ναυσιπλοΐα και την ανάγκη λήψης μέτρων για τη μείωση των συγκρούσεων, στην ΕΠΜ απουσιάζει μια συνολική αντιμετώπιση της εν λόγω απειλής. Παρόλο που αναγνωρίζεται η ανάγκη προστασίας των κητωδών (Κεφ. 3 ΕΠΜ), οι προτεινόμενες ρυθμίσεις -όπως η μείωση της ταχύτητας σε 10 ή 20 κόμβους- εντός των προτεινόμενων ζωνών κρίνεται ότι δεν θα συμβάλουν σε ικανό βαθμό στο μετριασμό της συγκεκριμένης απειλής, η οποία είναι μία από τις βασικότερες για τα κητώδη. Ειδικότερα:
– Μετατόπιση πορείας πλοίων για αποφυγή συγκρούσεων: Παρότι στο Κεφ.4 της ΕΠΜ γίνεται αναφορά σε θεσμοθέτηση περιοχών προς αποφυγή (ATBA) (στόχοι διαχείρισης Α.1.5 και Β.8.1), απουσιάζει πρόβλεψη για μετατόπιση της πορείας των πλοίων με σκοπό την αποφυγή συγκρούσεων. Η ΕΠΜ επιτρέπει τη διέλευση πλοίων χωρίς κανέναν περιορισμό (π.χ. στη ΖΔΟΕ-05) σε περιοχές που σύμφωνα με τους Frantzis et al. 2019 υπάρχει υψηλή συγκέντρωση φυσητήρων. Σε ορισμένες ζώνες επιτρέπεται η διέλευση με μείωση του ορίου ταχύτητας σε 10 κόμβους παρότι αναγνωρίζονται από την ΕΠΜ ως πυρήνας κατανομής φυσητήρων και ζιφιών (π.χ. στη ΖΠΦ-45) αντί να προτείνεται μετατόπιση της πορείας που αποτελεί και το αποτελεσματικότερο μέτρο. Σε άλλες ζώνες (π.χ. στη ΖΠΦ-04) επίσης επιτρέπεται η διέλευση με ρύθμιση του ορίου ταχύτητας μόλις στους 20 κόμβους, η οποία κρίνεται ανεπαρκής.
– Μείωση ταχύτητας για αποφυγή συγκρούσεων: Παρότι η ΕΠΜ προτείνει ρυθμίσεις για την αποφυγή συγκρούσεων κητωδών με πλοία με τη μορφή της μείωσης της ταχύτητας των πλοίων ως ειδίκευσης της χρήσης 26.12.7 Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών, παρατηρείται ανομοιομορφία ως προς τις ζώνες (ΖΠΦ) στις οποίες προτείνεται η μείωση του ορίου ταχύτητας διερχόμενων πλοίων με διαφοροποίηση στα όρια (μέγιστη ταχύτητα 10 ή 20 κόμβους) αν και βρίσκονται εντός της Ελληνικής Τάφρου και αποτελούν δίαυλο ναυσιπλοΐας. Ενώ διαχωρισμό στον τύπο των πλοίων (δεξαμενόπλοια) και απαγόρευση διέλευσής τους συναντάμε σε 5 ΖΠΦ (ΖΠΦ-36,41,42,43 και 44). Η μείωση της ταχύτητας των πλοίων οφείλει να εφαρμοστεί συνολικά και ομοιογενώς εντός όλων των περιοχών που έχουν αναγνωριστεί ως περιοχές υψηλού ρίσκου για τις συγκρούσεις, με μέγιστο όριο έως 10 κόμβους και ειδικά στις προτεινόμενες αλλά και σε πιθανές νέες ΖΠΦ που εφάπτονται και γειτνιάζουν στις περιοχές υψηλού ρίσκου σύγκρουσης όπως αυτές προσδιορίζονται σε πρόσφατες δημοσιεύσεις (Frantzis et al. 2029). Στις ΖΠΦ-02, 03, 05 και 07 προτείνεται απαγόρευση κίνησης συγκεκριμένων τύπων σκαφών (σελ. 1119). Ωστόσο, στην εξειδίκευση των χρήσεων στις ζώνες αυτές δεν προκύπτει κάτι τέτοιο (βλ. τεύχος χρήσεων ΕΠΜ). Στις εν λόγω ζώνες σε σχέση με τη χρήση 26.12.7 αναφέρεται «Επιτρέπεται η διέλευση πλοίων και σκαφών κάθε άλλου τύπου σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις», χωρίς να έχει προηγηθεί αναφορά σε κάποιον συγκεκριμένο τύπο πλοίου/σκάφους. Επιπρόσθετα, πρέπει να τονιστεί ότι οι εξειδικεύσεις της εν λόγω χρήσης (βλ. πίνακα ειδικών χρήσεων ΕΠΜ), π.χ. περί του επιτρεπτού διέλευσης πλοίων κάθε άλλου ή κάθε τύπου, προτείνονται κατά παρέκκλιση των προβλέψεων του π.δ. χρήσεων γης, καθώς σε αυτό οι θαλάσσιοι διάδρομοι σε ΖΠΦ, όπως και σε ΖAΠΦ, επιτρέπονται μόνο για την εξυπηρέτηση της προστασίας και της βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου.
– Ως εκ τούτου, σε ότι αφορά τις ΖΠΦ: Για την αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου για την αποφυγή των συγκρούσεων πέραν των μέτρων της μείωσης ταχύτητας πλοίων, θα πρέπει να προβλεφθεί η καθιέρωση ζωνών εκτοπισμού των πλοίων εκτός των ορίων των ΖΠΦ με βάση τη δημοσίευση του Frantzis et al., όπως ήδη εφαρμόζεται ως εθελοντική πρωτοβουλία από μεγάλες Ελληνικές και μη ναυτιλιακές εταιρίες.
– Επίσης στην ΕΠΜ δεν τεκμηριώνεται γιατί ορισμένες περιοχές χαρακτηρίζονται ως ΖΔΟΕ και όχι ως ΖΠΦ όπως «Θαλάσσιο τόξο βορειοδυτικά της Κεφαλονιάς» (ΖΔΟΕ 01), «Λακωνικός κόλπος και θαλάσσια περιοχή συστάδας Κυθήρων» (ΖΔΟΕ-05) και «Μεσσηνιακός κόλπος» (ΖΔΟΕ-04), ενώ μεγάλο μέρος τους εντάσσεται στο κύριο ενδιαίτημα προστατευόμενων ειδών και ειδικά των φυσητήρων (κοντά στα 1000μ) και των ζιφιών. Κρίνεται αναγκαία η κατ’ ελάχιστο μετατροπή τμημάτων τους σε ΖΠΦ, στις οποίες θα πρέπει να προβλέπονται οι σχετικές εξειδικεύσεις στις επιτρεπόμενες χρήσεις και ειδικά «Επιτρέπεται η διέλευση πλοίων και σκαφών κάθε άλλου τύπου σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις και τους σχετικούς Κανονισμούς των κατά τόπων λιμενικών αρχών με ταχύτητες που δεν ξεπερνούν τους 10 κόμβους».
– Αντίστοιχα, στις ΖΠΦ-02 ,03 και 05 όπου η ΕΠΜ επιτρέπει τη διέλευση με μέγιστη ταχύτητα έως 20 κόμβους, θα έπρεπε να ορίζεται κατ’ ελάχιστο όριο 10 κόμβων στην περίπτωση που δεν είναι εφικτή η εφαρμογή ζώνης μετατόπισης πορείας εμπορικών πλοίων (λόγω παραγόντων που σχετίζονται με τη ναυσιπλοΐα) για τη μείωση συγκρούσεων και τη μείωση της ακουστικής ρύπανσης.
– Η θεσμοθέτηση και εφαρμογή ζώνης μετατόπισης πορείας πλοίων για τη μείωση συγκρούσεων αλλά και τη μείωση της ακουστικής ρύπανσης θα έπρεπε να αποτελεί προτεραιότητα (ως αποτελεσματικότερο μέτρο για την αποφυγή των συγκρούσεων έως και 70%) και ως εναλλακτικό μέτρο η θεσμοθέτηση ζώνης μείωσης της ταχύτητας των διερχομένων εμπορικών πλοίων σε μέγιστη τιμή των 10 κόμβων. Ως εκ τούτου, προτείνεται να συμπεριληφθεί ξεχωριστό μέτρο θέσπισης ζώνης μετατόπισης πορείας εμπορικών πλοίων και δεξαμενόπλοιων ή περιοχών προς αποφυγή (ATBA) για ορισμένες ζώνες με σκοπό τη μείωση συγκρούσεων αλλά και τη μείωση της ακουστικής ρύπανσης (ανθρωπογενούς ήχου που προκαλείται από την ναυτιλία). Σε περίπτωση μη εφικτότητας μιας τέτοιας ρύθμισης λόγω του ρυθμιστικού πλαισίου της ναυσιπλοΐας, εναλλακτικά στις ζώνες αυτές να θεσμοθετηθεί και να εφαρμοστεί ζώνη μείωσης της ταχύτητας των διερχομένων εμπορικών πλοίων σε μέγιστη τιμή των 10 κόμβων το οποίο θα λειτουργεί και συμπληρωματικά του μέτρου «έγκαιρης ενημέρωσης».
– Όσον αφορά το μέτρο έγκαιρης ειδοποίησης ναυτιλλομένων για παρουσία φυσητήρων (early warning system) (MMIONIOME0103) θα πρέπει να προβλεφθεί ρητά η θέσπιση σχετικής ρύθμισης των απαιτούμενων ενεργειών των διερχόμενων πλοίων στο πλαίσιο της λειτουργίας του συστήματος έγκαιρης ειδοποίησης. Επιπλέον, για να επιβληθεί πρόστιμο στους παραβάτες (όπως αναφέρεται στο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης “4”) αποτελεί προϋπόθεση η θέσπιση ρύθμισης, και δεν είναι σαφές αν αυτό περιλαμβάνεται στις «προκαταρκτικές διοικητικές ενέργειες».

Γ.1.3 Σχόλια σχετικά με την αλληλεπίδραση αλιείας και θαλάσσιας μεγαπανίδας
Ως μέτρο διατήρησης, η ΕΠΜ προτείνει αποζημιώσεις στους αλιείς για τις ζημιές από προστατευόμενα είδη (MMIONIOMW9902) και επιπρόσθετες μελέτες σε τοπικό επίπεδο, ενώ αυτό είναι ένα μετρό που υφίσταται κ εφαρμόζεται σε εθνικό επίπεδο με βάση μελέτες που έχουν ήδη γίνει στο πλαίσιο του έργου «Αντιμετωπίζοντας την αλληλεπίδραση μεταξύ της μικρής παράκτιας αλιείας και της θαλάσσιας μεγαπανίδας στην Ελλάδα (https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?uNewsID=7031416). Σχετικά με την ανάγκη επικαιροποίησης των δεδομένων για τη συνέχιση και περαιτέρω ενίσχυση του μηχανισμού θα πρέπει να αποτελεί ένα εθνικό μέτρο το οποίο θα προβλέπει τοπικές δειγματοληψίες σε εθνικό επίπεδο με βάση επιστημονικά κριτήρια. Οφείλουν επίσης να προβλεφθούν δίκαια κριτήρια με βάση τα κοινωνικό οικονομικά δεδομένα του κλάδου για μια συνολική και δίκαια αντιμετώπιση του ζητήματος.

Γ.2 Μεσογειακή φώκια
Γ.2.1 Καθορισμός ζωνών προστασίας για τη φώκια: Η ΕΠΜ περιλαμβάνει ειδικές αναφορές σχετικά με τον προσδιορισμό κατάλληλων μέτρων για το είδος – βλ. κεφάλαιο 4.3.3.1 Καθορισμός ζωνών προστασίας για τη Μεσογειακή φώκια (σελ. 731) και 4.3.3.3 Τεκμηρίωση επιλογής ζωνών, με βάση τα προστατευτέα αντικείμενα και τον καθορισμό των προτεραιοτήτων διαχείρισης σε θεσμικά μέτρα (σελ. 743-879 ΕΠΜ).
Οι ζώνες που προτείνονται και αφορούν άμεσα την προστασία του βιότοπου της φώκιας, ήτοι οι ΖΑΠΦ-04 και ΖΠΦ-26, που επιμερίζονται σε 19 και 25 υποζώνες, αντίστοιχα (Πίνακας 4.3.3.1-2 και 3), είναι φαινομενικά είναι αρκετές σε αριθμό. Όμως τόσο οι υποζώνες ΖΑΠΦ-04, όσο και οι υποζώνες ΖΠΦ-26, είναι ιδιαίτερα περιορισμένες σε έκταση, και δεν φαίνεται να καλύπτουν πλήρως το εύρος και την έκταση των “Σημαντικών Περιοχών για το είδος Monachus monachus εντός των ορίων του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου”, όπως αυτές παρουσιάζονται στην Εικόνα 2.2.2.1.2-1 (σελ. 193). Επιπρόσθετα, στην περιγραφή των παραπάνω επιμέρους ζωνών και υποζωνών δεν προσδιορίζεται και δεν περιγράφεται με σαφήνεια η προσέγγιση που ακολούθησαν οι μελετητές για να διαμορφώσουν τα όρια και την έκταση των ζωνών εντός του θαλάσσιου χώρου, ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί κατάλληλα αν και κατά πόσο αυτές είναι επαρκείς για την επίτευξη του στόχου διατήρησης της Μεσογειακής φώκιας εντός του Πάρκου. Από την επισκόπηση των σχετικών χαρτών των ζωνών αυτών όμως είναι σαφές ότι το σύνολο των σχετικών με τη φώκια προτεινόμενων περιοχών είναι σημαντικά υποδεέστερες σε έκταση και δεν καλύπτουν επαρκώς τις “Σημαντικές Περιοχές για το είδος Monachus monachus εντός των ορίων του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου”. Έτσι, παρουσιάζεται σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στις εκτεταμένες χωρικά σημαντικές περιοχές για το είδος που προσδιορίζει στην ανάλυσή της η ΕΠΜ και στις τελικά προτεινόμενες ζώνες προστασίας, οι οποίες είναι σημαντικά πιο περιορισμένες σε έκταση.
Παράλληλα δεν τεκμηριώνεται επαρκώς ποιος είναι ο λόγος που διαφοροποιείται ο βαθμός αυστηρής προστασίας σε αυτές, δηλαδή δεν επεξηγούνται οι διαφορές ανάμεσα σε ΖΑΠΦ-04 «Βιότοποι Αναπαραγωγής Φώκιας» και ΖΠΦ-26 «Βιότοποι Αναπαραγωγής Φώκιας», αφού αναφέρεται ότι όλες αυτές οι περιοχές περιλαμβάνουν τόσο εκτεταμένες θαλάσσιες σπηλιές που αξιοποιεί το είδος για ανάπαυση και αναπαραγωγή όσο και κρίσιμα για αυτό ενδιαιτήματα τροφοληψίας (βλέπε Εικόνα 2.2.2.1.2-2, σελ. 194). Με βάση τις προτεινόμενες χρήσεις εντός των υποζωνών ΖΑΠΦ-04 και των υποζωνών ΖΠΦ-26 είναι σαφές ότι για μια σειρά από σημαντικές για το είδος περιοχές τα μέτρα προστασίας δεν είναι όσο αυστηρά απαιτείται για να διασφαλίσουν τη διατήρηση του είδους.
Γ.2.2 Μέτρα διαχείρισης: Τα μέτρα διαχείρισης που προτείνονται (κεφάλαιο 5.3 ΕΠΜ – μέτρα διαχείρισης) και αφορούν άμεσα ή έμμεσα την Μεσογειακή φώκια κρίνονται ως κατάλληλα και επαρκή και έχουν προτεραιοποιηθεί κατάλληλα. Ειδικότερα, όμως θα πρέπει να αναφέρουμε τις παρακάτω παρατηρήσεις:
– Μέτρο 32 MMIONIOMM0201 «Σύνταξη καταλόγου με τα θαλάσσια σπήλαια (Τ.Ο. 8330) της περιοχής και αξιολόγηση της καταλληλότητας τους ως καταφύγια ανάπαυσης της φώκιας. Τρισδιάστατη απεικόνιση του εσωτερικού ανάγλυφου επιλεγμένων καταφυγίων ανάπαυσης και αναπαραγωγής του είδους Monachus monachus»: Αν και το συγκεκριμένο μέτρο ορθά κρίνεται ως υψηλής προτεραιότητας, λόγω του υψηλού του προϋπολογισμού (1.000.000 ευρώ), θα πρέπει να επανεξεταστεί η σκοπιμότητα συμπερίληψης του σκέλους της τρισδιάστατης απεικόνισης του εσωτερικού επιλεγμένων καταφυγιών με κριτήριο το όφελος σε σχέση με το κόστος ή/και να περιοριστεί μόνο σε επιλεγμένα/δειγματοληπτικά καταφύγια αναπαραγωγής του είδους.
– Μέτρο 40 MMIONIOMW0204 «Παρακολούθηση υποπληθυσμών μεσογειακής φώκιας σε κρίσιμα χερσαία ενδιαιτήματα μέσω υπέρυθρων καμερών και φωτοταυτοποίηση ατόμων φώκιας»: Ορθά το συγκεκριμένο μέτρο κρίνεται ως υψηλής προτεραιότητας. Παρόλα αυτά ο εκτιμώμενος προϋπολογισμός του, αν εφαρμοστεί όπως προτείνεται ανά έτος και σε κάθε υποπεριοχή/ υποζώνη, μπορεί να ξεπεράσει σε ύψος τα 8.000.000 ευρώ. Στην περίπτωση που το ύψος του προϋπολογισμού αυτού δεν είναι εφικτό να καλυφθεί από τους διαθέσιμους πόρους, θα πρέπει να εξεταστεί ο περιορισμός της εφαρμογής του μέτρου αποκλειστικά σε καταφύγια αναπαραγωγής του είδους. Παράλληλα, θα πρέπει να εξεταστεί η σύμπτυξη του συγκεκριμένου μέτρου με το προτεινόμενο πρόγραμμα 5.5.1.3 Παρακολούθηση της Μεσογειακής φώκιας Monachus monachus (σελ. 1407), ώστε να επιτευχθεί κάποια οικονομία κλίμακας.
– Μέτρο MMIONIOMW9902 «Aποζημιώσεις των παράκτιων αλιέων για τις ζημιές από προστατευόμενα είδη»: Το συγκριμένο μέτρο θα πρέπει να αξιολογηθεί ως υψηλής και όχι μέτριας προτεραιότητας, αφού επηρεάζει σημαντικά ένα μεγάλο αριθμό προστατευόμενων ειδών. Όμως το μέτρο αυτό έχει προταθεί χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ότι έχει ήδη θεσμοθετηθεί και εφαρμοστεί από το 2024 σε εθνικό επίπεδο από το ΥΠΑΑΤ πρόγραμμα αποζημίωσης των παράκτιων αλιέων για τις ζημιές που υφίστανται από προστατευόμενα θαλάσσια είδη (Υ.Α. 2004/2024, ΦΕΚ B’ 6312/15.11.2024). Με αυτό το δεδομένο, η σκοπιμότητα και αναγκαιότητα του συγκεκριμένου μέτρου θα πρέπει να επανεξεταστούν, συμπεριλαμβανομένης της συνάφειας με το πρόγραμμα αποζημίωσης του ΥΠΑΑΤ ως άνω.

Γ.3 Ποσειδωνία
Γ.3.1. Γενικά για την προστασία της ποσειδωνίας
– Παρότι στο κεφάλαιο 4 της ΕΠΜ (σελ. 1112) αναγνωρίζεται η ανάγκη ακριβούς χαρτογράφησης των περιοχών με λιβάδια Ποσειδωνίας, δεν υπάρχει σχετική πρόβλεψη στα μέτρα διαχείρισης του Κεφαλαίου 5 ειδικά για τον τύπο οικοτόπου 1120*. Η ακριβής χαρτογράφηση σε όλη την έκταση του Πάρκου αποτελεί προϋπόθεση για την ορθή εφαρμογή ρυθμίσεων που σχετίζονται με τη ζώνωση, τον καθορισμό και την εξειδίκευση των χρήσεων για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων απειλών/πιέσεων όπως η αγκυροβολία και η λειτουργία υδατοκαλλιεργειών. Παράλληλα, οφείλει να διασφαλιστεί πως σε αυτή θα εντάσσονται/περιλαμβάνονται και τα υπολειμματικά ριζώματα Ποσειδωνίας (dead matte), τα οποία είναι εξίσου σημαντικό να αποτυπωθούν και χαρτογραφηθούν, εξαιτίας του ρόλου που διαδραματίζουν στη δέσμευση άνθρακα) και να προστατευθούν ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμισή τους.
– Παρατηρείται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η ζώνωση (χαρακτηρισμός ΖΠΦ, ΖΔΟΕ και ΖΒΔΦΠ) που προτείνεται στις θαλάσσιες περιοχές των ΕΖΔ με λιβάδια Ποσειδωνίας δεν ακολουθεί την κατανομή του εν λόγω οικοτόπου με βάση την πιο πρόσφατη χαρτογράφηση (Panayotidis P. et al. 2022, https://www.seanoe.org/data/00765/87740/).
Γ.3.2. Σχόλια για Ποσειδωνία σε σχέση με την αγκυροβολία:
– Στην ΕΠΜ προτείνεται η απαγόρευση της ανεξέλεγκτης αγκυροβολίας, ενώ επιτρέπεται η αγκυροβολία μόνο κατόπιν εγκατάστασης ναυδέτων φιλικών προς την Ποσειδωνία στις περιοχές με λιβάδια Ποσειδωνίας εντός όλων των ζωνών προστασίας. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό μέτρο για την αντιμετώπιση μίας από τις κυριότερες πιέσεις του εν λόγω οικοτόπου.
– Η χρήση (54) Πλωτές υποδομές και εγκαταστάσεις θαλάσσιας αναψυχής, η οποία αναγνωρίζεται ως επιτρεπόμενη σε ΖΠΦ και ΖΔΟΕ όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας, θα πρέπει να εξειδικευθεί ώστε να απαγορεύονται οι πλωτές εξέδρες πάνω από τα λιβάδια σκιάζοντάς τα και εμποδίζοντας τη διαδικασία φωτοσύνθεσης των φυτών.
Γ.3.3. Σχόλια για Ποσειδωνία σε σχέση με υδατοκαλλιέργειες
– Σελ. 1115 αναφέρεται πως οι υδατοκαλλιέργειες προκαλούν υποβάθμιση σε βενθικές κοινότητες σε ακτίνα έως 200μ παραπέμποντας σε μελέτες του 2008 και 2011 και παράλληλα προτείνεται ως ασφαλής η απόσταση των 400μ από υδατοκαλλιέργειες. Αυτή η απόσταση σε καμία περίπτωση δεν επαρκεί για την αποφυγή των αρνητικών επιπτώσεων στα λιβάδια Ποσειδωνίας. Πολύ πιο πρόσφατες μελέτες αποδεικνύουν πως οι επιπτώσεις είναι εμφανείς σε απόσταση ακόμη και 900μ. και η αποκατάσταση απαιτεί χρονικό διάστημα άνω της δεκαετίας – https://www.fao.org/4/a0466e/A0466E07.htm, https://thefishsite.com/articles/oxford-study-finds-lasting-impacts-of-aquaculture-on-greek-seagrass Kalantzi, I., et al. (2024).
– Στην υπό διαβούλευση ΕΠΜ (σελ. 438, 440) η υδατοκαλλιέργεια ως απειλή (PG19) αναφέρεται ως Μέτριας έντασης, παρότι αναγνωρίζεται πως προκαλεί υποβάθμιση οικοτόπων και ειδικά των λιβαδιών Ποσειδωνίας. Παράλληλα στο κεφ.2 της ΕΠΜ (σελ.558) γίνεται επίσης αναφορά στην υποβάθμιση που προκαλείται στα λιβάδια Ποσειδωνίας. Εντούτοις, η χρήση 24.4 Υδατοκαλλιέργειες επιτρέπεται σε διάφορες ΖΠΦ και ΖΔΟΕ όπου απαντώνται λιβάδια Ποσειδωνίας σύμφωνα με την πιο πρόσφατη χαρτογράφηση των Panagiotidis et al. 2022.
– Παρότι υπάρχει πρόβλεψη για διαχειριστικά μέτρα σε σχέση με την αλληλεπίδραση των υδατοκαλλιεργειών με θαλάσσια πανίδα (ΜG0701, MG0702), δεν ισχύει το ίδιο για την Ποσειδωνία, όπου παρατηρείται απουσία προβλέψεων για τη διαχείριση των επιπτώσεων από υδατοκαλλιέργειες, αν και στο κεφάλαιο 4 αναφέρονται σχετικοί στόχοι διαχείρισης (Γ1.1, Β.9.1, Β.9.2) όπου γίνεται αναφορά και σε τύπους οικοτόπων (σελ. 1162).
– Στο μέτρο MG0702 θα έπρεπε να εντάσσεται και ο τύπος οικοτόπου 1120* με σύνδεση με τον στόχο διαχείρισης Β.9.1 πέραν του B.9.2
Γ.3.4. Διαχειριστικά μέτρα για την Ποσειδωνία: Για την προστασία του οικότοπου 1120* προτείνουμε την προσθήκη στην ΕΠΜ των εξής επιπλέον διαχειριστικών μέτρων προς συμπερίληψή τους στο σχέδιο διαχείρισης:
– Δράσεις διατήρησης των θημώνων Ποσειδωνίας που βρίσκονται σε αμμώδεις παραλίες και ακτές: (α) Μέτρα κανονιστικού χαρακτήρα για τη μη απομάκρυνση θημώνων Ποσειδωνίας από αμμώδεις παραλίες (Εποχιακή απομάκρυνση θημώνων κατά την τουριστική περίοδο και επανατοποθέτηση τους στο πέρας αυτής & Δράσεις ενημέρωσης του κοινού και των τοπικών αρχών για τη σημασία των θημώνων για την προστασία των παραλιών και της ακτογραμμής από την διάβρωση, για τη σημασία των θημώνων για την διατήρηση του αμμώδους μέρους της παραλίας, της αλοφυτικής βλάστησης και της εδαφοπανίδας)
– Αξιολόγηση και αποτίμηση των αποθεμάτων άνθρακα (μπλε άνθρακας) με τη λήψη δεδομένων πεδίου λαμβάνοντας υπόψη την ύπαρξη υπολειμματικών ριζωμάτων Ποσειδωνίας (dead matte – τα οποία λόγω της συμβολής τους ως καταβόθρες μπλε άνθρακα είναι εξίσου σημαντικό να αποτυπωθούν και να προστατευθούν, ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμισή τους), και του ρυθμού απώλειάς του εξαιτίας της αγκυροβολίας και άλλων ανθρωπογενών απειλών.

Γ.4 Αλιεία
Γ.4.1 Οριζόντια απαγόρευση μηχανότρατας
Στην ΕΠΜ προτείνεται η απαγόρευση της τράτας βυθού με πόρτες στο σύνολο της έκτασης του προτεινόμενου πάρκου (σελ. 120). Το μέτρο αυτό ανταποκρίνεται στις κατευθύνσεις που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τη σταδιακή κατάργηση της αλιείας με κινητά εργαλεία βυθού σε όλες τις ΘΠΠ έως το 2030 [βλ. Σχέδιο δράσης της ΕΕ: Προστασία και αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων για βιώσιμη και ανθεκτική αλιεία – Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής COM(2023) 102 final]. Αυτήν τη στρατηγική κατεύθυνση έχει επίσης υιοθετήσει η Ελλάδα, έχοντας ενσωματώσει στις δεσμεύσεις της χώρας στο πλαίσιο της 9ης Διάσκεψης για τους Ωκεανούς (Απρίλιος 2024) την απαγόρευση της τράτας βυθού σε εθνικά θαλάσσια πάρκα έως το 2026 και σε όλες τις ΘΠΠ έως το 2030.
Το μέτρο αυτό κινείται στη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο υπάρχουν ελλείψεις και χρειάζονται αποσαφηνίσεις:
– Δεν έχει ληφθεί υπόψη η πιθανή μετατόπιση της αλιευτικής δραστηριότητας σε αλιευτικά πεδία εκτός πάρκου καθώς, ενώ μειώνονται τα αλιευτικά πεδία λόγω του μέτρου, δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη περιορισμού για τον αλιευτικό στόλο. Αυτό είναι πλέον πιθανό να έχει αρνητικό αντίκτυπο στο ευρύτερο οικοσύστημα του Ιονίου.
– Δεν γίνεται αναφορά στη μελέτη σχετικά με το αν έχουν χρησιμοποιηθεί δεδομένα VMS (Vessel Monitoring System) από το ΥΝΑΝΠ (που έχουν υποχρεωτικά όλα τα σκάφη μέσης αλιείας), ώστε να υπάρχει τεκμηρίωση ότι το συγκεκριμένο μέτρο είναι σημαντικό, καθώς στις περιοχές των πάρκων, σύμφωνα με τα στοιχεία που προκύπτουν από το AIS (Automatic Identification System) το ποσοστό των ημερών αλιείας μηχανότρατας στο Πάρκο του Ιονίου είναι περίπου 40%.
Γ.4.2 Απαγόρευση αλιείας στην παράκτια ζώνη
Η οριζόντια απαγόρευση για το διάστημα 15 Απρίλιου – 31 Μαΐου «απαγόρευση επαγγελματικής και ερασιτεχνικής αλιείας με οποιοδήποτε εργαλείο σε ακτίνα 0,5 ν.μ. από τις ακτές σε όλα τα νησιά και τις νησίδες του Πάρκου, για την ανάκαμψη των ιχθυαποθεμάτων και για τον περιορισμό της τυχαίας παγίδευσης θαλασσοπουλιών σε αλιευτικά εργαλεία» είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο υπάρχουν ελλείψεις και χρειάζονται αποσαφηνίσεις:
– Με την πρόταση αυτή δεν γίνεται ειδική μνεία ποια είδη προστατεύονται (βενθικά, πελαγικά κτλ; όλα; εμπορικά – μη εμπορικά;). Αυτό σχετίζεται με τον βέλτιστο εποχικό προσδιορισμό της απαγόρευσης, έτσι ώστε να προστατεύεται η αναπαραγωγική περίοδος ειδών που δέχονται την υψηλότερη αλιευτική πίεση. Συναφές είναι και το ζήτημα των αλλαγών στις αναπαραγωγικές περιόδους των ειδών εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής – χωρίς να ληφθεί υπόψη με συγκεκριμένο τρόπο η μείζονα αυτή επίπτωση στη διατήρηση των ιχθοαποθεμάτων, υφίσταται κίνδυνος ο εποχικός προσδιορισμός της απαγόρευσης να είναι εν μέρει άστοχος.
– Είναι σκόπιμο να υπάρξει επιστημονική τεκμηρίωση για τον προσδιορισμό και εξειδίκευση του μέτρου. Χωρίς αυτήν την τεκμηρίωση, δεν αιτιολογείται γιατί επιλέγονται η συγκεκριμένη χρονική περίοδος και απόσταση από την ακτή.
– Δεν γίνεται ειδική αναφορά στον αλιευτικό τουρισμό, μιας και η αναφερθείσα περίοδος απαγόρευσης είναι η αρχή της τουριστικής περιόδου και πολλές από τις περιοχές είναι άκρως τουριστικές. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς αρκετοί αλιείς στις περιοχές του θαλάσσιου πάρκου ασχολούνται με τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.
– Δεν υπάρχει αναφορά για αντισταθμιστικά μέτρα, μιας και στις περιοχές υπάρχουν και σκάφη μικρού μεγέθους που πιθανόν λόγω καιρικών συνθηκών να δυσκολεύονται να απομακρυνθούν περισσότερο από 0,5 nm (~800m) από την ακτή.
Γ.4.3. Αποζημιώσεις
Η αναφορά που γίνεται στην ΕΠΜ για αποζημίωση λόγω αλληλεπίδρασης μεταξύ θαλάσσιων θηλαστικών και αλιείας έχει οριζόντιο χαρακτήρα. Όμως όπως είδαμε από τις πρόσφατες αποζημιώσεις που δόθηκαν, το μέτρο αυτό θεωρήθηκε από την κοινότητα των αλιέων ότι δεν ήταν κατάλληλα στοχευμένο. Επομένως οι αναφορές της μελέτης στο εν λόγω μέτρο θα έπρεπε να συνοδεύονται από τον προσδιορισμό συγκεκριμένων κριτηρίων επιλογής των αποδεκτών ή και άλλες εργαλειακές λύσεις, π.χ. τοποθέτηση VMS σε όλα τα σκάφη, έτσι ώστε του μέτρου να επωφελούνται οι ενεργοί αλιείς.

Γ.5. Ειδικά σχόλια για τη θαλάσσια χελώνα και το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου
Είναι ιδιαίτερα θετικό το γεγονός ότι η ΕΠΜ υιοθετεί στην πλειοψηφία τα κανονιστικά μέτρα για την προστασία της Caretta caretta που υφίστανται και έχουν δοκιμαστεί σε δύο εμβληματικές περιοχές εντός του Πάρκου (Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Κυπαρισσιακός Κόλπος), ενώ συγχρόνως εξειδικεύει σε ορισμένες περιπτώσεις και προτείνει πρόσθετα μέτρα για το σύνολο της ευρύτερης περιοχής.
Είναι επίσης θεμιτό ότι για το χερσαίο τμήμα η μελέτη του Πάρκου υιοθετεί τις αντίστοιχες προτάσεις της πρόσφατης ΕΠΜ του Ιονίου που είχε εκπονηθεί στο πλαίσιο του έργου ΕΠΜ-ΠΔ-ΣΔ, της οποίας εκκρεμεί η οριστικοποίηση και έγκρισή της. Πρέπει όμως να επισημάνουμε ότι, πρώτον, αυτός ο κατακερματισμός του μελετητικού αντικειμένου σε δυο διακριτές μελέτες, που κατά τη θέσπιση των μέτρων αναμένεται το περιεχόμενο της ΕΠΜ 5α να ενσωματωθεί σε αυτό της ΕΠΜ του Πάρκου δυσκολεύει την ενιαία και ομοιογενή θεώρηση της περιοχής και των μέτρων που προτείνονται (βλ. και σχόλιο παραπάνω).
Ακόμα πιο προβληματικό είναι το γεγονός ότι ορισμένες από τις χερσαίες παράκτιες ζώνες της ΕΠΜ 5α (αμμώδη ενδιαιτήματα της Caretta caretta) εμπίπτουν στο αντικείμενο της νέας ΕΠΜ του Πάρκου και, παρόλο που δεν υπάρχουν πολλές αλλαγές ως τα μέτρα, έχει μεταβληθεί η οριοθέτηση και η έκτασή τους. Για παράδειγμα το πολύγωνο της ΖΠΦ-36ΝΑ (Καλαμάκι) είναι σαφώς στενότερο (κατά 150-200 μ.) από το αντίστοιχο της ισχύουσας κατά το οικείο π.δ. ζώνης Π3, ή της αντίστοιχης ΖΠΦ-16 στην ΕΠΜ 5α. Πώς άραγε θα μεταβληθεί η ΖΠΦ-16 ως σκοπιμότητα και περιεχόμενο, τη στιγμή που φαίνεται ότι διασπάται σε δυο επιμέρους ζώνες, με τη νέα να αφορά στον πυρήνα του ενδιαιτήματος (αμμώδης παραλία) και το υπολειπόμενο τμήμα να λειτουργεί ως buffer αλλά με τις ίδιες πάνω-κάτω ρυθμίσεις; Αντίστοιχοι προβληματισμοί ανακύπτουν και για τις λοιπές ζώνες του ίδιου τύπου (αλλά και για τις αντίστοιχες ζώνες στο θεσπισμένη περιοχή προστασίας του Κυπαρισσιακού, για την οποία η διαβούλευση δεν έχει καν διενεργηθεί).
Τρίτο προβληματικό ζήτημα, που αφορά τόσο το περιεχόμενο όσο και τη διαδικασία οριστικοποίησης των μελετών, είναι η ασάφεια και η αδικαιολόγητη καθυστέρηση που διέπει την ολοκλήρωση της ΕΠΜ 5α: Παρότι η διαβούλευσή της έλαβε χώρα την περίοδο Ιανουάριος-Απρίλιος 2023, εκκρεμεί η έγκρισή της ενώ επίσης δεν έχει δημοσιοποιηθεί το εάν και πώς έχουν ληφθεί υπόψη τα σχόλια που κατατέθηκαν στη διαβούλευση. Σε αυτό το πλαίσιο, και σε ό,τι αφορά τα «προς ενσωμάτωση» χερσαία τμήματα της ΕΠΜ 5α στη νέα ΕΠΜ του Πάρκου, είναι ασαφές αν αντιμετωπίστηκαν ελλείψεις που είχαν παρατηρηθεί στη μελέτη, όπως ενδεικτικά ο κατακερματισμός ή η στενότερη οριοθέτηση ζωνών, η μη συμπερίληψη της χρήσης για έργα προστασίας από διάβρωση η οποία απαιτείται για αποτελεσματικότερη προστασία κρίσιμων παράκτιων ενδιαιτημάτων, η ασάφεια στην πρόβλεψη υποδομών πυρόσβεσης που επίσης αποτελούν κρίσιμο μέσο διαχειριστικό μέτρο κ.ά.. Ως προς αυτά και ποικίλα άλλα ζητήματα, παραπέμπουμε στα αναλυτικά σχόλια και τις βελτιωτικές προτάσεις που είχαμε καταθέσει στην προ 2,5 ετών διαβούλευση, οι οποίες στο μεγαλύτερο μέρος τους διατηρούν την αξία τους (βλ. https://www.wwf.gr/shmeio_gnosis/politiki/?uNewsID=10251441).
Από την άλλη μεριά, είναι ιδιαίτερα θετική η πρόταση της νέας ΕΠΜ για προσδιορισμό σε πολλές θαλάσσιες ζώνες της φέρουσας ικανότητας, ενέργεια που αναμένεται να ενσωματωθεί στο οικείο σχέδιο διαχείρισης.
Τέλος, χρειάζεται να επισημάνουμε ότι, τόσο κατά την τελική διαμόρφωση των κανονιστικών και διαχειριστικών μέτρων όσο και στη μεταγενέστερη εφαρμογή τους, είναι σημαντικό να αντιμετωπιστούν με επάρκεια όλα τα σημαντικά ζητήματα εφαρμογής που έχουν διαπιστωθεί, ιδίως στις περιπτώσεις της Ζακύνθου και του Κυπαρισσιακού κόλπου, και αφορούν σε διενέργεια ελέγχων, επιβολή κυρώσεων, αποτελεσματική συνεργασία των εμπλεκόμενων υπηρεσιών κ.λπ. Ειδικότερα, εκκρεμούν οι σημαντικές υποθέσεις κατάφορων περιβαλλοντικών παραβάσεων με χωματουργικές παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε πλαγιά ανάμεσα στις σημαντικές παραλίες ωοτοκίας θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta Δάφνης και Γέρακα αλλά και εσχάτως οικοδομικών εργασιών στο Μαραθωνήσι (βλ. ενδεικτικά https://rb.gy/3nzqwa και https://www.wwf.gr/?18051416/———–). Συγχρόνως υφίσταται σωρεία λοιπών ζητημάτων, τα οποία έχουν αναδειχθεί από περιβαλλοντικές οργανώσεις και έχουν χαρακτηριστικά αποτυπωθεί στους ανοικτούς φακέλους της Σύμβασης της Βέρνης (βλ. για την Ζάκυνθο https://www.coe.int/en/web/bern-convention/-/1986-08-greece-recommendation-no-9-1987-on-the-protection-of-caretta-caretta-in-laganas-bay-zakynthos και για τον Κυπαρισσιακό κόλπο https://www.coe.int/en/web/bern-convention/-/2010-5-greece-threats-to-marine-turtles-in-thines-kiparissias). Οι υποθέσεις αυτές θα πρέπει να αποτελέσουν πολύτιμα «μαθήματα» σχετικά με τις πολυδιάστατες προϋποθέσεις καθορισμού και εφαρμογής του ειδικού προστατευτικού καθεστώτος.

Δ. Ειδικά σχόλια για λοιπά ζητήματα
Δ.1 Σχετικά με την έκταση του Πάρκου και τη σχέση της ΕΠΜ με άλλες μελέτες και περιοχές
Το προτεινόμενο Πάρκο καλύπτει ένα σημαντικό τμήμα του Ιονίου Πελάγους, από τη Λευκάδα στα βόρεια έως τα Αντικύθηρα στα νότια και αφορά σε 24 περιοχές του δικτύου Natura 2000, συμπεριλαμβάνοντας σημαντικό τμήμα της Ελληνικής Τάφρου, καθώς και δυο περιοχές με υφιστάμενο καθεστώς προστασίας που έχει θεσπιστεί με π.δ. (Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Περιοχή Προστασίας της Φύσης Κυπαρισσιακού Κόλπου). Την περιοχή του Πάρκου αφορούν επίσης οι ΕΠΜ 5α, 5β, 7α, 10α και 10β, οι οποίες έχουν εκπονηθεί στο πλαίσιο του έργου ΕΠΜ-ΠΔ-ΣΔ. Από τις πέντε αυτές μελέτες, οι τέσσερις έχουν τεθεί σε δημόσια διαβούλευση (εκκρεμεί η διαβούλευση της 5β), ενώ έχουν εγκριθεί μόνο οι δύο (7α, 10α). Οι δε θεσμοθετημένες περιοχές σε Ζάκυνθο και Κυπαρισσιακό κόλπο περιλαμβάνονται στις ΕΠΜ 5α και 5β αντίστοιχα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το προτεινόμενο Πάρκο εκτείνεται κυρίως στον θαλάσσιο χώρο και επιπρόσθετα περιλαμβάνει ένα μικρό, αναλογικά, ποσοστό χερσαίων εκτάσεων, το οποίο αφορά σε επιλεγμένες νησίδες και παράκτιες ή βραχώδεις εκτάσεις: Τα Στροφάδια ως τη σημαντικότερη αποικία του Αρτέμη, σημαντικές αποικίες άλλων θαλασσοπουλιών στα νότια των Κυθήρων, αμμώδεις παραλίες ως κρίσιμα ενδιαιτήματα φωλεοποίησης της Caretta caretta και σημαντικές βραχώδεις περιοχές αναπαραγωγής ειδών ορνιθοπανίδας. Έτσι, τα χερσαία τμήματα των περιοχών του δικτύου Natura στο Ιόνιο καθώς και των δύο προστατευόμενων κατά το εθνικό δίκαιο περιοχών (Ζάκυνθος, Κυπαρισσιακός), με εξαίρεση ορισμένες νησίδες και παράκτιες ή βραχώδεις εκτάσεις, δεν περιλαμβάνονται στο αντικείμενο της ΕΠΜ του Πάρκου, αλλά σε αυτό των λοιπών κατά περίπτωση μελετών του έργου ΕΠΜ ως άνω. Όμως από την άποψη της διαμόρφωσης μέτρων, το σύνολο αυτών των χερσαίων τμημάτων που ανήκουν σε οκτώ περιοχές Natura, θα περιληφθεί τελικά στο Πάρκο του Ιονίου: Η ίδια η ΕΠΜ επισημαίνει ότι το «το τελικό όριο του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, το οποίο θα θεσμοθετηθεί με την έκδοση σχετικού Προεδρικού Διατάγματος, προβλέπεται να ενσωματώσει για διαχειριστικούς λόγους και πρόσθετα χερσαία τμήματα περιοχών του Δικτύου Natura 2000 που εφάπτονται στο θαλάσσιο πάρκο» (σελ. 40).
Αυτός ο καταμερισμός του πραγματικού αντικειμένου μελέτης του νέου Πάρκου ανάμεσα στην υπό σχολιασμό ΕΠΜ και τις λοιπές μελέτες του έργου ΕΠΜ-ΠΔ-ΣΔ είναι κατανοητός, στο βαθμό που η εκπόνηση των άλλων μελετών είναι σχετικά πρόσφατη και δεν χρειάζεται να επαναληφθεί το αντικείμενό τους, ενώ επιπρόσθετα η ΕΠΜ του Πάρκου έχει προβεί σε επικαιροποίηση δεδομένων αλλά και έχει υιοθετήσει μια πιο ολιστική και οικοσυστημική θεώρηση σε ευρύτερη χωρική κλίμακα, μεταχειριζόμενη για πρώτη φορά ζητήματα οικολογικής συνδεσιμότητας και διαχείρισης σε κλίμακα τοπίου. Ωστόσο, για προφανείς λόγους ολοκληρωμένης προσέγγισης και συνεκτικότητας στη διαμόρφωση των προτεινόμενων μέτρων, απαιτείται συντονισμός μεταξύ των μελετών, εναρμόνιση των μέτρων ιδίου χαρακτήρα ή αντικειμένου, αλλά και πλήρης συμπερίληψη των δράσεων διαχειριστικού χαρακτήρα στο ενιαίο προτεινόμενο σχέδιο διαχείρισης του Πάρκου, συμπεριλαμβανομένου του προϋπολογισμού τους.
Ένα δεύτερο ζήτημα που προκύπτει είναι αυτό της οριοθέτησης του Πάρκου. Παρότι είναι σχετικά προφανής, και σε κάποιο βαθμό εξηγείται στην ΕΠΜ, η προσέγγιση που έχει ακολουθηθεί, ορισμένα επιμέρους ζητήματα παραμένουν σχετικά ασαφή, αντιφατικά ή και ιδιαιτέρως προβληματικά, όπως:
– Ο λόγος που εξαιρείται τόσο κραυγαλέα περιοχή του οικοπέδου «Μπλοκ 10» για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων, «θεσπίζοντας» μια εκτενή ζώνη για την άσκηση μιας παντελώς ασύμβατης με σκοπούς προστασίας δραστηριότητας. Όπως επισημάναμε και στα σχόλιά μας παραπάνω, με την επιλογή αυτή διαρρηγνύεται η συνεκτικότητα του πάρκου και καταστρατηγείται η σκοπιμότητα και η αποτελεσματικότητα της πλειοψηφίας των χωρικών μέτρων, καθώς οι αρνητικές επιπτώσεις και το συναφές περιβαλλοντικό ρίσκο δεν περιορίζεται στην εν λόγω περιοχή-«τρύπα» του Πάρκου. Επίσης τα προτεινόμενα μέτρα και η οριοθέτηση περιφερειακής ζώνης σε μέρος της έκτασης του οικοπέδου σαφώς και δεν μπορούν να αντισταθμίσουν την επικείμενη περιβαλλοντική ζημιά.
– Συγχρόνως αποσιωπάται πλήρως το όμορο οικόπεδο «Κατάκολο» από τις προτάσεις μέτρων (και παρά τις αναφορές στο αναλυτικό σκέλος της ΕΠΜ). Οι δε σχετικές προτάσεις ρυθμίσεων για τις οικείες ζώνες προστασίας (βλ. σχόλια παραπάνω), σύμφωνα με τις οποίες η χρήση των εξορυκτικών δραστηριοτήτων απαγορεύεται, προκαλούν περαιτέρω σύγχυση.
– Η μη συμπερίληψη στο Πάρκο μιας εκτενούς θαλάσσιας περιοχής στο βορειοδυτικό άκρο της Πελοποννήσου (παράκτιο μέτωπο Αχαΐας-Ηλείας), στο οποίο γειτνιάζει με το παράκτιο Εθνικό Πάρκο Στροφυλιάς-Κοτυχίου (και τρεις περιοχές Natura) και την χερσαία ΕΖΔ του Δέλτα Πηνειού.

Δ.2 Χρήσεις γης, παρεκκλίσεις, και επίτευξη αυστηρής προστασίας
Με βάση την ευρεία χωρική έκταση του Πάρκου (17.968 τ.χλμ.), και λαμβάνοντας υπόψη το συγγενές εγχείρημα για ίδρυση αντίστοιχου Θαλάσσιου Πάρκου στο Αιγαίο, γίνεται σαφές ότι η χώρα μας κάνει ένα σημαντικό βήμα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το Παγκόσμιο Πλαίσιο Κούνμινγκ-Μόντρεαλ για τη Βιοποικιλότητα και την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα έως το 2030, ειδικά σε ό,τι αφορά τον λεγόμενο στόχο 30×30 (ο οποίος έχει επίσης ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο με τον ν. 5037/2023). Μάλιστα η χώρα μας υπερκαλύπτει το στόχο αυτό με τα δύο νέα πάρκα, καθώς αθροιστικά και από κοινού με τις λοιπές θαλάσσιες π.π. θα καλύπτουν ποσοστό άνω του 35% των χωρικών υδάτων (βλ. ανακοίνωση αρμόδιου υπουργού ΠΕΝ Στ. Παπασταύρου κατά την έναρξη της παρούσας διαβούλευσης, https://ypen.gov.gr/se-dimosia-diavoulefsi-ta-dyo-nea-ethnika-thalassia-parka-se-noties-kyklades-kai-ionio/).
Ωστόσο υπολείπεται σε σημαντικό βαθμό η επίτευξη του συγγενούς στόχου του 10% χερσαίων και θαλάσσιων περιοχών υπό καθεστώς αυστηρής προστασίας. Πιο αναλυτικά, στην ΕΠΜ επιχειρείται να επιτευχθεί ένα σχετικά υψηλό καθεστώς προστασίας μέσα από τον προσδιορισμό των κατηγοριών ζωνών προστασίας, με την εξής ποσοστιαία κατανομή: ΖΑΠΦ 0,02%, ΖΠΦ 49,31%, ΖΔΟΕ 49,71% και ΖΒΔΦΠ 0,95%. Παρατηρούμε ότι, κατ’ αρχάς, το ποσοστό των ζωνών απόλυτης προστασίας (ΖΑΠΦ) είναι ιδιαίτερα περιορισμένο, ωστόσο το ποσοστό των ΖΠΦ είναι υψηλό, όπως αντίστοιχα και το ποσοστό των ΖΔΟΕ. Με βάση αυτήν την κατανομή και στο πλαίσιο του στόχου 10%, το σύνολο των ΖΑΠΦ και ΖΠΦ θα μπορούσε δυνητικά να εξυπηρετήσει την επίτευξη του στόχου, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, όπως αυτές προσδιορίζονται στο έγγραφο εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Κριτήρια και οδηγίες για τον χαρακτηρισμό προστατευόμενων περιοχών» (Commission Staff Working Document, Criteria and guidance for protected areas designations, Brussels, 28.1.2022, SWD(2022) 23 final), όπως θέσπιση-δεσμευτικότητα και διασφάλιση εφαρμοσιμότητας για το προστατευτικό καθεστώς, προσδιορισμός κατάλληλων περιφερειακών ζωνών, διασφάλιση ουσιαστικής λειτουργικότητας και κατάλληλης χωρικής κλίμακας, αποτροπή μετατόπισης ή εντατικοποίησης αποκλειόμενων δραστηριοτήτων σε άλλες οικολογικά σημαντικές περιοχές (μέσω και της θέσπισης θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού).
Επομένως το κρίσιμο ερώτημα για την ΕΠΜ είναι κατά πόσο ο προσδιορισμός χρήσεων και ειδικότερων εξειδικεύσεων, ιδιαίτερα για τις ΖΠΦ, ανταποκρίνεται στα παραπάνω κριτήρια, έτσι ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι για τις ΖΠΦ, συνολικά ή ορισμένες από αυτές, προσδιορίζεται καθεστώς αυστηρής προστασίας. Μεθοδολογικά, το κρίσιμο αυτό ερώτημα μπορεί να απαντηθεί με τον τρόπο που προτείνει η Έκθεση 10 περιβαλλοντικών οργανισμών για τον στόχο 10% (https://weseayou.gr/wp-content/uploads/2025/05/Policy-Brief-_strict-protection.pdf – Μάιος 2025) σχετικά με την επιλογή χρήσεων γης και τον έλεγχο συμβατότητας / προσδιορισμό όρων & προϋποθέσεων για το κατά πόσο οι χρήσεις είναι συμβατές με το καθεστώς αυστηρής προστασίας. Κατά δεύτερο, θα πρέπει να εξεταστεί η ανταπόκριση της ΕΠΜ στις λοιπές προϋποθέσεις που έχουν τεθεί με το ως άνω έγγραφο της Επιτροπής (π.χ. εφαρμοσιμότητα, περιφερειακές ζώνες, αποτροπή μετατόπισης πιέσεων κ.λπ.).
Δυστυχώς η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα είναι μερικώς θετική. Λαμβάνοντας υπόψη τις χρήσεις γης για τις ΖΠΦ έτσι όπως περιγράφονται στην ΕΠΜ, συμπεριλαμβανομένων ειδικότερων όρων και διαφοροποιήσεων, παρατηρούμε ενδεικτικά ότι:
– Αλιεία (χρήση 24.9): Σκοπίμως η ΕΠΜ προβαίνει σε διαφοροποιήσεις μέτρων ανά ΖΠΦ, τύπο αλιείας, αλίευμα αλλά και εποχικά, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως οι ανάγκες προστασίας συγκεκριμένων ειδών ή η ένταση της αλιευτικής πίεσης. Όμως προκύπτει ότι, με εξαίρεση ελάχιστες ζώνες, η αλιεία επιτρέπεται στην πλειοψηφία των ζωνών, χωρίς να τεκμηριώνεται επαρκώς το κατά πόσο οι προτεινόμενες διαφοροποιήσεις εξασφαλίζουν τον επιδιωκόμενο βαθμό προστασίας.
– Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών (χρήση 26.12.7): Αν και για αυτήν τη χρήση γίνονται αρκετές διαφοροποιήσεις ανά ζώνη, στην πλειοψηφία των ΖΠΦ επιτρέπεται η διέλευση παντός τύπου σκάφους, με ορισμένες μόνο εξαιρέσεις μικρών σε έκταση παράκτιων ζωνών, τον προσδιορισμό ορίου ταχύτητας διέλευσης κλπ – βλ. σχόλιά μας παραπάνω). Όμως η διέλευση πλοίων με υψηλή χωρητικότητα ή με επικίνδυνο φορτίο δεν είναι συμβατή με την αυστηρή προστασία. Επίσης δεν γίνεται σαφές στην ΕΠΜ ότι η χρήση αυτή προτείνεται κατά παρέκκλιση στις ΖΠΦ, καθώς στο σύστημα των χρήσεων γης η εν λόγω χρήση επιτρέπεται μόνο για σκοπούς προστασίας και διαχείρισης.
– Λιμενικές ζώνες επιβατικής, εμπορικής, αλιευτικής κλπ δραστηριότητας (χρήση 26.11): Η χρήση αυτή προβλέπεται και πάλι για την πλειοψηφία των ΖΠΦ και αφορά υφιστάμενες εγκαταστάσεις, αλλά και τον εκσυγχρονισμό τους και τη δημιουργία νέων. Επομένως επιτρέπεται γενικώς αυτή η πολλαπλώς παρεμβατική και με σημαντικές επιπτώσεις χρήση, ενώ θα μπορούσαν να είχε ακολουθηθεί μια πιο αναλυτική και στοχευμένη προσέγγιση, με περαιτέρω χωρικό προσδιορισμό ή με συγκεκριμένους όρους ανά τύπο εγκατάστασης, και με αυστηρότερους περιορισμούς σε ό,τι αφορά τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων. Επίσης δεν γίνεται σαφές στην ΕΠΜ ότι η χρήση αυτή προτείνεται κατά παρέκκλιση στις ΖΠΦ.
Από τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι, εάν οι ΖΠΦ αποτελούν την καθοριστική κατηγορία ζώνης που οι ρυθμίσεις της θα συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου της αυστηρής προστασίας, απαιτείται επανεξέταση των προτάσεων και προσδιορισμός περαιτέρω περιορισμών ή και επανοριοθέτηση ζωνών. Σε διαφορετική περίπτωση, το επιδιωκόμενο από την ΕΠΜ υψηλό ποσοστό των ΖΠΦ (49,31%) στη συνολική έκταση του πάρκου περισσότερο θα αντιστοιχεί σε εικονικά υψηλό βαθμό προστασίας και θα αποστερήσει τη σημαντική συμβολή που μπορεί να έχει το Πάρκο στην επίτευξη του εθνικού στόχου 10% της αυστηρής προστασίας.
Μία τέτοια επιδίωξη είναι άκρως σημαντική και απαραίτητη, και είναι πολύ θετικό το γεγονός ότι η ΕΠΜ έχει ήδη προσεγγίσει τον καθορισμό χρήσεων και όρων με υψηλό βαθμό χωρικών και εποχικών διαφοροποιήσεων ανάλογα με τους σκοπούς προστασίας και λαμβάνοντας υπόψη τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Ωστόσο πρέπει επίσης να τονίσουμε ότι το δύσκολο αυτό έργο της ζώνωσης, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της επίτευξης στρατηγικών στόχων όπως ο στόχος της αυστηρής προστασίας, και βέβαια λαμβάνοντας υπόψη το ελάχιστα επικουρικό σύστημα της τυπολογίας των χρήσεων γης, δεν μπορεί να αποτελεί καθήκον και ευθύνη μιας ομάδας επιστημόνων. Ευτυχώς μεν στη συγκεκριμένη περίπτωση το υπό κρίση αποτέλεσμα κινείται σε πολύ καλύτερο επίπεδο σε σύγκριση με άλλες μελέτες αυτού του είδους. Όμως είναι σαφές ότι απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση, αποσαφήνιση, και σαφείς τεχνικές κατευθύνσεις, τέτοιες που να εξασφαλίσουν την επίτευξη βέλτιστου τεχνικά αποτελέσματος, με ομοιόμορφο τρόπο για κάθε μελέτη. Γι’ αυτό και οι 10 περιβαλλοντικοί οργανισμοί, στην έκθεσή τους για την αυστηρή προστασία (βλ. παραπάνω), πρότειναν ανάμεσα σε άλλα τη διαμόρφωση κατευθυντήριου οδηγού με ευθύνη του ΥΠΕΝ και συμβολή του ΟΦΥΠΕΚΑ και της Επιτροπής ‘Φύση 2000’, ο οποίος θα μπορούσε να καθοδηγήσει σημαντικά την αποτελεσματική εφαρμογή των στόχων πολιτικής, επικουρώντας το γεμάτο προκλήσεις έργο τόσο των μελετητών όσο και της διοίκησης.
Συναφής και άκρως απαραίτητα είναι, βεβαίως, και η αλλαγή του νομικού πλαισίου που διέπει τον καθορισμό μέτρων μέσω του συστήματος ζωνών προστασίας και χρήσεων γης. Η υπό διαβούλευση ΕΠΜ, όπως και το σύνολο των ΕΠΜ που ανήκουν στο έργο των ΕΠΜ, προτείνουν χρήσεις γης κατά παρέκκλιση της αντιστοίχισης ζωνών και χρήσεων που ισχύει από το νόμο (βλ. π.δ. χρήσεων γης). Για την επίλυση αυτού του σημαντικού προβλήματος απαιτείται τροποποίηση του νομικού πλαισίου, με έμφαση σε προφανή ζητήματα ασυμφωνίας, μερικά από τα οποία έχει εντοπίσει και η παρούσα ΕΠΜ (π.χ. κατά το π.δ. δεν επιτρέπονται δραστηριότητες ήπιας θαλάσσιας αναψυχής σε ΖΠΦ και ΖΔΟΕ, ή η έρευνα επιτρέπεται στις ΖΒΔΦΠ μόνο σε περιοχές εντός σχεδίου). Όμως συνολικά για την ορθή και δόκιμη επιστημονικά διαμόρφωση αυτής της τυπολογίας απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση και επιστημονικός διάλογος – το WWF είχε προτείνει προ τριετίας τη σύσταση ομάδας εργασίας με αντικείμενο τη διαμόρφωση ενός ειδικού π.δ. για τις χρήσεις γης στις προστατευόμενες περιοχές (https://wwfeu.awsassets.panda.org/downloads/wwf_ltr_pm_protaseis_natura_august_22.pdf). Καθώς κατά τη μακρά περίοδο εφαρμογής της τυπολογίας χρήσεων γης (5 έτη) δεν έχει αναληφθεί καμία θετική πρωτοβουλία από την αρμόδια αρχή -αντιθέτως επιχειρήθηκε δύο φορές να τροποποιηθεί σε λάθος κατεύθυνση ο σχετικός νόμος- εξακολουθεί να παραμένει ένα σημαντικό πρόβλημα για τη διαμόρφωση του ειδικού καθεστώτος προστασίας στις π.π. Έτσι διαιωνίζεται ένα αδιέξοδο που για ακόμα μια φορά αναδεικνύεται περίτρανα με την υπό διαβούλευση ΕΠΜ. Πρακτικά, το αδιέξοδο αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να θεσμοθετηθούν τα κανονιστικά μέτρα που προτείνει η ΕΠΜ, παρά μόνο εάν πράγματι αλλάξει ο νόμος (προς ποια κατεύθυνση άραγε;), ή αν τροποποιηθούν σε σημαντικό βαθμό οι κατηγορίες των προτεινόμενων ζωνών (δηλαδή αν ουσιαστικά υποβιβαστεί η αυστηρότητα της προστασίας, προσθέτοντας στις ζώνες υψηλότερου βαθμού προστασίας χρήσεις οι οποίες δεν συνάδουν με αυτόν τον βαθμό). Αυτό το ζήτημα όχι μόνο αφορά το σύνολο των ΕΠΜ και την επικείμενη θέσπιση π.δ. προστασίας, αλλά μπορεί να οδηγήσει στη διαμόρφωση ακατάλληλων μέτρων (προφανώς σε μη συμμόρφωση με τις επιταγές του ενωσιακού δικαίου) και να πλήξει καίρια το κύρος και το ρόλο των μελετών (αφού δεν θα υπάρχει συνέπεια ανάμεσα στην επιστημονική τεκμηρίωση και τη θέσπιση των μέτρων). Γι’ αυτό είναι επιτακτική ανάγκη να υπάρξουν άμεσα οι κατάλληλες θεσμικές πρωτοβουλίες προκειμένου οι κίνδυνοι αυτοί να αντιμετωπιστούν επαρκώς και με αποτελεσματικότητα, με σκοπό τη κατάλληλη θωράκιση των προστατευόμενων περιοχών.

Δ.3 Ενίσχυση της δέουσας εκτίμησης
Η ΕΠΜ δεν περιλαμβάνει κάποιο συγκεκριμένο μέτρο, ούτε και κάνει κάποια αναφορά για την ενίσχυση της διαδικασίας δέουσας εκτίμησης η οποία, ως μία από τις βασικότερες πρόνοιες της οδηγίας για τους οικοτόπους (92/43/ΕΟΚ, άρ. 6 παρ.3), διασφαλίζει ότι κανένα σχέδιο ή έργο δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στα προστατευτέα αντικείμενα και δεν θίγει την ακεραιότητα των προστατευόμενων περιοχών. Ωστόσο η ενσωμάτωση και η εφαρμογή της διαδικασίας αυτής χαρακτηρίζεται από σημαντικά κενά που, με αφορμή τη σχετική πρόσφατη διερεύνηση της Επιτροπής [υπόθεση EU Pilot (EUP(2021)9806] αποτύπωσε μελέτη των Νόμος & Φύση και WWF Ελλάς το 2022, τεκμηριώνοντας μια ολοκληρωμένη πρόταση για ορθή ενσωμάτωση και εφαρμογή της δέουσας εκτίμησης στη χώρα μας (https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?uNewsID=6165966). Δυστυχώς έκτοτε δεν έχει αναληφθεί κάποια πρωτοβουλία εκ μέρους της αρμόδιας αρχής για την απαραίτητη αλλαγή του νομικού πλαισίου, με εξαίρεση την προ διετίας τροποποίηση διάταξης σχετικής με το διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της δέουσας εκτίμησης, προκειμένου να περιληφθούν σε αυτήν έργα και δραστηριότητες εντός προστατευόμενων περιοχών που δεν υπόκεινται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση (άρ. 27, παρ. 5, εδάφιο ιστ’ ν. 4685/2020, όπως τροποποιήθηκε με το άρ. 46 ν. 5069/2023). Με την ίδια διάταξη τίθεται η προϋπόθεση της ενημέρωσης του ΟΦΥΠΕΚΑ από τις αρμόδιες αδειοδοτούσες αρχές, καθώς και η προϋπόθεση του εγκεκριμένου σχεδίου διαχείρισης. Ωστόσο όπως είναι εμπειρικά γνωστό σχετικά με την αντίστοιχη πρόβλεψη του ν. 4014/2011 περί εντολής της αδειοδοτούσας αρχής για διενέργεια δέουσας εκτίμησης στην περίπτωση έργων ή δραστηριοτήτων που χωροθετούνται εκτός περιοχών του δικτύου Natura 2000, η πρόνοια αυτή ασκείται αποσπασματικά και σε άκρως περιορισμένο βαθμό από τις αδειοδοτούσες αρχές. Συγχρόνως και παρά τις προβλέψεις του νόμου, η έγκριση των σχεδίων διαχείρισης είναι αβέβαιο πότε θα ολοκληρωθεί. Κατά συνέπεια, οι δύο παραπάνω προϋποθέσεις δεν επαρκούν για να διασφαλίσουν την απαραίτητη και υποχρεωτική -σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο- διενέργεια δέουσας εκτίμησης. Γι’ αυτό και θα πρέπει η πρόβλεψη για διενέργεια δέουσας εκτίμησης να περιλαμβάνεται ως αυτοτελής πρόταση στα κανονιστικά μέτρα της ΕΠΜ (και αντίστοιχα να περιληφθεί ως διάταξη στο επικείμενο π.δ. του Πάρκου), με ρητή αναφορά σε απαίτηση σύμφωνης γνώμης του ΟΦΥΠΕΚΑ κατόπιν υποβολής μελέτης ειδικής οικολογικής αξιολόγησης για όλα τα έργα και δραστηριότητες που δεν υπόκεινται σε διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Δ.4 Ζητήματα φύλαξης και συμμετοχικότητας – πρόταση υιοθέτησης καλών πρακτικών από τη ΘΠΠ Γυάρου
Το WWF Ελλάς, αντλώντας χρήσιμα συμπεράσματα από το σχεδιασμό, τη δημιουργία και τη διαχείριση της Θαλάσσιας Προστατευόμενης Περιοχής της Γυάρου, επιθυμώντας να συμβάλει στο συνολικό εγχείρημα για τη δημιουργία ενός συνεκτικού δικτύου αποτελεσματικά διαχειριζόμενων ΘΠΠ στην Ελλάδα, συγκέντρωσε τα συμπεράσματα και τις καλές πρακτικές των δράσεών του, με σκοπό να υποστηρίξουν τη διαχείριση τόσο των υπαρχόντων ΘΠΠ, αλλά και ειδικότερα των δυο υπό διαμόρφωση Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων.
Σε αυτό το πλαίσιο έχει πρόσφατα καταρτίσει δύο διακριτούς οδηγούς που αφορούν τα συμπεράσματα και τις καλές πρακτικές που προκύπτουν από την εμπειρία και τη δεκαετή εμπλοκή του στην ευρύτερη περιοχή της Γυάρου (https://wwf-odigoi.gr/). Ο ένας οδηγός αφορά στις καλές πρακτικές της Επόπτευσης Φύλαξης και ο άλλος στις Συμμετοχικές Διαδικασίες της ΘΠΠ Γυάρου. Η δημιουργία των δύο ψηφιακών οδηγών καλών πρακτικών πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Δημιουργία Οδηγών Καλών Πρακτικών από την εμπειρία της ίδρυσης και διαχείρισης της ΘΠΠ Γυάρου», το οποίο εντάσσεται στο Πρόγραμμα «Ενσωμάτωση των βέλτιστων πρακτικών και των διδαγμάτων από τη ΘΠΠ Γυάρου στο Εθνικό Σύστημα Διαχείρισης Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών της Ελλάδας» που εκπονεί το WWF Ελλάς. Το πρόγραμμα επωφελείται από την υποστήριξη του Monk Seal Alliance.
Αντικείμενο του Οδηγού Καλών Πρακτικών Επόπτευσης & Φύλαξης (https://wwf-odigoi.gr/odigos-fulaxis/) είναι η καταγραφή των εμπειριών του WWF Ελλάς από την ανάπτυξη του προγράμματος επόπτευσης και φύλαξης της ΘΠΠ Γυάρου και παρουσιάζει τις καλές πρακτικές, αλλά και τις προκλήσεις , που προέκυψαν κατά την εγκατάσταση και λειτουργία ενός καινοτόμου συστήματος απομακρυσμένης επιτήρησης σε αυτήν.
Αντικείμενο του Οδηγού Καλών Πρακτικών Συμμετοχικών Διαδικασιών (https://wwf-odigoi.gr/symmetoxikes_diadikasies/) είναι η καταγραφή των εμπειριών του WWF Ελλάς από τη λειτουργία της Επιτροπής Συνδιαχείρισης και των επιμέρους συμμετοχικών διαδικασιών που χρησιμοποιήθηκαν στην περίπτωση της Γυάρου και παρουσιάζει τις καλές πρακτικές, αλλά και τις προκλήσεις, που προέκυψαν κατά την ανάπτυξη και την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης συμμετοχικής διαδικασίας για το σχεδιασμό και τη διαχείριση της ΘΠΠ Γυάρου.
Οι παραπάνω οδηγοί, τα συμπεράσματα και οι προτάσεις τους μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατά την τελική διαμόρφωση των Σχεδίων Διαχείρισης των δυο υπό διαμόρφωση Θαλάσσιων Πάρκων.

Δ.5 Από τις προτάσεις στην εφαρμογή: Κρίσιμα ζητήματα για την επίτευξη πραγματικής προστασίας
Εκτός από την βελτιστοποίηση της ίδιας της ΕΠΜ μετά από επεξεργασία των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης από την αρμόδια αρχή και τους εμπλεκόμενους φορείς και μελετητές, είναι κεφαλαιώδους σημασίας και ένας άλλος άξονας ενεργειών που απαιτούνται, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα πάρκα δεν θα μείνουν στα χαρτιά.
Η ΕΠΜ περιλαμβάνει μέτρα που αφορούν σε κρίσιμες πτυχές της διαχείρισης, οι οποίες έχουν ευρύτερο ή οριζόντιο χαρακτήρα. Μάλιστα ορισμένα από αυτά αποτελούν αρμοδιότητα αρχών ή φορέων πλην του ΥΠΕΝ ή του ΟΦΥΠΕΚΑ, ή απαιτούν τη συνεργασία διαφορετικών φορέων, ή αφορούν σε ενεργοποίηση εργαλείων και χρηματοδοτικών πηγών που εμπίπτουν σε άλλες πολιτικές, ή χρειάζεται να υλοποιηθούν σε κλίμακα ευρύτερη του Πάρκου. Σε αυτούς τους άξονες εμπίπτουν κατά περίπτωση ως προτεινόμενα από την ΕΠΜ μέτρα η φύλαξη (ειδικά εργαλεία, σχέδιο και εξοπλισμός φύλαξης) και η συναφής επιβολή κυρώσεων, η παρακολούθηση και η αντιμετώπιση της ρύπανσης, το εθνικό σύστημα παρακολούθησης κίνησης σκαφών, οι αποζημιώσεις των παράκτιων αλιέων για ζημιές από προστατευόμενα είδη κ.ά.
Πολλά από αυτά τα μέτρα που προτείνονται στην ΕΠΜ αποτελούν μεν αντικείμενό της αλλά δεν εμπίπτουν στο περιεχόμενο των επικείμενων εργαλείων θέσπισης (προεδρικά διατάγματα, σχέδια διαχείρισης). Για τον ειδικότερο σχεδιασμό και την εφαρμογή αυτών των απαραίτητων μέτρων απαιτούνται σημαντικές βελτιώσεις του ευρύτερου πλαισίου πολιτικών και της εφαρμογής τους, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας ανάμεσα στους αρμόδιους φορείς. Οι αλλαγές αυτές είναι επιτακτική ανάγκη να ξεκινήσουν άμεσα και να ολοκληρωθούν σε εύλογο χρόνο. Θα πρέπει μάλιστα προς τούτο να αξιοποιηθούν και βελτιστοποιηθούν εργαλεία που ήδη προδιαγράφονται στο νομικό μας πλαίσιο, όπως το Πλαίσιο Δράσεων Προτεραιότητας ή το Σχέδιο Δράσης Βελτίωσης της Πολιτικής για τις Προστατευόμενες Περιοχές (άρ. 42 ν. 4685/2020).
Όπως έχει επισημάνει η Έκθεση Αξιολόγησης των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών που δημοσίευσαν τον Οκτώβριο του 2024 εννέα περιβαλλοντικοί οργανισμοί (https://weseayou.gr/wp-content/uploads/2025/03/mpas.pdf), απαιτούνται σημαντικές πρωτοβουλίες σε 4 βασικούς άξονες:
– Νομοθεσία-Διαχείριση: Παρότι η ίδια ΕΠΜ αποτελεί το σημαντικό πρώτο βήμα για την εφαρμογή της πολιτικής (προσδιορισμός των μέτρων), και παρά τις επιφυλάξεις που εγείρει η αποσπασματική και άκρως ελλιπή διαμόρφωση προστατευτικού καθεστώτος στην συντριπτική πλειοψηφία των π.π., υφίστανται σημαντικά θέματα που χρήσουν ουσιαστικής βελτίωσης όπως η συστηματοποίηση των διαχειριστικών δράσεων και μάλιστα στο πλαίσιο της προσαρμοστικής διαχείρισης (παρακολούθηση-αξιολόγηση-επανασχεδιασμός της διαχείρισης) και η ενίσχυση της δέουσας εκτίμησης (βλ. και ειδικό σχόλιο παραπάνω).
– Διακυβέρνηση: Με βάση την ουσιαστική πρόοδο που έχει επιτευχθεί ως προς την ενίσχυση μιας ομοιογενούς και συνεκτικής προσέγγισης στη διαχείριση των ΘΠΠ στην Ελλάδα (συγκριτικά με το πρότερο καθεστώς) μέσα από τη δημιουργία του ΟΦΥΠΕΚΑ, πρέπει άμεσα να αντιμετωπιστούν ορισμένες παρατηρούμενες ελλείψεις και κενά, τα οποία αφορούν τη στελέχωση του ίδιου του οργανισμού, τον συντονισμό ανάμεσα σε αρμόδιες αρχές και φορείς (και ειδικά ανάμεσα στο ΥΠΕΝ και το ΥΠΑΑΤ που έχει την ευθύνη για τη ρύθμιση της αλιείας), καθώς και στη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και άλλων εμπλεκόμενων φορέων στη διαχείριση των περιοχών.
– Φύλαξη, έλεγχοι, επιβολή κυρώσεων: Παρά τη σχετικά πρόσφατη σύσταση σωμάτων φύλαξης στις μονάδες διαχείρισης ή τη διεύρυνση των ελεγκτικών αρμοδιοτήτων του ΟΦΥΠΕΚΑ, χρειάζεται να αντιμετωπιστεί η ανεπαρκής στελέχωση αυτών των μονάδων και τα περιορισμένα μέσα τους (εξοπλισμός). Υφίστανται επίσης σημαντικές ασάφειες και ανεπάρκειες στο νομικό πλαίσιο σχετικά με τους ελέγχους και την επιβολή κυρώσεων (για τις αρμοδιότητες – διαδικασίες), προκλήσεις στον συντονισμό των αρμόδιων αρχών και φορέων, ανεπαρκής ανταπόκριση των αρχών σε περιστατικά παραβάσεων των προβλεπόμενων ρυθμίσεων και ελλιπείς έλεγχοι και επιβολή κυρώσεων στην πράξη.
– Πόροι: Παρά την αύξηση και τη σταθερότητα της χρηματοδότησης του αρμόδιου φορέα (ΟΦΥΠΕΚΑ), παραμένει ως κρίσιμο ζήτημα η χρηματοδότηση για την ενίσχυση της στελέχωσής του, καθώς και χαρτογράφηση και διασφάλιση νέων πόρων ώστε να υλοποιηθούν με συστηματικό και συνεκτικό τρόπο οι απαραίτητες δράσεις και συγχρόνως να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των ΘΠΠ.

<span data-contrast=”auto”>Παρακάτω παρατίθενται τα σχόλια της Ελληνικής ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας σε σχέση με την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (Ε.Π.Μ.) για το </span><b><span data-contrast=”auto”>Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου</span></b><span data-contrast=”auto”> (ΕΘΠΙ), όπως αυτή έχει αναρτηθεί σε σχετική ιστοσελίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.  </span><span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":276}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":276}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ</span></b> <span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":276}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<span data-contrast=”auto”>Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (Ε.Π.Μ.) για το Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου, περιλαμβάνει επιστημονικά δεδομένα αλλά και χάρτες που καταλήγουν στην προτεινόμενη ζώνωση των περιοχών που βρίσκονται εντός των ορίων του Πάρκου. </span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<span data-contrast=”auto”>Εν προκειμένω, θέλουμε να κάνουμε ρητή αναφορά στην προτεινόμενη </span><b><span data-contrast=”auto”>Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων – 01</span></b><span data-contrast=”auto”> με τίτλο «</span><i><span data-contrast=”auto”>Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων</span></i><span data-contrast=”auto”>», η οποία εντοπίζεται σε θαλάσσια περιοχή </span><b><span data-contrast=”auto”>δυτικά της νήσου Αντικύθηρα</span></b><span data-contrast=”auto”>. Για την προαναφερθείσα ζώνη, προβλέπεται από τον πίνακα με τις ΕΙΔΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ, η επιλογή βάσει όρων/εξειδικεύσεων της χρήσης με αριθμό 34, «ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ». </span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<span data-contrast=”auto”>Σημειωτέον, το </span><b><span data-contrast=”auto”>Εθνικο Προγράμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων</span></b><span data-contrast=”auto”> (ΕΔΕΥΕΠ, 2023) το οποίο προϋποθέτει τον εντοπισμό κατάλληλων θαλάσσιων περιοχών για την ανάπτυξη υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, προκρίνει τη θαλάσσια περιοχή δυτικά των Αντικυθήρων</span><span data-contrast=”none”> ως </span><b><span data-contrast=”none”>μία από τις δώδεκα εν δυνάμει Π.Ο.Α.Υ.Α.Π.</span></b><span data-contrast=”none”> για χωροθέτηση πλωτής έδρασης ΥΑΠ με μακροπρόθεσμη προτεραιοποίηση. </span><span data-contrast=”auto”>Προφανώς, βάσει αυτού του στοιχείου, η προτεινόμενη ζώνωση της συγκεκριμένης περιοχής αλλά και η επιλογή της ειδικής χρήσης υπ’ αριθμό 34 από την Ε.Π.Μ. αποτελούν φυσικά επακόλουθα, επί των οποίων θα σχολιάσουμε παρακάτω. </span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<span data-contrast=”auto”>Με αυτά τα δεδομένα, θέλουμε αρχικά να τονίσουμε ότι η ίδια η Ε.Π.Μ. αναφέρει ρητά ότι:</span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Α) Σχετικά με την ανάπτυξη ΑΠΕ</span></b><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”3″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Προτείνεται </span><b><span data-contrast=”none”>η ανάπτυξη άλλων μορφών ΑΠΕ</span></b><span data-contrast=”none”>, όπως τα υπεράκτια </span><span data-contrast=”none”>αιολικά</span><span data-contrast=”none”> πάρκα. </span><span data-contrast=”auto”>(σελ.344).</span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”3″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Στον θαλάσσιο χώρο προωθείται η </span><b><span data-contrast=”none”>ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων</span></b><span data-contrast=”none”>. [..]. Η επιλογή των περιοχών λαμβάνει υπόψη παραμέτρους όπως η </span><b><span data-contrast=”none”>ναυσιπλοΐα</span></b><span data-contrast=”none”> και η εγγύτητα σε </span><b><span data-contrast=”none”>τουριστικά αναπτυγμένες περιοχές</span></b><span data-contrast=”none”>, διασφαλίζοντας την ομαλή συνύπαρξη με άλλες δραστηριότητες. Αντίθετα, </span><b><span data-contrast=”none”>ο παράκτιος χώρος δεν κρίνεται κατάλληλος </span></b><span data-contrast=”none”>για την</span><b><span data-contrast=”none”> ανάπτυξη αιολικών πάρκων</span></b><span data-contrast=”none”>, προκειμένου ν</span><span data-contrast=”none”>α προστατευτεί η τουριστική δραστηριότητα</span><span data-contrast=”none”> και να διατηρηθεί η φυσική αισθητική των παραλιών. (σελ. 346)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”3″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”3″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Επισημαίνεται ότι σε διαδικασία ολοκλήρωσης βρίσκεται η </span><b><span data-contrast=”none”>αξιολόγηση</span></b><span data-contrast=”none”> και αναθεώρηση του </span><b><span data-contrast=”none”>Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου</span></b><span data-contrast=”none”> για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ ΑΠΕ) το οποίο αναμένεται να βγει το επόμενο διάστημα σε δημόσια διαβούλευση (σελ. 364).</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Β) Σχετικά με την ύπαρξη έργων ΑΠΕ στην περιοχή μελέτης ή πλησίον</span></b><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”4″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Συγκεκριμένα, στην</span><b><span data-contrast=”none”> περιοχή μελέτης δεν υπάρχουν</span></b><span data-contrast=”none”> εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές </span><b><span data-contrast=”none”>(υπεράκτια αιολικά πάρκα </span></b><span data-contrast=”none”>και</span><b><span data-contrast=”none”> πλωτά φωτοβολταϊκά</span></b><span data-contrast=”none”> πάρκα). Ωστόσο, στις όμορες χερσαίες περιοχές περιμετρικά της περιοχής (ενδοχώρα) ή στα εσωτερικά τμήματα αυτής (νησιά), καταγράφεται σημαντικός αριθμός Αιολικών Πάρκων [στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ)55], τα οποία </span><b><span data-contrast=”none”>δύναται να έχουν επιπτώσεις στα είδη της ορνιθοπανίδας</span></b><span data-contrast=”none”> τα οποία αποτελούν μέρος του προστατευτέου αντικειμένου  (σελ. 425).</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”4″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Στην ενδοχώρα, </span><b><span data-contrast=”none”>σε απόσταση έως 10 km</span></b><span data-contrast=”none”> από τα εξωτερικά όρια της περιοχής μελέτης, καταγράφονται </span><b><span data-contrast=”none”>συνολικά 13 αιολικά πάρκα</span></b><span data-contrast=”none”>. Από αυτά, </span><b><span data-contrast=”none”>4 αιολικά πάρκα βρίσκονται στη Λακωνία</span></b><span data-contrast=”none”> (3 με άδεια λειτουργίας και 1 με άδεια εγκατάσταση, συνολικής ισχύος 92,8 MW) και ένα αιολικό πάρκο στη Μεσσηνία (συνολικής ισχύος 6,8 MW). (σελ. 425-426).</span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Γ) Σχετικά με τον σχεδιασμό εγκατάστασης χερσαίων έργων ΑΠΕ στην περιοχή μελέτης ή πλησίον</span></b><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”6″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Στα νησιά που εντοπίζονται περιμετρικά ή περικλείονται από την περιοχή μελέτης έχουν εκδοθεί </span><b><span data-contrast=”none”>συνολικά τρεις (3) άδειες παραγωγής</span></b><span data-contrast=”none”> και όλες βρίσκονται </span><b><span data-contrast=”none”>στη νήσο Κύθηρα.</span></b><span data-contrast=”none”> (σελ. 554)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”6″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Σε απόσταση 10km από τα όρια της περιοχής και προς την ενδοχώρα, εντοπίζονται συνολικά 34 άδειες παραγωγής εκ των οποίων </span><b><span data-contrast=”none”>5 στη Λακωνία</span></b><span data-contrast=”none”> και, </span><b><span data-contrast=”none”>μία στη Μεσσηνία</span></b><span data-contrast=”none”> και </span><b><span data-contrast=”none”>μία μεταξύ Μεσσηνία και Λακωνίας. </span></b><span data-contrast=”none”>(σελ. 554)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”6″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”3″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Σε ότι αφορά την ορνιθοπανίδα, η </span><b><span data-contrast=”none”>απειλή επηρεάζει κυρίως το αρπακτικό </span></b><b><i><span data-contrast=”none”>Falco eleonorae</span></i></b><b><span data-contrast=”none”> (Μαυροπετρίτης),</span></b><span data-contrast=”none”> αλλά και κάποια </span><b><span data-contrast=”none”>θαλασσοπούλια</span></b><span data-contrast=”none”> τόσο μέσω της θανάτωσης τους από πρόσκρουση στα πτερύγια της ανεμογεννήτριας όσο και μέσω της εκτόπισης τους και της συρρίκνωσης του ζωτικού τους χώρου. Επιπλέον τυχόν </span><b><span data-contrast=”none”>εγκατάσταση αιολικών πάρκων πάνω στον μεταναστευτικό διάδρομο δύναται να έχει επιπτώσεις και στα μεταναστευτικά είδη.</span></b><span data-contrast=”none”> (σελ. 555)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Δ) Αναφορικά με τα Υπεράκτια Αιολικά Πάρκα στην περιοχή μελέτης</span></b><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”7″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Η </span><b><span data-contrast=”none”>ανάπτυξη Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων</span></b><span data-contrast=”none”> (ΥΑΠ) μπορεί να επιφέρει </span><b><span data-contrast=”none”>σημαντικές επιπτώσεις</span></b><span data-contrast=”none”> στην </span><b><span data-contrast=”none”>ορνιθοπανίδα</span></b><span data-contrast=”none”>, της περιοχής, όπως ο </span><b><span data-contrast=”none”>Αρτέμης</span></b><span data-contrast=”none”> (</span><i><span data-contrast=”none”>Calonectris diomedea</span></i><span data-contrast=”none”>), ο </span><b><span data-contrast=”none”>Θαλασσοκόρακας</span></b><span data-contrast=”none”> (</span><i><span data-contrast=”none”>Gulosus aristotelis desmarestii</span></i><span data-contrast=”none”>) και ο </span><b><span data-contrast=”none”>Αιγαιόγλαρος</span></b><span data-contrast=”none”> (</span><i><span data-contrast=”none”>Ichthyaetus audouinii</span></i><span data-contrast=”none”>). Οι βασικές επιπτώσεις περιλαμβάνουν:</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”-” data-font=”Calibri” data-listid=”8″ data-list-defn-props=”{"134224900":true,"335551671":0,"335552541":1,"335559685":1080,"335559991":360,"469769226":"Calibri","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"-","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”0″ data-aria-level=”1″><b><span data-contrast=”none”>Υποβάθμιση Τροφοληπτικών Πεδίων</span></b><span data-contrast=”none”>: Η εγκατάσταση και λειτουργία των ανεμογεννητριών σε θαλάσσιες περιοχές μπορεί να οδηγήσει </span><b><span data-contrast=”none”>σε μείωση της διαθεσιμότητας τροφικών,</span></b><span data-contrast=”none”> προκαλώντας υποβάθμιση των τροφοληπτικών πεδίων τους (</span><span data-contrast=”none”>Karris </span><i><span data-contrast=”none”>et al.</span></i><span data-contrast=”none”>, 2018b). Η απώλεια των τροφοληπτικών πεδίων επηρεάζει την ικανότητά τους να τραφούν και κατ’ επέκταση να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν.</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”-” data-font=”Calibri” data-listid=”8″ data-list-defn-props=”{"134224900":true,"335551671":0,"335552541":1,"335559685":1080,"335559991":360,"469769226":"Calibri","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"-","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><b><span data-contrast=”none”>Όχληση και Αλλαγή Συμπεριφοράς</span></b><span data-contrast=”none”>: Η παρουσία των ανεμογεννητριών και η ανθρώπινη δραστηριότητα κατά τη φάση της κατασκευής και λειτουργίας των ΥΑΠ μπορεί να προκαλέσει </span><b><span data-contrast=”none”>σοβαρή όχληση στην ορνιθοπανίδα</span></b><span data-contrast=”none”>. Αυτό συχνά οδηγεί σε αλλαγές στη συμπεριφορά τους, όπως αποφυγή συγκεκριμένων περιοχών, γεγονός που περιορίζει τη διαθεσιμότητα κατάλληλων ενδιαιτημάτων τροφοληψίας.</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"335559685":720}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”-” data-font=”Calibri” data-listid=”8″ data-list-defn-props=”{"134224900":true,"335551671":0,"335552541":1,"335559685":1080,"335559991":360,"469769226":"Calibri","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"-","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><b><span data-contrast=”none”>Πιθανότητες Πρόσκρουσης</span></b><span data-contrast=”none”>: Τα </span><b><span data-contrast=”none”>περιστρεφόμενα πτερύγια</span></b><span data-contrast=”none”> των ανεμογεννητριών αυξάνουν τον </span><b><span data-contrast=”none”>κίνδυνο πρόσκρουσης</span></b><span data-contrast=”none”>, ιδιαίτερα για είδη που πετούν χαμηλά ή χρησιμοποιούν τη θαλάσσια περιοχή ως βασικό τροφοληπτικό πεδίο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άμεση θνησιμότητα ή σοβαρούς τραυματισμούς, επηρεάζοντας αρνητικά τους πληθυσμούς των πτηνών.’’ (σελ. 552)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Ε) Σημαντική ορνιθολογική σημασία για την ευρύτερη περιοχή των Αντικυθήρων</span></b><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Από το 2003, ο Ορνιθολογικός Σταθμός Αντικυθήρων (ΟΣΑ) που αποτελεί πολυετές Πρόγραμμα της Ελληνικής ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας με περιοχή δραστηριοποίησης το νησί των Αντικυθήρων, τον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο και τις παρακείμενες νησίδες, έχει στόχο την </span><span data-contrast=”none”>παρακολούθηση και μελέτη του παγκόσμιου φαινομένου της μετανάστευσης των πουλιών</span><span data-contrast=”none”> με απώτερο σκοπό την προστασία τους σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. (Bounas, A., Tsiopelas, N., Evangelidis, A.,  Barboutis, C. (2025) Migration Phenology and Spatial Distribution of Soaring Birds in Greece: From Citizen Science Data to Implications for Monitoring and Conservation Strategies. Birds 6, 6. |  https://doi.org/10.3390/birds6010006  )</span>

<span data-contrast=”none”>Τούτο δε σχετίζεται ευθέως με τη γεωγραφική θέση των Αντικυθήρων στην απόληξη της Βαλκανικής χερσονήσου, αφού προσελκύει μεγάλο αριθμό μεταναστευτικών αρπακτικών, προερχόμενα από την Ελλάδα, τα Βαλκάνια και την κεντρική Ευρώπη τα οποία κάθε φθινόπωρο μετακινούνται μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής, καθιστώντας έτσι τα </span><b><span data-contrast=”none”>Αντικύθηρα </span></b><span data-contrast=”none”>μία από τις </span><b><span data-contrast=”none”>σημαντικότερες μεταναστευτικές στενωπούς</span></b><span data-contrast=”none”> της Ελλάδας. Για τον λόγο αυτό, τα </span><b><span data-contrast=”none”>Αντικύθηρα </span></b><span data-contrast=”none”>έχουν αναγνωριστεί ως </span><b><span data-contrast=”none”>Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά</span></b><span data-contrast=”none”> (GR130) καθώς έχουν καταγραφεί να διέρχονται πάνω από </span><b><span data-contrast=”none”>200 είδη μεταναστευτικών ειδών</span></b><span data-contrast=”none”> (στρουθιόμορφων), όπως και </span><b><span data-contrast=”none”>28 είδη αρπακτικών</span></b><span data-contrast=”none”> κατά τις δύο μεταναστευτικές περιόδους, για παράδειγμα ο Καλαμόκιρκος (</span><i><span data-contrast=”none”>Circus</span></i> <i><span data-contrast=”none”>aeruginosus</span></i><span data-contrast=”none”>) και ο Σφηκιάρης (P</span><i><span data-contrast=”none”>ernis</span></i> <i><span data-contrast=”none”>apivoru</span></i><span data-contrast=”none”>s), οι οποίοι παρατηρούνται σε πολύ μεγάλες συγκεντρώσεις που αριθμούν χιλιάδες πουλιά. Επιπλέον, η θαλάσσια περιοχή γύρω από το νησί των Αντικυθήρων αποτελεί </span><b><span data-contrast=”none”>τόπο τροφοληψίας</span></b><span data-contrast=”none”> για θαλασσοπούλια, όπως ο Αιγαιόγλαρος, ο Αρτέμης, ο Μύχος και ο Θαλασσοκόρακας.</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Από τα ως άνω διαλαμβανόμενα, υπό στοιχεία Α-Ε, προκύπτει αναμφισβήτητα ότι:</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":0,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":0,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri,Times New Roman” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><b><span data-contrast=”none”>Προτιμάται </span></b><span data-contrast=”none”>η ανάπτυξη</span><b><span data-contrast=”none”> Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων</span></b><span data-contrast=”none”>, προς όφελος του τομέα της ναυσιπλοίας και ειδικά του τουρισμού, </span><b><span data-contrast=”none”>χωρίς</span></b><span data-contrast=”none”> όμως να γίνεται </span><b><span data-contrast=”none”>αναφορά</span></b><span data-contrast=”none”> στις </span><b><span data-contrast=”none”>επιπτώσεις</span></b><span data-contrast=”none”> της επιλογής αυτής για τη </span><b><span data-contrast=”none”>βιοποικιλότητα</span></b><span data-contrast=”none”> των θαλάσσιων περιοχών. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri,Times New Roman” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Μολονότι δεν υφίστανται έργα Α.Π.Ε. στην περιοχή μελέτης, εντοπίζονται </span><b><span data-contrast=”none”>εγκατεστημένα έργα σε απόσταση μικρότερη των 10 χλμ</span></b><span data-contrast=”none”> από τις όμορες χερσαίες περιοχές του πάρκου. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri,Times New Roman” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”3″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Υφίστανται </span><b><span data-contrast=”none”>άδειες παραγωγής έργων Α.Π.Ε.</span></b><span data-contrast=”none”> τόσο για </span><b><span data-contrast=”none”>νήσους</span></b><span data-contrast=”none”> που βρίσκονται εντός του πάρκου (π.χ. Κύθηρα) όσο και έργα στην </span><b><span data-contrast=”none”>παρακείμενη ηπειρωτική</span></b><span data-contrast=”none”> ενδοχώρα (Π.Ε. Λακωνίας και Μεσσηνίας). Μάλιστα, αναφέρεται ότι τα έργα αυτά έχουν </span><b><span data-contrast=”none”>επιβλαβή αποτελέσματα</span></b><span data-contrast=”none”> τόσο σε </span><b><span data-contrast=”none”>συγκεκριμένα είδη</span></b><span data-contrast=”none”> (π.χ. Μαυροπετρίτης, θαλασσοπούλια) αλλά και σε έναν </span><b><span data-contrast=”none”>απροσδιόριστο αριθμό</span></b><span data-contrast=”none”> μεταναστευτικών πουλιών. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri,Times New Roman” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”4″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Η περιοχή των Αντικυθήρων αποτελεί μία </span><b><span data-contrast=”none”>εξαιρετικά σημαντική μεταναστευτική στενωπό</span></b><span data-contrast=”none”> για την ορνιθοπανίδα.</span><span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559737":0,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":240,"335559991":360}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”5″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Η εγκατάσταση Υ.Α.Π. θα επιφέρει </span><b><span data-contrast=”none”>σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις</span></b><span data-contrast=”none”> στην ορνιθοπανίδα. Αφενός θα οδηγήσει σε </span><b><span data-contrast=”none”>υποβάθμιση </span></b><span data-contrast=”none”>και </span><b><span data-contrast=”none”>καταστροφή </span></b><span data-contrast=”none”>των τροφοληπτικών πεδίων που χρησιμοποιούν τα θαλασσοπούλια αφετέρου θα σημειωθούν </span><b><span data-contrast=”none”>αυξημένα περιστατικά πρόσκρουσης</span></b><span data-contrast=”none”> αλλά και </span><b><span data-contrast=”none”>αποπροσανατολισμού </span></b><span data-contrast=”none”>τόσο για τα στρουθιόμορφα όσο και για τα αρπακτικά είδη που διέρχονται κατά τη μετανάστευση (φωτισμός, πρόσκρουση, barrier effect).</span><span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559737":0,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":240,"335559991":360}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Θεωρούμε ότι τα στοιχεία 1-5, που απορρέουν από εδάφια της ΕΠΜ, καταδεικνύουν την </span><b><span data-contrast=”none”>ακαταλληλότητα της εγκατάστασης Υ.Α.Π. στη ΖΒΔΦΠ – 01.</span></b><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Επιπρόσθετα, κατά την άποψή μας, ακόμα και η </span><b><span data-contrast=”none”>επιλογή της χρήσης 34 με βάση «προϋποθέσεις/όρους»</span></b><span data-contrast=”none”> είναι προβληματική και ανεπαρκής ως λύση. Χαρακτηριστικά, αναφέρεται στον «Πίνακα Χρήσεων Γης», ότι για τη συγκεκριμένη ζώνη: </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<i><span data-contrast=”none”>«Επιτρέπεται η κατασκευή και λειτουργία των αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους και την κείμενη νομοθεσία, με τις ακόλουθες προϋποθέσεις</span></i><span data-contrast=”none”>:</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”> α) </span><b><span data-contrast=”none”>εφαρμογής Σχεδίου Παρακολούθησης</span></b><span data-contrast=”none”> σύμφωνα με το Σχέδιο Διαχείρισης και</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>β) </span><b><span data-contrast=”none”>Εφαρμογή δράσεων μείωσης επιπτώσεων</span></b><span data-contrast=”none”> και βελτίωσης της λειτουργίας σύμφωνα με το Σχέδιο Διαχείρισης, οι οποίες δύναται να αναθεωρούνται».</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Σε σχέση με αυτά, έχουμε να τονίσουμε ότι ακόμα και στο </span><b><span data-contrast=”none”>υποθετικό σενάριο</span></b><span data-contrast=”none”> που </span><b><span data-contrast=”none”>εφαρμοσθούν απαρέγκλιτα</span></b><span data-contrast=”none”> τόσο το </span><span data-contrast=”none”>Σχέδιο Παρακολούθησης</span><span data-contrast=”none”> όσο και οι </span><span data-contrast=”none”>επιμέρους δράσεις μείωσης επιπτώσεων</span><span data-contrast=”none”> τα αποτελέσματά τους είναι εξαιρετικά αμφίβολα. Αρχικώς, η παρακολούθηση των επιπτώσεων των ΥΑΠ είναι </span><b><span data-contrast=”none”>εξαιρετικά δύσκολη</span></b><span data-contrast=”none”> καθώς </span><span data-contrast=”none”>δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με ακρίβεια η καταγραφή των ειδών και αριθμού των πουλιών που θανατώνονται από πρόσκρουση</span><span data-contrast=”none”>. Παράλληλα, για τα μέτρα μείωσης των επιπτώσεων, θεωρούμε </span><b><span data-contrast=”none”>δεδομένη την περιορισμένη χρησιμότητά</span></b> <b><span data-contrast=”none”>τους</span></b><span data-contrast=”none”> δεδομένου ότι σε έναν «</span><b><span data-contrast=”none”>μεταναστευτικό διάδρομο</span></b><span data-contrast=”none”>» από τον οποίο διέρχονται εκατομμύρια πουλιά, οι απώλειες όσο περιορισμένες και αν είναι, πάλι θα επιφέρουν </span><span data-contrast=”none”>πολυάριθμες περιπτώσεις θανάτωσης ή έστω τραυματισμού πουλιών.</span><span data-contrast=”none”> Ακόμη δυσκολότερος είναι δε ο </span><b><span data-contrast=”none”>προσδιορισμός του %</span></b><span data-contrast=”none”> του πληθυσμού ενός </span><b><span data-contrast=”none”>θαλασσοπουλιού</span></b><span data-contrast=”none”>, του οποίου το τροφοληπτικό πεδίο έχει εκτοπιστεί (displacement).</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Συνοπτικά, για όλους τους ανωτέρω λόγους θεωρούμε ότι η </span><b><span data-contrast=”none”>εγκατάσταση Υ.Α.Π. στη Ζ.Β.Δ.Φ.Π. – 01 πρέπει να απαγορευθεί</span></b><span data-contrast=”none”> αφού θα επιφέρει μεγάλες βλάβες στην ορνιθοπανίδα. Μάλιστα, κάτι τέτοιο είναι σύμφωνο και με την Ε.Π.Μ. η οποία στη σελίδα 552 αναφέρει ρητώς ότι:</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>«</span><i><span data-contrast=”none”>Επισημαίνεται πως σύμφωνα με το Εθνικό Πλαίσιο Ανάπτυξης – ΥΑΠ </span></i><i><span data-contrast=”none”>οι εν δυνάμει ΠΟΑΥΑΠ</span></i> <b><i><span data-contrast=”none”>ενδέχεται να τροποποιηθούν στο επόμενο στάδιο μελετών</span></i></b><i><span data-contrast=”none”>, κατά το οποίο θα προκύψει η τελική οριοθέτηση ΠΟΑΥΑΠ, δεδομένου ότι διεξάγεται ανάλυση επιπλέον δεδομένων και ειδικών συνθηκών που ενδέχεται να μειώσει την έκταση των τελικών ΠΟΑΥΑΠ και επομένως της εκτιμώμενης ισχύος</span></i><span data-contrast=”none”>».</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Λαμβάνοντας υπόψη το συγκεκριμένο εδάφιο, είναι αναγκαίο, τα ειδικά ορνιθολογικά δεδομένα που υπάρχουν για τη θαλάσσια περιοχή δυτικά των Αντικυθήρων, να εκτιμηθούν και να αξιολογηθούν, τόσο κατά την έκδοση του Π.Δ. για το Ε.Θ.Π. Ιονίου όσο και κατά τα διαφορετικά στάδια του Ε.Α.Π.-Υ.Α.Π. Εφόσον κάτι τέτοιο συμβεί, θα οδηγήσει στην εξακρίβωση της σημαντικής, ποιοτικά και ποσοτικά, ορνιθοπανίδας, στην περιοχή, στοιχείο που μπορεί να αξιοποιηθεί για τον αποχαρακτηρισμό της περιοχής από εν δυνάμει Π.Ο.Α.Υ.Α.Π. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Εν κατακλείδι, τόσο η </span><b><span data-contrast=”none”>απαγόρευση εγκατάστασης Υ.Α.Π. στη ΖΒΔΦΠ – 01</span></b><span data-contrast=”none”> όσο και ο </span><b><span data-contrast=”none”>αποχαρακτηρισμός της περιοχής</span></b><span data-contrast=”none”> ως ΠΟΑΥΑΠ λόγω ορνιθολογικών δεδομένων, αποτελούν την πρότασή μας σε σχέση με το προτεινόμενο Ε.Θ.Π. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

Κοινά σχόλια και προτάσεις επί της διαβούλευσης της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου

Τα σχόλια συνυπογράφουν:
1. iSea. Environmental Organisation for the Preservation of Aquatic Ecosystems
2. Blue Marine Foundation
3. Tethys Research Institute
4. Ionian Environment Foundation
5. Sustainable Sailing Greece
6. Δήμος Ξυρομέρου
7. Nautilus Diving Club
8. Anemos Villas

Σχόλια επί του κεφαλαίου 1: Προσδιορισμός Περιοχής Μελέτης και ορίων Θαλάσσιου Πάρκου

Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου πράγματι καλύπτει ένα σημαντικά μεγάλο τμήμα του θαλάσσιου χώρου της Αιγιαλίτιδας ζώνης όπως αυτή ορίζεται στον Ν. 4767/2021 καθώς και τμήμα της ΑΟΖ σύμφωνα με το ΠΔ 33/2025 (ΦΕΚ 59/Α/17-04-2025), εκπληρώνοντας μερικώς και τις δεσμεύσεις της χώρας που ανακοινώθηκαν στο Διεθνές Συνέδριο Ωκεανών. Ωστόσο, δεν υπάρχει κάποια τεκμηρίωση ως προς την επιλογή των συγκεκριμένων ορίων και γιατί δεν επιλέχθηκε να συμπεριλαμβάνονται βορειότερες περιοχές ώστε να υπάρχει σύνδεση με τις περιοχές Natura2000 των Παξών ή με το Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων Αμβρακικού (NAT2000 AMVRAKIKOS KOLPOS, DELTA LOUROU KAI ARACHTHOU [PETRA, MYTIKAS, EVRYTERI PERIOCHI, KATO POUS ARACHTHOU, KAMPI FILIPPIADAS] GR2110001), ενώ ταυτόχρονα φαίνεται ότι έχουν παραμείνει εκτός τα Οικόπεδα Εξόρυξης Υδρογονανθράκων λόγω θεσμοθετημένων χρήσεων. Επίσης δεν αιτιολογείται η επιλογή των ορίων στον Πατραϊκό Κόλπο η μη συμπερίληψη του Μεσσηνιακού Κόλπου στο σύνολό του αλλά και ο Κόλπος Βορειότερα του Κατάκολου έως και την Κυλλήνη. Στις δεσμεύσεις της χώρας συμπεριλαμβάνεται η απαγόρευση της μηχανότρατας εντός των Πάρκων ωστόσο ή έλλειψη τεκμηρίωσης καθώς και ανοιχτά δεδομένα αλιευτικής προσπάθειας από Αυτόματα Συστήματα Αναγνώρισης (AIS) μέσω της πλατφόρμας Global Fishing Watch αποδεικνύουν πως τα όρια να αντικατοπτρίζουν αυτά των σημαντικών αλιευτικών πεδίων για τις Ελληνικές μηχανότρατες με μέση ετήσια αλιευτική προσπάθεια να φαίνεται πολύ υψηλή τόσο στον Μεσσηνιακό Κόλπο στο τμήμα εκτός ΕΠ όσο και στο τμήμα μεταξύ του Κατάκολου και του Νότιου τμήματος του Πατραϊκού. Ενώ ο χάρτης που παραθέτει η Μελέτη (Εικόνα 2.3.3.1-4) φαίνεται να σημειώνει τις υψηλότερες τιμές μέσης ετήσιας αλιευτικής προσπάθειας (687 ώρες) κυρίως στην περιοχή Νοτιοδυτικά της Κεφαλλονιάς αλιευτικά πεδία σημαντικά που ωστόσο εκμεταλλεύονται μηχανότρατες από την Ιταλία (https://globalfishingwatch.org/) που στοχεύουν την κόκκινη γαρίδα ενώ για τα Ελληνικά σκάφη τα σημαντικά αλιευτικά πεδία φαίνεται να έχουν αποφευχθεί. Όσον αφορά στα Οικόπεδα Εξορύξεων Υδρογονανθράκων, η Μελέτη αναφέρει και καταδεικνύει όλα τα ρίσκα και τις επιπτώσεις που αυτή η δραστηριότητα μπορεί να επιφέρει τόσο κατά την φάση των ερευνών όσο και κατά την εξόρυξη. Ενώ οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στο προστατευτέο αντικείμενο αλλά και στις τοπικές κοινότητες με τον τουρισμό να αποτελεί τον πιο ευάλωτο κλάδο ακολουθούμενο από την αλιεία. Αντίστοιχα, οι περιοχές ΠΑΥ είναι εντός του ΕΠ καθώς επίσης έχουν θεσμοθετηθεί πριν την παρούσα ωστόσο πρόκειται για μία δραστηριότητα που λειτουργεί και αναπτύσσεται με παρωχημένες μελέτες, ανεπαρκή έλεγχο και καλά τεκμηριωμένες από τη βιβλιογραφία επιπτώσεις στο προστατευτέο επιτάσσοντας περισσότερες ρυθμίσεις και επικαιροποίηση των μελετών τους για τη συνέχιση λειτουργίας τους εντός του ΕΠ. Τέλος, ο στόχος 30×30 δεν αφορά απλώς έναν αριθμητικό δείκτη, αλλά πρέπει να αντανακλά ουσιαστική προστασία, ρύθμιση των δραστηριοτήτων και εφαρμογή των ισχυόντων μέτρων. Η ίδια η Συμφωνία της ΕΕ (European Green Deal) προβλέπει, επιπλέον, τη δέσμευση για τουλάχιστον 10% περιοχών αυστηρής προστασίας με εγκεκριμένα και εφαρμοζόμενα σχέδια διαχείρισης. Σύμφωνα με τα ισχύοντα δεδομένα, υφίστανται τέσσερις Ζώνες Απόλυτης Προστασίας, που καλύπτουν μόλις το 0,05% της Επικράτειας, ενώ οι 48 Ζώνες Προστασίας της Φύσης αντιστοιχούν περίπου στο 49,3%. Για να θεωρηθεί ότι η χώρα εκπληρώνει τη δέσμευσή της ως προς την αυστηρή προστασία, είναι απαραίτητο οι ζώνες αυτές να επεκταθούν και να προστατεύονται επαρκώς και στην πράξη. Έχοντας παραθέσει τους παραπάνω προβληματισμούς χαιρετίζουμε μία μελέτη η οποία πραγματικά περιλαμβάνει πολλά είδη και οικοτόπους, είναι εμπλουτισμένη με πολλά μέτρα βασισμένα στην επιστήμη και τις νεότερες επιστημονικές μελέτες αντλώντας πληροφορίες και ιδέες από πετυχημένα παραδείγματα διατήρησης και διαχείρισης τόσο από πιλοτικές εφαρμογές όσο και άλλες προστατευόμενες περιοχές της Μεσογείου.

Σχόλια επί του κεφαλαίου 2: περιγραφή προστατευτέου αντικειμένου

2.1.6 Θαλάσσια Ρύπανση – Πιέσεις στο θαλάσσιο Περιβάλλον

2.1.6.1 Θαλάσσια απορρίμματα – πλαστικά
Σχετικά με δεδομένα θαλάσσιας ρύπανσης υπάρχει επίσης η ανοιχτή βάση δεδομένων από 13 φορείς που υλοποιούν δράσεις παράκτιων και υποβρύχιων καθαρισμών με στοιχεία για την αφθονία, την πυκνότητα και τη σύνθεσή τους μέσω της πλατφόρμας EVMAR (https://evmar.obstechnologies.gr/#water_waste).

2.1.6. 6 Εισβλητικά είδη
Σχετικά με την ύπαρξη επιβλητικών ειδών στην περιοχή μελέτης, υπάρχουν επιπλέον διαθέσιμα δεδομένα παρουσίας ειδών Halophyla stipulacea και Caulerpa racemosa και βιομάζας μέσω Visual Census για τα είδη Siganus spp. και το Pterois miles για το Εσωτερικό Αρχιπέλαγος του Ιονίου τα οποία μπορούν να διατεθούν σε περίπτωση που κρίνεται σκόπιμο από τους μελετητές για την ιεράρχηση των πιέσεων εκ νέου υπολογισμού δεικτών κ.α.

2.2 Βιοτικό περιβάλλον

2.2.1.1 Θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων στο σύνολο της περιοχής
Σχετικά με τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την αναγνώριση και κατανομή τύπων οικοτόπων εντός του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, να προστεθούν τα δεδομένα από χαρτογραφήσεις ποσειδωνίας (οικότοπος 1120) στις νησίδες του εσωτερικού Ιονίου (Άτοκος, Αρκούδι και Κύθρος) βλ. σχετικούς συνδέσμους.
• Οικότοπος 1120: Άτοκος: Naasan Aga Spyridopoulou, R., Athinaiou, I., & Poursanidis, D. (2023). Posidonia oceanica meadows (1120) Atokos island [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13332132
• Οικότοπος 1120: Αρκούδι: Naasan Aga – Spyridopoulou, R., Athinaiou, I., & Poursanidis, D. (2023). Posidonia oceanica meadows (1120) Arkoudi island [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13332014
• Οικότοπος 1120: Κύθρος: Athinaiou, I., & Poursanidis, D. (2025). Posidonia oceanica meadows (1120) Kythros island [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.14998803
Για τον οικότοπο 1110 να προστεθούν καταγραφές maerl βορειοανατολικά της νήσου Ατόκου (βλ. αναφορά Athinaiou et al., 2025). Σχετικά με τον τύπο οικοτόπου «Ύφαλοι» (1170), για τις φυτοκοινότητες Cystoseiretum να προστεθούν σημειακές καταγραφές στο νότιο τμήμα Αρκούδι (38.538208Ν, 20.719596E) μη δημοσιευμένα δεδομένα, iSea, 2025), και για σκιόφιλες βιοκοινότητες να προστεθούν σημειακές καταγραφές βορειοανατολικά Άτοκος και βόρεια Κύθρος (βλ. αναφορά Athinaiou et al., 2025).
Σχετική βιβλιογραφία:
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga – Spyridopoulou, R., & Giatroudaki, I. (2025). Protecting the Inner Ionian Archipelago & Formicula island – Final Progress Report 2024. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.16778884

2.2.1.3 Τύποι οικοτόπων στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000
Σχετικά με την GR2220003 – «Εσωτερικό αρχιπέλαγος Ιονίου (Μεγανήσι, Αρκούδι, Άτοκος, Βρόμωνας)» (ΕΖΔ) ο τύπος οικοτόπου 1120*(Εκτάσεις θαλάσσιας βλάστησης με Posidonia oceanica) έχει υψηλή αντιπροσωπευτικότητα «Α», σχετική επιφάνεια «Α» και αξιολογείται με βαθμό διατήρησης «Β». Στον Πίνακα 2.2.1.3-4 παρουσιάζονται οι σημαντικοί τύποι οικοτόπων που απαντούν στην ΕΖΔ και τα στοιχεία αξιολόγησης αυτών και στη συνέχεια παρατίθενται οι θεσμοθετημένοι Στόχοι Διατήρησης για τους Τ.Ο της περιοχής. Δεδομένο ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τον οικότοπο 1120, δεν έχει καθοριστεί εξειδικευμένος στόχος. Για την δημιουργία εξειδικευμένων στόχων διατήρησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα διαθέσιμα στοιχεία από μελέτες πεδίου που καθορίζουν τους δείκτες υγείας CI (Δείκτης (Conservation Index), BiPo (με παραμέτρους την Τυπολογία του Κατώτερου Ορίου Εξάπλωσης Λιβαδιού, το Βάθος κατώτερου ορίου εξάπλωσης, το % Πλαγιοτροπιών Ριζωμάτων, και την Πυκνότητα Λιβαδιού) και τον δείκτη PREI (που ενσωματώνει την παράμετρο επιτατικής βιομάζας) για τις νησίδες Άτοκο, Φορμίκουλα και Αρκούδι (βλ. Athinaiou et al., 2025). Τα αποτελέσματα δείχνουν υψηλή κατάσταση υγείας στη νήσο Φορμίκουλα (με CI 0,98) ενώ σε περιοχές έντονης παρουσίας σκαφών αναψυχής όπως στην Άτοκο και το Αρκούδι οπού παρατηρείτai κακή έως μέτρια κατάσταση υγείας. Επιπλέoν έχουν παραχθεί όμοιες μελέτες σε περιοχές κοντά σε μονάδες υδατοκαλλιέργειας και σημειακά δεδομένα με νεκρά λιβάδια Ποσειδωνίας (dead matte) (βλ. Athinaiou et al., 2024a, 2024b; Pyloridou et al., 2024). Τέλος, υπάρχει προκαταρκτική μελέτη προτεραιοποίησης των λιβαδιών Ποσειδωνίας στο Ιόνιο με βάση όλων των πιέσεων που δέχονται από ανθρωπογενής και φυσικές αιτίες (βλ. Delioglani et al., 2023). Τα παραπάνω θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στον καθορισμό συγκεκριμένων στόχων διατήρησης για τον οικότοπο στην περιοχή και παράλληλα και στην προτεραιοποίηση περιοχών για την αποκατάσταση λιβαδιών Ποσειδωνίας. Παραπάνω στοιχεία μπορούν να διατεθούν στην ομάδα μελέτης εφόσον κριθεί αναγκαίο.

Σχετική βιβλιογραφία:

Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga – Spyridopoulou, R., & Giatroudaki, I. (2025). Protecting the Inner Ionian Archipelago & Formicula island – Final Progress Report 2024. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.16778884
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Piselli, M., Naasan Aga -Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report I: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Kalamos (In Greek). iSea, Greece, 2024a. 9pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_iSea_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjecent-to-Kalamos-island-aquaculture-facilities.pdf
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga-Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report II: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Asprogiali. iSea, Greece, 2024b. 14pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjacent-to-aquaculture-facilities-in-Asprogiali-1.pdf
Delioglani, D., Karagiannis, N. A., Poursanidis, D., Doxa, A., Lazou Dean, A., Turner, V., Karythis, S., Bazioti, E., Naasan Aga -Spyridopoulou, R. Prioritising Posidonia oceanica meadows in the Ionian Sea. iSea, Greece, 2023. 21pp. Available at: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2023/12/GR-Prioritising-Posidonia_Laymans-report_compressed.pdf
Pyloridou, K., Athinaiou, I., & Naasan Aga – Spyridopoulou, R. (2024). Validation Points at Municipality of Xiromero [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13868872

2.2.2.1.2 Θαλάσσια θηλαστικά

Συγκεκριμένα στην για την παράγραφο 4 προτείνουμε να προστεθούν:
– ότι η Φορμίκουλα έχει αναγνωριστεί ως οχυρό για την προστασία του είδους.
– ότι μέσω συστηματικής παρακολούθησης της Φορμίκουλας από το 2012, από το Tethys Research Institute, εχουν φωτο-αναγνώριστεί περισσότερα από 40 ατομα φώκιας, εκ των οποίων, μεγάλο ποσοστό έχει δείξει φιλοπατρία επί πολλά συνεχή έτη (ένα δείγμα του καταλόγου φωτο-αναγνώρισης μπορεί να προβληθεί διαδικτυακά στη διεύθυνση https://ioniandolphinproject.org/mediterranean-monk-seals/idp-mediterranean-monk-seal-)

Σχετική βιβλιογραφία:

Notarbartolo di Sciara, G. & Gonzalvo, J. 2025. Restricted access zone declared in Greece to protect monk seals (perhaps). Oryx, Conservation news. https://doi.org/10.1017/S0030605324001418
Gonzalvo J. and Notarbartolo di Sciara G. (2022). The Inner Ionian Sea Archipelago: a stronghold for the Mediterranean monk seal in urgent need of conservation action. 33rd Conference of the European Cetacean Society 5-7 April, Ashdod, Israel.
iSea. Προτεινόμενα μέτρα για την προστασία της νήσου Φορμίκουλα. Θεσσαλονίκηη, 2022. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf

2.2.2.2 Ιχθυοπανίδα

Αρχικά για την ενότητα Β. Ελασμοβράγχια προτείνεται να αλλάξει η βιβλιογραφική αναφορά για τον αριθμό ειδών από Damalas et al., (2022) καθώς περιλαμβάνει είδη που δεν είναι πλέον δόκιμα (valid) και να προστεθεί η αναφορά (Giovos, I., Aga-Spyridopoulou, R. N., Serena, F., Soldo, A., Barash, A., Doumpas, N., … & Moutopoulos, D. K. (2022). An Updated Greek National Checklist of Chondrichthyans. Fishes, 7(4), 199.) που δεν περιλαμβάνει τα μη δόκιμα είδη. Σχετικά με το είδος Gymnura altavela (Πλατυσέλαχο), δεν είναι ξεκάθαρο πώς προκύπτει η κατανομή του είδους καθώς τα δεδομένα που παρείχε η iSea και αναφέρεται ως μοναδική πηγή για τον χάρτη (Εικόνα 2.2.2.1.1-3) ήταν σημειακά. Επιπλέον, έχει γίνει αξιολόγηση στο Κόκκινο Βιβλίο της Ελλάδας (NECCA 2024) ωστόσο μπορεί να μην είχε αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Κόκκινου Βιβλίου όταν συντάσσονταν η μελέτη. Το είδος αξιολογηθεί ως Κρισίμως Κινδυνεύον (CR) υπό το κριτηρίο A2d (Giovos et al., 2023) (https://redlist.necca.gov.gr/en/assessment/?id=238961329). Το είδος Centrophorus cf uyato μπορεί να αλλάξει σε Centrophorus uyato καθώς πλέον έχει γίνει η επιβεβαίωση του είδους σε γενετικό επίπεδο (Bellodi et al., 2022).

Τέλος, στο κείμενο για το καθεστώς προστασίας αναφέρεται η Σύμβαση της Βόννης και η Σύμβαση για τα μεταναστευτικά είδη (CMS) οι οποίες είναι ταυτόσημες. Επιπλέον, κρίνεται σκόπιμο και σε αυτή την ενότητα να επισημανθεί και ο νέος Κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης (2024/1991/ΕΚ) που αναφέρει “Είναι σημαντικό να τεθούν σε εφαρμογή μέτρα αποκατάστασης και για τους οικοτόπους ορισμένων θαλάσσιων ειδών, όπως οι καρχαρίες και τα σελάχια, τα οποία, για παράδειγμα, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης για τη διατήρηση των αποδημητικών ειδών της άγριας πανίδας (CMS), που υπεγράφη στη Βόννη στις 23 Ιουνίου 1979, ή στους καταλόγους απειλούμενων ή υπό εξαφάνιση ειδών των συμβάσεων για τις περιφερειακές θάλασσες, βρίσκονται όμως εκτός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, δεδομένου ότι έχουν σημαντική λειτουργία στο οικοσύστημα”. Καθώς και τα είδη που αναφέρονται ονομαστικά στον Κανονισμό όπως τα Κρισίμως Κινδυνεύοντα (CR) και μεταναστευτικά είδη με σποραδικές καταγραφές όπως το Carcharodon carcharias και το Cetorhinus maximus (iSea Unpublished data, 2024) καθώς και για το διαβολόψαρο (Mobula mobular) που εντάσσεται στη Μελέτη ωστόσο δεν αναφέρεται σε αυτό ο Κανονισμός. Τέλος, καλό θα ήταν να προστεθούν στα είδη και τα υπόλοιπα ελασμοβράγχια που έχουν ενσωματωθεί στη Σύμβαση της Βαρκελώνης το 2023 στο Παράρτημα ΙΙ όπως το Dasyatis pastinaca το οποίο έχει καταγραφεί εντός των ορίων του ΕΠ. Σχετικά με τον πίνακα 2.2.2.2 -1, θα πρέπει να προστεθούν/ διορθωθούν τα ακόλουθα, να προστεθεί η κατάσταση πληθυσμού με βάσει του επικαιροποιημένου Κόκκινου Βιβλίου για το είδος Gymnura altavela και να προστεθούν οι συστάσεις της ΓΕΑΜ (όπως αναφέρονται και για άλλα είδη ελασμοβράγχιων): 42/2018/2, 45/2022/13 44/2021/16, 41/2017/6. Σχετικά με το είδος Aetomylaeus bovinus, θα πρέπει να προστεθεί στο καθεστώς προστασίας η Σύμβαση της Βόννης (CMS) Παράρτημα Ι και ΙΙ, o κανονισμός (ΕΕ) 2102/2015 για την εφαρμογή της Σύμβασης της Βαρκελώνης, και οι ακόλουθες συστάσεις της ΓΕΑΜ: 42/2018/2, 45/2022/13, 44/2021/16, 41/2017/6.

2.2.2.1.4 Θαλάσσια ασπόνδυλα

Σχετικά με τις καταγραφές θαλάσσιων ασπόνδυλων μπορούν να προστεθούν μια συλλογή σημειακών καταγραφών από μελέτες πεδίου (καταδύσεις, χρήση υποβρυχίου drone) της iSea,τα οποία μπορούν να γίνουν διαθέσιμα στην ομάδα μελέτης σε περίπτωση που κρίνεται σκόπιμο από τους μελετητές.

2.3.4 Επιπτώσεις χρήσεων και δραστηριοτήτων – πιέσεις/απειλές στα προστατευτέα αντικείμενα

2.3.4.2 Πιέσεις απειλές στους θαλάσσιους τύπους οικοτόπων

Σχετικά με τον 1120 – Εκτάσεις Θαλάσσιας Βλάστησης με Ποσειδωνία (Posidonia oceanica). Σχετικα με την θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση: Αναφέρεται ότι η ενταση ειναι Μ (μέτρια) σε συγκεκριμένες ζώνες της περιοχής μελέτης (π.χ. Κεφαλονιά – Ιθάκη) που απαντούν μονάδες θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας. Όμως, το πλήθος βιβλιογραφίας και ερευνών (βλ. σχόλια της ενότητας 2.3.5.5) καθιστούν την πίεση ως υψηλής (Η) έντασης σε Τοπικό Επίπεδο. Επιπλέων πρέπει να προσθέσει ότι η πίεση υπάρχει και στις περιοχές εντός ΠΟΑΥ και ΠΑΥ του Θαλάσσιου Πάρκου.

2.3.5 Επιπτώσεις σχεδίων ανάπτυξης

2.3.5.4 Έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων

Παρόλο που η μελέτη προσδιορίζει την εξόρυξη υδρογονανθράκων ως άμεση και σημαντική απειλή, δεν ενσωματώνει μέτρα προστασίας ή περιορισμούς χρήσης για αυτήν τη δραστηριότητα. Αντίθετα, παρατηρούμε ότι τα όρια του πάρκου αποφεύγουν σαφώς τις περιοχές (oικόπεδα) εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, γεγονός που υποδηλώνει έντονα ότι η οριοθέτηση των συνόρων του καθοδηγήθηκε κυρίως από γεωπολιτικές και οικονομικές παραμέτρους και όχι από περιβαλλοντικά κριτήρια. Ο αποκλεισμός αυτής της περιοχής της Ελληνικής Τάφρου IMMA (Important Marine Mammal Area) και η περαιτέρω άδεια εξόρυξης υδρογονανθράκων δίπλα στο πάρκο εγείρει σοβαρές ανησυχίες τόσο σχετικά με την αποτελεσματικότητά του πάρκου όσο και την σχετική οικολογική της συνδεσιμότητα. Τα μεταναστευτικά είδη δεν αναγνωρίζουν όρια και οι επιπτώσεις των δραστηριοτήτων εξόρυξης μπορούν να επεκταθούν για πολλά χιλιόμετρα πέρα από τους τόπους λειτουργίας. Επιπλέον, η σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη Ελληνική Τάφρος, μια περιοχή υψηλής οικολογικής αξίας, απειλείται τρομερά από τέτοιες δραστηριότητες. Οι επιπτώσεις που προκύπτουν είναι ευρείες, ελάχιστα κατανοητές και έχουν τη δυνατότητα να διαταράξουν τα θαλάσσια τροφικά πλέγματα σε πολλαπλές κλίμακες.

2.3.5.5 Υδατοκαλλιέργειες

Σχετικά με τις επιπτώσεις των υδατοκαλλιεργειών στα προστατευτέα, ενώ σωστά αναφέρεται η ευαισθησία συγκεκριμένων οικοτόπων και ειδών στις υψηλές συγκεντρώσεις θρεπτικών στοιχείων, δεν παρατίθενται συγκεκριμένες μελέτες. Εδώ πρέπει να συμπεριληφθούν τα παρακάτω στοιχεία (βλ Σχετική βιβλιογραφία) από δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες.
Παράλληλα, υπάρχουν προκαταρκτικά ερευνητικά ευρήματα εντός του Θαλάσσιου Πάρκου που καταγράφουν την κατάσταση του οικοτόπου 1120 σε περιοχές με υφιστάμενες μονάδες υδατοκαλλιεργειών ή μονάδες που έχουν πλέον εγκαταλειφθεί, τα οποία δείχνουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στα λιβάδια Ποσειδωνίας, συμπεριλαμβανομένης ακόμη και της πλήρους εξαφάνισης ολόκληρων λειμώνων.
Αναφέρεται στη συγκεκριμένη ενότητα ότι «η ύπαρξη των ΠΑΥ υποδεικνύει τη δυναμική της περιοχής για την ανάπτυξη του κλάδου των υδατοκαλλιεργειών, καθώς αποτελούν ζώνες που έχουν χαρακτηριστεί κατάλληλες για τέτοιου είδους δραστηριότητες βάσει συγκεκριμένων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και οικονομικών κριτηρίων». Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι υφιστάμενες περιβαλλοντικές μελέτες έχουν χαρακτηριστεί ως ανεπαρκείς (MacAlister Elliott and Partners Ltd, 2024). Προτείνεται η σοβαρή επανεξέταση των περιοχών ΠΟΑΥ και ΠΑΥ εντός του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν βρίσκονται σε περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας (όπως λιβάδια Ποσειδωνίας, ροδολιθικά πεδία και κοραλλιογενής ύφαλοι), η κατανομή και η κάλυψη των οποίων δεν είναι ακόμη πλήρως τεκμηριωμένη για την περιοχή μελέτης. Η παρουσία του οικοτόπου προτεραιότητας 1120 (Posidonia oceanica) σε πολλές από τις υφιστάμενες μονάδες και ΠΑΥ/ΠΟΑΥ, σε αποστάσεις ακόμη και μικρότερες των 400 μέτρων, επισημαίνει την αναγκαιότητα να γίνουν αυστηρότερα τα πρωτόκολλα περιβαλλοντικών μελετών και ελέγχων εντός του Πάρκου Ιονίου, ειδικά για τον οικότοπο 1120 και άλλους οικοτόπους προτεραιότητας, ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμισή τους.

Σχετική βιβλιογραφία:

Apostolaki, E.T., Marbà, N., Holmer, M., Karakassis, I., 2009. Fish farming impact on decomposition of Posidonia oceanica litter. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology 369, 58-64.
Apostolaki, E.T., Holmer, M., Marbà, N., Karakassis, I., 2010. Degrading seagrass (Posidonia oceanica) ecosystems: a source of dissolved matter in the Mediterranean. Hydrobiologia 649, 13-23.
Apostolaki, E.T., Holmer, M., Marbà, N., Karakassis, I., 2011. Epiphyte dynamics and carbon metabolism in a nutrient enriched Mediterranean seagrass (Posidonia oceanica) ecosystem. Journal of Sea Research 66, 135-142.
Ruiz, J.M., Perez, M., Romero, J., 2001. Effects of fish farm loadings on Seagrass (Posidonia oceanica) distribution, growth and photosynthesis. Marine Pollution Bulletin 42, 749-760.
Apostolaki, E., Tsagaraki, T., Tsapakis, M., & Karakassis, I. (2007). Fish farming impact on sediments and macrofauna associated with seagrass meadows in the Mediterranean. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 75, 408-416. https://doi.org/10.1016/j.ecss.2007.05.024
Karakassis, I., Papageorgiou, N., Kalantzi, I., Sevastou, K., & Koutsikopoulos, C. (2013). Adaptation of fish farming production to the environmental characteristics of the receiving marine ecosystems: A proxy to carrying capacity. Aquaculture, 408-409, 184-190. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2013.06.002 Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0044848613002755
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Piselli, M., Naasan Aga -Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report I: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Kalamos (In Greek). iSea, Greece, 2024. 9pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_iSea_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjecent-to-Kalamos-island-aquaculture-facilities.pdf
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga-Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report II: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Asprogiali. iSea, Greece, 2024. 14pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjacent-to-aquaculture-facilities-in-Asprogiali-1.pdf
Pyloridou, K., Athinaiou, I., & Naasan Aga – Spyridopoulou, R. (2024). Validation Points at Municipality of Xiromero [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13868872
Comparison of Six Environmental Impact Assessment Reports for Greek Aquaculture Operations. Final Report for Rauch Foundation Region of the Echinadian Islands and Aitoloakarnania (Xiromero). MacAlister Elliott and Partners Ltd. Report, April, 2024. Available at: https://drive.google.com/file/d/168P4G7S8W_5gzXYkFZh7kHHGGW5iE1dv/view

Σχόλια επί του κεφαλαίου 4: Αξιολόγηση – Οριοθέτηση περιοχής και προστατευτέου αντικειμένου

4.3 Πρόταση καθορισμού ζωνών προστασίας κι επιτρεπόμενων ειδικών χρήσεων

Η πρόβλεψη για τέσσερις (4) Ζώνες Απολύτου Προστασίας της Φύσης (ΖΑΠΦ) στο νέο Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, οι οποίες αντιστοιχούν σε μόλις 0,05% της συνολικής του έκτασης, απέχει σημαντικά από τον στόχο για τουλάχιστον 10% αυστηρής προστασίας, όπως αυτός έχει τεθεί από τη Συμφωνία «30×30», την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και τον Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης, ενώ αποτελεί και δέσμευση της κυβέρνησης και του Πρωθυπουργού κατά τη Διεθνή Διάσκεψη των Ωκεανών “Our Ocean” τον Απρίλιο 2024 καθώς και κατά τη Διεθνή Διάσκεψη για τους Ωκεανούς των Ηνωμένων Εθνών τον Ιούνιο 2025. Η πρόταση δεν ανταποκρίνεται στις διεθνείς και ευρωπαϊκές δεσμεύσεις της χώρας και δεν εξασφαλίζει την ουσιαστική διατήρηση των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας της περιοχής. Απαιτείται ουσιαστική αναθεώρηση και ενίσχυση των ΖΑΠΦ, ώστε το Θαλάσσιο Πάρκο να αποτελέσει πραγματικό εργαλείο προστασίας και να ευθυγραμμιστεί με τους διεθνείς στόχους διατήρησης.

4.3.4 Προσδιορισμός προτεινόμενων ειδικών χρήσεων ανά ζώνη προστασίας

4.3.4.4.2 Ζώνες Απολύτου Προστασίας της Φύσης

ΖΑΠΦ-01 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Φορμίκουλα»

Σχετικά με τη ΖΑΠΦ-01: Η θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Φορμίκουλα, είναι ιδιαίτερα θετικό ότι τα μέτρα προστασίας για τη νήσο Φορμίκουλα, τα οποία προτάθηκαν από τις οργανώσεις iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation και υποστηρίχθηκαν από τοπικές επιχειρήσεις, συλλόγους και φορείς (συνολικά 35), υιοθετούνται στην παρούσα ΕΠΜ. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνουν μια ολιστική προσέγγιση για την προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας και θα πρέπει να παραμείνουν ως έχουν και μετά το στάδιο διαβούλευσης της ΕΠΜ.
Βρείτε τις προτάσεις των iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation εδώ: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf
Περισσότερα για τη Φορμίκουλα εδώ: https://isea.com.gr/formicula/

4.3.4.4.3 Ζώνες Προστασίας της Φύσης

ΖΠΦ-19 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Ατόκου»

Σχετικά με τη ΖΠΦ-19, δεν είναι σαφής πώς έχουν οριστεί τα όριά της. Επιπλέον στην τεκμηρίωση αναφέρεται η παρουσία του πλατυσέλαχου (Gymnura altavela) για το οποίο ωστόσο δεν υπάρχουν ανοιχτά δεδομένα παρουσίας πέριξ του νησιού και ο χάρτης κατανομής δεν είναι ξεκάθαρο πώς αποτυπώθηκε (βλ σχετικό σχόλιο στο κεφάλαιο 2). Ενώ παράλληλα αναφέρεται ότι η περιοχή χαρακτηρίζεται ως υψηλής σημασίας για παρόντα είδη χονδριχθύων, όπως η χίμαιρα (Chimaera monstrosa) και η νόνα (Dipturus oxyrinchus), και οστεϊχθύων, όπως ο Λειψός (Helicolenus dactylopterus) ωστόσο δεν είναι σαφής ο τρόπος με τον οποίο τεκμηριώνεται τη σημαντικότητα σε σχέση με άλλες περιοχές. Αν και χαιρετίζουμε την δημιουργία της ΖΠΦ-19, δεν είναι ξεκάθαρος ο λόγος επιλογής αυτής της περιοχής και της ΖΠΦ-20 ως περιοχή απαγόρευσης για την αλιεία, ενώ η περιοχή του Καλάμου, του Καστού και του Μεγανησίου με παρόμοια χαρακτηριστικά δεν έχει αντίστοιχη απαγόρευση. Με βάση το μικρό ποσοστό αυστηρά προστατεύμενων περιοχών προτείνουμε να επανεξεταστούν και οι περιοχές του Καλάμου, του Καστού για την δημιουργία επιπλέον ΖΠΦ. Τέλος, για τη συγκεκριμένη Ζώνη και τη διασφάλιση του προστατευτέου θεωρούμε σκόπιμο να μην επιτρέπεται η δημιουργία μονάδων υδατοκαλλιέργειας, καθώς αυτό αντιβαίνει στους στόχους διατήρησης της περιοχής, δεδομένης της εκτεταμένης παρουσίας λιβαδιών Ποσειδωνίας (1120), θαλάσσιων σπηλαίων (8330), υφάλων (1170) που αναφέρονται στην παρούσα και των ροδολιθικών πεδίων και βιογενών υφάλων που έχουν χαρτογραφηθεί(Fakiris et al., 2023). Σχετικά με την χρήση «(26.12.7) Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» θα πρέπει να προστεθεί η εκτίμηση φέρουσας ικανότητας – μέγιστος αριθμός σκαφών και μέσων αναψυχής στην ζώνη δεδομένου της υψηλής επισκεψημότητας της περιοχής κατά τους θερινούς μήνες από σκάφη αναψυχής (Athinaiou et al., 2025).

Σχετική βιβλιογραφία:

Athinaiou, I., Tomé Pérez, A., Naasan Aga – Spiridopoulou, R. Evaluating anchoring pressure on Posidonia meadows in the Inner Ionian islets and Erimitis peninsula using UAV’s (drones). Final Progress Report. iSea 2025, Thessaloniki, Greece, 22pp.

ΖΠΦ-20 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Αρκούδι»

Αντίστοιχα με τη ΖΠΦ–19 για τη ΖΠΦ-20 δεν είναι κατανοητή η παρουσία του πλατυσέλαχου (Gymnura altavela) αλλά και πώς η παρουσία των ειδών που αναφέρονται είναι πιο σημαντική ή πιο κρίσιμη σε σχέση με άλλες περιοχές (βλ. αντίστοιχο σχόλιο για ΖΠΦ-19). Είναι σημαντικό να αναφερθεί η παρουσία στην τεκμηρίωση της περιοχής καθώς και βιογενών υφάλων στην περιοχή καθώς και ρηχοί ύφαλοι με λιβάδια Cystoseira spp.(βλ. σχετικό σχόλιο κεφ. 2). Σχετικά με την χρήση «(26.12.7) Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» θα πρέπει να προστεθεί η εκτίμηση φέρουσας ικανότητας – μέγιστος αριθμός σκαφών και μέσων αναψυχής στην ζώνη δεδομένου της υψηλής επισκεψημότητας της περιοχής κατά τους θερινούς μήνες από σκάφη αναψυχής (Athinaiou et al., 2025).

Σχετική βιβλιογραφία:

Athinaiou, I., Tomé Pérez, A., Naasan Aga – Spiridopoulou, R. Evaluating anchoring pressure on Posidonia meadows in the Inner Ionian islets and Erimitis peninsula using UAV’s (drones). Final Progress Report. iSea 2025, Thessaloniki, Greece, 22pp.

ΖΠΦ-37 «Φορμίκουλα – Διάδρομος πρόσβασης σκαφών εντός της ΖΑΠΦ»

Σχετικά με τη ΖΠΦ-37, είναι ιδιαίτερα θετικό ότι τα μέτρα προστασίας για τη νήσο Φορμίκουλα, τα οποία προτάθηκαν από τις οργανώσεις iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation και υποστηρίχθηκαν από τοπικές επιχειρήσεις, συλλόγους και φορείς (συνολικά 35), υιοθετούνται στην παρούσα ΕΠΜ. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνουν μια ολιστική προσέγγιση για την προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας και θα πρέπει να παραμείνουν ως έχουν και μετά το στάδιο διαβούλευσης της ΕΠΜ.
Βρείτε τις προτάσεις των iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation εδώ: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf
Περισσότερα για τη Φορμίκουλα εδώ: https://isea.com.gr/formicula/

ΖΠΦ-38 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Φορμίκουλα»

Σχετικά με τη ΖΠΦ-38, και συγκεκριμένα την χρήση «(26.12.7) Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» θα πρέπει να απαγορεύεται εξολοκλήρου η αγκυροβόληση και η τοποθέτηση ειδικών αγκυροβόλιων διότι η συγκεκριμένη ζώνη περιέχει εκτεταμένα λιβάδια Ποσειδωνίας εννοώ λόγου της απόστασης από την στεριά και βάθους δεν εξυπηρετεί τα σκάφη αναψυχής, για τα οποία υπάρχει συγκεκριμένη περιοχή τοποθέτησης ειδικών αγκυροβολίων (ΖΠΦ-37). Είναι θετικό βήμα που τα μέτρα προστασίας για τη νήσο Φορμίκουλα, τα οποία προτάθηκαν από τις οργανώσεις iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation και υποστηρίχθηκαν από τοπικές επιχειρήσεις, συλλόγους και φορείς (συνολικά 35), υιοθετούνται στην παρούσα ΕΠΜ. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνουν μια ολιστική προσέγγιση για την προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας και θα πρέπει να παραμείνουν ως έχουν και μετά το στάδιο διαβούλευσης της ΕΠΜ.
Βρείτε τις προτάσεις των iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation εδώ: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf
Περισσότερα για τη Φορμίκουλα εδώ: https://isea.com.gr/formicula/

4.3.3.3.4 Ζώνες Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων

ΖΒΔΦΠ-05 «Ευρύτερη θαλάσσια περιοχή λιμένα Νυδρίου Λευκάδας»

Όσον αφορά τις δραστηριότητες συντήρησης/εκσυγχρονισμού λιμενικών εγκαταστάσεων και Mαρίνας, στην περιοχή Νυδρί Λευκάδας, είναι απαραίτητο να αξιολογηθούν οι μέθοδοι και οι διαδικασίες της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με τα Εθνικά και Διεθνή πρότυπα και να διαφυλαχθούν τα προστατευόμενα είδη και οι οικοτόποι που βρίσκονται στην περιοχή. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από υγροτόπους, λιμνοθάλασσες, περιοχές αναπαραγωγής πτηνών και λιβάδια θαλάσσιας βλάστησης, τα οποία είναι όλα εξαιρετικά ευαίσθητα οικοσυστήματα. Οι σωρευτικές επιπτώσεις πρέπει να αξιολογηθούν διεξοδικά, ιδίως δεδομένων των υφιστάμενων πιέσεων από τις συνεχιζόμενες δραστηριότητες στην περιοχή. Είναι εξίσου σημαντικό να ληφθεί υπόψη η φέρουσα ικανότητα του περιβάλλοντος σε σχέση με όλες τις άλλες δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης.

4.3.4.6 Τεκμηρίωση Προτεινόμενων Επιτρεπόμενων Χρήσεων και Ρυθμίσεων στις ζώνες προστασίας / Εκτίμηση επιπτώσεων

(24.4) Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις)

H συγκεκριμένη δραστηριότητα εντός του θαλασσιού πάρκου Ιονίου θα πρέπει να απαιτεί τον υποχρεωτικό εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων μονάδων και πρακτικών. Επιπλέον, θα πρέπει να απαγορεύει την τοποθέτηση μονάδων υδατοκαλλιέργειας σε αποστάσεις μικρότερες των 800 μ. από λιβάδια Ποσειδωνίας (και σε βυθούς με άλλα είδη θαλάσσιας βλάστησης Cymodocea nodosa, Zostera marina και Zostera moltii). H πρόταση έρχεται σε συμφωνία με τους Karakassis et al. (2013) που προτείνουν ότι οι ιχθυοκαλλιέργειες δε θα πρέπει να επιτρέπονται σε απόσταση τουλάχιστον 800 µέτρων από τα όρια ενός λιβαδιού Ποσειδωνίας, ενώ οι εγκαταστάσεις που λειτουργούν κοντά σε αυτά θα πρέπει είτε να μεταφερθούν είτε τουλάχιστον να μην επιτραπεί η αύξηση της παραγωγικής τους ικανότητας. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 800 μ. και έως 3χλμ., να καταστεί υποχρεωτική η παρακολούθηση της κατάστασης υγείας του οικοτόπου 1120 με τη χρήση αναγνωρισμένων μεθοδολογιών, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη την έγκαιρη αναγνώριση υποβάθμισης από οργανική ρύπανση (PREI index). Η πρόταση αυτή συμφωνεί με δημοσιευμένες μελέτες που δείχνουν επιπτώσεις των υδατοκαλλιεργειών που βρίσκονται σε απόστασης έως και 3χμλ από λιβάδια Ποσειδωνίας (Ruiz et al., 2001).

Σχετική βιβλιογραφία:

Karakassis, I., Papageorgiou, N., Kalantzi, I., Sevastou, K., & Koutsikopoulos, C. (2013). Adaptation of fish farming production to the environmental characteristics of the receiving marine ecosystems: A proxy to carrying capacity. Aquaculture, 408-409, 184-190. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2013.06.002 Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0044848613002755
Gobert, S., Sartoretto, S., Rico-Raimondino, V., Andral, B., Chery, A., Lejeune, P., & Boissery, P. (2009). Assessment of the ecological status of Mediterranean French coastal waters as required by the Water Framework Directive using the Posidonia oceanica Rapid Easy Index: PREI. Marine Pollution Bulletin, 58, 1727-1733. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2009.06.012
Ruiz, J.M., Perez, M., Romero, J., 2001. Effects of fish farm loadings on Seagrass (Posidonia oceanica) distribution, growth and photosynthesis. Marine Pollution Bulletin 42, 749-760.

Σχόλια επί του κεφαλαίου 5: Προτάσεις διαχείρισης

5.3 Μέτρα διαχείρισης (ΜΔ)

Μέτρα για τις υδατοκαλλιέργειες

Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMG0701 για την προώθηση βιώσιμης υδατοκαλλιέργειας, το μέτρο δεν θα πρέπει να περιοριστεί στην «προώθηση», αλλά να περιλαμβάνει τον υποχρεωτικό εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων μονάδων και πρακτικών. Επιπλέον, θα πρέπει να προβλέπεται η έκδοση Υπουργικής Απόφασης που θα απαγορεύει την τοποθέτηση μονάδων υδατοκαλλιέργειας σε αποστάσεις μικρότερες των 800 μ. από λιβάδια Ποσειδωνίας (και σε βυθούς με άλλα είδη θαλάσσιας βλάστησης Cymodocea nodosa, Zostera marina και Zostera moltii), ενώ οι εγκαταστάσεις που λειτουργούν κοντά σε αυτά θα πρέπει είτε να μεταφερθούν είτε τουλάχιστον να μην επιτραπεί η αύξηση της παραγωγικής τους ικανότητας. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 800 μ. και έως 3χλμ., να καταστεί υποχρεωτική η παρακολούθηση της κατάστασης υγείας του οικοτόπου 1120 με τη χρήση αναγνωρισμένων μεθοδολογιών, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη την έγκαιρη αναγνώριση υποβάθμισης από οργανική ρύπανση (PREI index).
Μέτρα για την αλιεία (επαγγελματική και ερασιτεχνική)

Το μέτρο MMIONIOMG0101 (Δράσεις διαχείρισης της επαγγελματικής / ερασιτεχνικής αλιείας) κρίνεται εξαιρετικά σημαντικό για τη διασφάλιση του προστατευτέου και της μικρής παράκτιας αλιείας. Ωστόσο, η παροχή δεδομένων από τους αλιείς σε εβδομαδιαία βάση στον ΟΦΥΠΕΚΑ κρίνεται ως κατασπατάληση οικονομικών και επιχειρησιακών πόρων και για το δημόσιο και για τους επαγγελματίες αλιείς που δραστηριοποιούνται στην περιοχή καθώς ήδη υποχρεώνονται στην παροχή δεδομένων μέσω του Ολοκληρωμένου Συστήματος Παρακολούθησης Αλιείας (ΟΣΠΑ) που έχει επικαιροποιηθεί μέσω του επιχειρησιακού προγράμματος Αλιείας και Θάλασσας και είναι σε διαδικασία εμπλουτισμού και αναβάθμισης. Αν για την ακριβέστερη συλλογή στοιχείων ο ΟΦΥΠΕΚΑ μέσα από πιστοποιημένη παροχή κρίνει απαραίτητη τη συλλογή δεδομένων πέραν αυτών της αλιευτικής μελέτης που θα πραγματοποιηθεί κατά το πρώτο έτος, βάσει του μέτρου, με τη συλλογή πρωτογενών δεδομένων από επιστήμονες και χρειάζεται περαιτέρω στοιχεία για μια μακροχρόνια παρακολούθηση μπορεί να τοποθετηθούν ξεχωριστές υποπεριοχές εντός των περιοχών της ΕΛΣΤΑΤ (Χάρτης 1) στο σύστημα του ΟΣΠΑ το οποίο θα είχε νόημα λαμβάνοντας υπόψιν την πληθώρα των Οικοσυστημικών Χωρικών Ενοτήτων (ΟΧΕ) και το καθεστώς προστασίας του ΕΠ. Μια τέτοια προσέγγιση θα εξοικονομούσε τους πόρους που απαιτούνται για την εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου ενώ στην ίδια πλατφόρμα θα μπορούσε να ενσωματωθεί και η ερασιτεχνική δραστηριότητα. Επιπλέον με την αναβάθμιση του ΟΣΠΑ αλλά και της νέας ΥΑ για τη ζύγιση τα δεδομένα που θα συλλέγονται μέσω των δελτίων ζύγισης θα πρέπει να είναι πολύ αναλυτικότερα από αυτά του παρελθόντος εξυπηρετώντας τους στόχους παρακολούθησης.
Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMG0501 (Μείωση παρεμπίπτουσας αλιείας και τυχαίας θανάτωσης ειδών) καλό θα είναι να αναφέρονται μηχανισμοί που πέραν των θαλάσσιων χελωνών και των θηλαστικών απωθούν και άλλα ευάλωτα είδη σύμφωνα με τα ευρήματα Ευρωπαϊκών προγραμμάτων που υλοποιούνται και στην Ελλάδα όπως το Life PanPuffinus LIFE19 NAT/MT/000982 (contrast panels, scary birds) για τα θαλασσοπούλια και το Life PROMETHEUS LIFE23-NAT-IT-LIFE-PROMETHEUS/101148295 (LEDs, electromagnetic deterrents, magnets) για τα ελασμοβράγχια. Ωστόσο, εφόσον υπάρχει και ξεχωριστό μέτρο για τα θαλασσοπούλια (MMIONIOMG0502) τότε θα μπορούσε είτε να γίνει ξεχωριστό μέτρο και για τα ελασμοβράγχια ή να συμπτυχθούν όλα σε ένα ΜΜ.
Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMG0104 (Αξιολόγηση και εφαρμογή εργαλείων διακυβέρνησης της αλιείας για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της προστατευόμενης περιοχής του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου.) Θεωρούμε ότι πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό μέτρο ωστόσο όσον αφορά την ωριμότητα του μέτρου θεωρούμε ότι ως φορέας υλοποίησης θα πρέπει να συμπεριληφθεί το ΥΠΑΑΤ καθώς όλες οι διαδικασίες διακυβέρνησης θα χρειάζονται την εμπλοκή του όπως και τα συναφή μέτρα (βλ. MMIONIOMG0101).

Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMW0102 (Δράσεις εκπαίδευσης, κατάρτισης και ενημέρωσης των αρμόδιων αρχών και φορέων σε θέματα αποτελεσματικής διαχείρισης θαλάσσιου χώρου και αντιμετώπισης παράνομων ενεργειών, και ειδικών περιστατικών) στο μέτρο προτείνεται να συμπεριλαμβάνονται τα ελασμοβράγχια στα μέτρα περιορισμού παράνομης αλιείας, εμπορίας και κατανάλωσης. Καθώς το φαινόμενο παράνομης αλιείας, εμπορίας και λανθασμένης σήμανσης σε επιχειρήσεις εστίασης και ιχθυοπωλείων είναι ευρέως διαδεδομένη πρακτική και χρήζει αντίστοιχης παρέμβασης μέσω τέτοιων δράσεων τόσο κατάρτισης των αρμόδιων ελεγκτικών αρχών και των ενδιαφερόμενων. Αντίστοιχα και για το μέτρο MMIONIOMW0101.
Στο μέτρο MMIONIOMG0103 (Εξειδικευμένες δράσεις εκπαίδευσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των επαγγελματιών στον αλιευτικό τομέα) κρίνεται αναγκαίο να συμπεριληφθούν και άλλα είδη όπως τα ελασμοβράγχια με τα οποία υπάρχει υψηλός βαθμός αλληλεπίδρασης ωστόσο δεν υπάρχει επαρκής ενημέρωση. Στο μέτρο MMIONIOMG0103 (Εξειδικευμένες δράσεις εκπαίδευσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των επαγγελματιών στον αλιευτικό τομέα) κρίνεται αναγκαίο να συμπεριληφθούν και άλλα είδη όπως τα ελασμοβράγχια με τα οποία υπάρχει υψηλός βαθμός αλληλεπίδρασης ωστόσο δεν υπάρχει επαρκής ενημέρωση.

Μέτρα για την Μεσογειακή φώκια Monachus monachus

Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMF0303 «Δράσεις ανάδειξης, αποκατάστασης και σχεδιασμού μέτρων διαχείρισης των θαλάσσιων σπηλαίων (οικότοπος 8330)» να προστεθεί ότι τα τελευταία χρόνια οι Μεσογειακές φώκιες αρχίζουν να χρησιμοποιούν ανοιχτές παραλίες ακόμη και για αναπαραγωγή. Επομένως, η προσθήκη απομακρυσμένων, ανεπτυγμένων περιοχών που προσφέρουν αυτού του είδους τις τοποθεσίες (π.χ. Φορμίκουλα) στην παρακολούθηση του είδους έχει πολλά οφέλη. Στην Φορμίκουλα τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν παρατηρηθεί φώκιες να χρησιμοποιούν ανοιχτές παραλίες τουλάχιστον σε τρεις περιπτώσεις (Tethys, μη δημοσιευμένα στοιχεία).

Σχετική βιβλιογραφία:
Dendrinos, P. et al. Anecdotal Observations of Open Beach Use by Female Mediterranean Monk Seals (Monachus monachus) and Their Pups in Greece: Implications for Conservation. Aquat. Mamm. 48, 602–609 (2022).

Σχετικά με την μη πρόβλεψη μέτρων ορθής διαχείρισης των θημώνων Ποσειδωνίας.

Οι θημώνες Ποσειδωνίας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας και στη σταθερότητα των παράκτιων περιοχών καθώς προστατεύουν τις ακτές από τη διάβρωση ενώ ταυτόχρονα εμπλουτίζουν τα παράκτια οικοσυστήματα με θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξη ενδημικών φυτών (Boudouresque et al., 2016). Η απόληψη, πρακτική που εφαρμόζεται συχνά σε τουριστικές περιοχές, συνεπάγεται την οριστική απομάκρυνσή της συντελώντας ουσιαστικά στην μειωμένη προστασία των ακτών. Προτείνεται η μη απομάκρυνση των θημώνων από τις ακτές. Στις περιπτώσεις όπου η μη απομάκρυνση δεν είναι εφικτή και εφαρμόζεται εποχικά για τουριστικούς λόγους, προτείνεται η συλλογή πριν την έναρξη της θερινής τουριστικής περιόδου και η επανατοποθέτηση (χωρίς την χρήση μηχανικών μέσων) στην ακτή μετά το πέρας της τουριστικής περιόδου καθώς η συμβολή της στην βιοποικιλότητα και την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων από τη διάβρωση είναι εξαιρετικά σημαντική (Rotini et al., 2020). Η διαχείριση των θημώνων Ποσειδωνίας μπορεί να επιτευχθεί με βάση τον Οδηγό της IUCN για τη “ Βιώσιμη διαχείριση των παράκτιων συστημάτων με Ποσειδωνία” ο οποίος καθορίζει ένα πλαίσιο για την ορθή διαχείρισή τους, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την προστασία του οικοσυστήματος όσο και την χρήση των παραλιών για λόγους αναψυχής (IUCN, 2024).
Η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού, των ιδιοκτητών παράκτιων επιχειρήσεων και των τοπικών αρχών αποτελεί ουσιώδη παράμετρο για την κατανόηση του κρίσιμου ρόλου των θημώνων στη σταθεροποίηση των ακτών, στην πρόληψη της διάβρωσης και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, καθώς και για την προώθηση της βιώσιμης χρήσης των παραλιών.

Σχετική βιβλιογραφία:

Boudouresque, C. F., Pergent, G., Pergent-Martini, C., Ruitton, S., Thibaut, T., & Verlaque, M. (2016). The necromass of the Posidonia oceanica seagrass meadow: fate, role, ecosystem services and vulnerability. Hydrobiologia, 781, 25-42.
Rotini, A., Chiesa, S., Manfra, L., Borrello, P., Piermarini, R., Silvestri, C., … & Migliore, L. (2020). Effectiveness of the “ecological beach” model: Beneficial management of posidonia beach casts and banquette. Water, 12(11), 3238.
IUCN (2024), Management of Posidonia Beaches: Examples from Mediterranean Destinations. Gland, Switzerland and Malaga, Spain: IUCN

Σχετικά με την μη πρόβλεψη μέτρων για την αποτίμηση του «μπλε ανθρακα».

Ταυτόχρονα, προτείνεται η αποτίμηση του «μπλε άνθρακα» που αποθηκεύεται στα λιβάδια Ποσειδωνίας εντός των ορίων του ΕΘΠI, καθώς αποτελούν έναν από τους πλέον αποτελεσματικούς φυσικούς μηχανισμούς δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα (Duarte et al., 2005). Η ικανότητα τους να δεσμεύουν οργανικό άνθρακα στα ιζήματά τους είναι πολλαπλάσια σε σύγκριση με πολλά χερσαία οικοσυστήματα (Mcleod et al., 2011), καθιστώντας τα κρίσιμα για τον μετριασμό της κλιματικής κρίσης. Η ποσοτικοποίηση και παρακολούθηση αυτής τους της ικανότητάς είναι ουσιώδης τόσο για την κατανόηση της συμβολής τους στον μετριασμό της κλιματικής κρίσης όσο και για την ανάδειξη της οικολογικής και κοινωνικοοικονομικής τους αξίας.

Σχετική βιβλιογραφία:

Duarte, C.M., Middelburg, J.J., Caraco, N., 2005. Major role of marine vegetation on the oceanic carbon cycle. Biogeosci. 2, 1-8. https://doi.org/10.5194/bg-2-1-2005.
Mcleod, E., Chmura, G.L., Bouillon, S., Salm, R., Björk, M., Duarte, C.M., Lovelock C.E., Schlesinger W.H., Silliman, B.R., 2011. A blueprint for blue carbon: toward an improved understanding of the role of vegetated coastal habitats in sequestering CO2. Front. Ecol. Environ. (10), 552-560. https://doi.org/10.1890/110004.

5.5 Πρόταση προγράμματος παρακολούθησης

5.5.1.4 Παρακολούθηση ειδών ιχθυοπανίδας

Γίνεται μία συνοπτική αναφορά των μεθοδολογιών που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση των ελασμοβράγχιων ωστόσο στο τέλος του μέτρου δεν φαίνεται να προτείνεται κάποια μεθοδολογία ξεκάθαρα ενώ για την αλιευτική έρευνα δίνεται έμφαση στα γρι-γρι και στις μηχανότρατες ωστόσο υπάρχουν προγράμματα παρακολούθησης με παρατηρητές εν πλω που υλοποιούνται στην αλιεία μικρής κλίμακας βλ. By ElasmoCatch και Life PROMETHEUS. Προτείνεται να συμπεριληφθεί η αλιευτική έρευνα μαζί με την χρήση δολωμένων υποβρύχιων βίντεο (underwater baited video-BUVs) για την εκτίμηση αλληλεπίδρασης των ειδών με τα διαφορετικά αλιευτικά εργαλεία (δηλαδή την κύρια πίεση που δέχονται) καθώς και της αφθονίας τους αλλά και ενδεχομένως περιοχών αναπαραγωγής εντός των ΟΧΕ που δεν έχουν μελετηθεί. Ενώ για τα μεγάλα μεταναστευτικά είδη όπως το Mobula mobular, το Aetomylaeus bovinus και τους καρχαρίες Carcharodon carcharias και Cetorhinus maximus να τοποθετηθούν πομποί. Κρίνεται επίσης ότι για την έκταση του πάρκου και το κόστος των μεθόδων παρακολούθησης για τα ελασμοβράγχια και τον Ροφό, ο ενδεικτικός προϋπολογισμός είναι αρκετά περιορισμένος.

5.5.1.3 Παρακολούθηση της Μεσογειακής φώκιας Monachus monachus

Σχετικά με το πρόγραμμα παρακολούθησης της οικολογικής κατάστασης της μεσογειακής φώκιας και συγκεκριμένα τη δράση «Α. Παρακολούθηση της φώκιας στα κρίσιμα χερσαία ενδιαιτήματά της (ημιβυθισμένα ή εξολοκλήρου βυθισμένα θαλάσσια σπήλαια):
Αν και οι περισσότερες παραδοσιακές μέθοδοι παρακολούθησης του είδους περιορίζονται σε υπέρυρθες καμερες σε θαλάσσιες σπηλιές, η παρακολούθηση που πραγματοποιείται στη θάλασσα από ερευνητικά σκάφη που κινούνται με χαμηλή ταχύτητα έχει αποδειχθεί πολύ επιτυχημένη στο Εσωτερικο Ιονίο Αρχιπέλαγος. Μεταξύ 2012-2025, το Tethys Research Institute έχει ταυτοποιήσει μέσω φωτογραφιών περισσότερα από 40 άτομα στη θάλασσα. Αυτό παρείχε σημαντικές πληροφορίες για την πρόσφατη υπουργική απόφαση που εκδόθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2024 σχετικά με αυστηρά μέτρα προστασίας στη Φορμικούλα. Επιπλέον εναλλακτικές λύσεις που αξίζει να αναφερθούν για την παρακολούθηση της παρουσίας Μεσογειακής φώκιας, καθώς και της ανθρώπινης παρουσίας (δηλ. της κυκλοφορίας σκαφών) προσφέρονται από την Παθητική Ακουστική Παρακολούθηση (Passive acoustic monitoring, βλ. Amlin et al., 2025)

Σχετική βιβλιογραφία:

Amlin, A., Rendell, L., Pierantonio, N., Andrés-Hervías, C., Notarbartolo di Sciara, G., Hastie, G., Gonzalvo, J. 2025. Confirmed vocal activity of Mediterranean monk seals in the Inner Ionian Sea Archipelago, Greece. J.ournal of Acoustic Society of America.157 (4): 3204–3213. https://doi.org/10.1121/10.0036436

Η χρήση ΣμηΕΑ (drone) για τη μελέτη της συμπεριφοράς του είδους στη θάλασσα, καθώς και για τη διεξαγωγή φωτογραμμετρικών μελετών, χρησιμοποιείται επί του παρόντος από το Tethys Research Institute στo Εσωτερικο Ιονίο Aρχιπέλαγος με πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα (Tethys, αδημοσίευτα δεδομένα).

Συγκεκριμένα, σχετικά με την παρακολούθηση-καταγραφή παρατηρήσεων φώκιας από την κοινωνία των πολιτών (citizen science) μπορεί να προστεθεί η συστηματική παρακολούθηση του πληθυσμού από το Tethys Research Institute. Η βάση ατόμων Μεσογειακής φώκιας μπορεί να προβληθεί εδώ:

Mediterranean Monk Seal Photoidentification Catalogue

Σχετικά με τη δράση «Β.1 Παρακολούθηση πεδίων τροφοληψίας και μετακινήσεων» η τοποθέτηση πομπών συνεπάγει τη σύλληψη και το χειρισμό των ατόμων, πράγμα που ενέχει υψηλό κίνδυνο για τα άτομα. Προτείνετε, η μεθοδολογία να εξεταστεί αυστηρά στα πλαίσια της ΕΠΜ. Πριν την εφαρμογή της θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ένα σχετικό εργαστήριο εμπειρογνωμόνων για την ανάπτυξη σαφώς καθορισμένων πρωτοκόλλων και κατευθυντήριων μεθόδων (καθώς και για τον προσδιορισμό του καλύτερου δυνατού τύπου πομπού που θα χρησιμοποιηθεί και του αριθμού των πομπών που θα πρέπει να τοποθετηθούν σε έναν πληθυσμό που, τουλάχιστον στο κεντρικό Ιόνιο, ανέρχεται σύμφωνα με τις αναφορές σε περίπου 50-60 άτομα. Μια τέτοια δράση θα πρέπει να λαμβάνει για την αποφυγή αμελών ενεργειών που μπορεί να οδηγήσουν στο θάνατο ατόμων ή να τους προκαλέσουν περιττό άγχος.

Παρακαλούμε να ληφθεί υπόψη η ένταξη των τμημάτων της νήσου Ελαφονήσου που συνορεύει με τον Όρμο των Βατίκων(περιοχή Λεύκη) , του Παυλοπετρίου στην περιοχή της Πούντας και της υπόλοιπης ακτογραμμής έως την Νεάπολη Βοιών . Οι χώροι αυτοί πέραν της αρχαιολογικής τους σημασίας , φιλοξενούν σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας .

Επίσης σας αναφέρουμε και την πρόταση του τοπικού συλλόγου Τουλίπα Γουλιμή :

<Η άποψη μας είναι πως τα όρια του πάρκου θα πρέπει να καλύπτουν τον όρμο των Βατίκων ως σημαντικού για την παραμονή και ωοτοκία της Caretta caretta, αλλά και ως σημαντικού κόλπου που εξυπηρετεί την αναπαραγωγή των ιχθυοαποθεμάτων.Επίσης θα πρέπει να  συμπεριλάβει το σύνολο του Λακωνικού κόλπου από Ταίναρο ως Κύθηρα, όπως συμβαίνει στον Μεσσηνιακό κόλπο>

Σας ευχαριστούμε πολύ.

<p class=”p1″><span class=”s1″>Το Κυθηραΐκό Ίδρυμα Πολιτισμού & Ανάπτυξης </span>(ΚΙΠΑ) που ιδρύθηκε το 2006, από τον διακεκριμένο Κυθήριο Συνταγματολόγο, κ. Γεώργιο Κασιμάτη, έχει στόχο να γίνουν τα Κύθηρα και τα Αντικύθηρα, «από άκρη σε άκρη, ένα δημιουργικό εργαστήρι για τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών μας», με μια σειρά από εκπαιδευτικές δραστηριότητες, πολιτιστικές εκδηλώσεις, επιστημονικά συνέδρια, ευρωπαϊκά προγράμματα και έργα αποκατάστασης.</p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Το εμβληματικό πρόγραμμα του ΚΙΠΑ είναι τα πολυβραβευμένα ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΥΘΗΡΩΝ (KYTHERA TRAILS), ένα ολοκληρωμένο δίκτυο 11 θεματικών διαδρομών συνολικού μήκους 100 χιλιομέτρων, που έχει γίνει αναπτυξιακό εφαλτήριο ενός βιωματικού εναλλακτικού τουρισμού του νησιού.</span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Στην ίδια κατεύθυνση βιωσιμότητας<span class=”Apple-converted-space”>  </span>τα τελευταία χρόνια, παράλληλα, το ΚΙΠΑ επικεντρώνεται σε αγροτικά προγράμματα, όπως είναι: </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>* το TERRA KYTHERIA – ΒΙΩΣΙΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑ, </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>* το Futural , ένα πιλοτικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα</span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>*την εγγραφή του στοιχείου μελισσοκομικής παράδοσης Κυθήρων στο Εθνικό Ευρετήριο της<span class=”Apple-converted-space”>  </span>Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Στα άμεσα σχέδια του ΚΙΠΑ είναι δράσεις ανακύκλωσης πλαστικών και καθαρισμό της θαλάσσιας περιοχής, και την ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης των πολιτών του νησιού. </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Με γνώμωνα όλα τα παραπάνω, το ΚΙΠΑ από την ίδρυση του μέχρι σήμερα συνηγορεί για ένα νησί βιώσιμο, με προοπτικές αειφορίας στο βαθύ μέλλον, η οποία μπορεί να βασιστεί μόνο στην ισόρροπη ανάπτυξη μεταξύ του ανθρωπογενούς και φυσικού περιβάλλοντος των Κυθήρων και Αντικυθήρων. </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Έτσι λοιπόν συγχαίρουμε την πρωτοβουλία για τη θεσμοθέτηση νέων θαλάσσιων πάρκων, ιδιαίτερα του Ιονίου που μας αφορά άμεσα, και με χαρά διαπιστώνουμε ότι οι προτάσεις και τα μέτρα που καταγράφονται, όπως αυτό της απομάκρυνσης των συρόμενων εργαλείων εκτός των ορίων τους και η διασφάλιση της πραγματικής προστασίας των οικοσυστημάτων στη στεριά των νησιών μας και στη θάλασσα που τα περιβάλλει, συνάδουν με το<span class=”Apple-converted-space”>  </span>καταστατικό μας περί αειφορίας που διέπει τη λειτουργία του ιδρύματός μας. </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Θα θέλαμε να επιστήσουμε την προσοχή στους μελετητές να αναγνωρίσουν την σπουδαιότητα του έργου θεσμοθέτησης του θαλάσσιου πάρκου του Ιονίου<span class=”Apple-converted-space”>  </span>και να αξιολογήσουν την ανάλογη μέριμνα που πρέπει να αποδοθεί. Συγκεκριμένα θα θέλαμε να σταθούμε στα εξής  σημεία:</span></p>
<p class=”p4″><span class=”s2″>.</span></p>

<li class=”li4″><span class=”s3″>Συνηγορούμε με την θέση της Green tank, ότι η έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων αποτελούν μία εκ των πιο σημαντικών απειλών για τα είδη και τους τύπους οικοτόπους που επιδιώκει να προστατεύσει το προτεινόμενο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, όπως αναφέρει και αναγνωρίζει σε πολλά σημεία η ίδια μελέτη. . Συγκεκριμένα σύμφωνα με τη Green Tank, με ανησυχία διαβάζουμε ότι «παρόλο που τα οικόπεδα παραχώρησης έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σωστά εξαιρούνται από τα όρια της περιοχής μελέτης και του προτεινόμενου Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου ως μη συμβατή δραστηριότητα, η εξαίρεση δεν περιορίζει τις δυνητικές επιπτώσεις από τις συγκεκριμένες χρήσεις», γεγονός που αναγνωρίζει και η ίδια η μελέτη. «Ως αποτέλεσμα, η εξαίρεση αποδυναμώνει την προσπάθεια επίτευξης των στόχων του προτεινόμενου Εθνικού Πάρκου καθώς εξαιρεί σημαντικά τμήματα του ζωτικού ενδιαιτήματος των ειδών στόχου καθώς και την κατά τα λοιπά επιτυχημένη προσπάθεια του Εθνικού Πάρκου για συνοχή και συνδεσιμότητα σημαντικών οικολογικών περιοχών.». Με λίγα λόγια η δράση εξόρυξης υδρογονανθράκων είναι ασύμβατη με τα θαλάσσια πάρκα και δε θα έπρεπε να επιτρέπεται να δρομολογείται. Η πρόβλεψη για χερσαίες εγκαταστάσεις στο λιμάνι του Πλατυγιαλιού (ΝΑ.ΒΙ.ΠΕ) που θα εξυπηρετούν δραστηριότητες εξορύξεων είναι ασύμβατη με τη φιλοσοφία ενός θαλάσσιου πάρκου. Οι εξορύξεις αποτελούν μια από τις πιο ρυπογόνες δραστηριότητες, με σοβαρούς κινδύνους για το θαλάσσιο περιβάλλον. </span><span class=”s2″>Είναι απαραίτητο να αποκλειστούν τέτοιες χρήσεις.</span>
<li class=”li4″><span class=”s3″>Επιπλέον, θα πρέπει να τονισθεί η σημασία της απαγόρευσης έργων που αλλοιώνουν ανεπίστρεπτα το περιβάλλον των μικρών νησίδων στα θαλάσσια πάρκα, όπως τα αιολικά πάρκα, καθώς επίσης τα θαλάσσια αιολικά πάρκα πρέπει να θεωρηθούν ασύμβατα με τη χωροθέτηση υπό προστασίας θαλάσσιων πάρκων.</span>

<p class=”p4″><span class=”s3″>Συμπερασματικά η ανακήρυξη των Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων είναι ένα σπουδαίο βήμα για τη χώρα, και θα πρέπει η πολιτεία να προχωρήσει άμεσα στην υλοποίησή τους. Το ΚΙΠΑ θα παρακολουθεί από κοντά την όλη διαδικασία και θα βρίσκεται στη διάθεσή σας, προκειμένου να συμβάλλει με ιδέες και προτάσεις στην διαμόρφωση της τελικής πρότασης για την αειφορία των νησιών Κυθήρων και Αντικυθήρων και των κατοίκων τους στο βαθύ μέλλον.</span></p>

για το Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου
1. Σκοπός θαλάσσιων πάρκων
Ο βασικός σκοπός των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών (ΘΠΠ) είναι η διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων που βρίσκονται υπό πίεση. Τα θαλάσσια πάρκα συμβάλλουν στην προστασία ειδών προτεραιότητας όπως οι θαλάσσιες χελώνες (Caretta caretta), τα κητώδη, τα ιχθυοπληθυσμών, τα λιβάδια Posidonia oceanica, και οι κοραλλιογενείς σχηματισμοί. Παράλληλα, αποτελούν εργαλεία βιώσιμης ανάπτυξης μέσω δραστηριοτήτων όπως η οικοτουριστική παρατήρηση, η επιστημονική έρευνα, και η μικρής κλίμακας παραδοσιακή αλιεία.
Ωστόσο, το προτεινόμενο θεσμικό πλαίσιο για το Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου φαίνεται να ενσωματώνει αντιφατικές ρυθμίσεις, οι οποίες καθιστούν αμφίβολη την ικανότητά του να επιτελέσει τον προστατευτικό του ρόλο. Η ελαστικότητα που παρατηρείται ως προς τις επιτρεπόμενες χρήσεις και δραστηριότητες εντός της ΘΠΠ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για εγκατάσταση βιομηχανικών υποδομών και εξορυκτικών δραστηριοτήτων. Έτσι, η ΘΠΠ κινδυνεύει να λειτουργήσει ως εργαλείο «νομιμοποίησης» περιβαλλοντικά επιζήμιων επενδύσεων, και όχι ως πραγματικός πυλώνας διατήρησης του φυσικού κεφαλαίου της περιοχής.
________________________________________
2. Προστασία λιβαδιών Ποσειδωνίας
Τα λιβάδια Posidonia oceanica είναι είδος προτεραιότητας προστασίας σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ (Παράρτημα Ι & IV) και συνιστούν κρίσιμους οικοτόπους με οικολογικές υπηρεσίες υψηλής αξίας:
• Φιλοξενούν περισσότερα από 400 είδη φυτών και 1.000 είδη ζώων.
• Παρέχουν καταφύγιο και πεδία αναπαραγωγής για εμπορικά σημαντικά ιχθυοαποθέματα.
• Δρουν ως «καταβόθρες» άνθρακα, αποθηκεύοντας έως και 83 τόνους CO₂ ανά εκτάριο.
• Συμβάλλουν στη σταθεροποίηση των ιζημάτων και στη διαύγεια των υδάτων.
Η εντατική ιχθυοκαλλιέργεια αποτελεί τεκμηριωμένα σοβαρή απειλή για τα λιβάδια Posidonia λόγω οργανικής ρύπανσης, θολότητας των νερών, και απόθεσης βαρέων μετάλλων. Στην Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (πίνακες 3.3-1 και 3.3-2), αναγνωρίζονται 276 σχετικές απειλές που απορρέουν από τις υδατοκαλλιέργειες.
Η ενσωμάτωση της Π.Ο.Α.Υ. Εχινάδων και Αιτωλοακαρνανίας εντός του Θαλάσσιου Πάρκου συνιστά σοβαρή υποβάθμιση του θεσμικού του κύρους. Σημειώνεται ότι στον ίδιο θαλάσσιο χώρο έχουν ήδη καταγραφεί εκτεταμένα λιβάδια Ποσειδωνίας, γεγονός που καθιστά την εγκατάσταση ή επέκταση μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας μη συμβατή με την ευρωπαϊκή και εθνική περιβαλλοντική νομοθεσία. Ζητείται ρητή απαγόρευση τέτοιων χρήσεων εντός των ζωνών προστασίας.
________________________________________
3. Αντίφαση με τις εξορύξεις υδρογονανθράκων
Η πρόβλεψη για λειτουργία χερσαίων εγκαταστάσεων στο λιμάνι του Πλατυγιαλίου (ΝΑ.ΒΙ.ΠΕ) για την εξυπηρέτηση εξορυκτικών δραστηριοτήτων (π.χ. LNG, υδρογονάνθρακες) έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις αρχές ενός θαλάσσιου πάρκου. Οι εξορύξεις είναι δραστηριότητες υψηλής επικινδυνότητας για το θαλάσσιο οικοσύστημα, με πιθανούς κινδύνους από διαρροές, χημική ρύπανση, υποθαλάσσιο θόρυβο και καταστροφή ενδιαιτημάτων.
Η διεθνής εμπειρία (π.χ. πετρελαιοκηλίδα Deepwater Horizon, 2010) επιβεβαιώνει ότι τέτοιοι κίνδυνοι μπορεί να προκαλέσουν μακροχρόνιες και μη αναστρέψιμες βλάβες στη θαλάσσια ζωή. Τέτοιες χρήσεις δεν μπορούν να συνυπάρχουν με τις αρχές της Οδηγίας 2008/56/ΕΚ (Θαλάσσια Στρατηγική), που αποσκοπεί στην επίτευξη Καλής Περιβαλλοντικής Κατάστασης (GES) των θαλασσών της Ε.Ε.
Ζητείται να αποκλειστεί πλήρως κάθε σχετική πρόβλεψη για υποστήριξη εξορυκτικών έργων από τη ΘΠΠ.
________________________________________
4. Ασυμβατότητα με τουριστική ανάπτυξη
Η έγκριση μεγάλων τουριστικών επενδύσεων (τουριστικό λιμάνι και ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις) στον ίδιο χώρο με μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας και με προβλεπόμενη υποστήριξη εξορύξεων συνιστά παράδειγμα χωροταξικού παραλογισμού. Η χωρική συνύπαρξη τόσο αντιφατικών δραστηριοτήτων σε περιοχή περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος απειλεί την ποιότητα του τουριστικού προϊόντος, την αισθητική του τοπίου, αλλά και τη φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος.
Η στρατηγική για ήπια τουριστική ανάπτυξη (οικοτουρισμός, πολιτιστικός τουρισμός, καταδυτικός τουρισμός) είναι ασύμβατη με τις υψηλής όχλησης βιομηχανικές δραστηριότητες. Το μοντέλο της πολυλειτουργικότητας πρέπει να στηρίζεται στη συμβατότητα χρήσεων, όχι στην αποδοχή όλων των χρήσεων χωρίς έλεγχο.
________________________________________
5. Ανάγκη για σαφείς και αυστηρές ζώνες προστασίας
Η αποτελεσματικότητα των θαλάσσιων πάρκων εξαρτάται από τον σχεδιασμό σαφών, λειτουργικών και κατανοητών ζωνών προστασίας. Οι διεθνείς καλές πρακτικές περιλαμβάνουν:
• Ζώνες απόλυτης προστασίας (no-take zones), με πλήρη απαγόρευση όλων των δραστηριοτήτων.
• Ζώνες ήπιας χρήσης, όπου επιτρέπονται δραστηριότητες φιλικές προς το περιβάλλον (παρατήρηση φύσης, μηχανόβια κατάδυση, παραδοσιακή αλιεία).
• Ζώνες ρυθμιζόμενης εκμετάλλευσης, με αυστηρούς όρους.
Η ασάφεια ως προς τις χωρικές και λειτουργικές ζώνες ανοίγει τον δρόμο σε ερμηνείες και καταστρατηγήσεις. Απαιτείται αυστηρή κατηγοριοποίηση, ενισχυμένη φύλαξη και σαφής διακυβέρνηση.
________________________________________
6. Ο ρόλος των τοπικών κοινωνιών
Οι τοπικές κοινωνίες, οι μικροί επαγγελματίες αλιείς και οι επιχειρήσεις οικοτουρισμού πρέπει να αποτελέσουν πυρήνα σχεδιασμού και εφαρμογής της προστατευόμενης περιοχής. Η εμπλοκή τους δεν είναι απλώς κοινωνική απαίτηση, αλλά βασική συνθήκη βιωσιμότητας.
Η θεσμοθέτηση της ΘΠΠ δεν πρέπει να δημιουργήσει μονοπώλια ή να ανοίξει τον δρόμο για μονομερείς εταιρικές χρήσεις υψηλής όχλησης που αποκλείουν την κοινωνική συμμετοχή και υπονομεύουν την κοινωνική αποδοχή.
________________________________________
7. Σχέση με Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΤΠΣ) Δήμου Ξηρομέρου
Η υπό εξέλιξη σύνταξη του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) Ξηρομέρου στο πλαίσιο του Προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», το οποίο θα αποκτήσει ισχύ Προεδρικού Διατάγματος, οφείλει να αντιμετωπιστεί με θεσμική συνέπεια.
Για την αποφυγή χωρικών και νομικών επικαλύψεων, προτείνεται η εξαίρεση όλων των χερσαίων παρεμβάσεων της ΕΠΜ-ΘΠΠ εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Ξηρομέρου, ιδίως σε περιοχές εκτός Natura 2000, που ήδη ρυθμίζονται μέσω του ΤΠΣ. Η επικάλυψη ρυθμίσεων δημιουργεί κινδύνους σύγκρουσης αρμοδιοτήτων και θεσμικής σύγχυσης.
________________________________________Συμπερασματικά
Η σημερινή πρόταση για τη θεσμοθέτηση του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου χρειάζεται ουσιαστική αναθεώρηση ώστε να ανταποκρίνεται:
• Στις αρχές της οικολογικής ακεραιότητας,
• Στις απαιτήσεις της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης,
• Στην ανάγκη κοινωνικής δικαιοσύνης για τις τοπικές κοινωνίες.
Ένα πραγματικό Θαλάσσιο Πάρκο δεν μπορεί να λειτουργεί ως πρόσχημα για βαριές βιομηχανικές επενδύσεις ή για αναπτυξιακές επιλογές χωρίς περιβαλλοντικά φίλτρα. Αξίζουμε ένα Ιόνιο πραγματικά προστατευμένο, ζωντανό, και λειτουργικό για τις επόμενες γενιές.

Σε γενικές γραμμές, στο σχέδιο της ΕΠΜ έχει ληφθεί το σύνολο των δεδομένων που αφορούν τη θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια εντός των ορίων του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, και έχει αποτυπωθεί με ορθό τρόπο τόσο το σχετικό θεσμικό πλαίσιο όσο και η υφιστάμενη κατάσταση της δραστηριότητας. Σε σωστή κατεύθυνση είναι γενικά και οι προτάσεις προστασίας ειδών και τύπων οικοτόπων που αφορούν τον κλάδο, με επιμέρους ωστόσο σημεία που εκτιμούμε ότι θα πρέπει να επανεξεταστούν. Πιο συγκεκριμένα αναφέρουμε τα εξής ανά κεφάλαιο του σχεδίου της ΕΠΜ.

 

<u>Κεφάλαιο 2: Περιγραφή προστατευτέου αντικειμένου</u>

Στο κεφ. 2.3.3.1.2. σελ. 395-396 του σχεδίου της ΕΠΜ, παρουσιάζονται οι υφιστάμενες μονάδες υδατοκαλλιέργειες στο θαλάσσιο τμήμα της περιοχής μελέτης καθώς και κάποιες σε μικρή απόσταση από τα όρια αυτής, οι μονάδες εσωτερικών υδάτων εντός και πλησίον της περιοχής, καθώς και οι ιχθυογεννητικοί σταθμοί και τα συσκευαστήρια ιχθύων που εντοπίζονται στην άμεση ευρύτερη χερσαία περιοχή.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο σχέδιο της ΕΠΜ στο θαλάσσιο τμήμα της περιοχής μελέτης  και σε σχετική γειτνίαση με αυτό καθώς και στο όμορο σε αυτό χερσαίο τμήμα εντοπίζονται:

• 44 πλωτές μονάδες εκτροφής, εκ των οποίων οι 38 βρίσκονται εντός της περιοχής μελέτης και οι υπόλοιπες σε μικρή απόσταση από τα όρια της περιοχής,
• 5 μονάδες πάχυνσης εσωτερικών υδάτων, εκ των οποίων οι 4 βρίσκονται στα παράλια των Π.Ε. Αχαΐας και Ηλείας και η μία στην Λιμνοθάλασσα της Γιάλοβας στη Μεσσηνία σε μικρή απόσταση από την περιοχή μελέτης
• 2 ιχθυογεννητικοί σταθμοί και 8 συσκευαστήρια προϊόντων ιχθυοκαλλιέργειας, οι οποίες εγκαταστάσεις εντοπίζονται στην άμεση ευρύτερη χερσαία περιοχή.

Στη συνέχεια αναφέρεται ότι εξ’ αυτών στο θαλάσσιο τμήμα της περιοχής μελέτης εντοπίζονται συνολικά επτά (7) πλωτές μονάδες εκτροφής και συγκεκριμένα:

• 2 πλωτές μονάδες εκτροφής στα δυτικά της νήσου Κάλαμος και στα ΝΔ της ακτής κολύμβησης «Βαθυαβάλη» του Δ. Ακτίου – Βόνιτσας, ΠΕ Αιτωλοακαρνανίας.
• 3 πλωτές μονάδες εκτροφής εντός του Κόλπου Αργοστολίου της νήσου Κεφαλονιάς
• 1 πλωτή μονάδα εκτροφής στα ΒΑ της νήσου Κεφαλονιάς και
• 1 πλωτή μονάδα εκτροφής Νότια του όρμου Μαραθιά, Δ. Κεκροπίας ΠΕ Αιτωλοακαρνανίας

Οι υπόλοιπες 31 πλωτές μονάδες εκτροφής εντοπίζονται, στην άμεση ευρύτερη περιοχή και συγκεκριμένα στα παράλια της περιοχής τους Αστακού και νοτιότερα στην περιοχή των Εχινάδων Νήσων, ΠΕ Αιτωλοακαρνανίας. Στη συνέχεια παρατίθεται και απόσπασμα της εικόνας 2.3.3.1-7 όπου αποτυπώνονται οι μονάδες υδατοκαλλιέργειας, οι ιχθυογεννητικοί σταθμοί και τα συσκευαστήρια ιχθύων στην άμεση και ευρύτερη περιοχή μελέτης. Δεν γίνεται κατανοητή στο σημείο αυτό η αναφορά περί ύπαρξης 7 μόνο πλωτών μονάδων θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας εντός της περιοχής του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, καθώς όπως ήδη ορθώς αναφέρεται στην αρχή του συγκεκριμένου Κεφαλαίου του σχεδίου της ΕΠΜ αυτές (οι πλωτές μονάδες) ανέρχονται σε 38. Και στην εικόνα 2.3.3.1-7 φαίνεται οι πλωτές μονάδες θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας που εμπίπτουν εντός των ορίων του Θαλάσσιου Πάρκου του Ιονίου είναι πολύ περισσότερες από 7. Θεωρούμε ορθό να γίνει αναφορά ότι ουσιαστικά στην περιοχή μελέτης λειτουργούν 44 πλωτές μονάδες θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας/ιχθυοκαλλιέργειας.

Όσον αφορά την καταγραφή της δραστηριότητας της υδατοκαλλιέργειας εντός του Κόλπου Αργοστολίου Κεφαλονιάς, ορθώς αναφέρεται η λειτουργία 3 πλωτών μονάδων εντός του Κόλπου, ωστόσο δεν γίνεται αναφορά στον ιχθυογεννητικό σταθμό που λειτουργεί στη θέση Σαμόλι, στην ίδια έκταση όπου λειτουργεί και το συσκευαστήριο νωπών ιχθύων που έχει ήδη αποτυπωθεί. Ως εκ τούτου θα πρέπει να γίνει η εν λόγω προσθήκη.

Στο κεφ. 2.3.4.2 παρουσιάζονται οι πιέσεις/απειλές στους θαλάσσιους τύπους οικοτόπων. Πιο συγκεκριμένα, σε σχέση πάντα με την θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια αναφέρονται τα εξής:

‘Οσον αφορά τον θαλάσσιο οικότοπο 1110 – Αμμοσύρσεις που καλύπτονται διαρκώς από θαλάσσιο νερό μικρού βάθους αναγνωρίζεται η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια ως μακροχρόνια και μόνιμη πίεση/απειλή της κατηγορίας «PG19 Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση». Η ένταση ωστόσο της εν λόγω πίεσης/απειλής αξιολογείται ορθώς ως Μ (μέτρια) σε συγκεκριμένες ζώνες της περιοχής μελέτης που απαντούν μονάδες θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας.

Όσον αφορά τον θαλάσσιο οικότοπο προτεραιότητας 1120 – Εκτάσεις Θαλάσσιας Βλάστησης με Ποσειδωνία (Posidonia oceanica), αναγνωρίζεται η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια ως μακροχρόνια και μόνιμη πίεση/απειλή της κατηγορίας «PG19 Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση». Η ένταση ωστόσο της εν λόγω πίεσης/απειλής αξιολογείται ορθώς ως Μ (μέτρια) σε συγκεκριμένες ζώνες της περιοχής μελέτης που απαντούν μονάδες θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας.

Όσον αφορά τον θαλάσσιο οικότοπο 1160 – Αβαθείς κολπίσκοι και κόλποι), αναγνωρίζεται η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια ως μακροχρόνια και μόνιμη πίεση/απειλή της κατηγορίας «PG19 Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση». Η ένταση ωστόσο της εν λόγω πίεσης/απειλής αξιολογείται ορθώς ως Μ (μέτρια) σε συγκεκριμένες ζώνες της περιοχής μελέτης (π.χ. Κεφαλονιά – Ιθάκη) που απαντούν μονάδες θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας.

Για τους παραπάνω 3 θαλάσσιους τύπους οικοτόπων αναφέρεται ότι η υποβάθμιση του οικοτόπου προκαλείται από την θαλάσσια ρύπανση που επιφέρουν οι υδατοκαλλιέργειες (π.χ. οργανικό σωματιδιακό φορτίο, θρεπτικά άλατα, σκουπίδια και παρελκόμενα των υδατοκαλλιεργειών). Τονίζεται στο σημείο αυτό ότι η αναφορά περί ύπαρξης σκουπιδιών και παρελκόμενων των υδατοκαλλιεργειών ως αιτία για τη ρύπανση που προκαλείται από τις θαλάσσιες υδατοκαλλιέργειες είναι λανθασμένη (αντίστοιχη αναφορά γίνεται στο σχέδιο της ΕΠΜ και στο σημείο που περιγράφονται οι επιπτώσεις στην ορνιθοπανίδα). Επισημαίνεται ότι κατά τη λειτουργία των πλωτών μονάδων εκτροφής οι μόνες εκροές στο θαλάσσιο περιβάλλον είναι το οργανικό σωματιδιακό φορτίο που πράγματι έχει έναν βαθμό επίδρασης στους οικοτόπους που όμως εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις επικρατούσες συνθήκες του θαλάσσιου περιβάλλοντος (πχ η ύπαρξη θαλάσσιων ρευμάτων ευνοεί την διασπορά του οργανικού φορτίου και την μείωση της επίδρασης). Τα σκουπίδια και τα παρελκόμενα, που αναφέρονται στο σχέδιο της ΕΠΜ ως παράδειγμα εκροών, δεν απορρίπτονται σε καμία περίπτωση στο θαλάσσιο περιβάλλον, αλλά συλλέγονται από τους φορείς λειτουργίας των πλωτών μονάδων και διαχειρίζονται με βάση τα προβλεπόμενα στην ελληνική νομοθεσία. Συγκεκριμένα, τα στερεά απορρίμματα που προκύπτουν από την λειτουργία των πλωτών μονάδων υδατοκαλλιέργειας/ιχθυοκαλλιέργειας συλλέγονται σε καθημερινή βάση από τους φορείς λειτουργίας αυτών και παραδίδονται σε εξειδικευμένες αδειοδοτημένες εταιρείες διαχείρισης αυτών. Η ορθή διαχείριση των στερεών αποβλήτων των πλωτών μονάδων αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αδειοδότησή τους βάσει του ισχύοντος νομικού πλαισίου (προβλέπεται ειδική αναφορά στις Αποφάσεις Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων) και ως εκ τούτου είναι μία πρακτική που εφαρμόζεται συνολικά από τον κλάδο της θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας/ιχθυοκαλλιέργειας. Υποχρεωτική εξάλλου είναι και η καταχώρηση στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Αποβλήτων (ΗΜΑ) από τους φορείς λειτουργίας στοιχείων που αφορούν το είδος και την ποσότητα των παραγομένων αποβλήτων, καθώς επίσης και με τη μέθοδο διαχείρισης που εφαρμόζεται, ώστε να υπάρχει πλήρης αποτύπωση της παραγωγής και διακίνησης των αποβλήτων στη χώρα μας και ο έλεγχός της από τις αρμόδιες υπηρεσίες και αρχές. Η ύπαρξη ενδεχομένως μεμονωμένων κακών πρακτικών εκτιμούμε ότι δεν μπορεί να αποτελεί βάση για τον χαρακτηρισμό ολόκληρου του κλάδου της θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας, ειδικά κατά την διαδικασία της διαμόρφωσης των ειδικών όρων για τη λειτουργία εντός του Θαλάσσιου Πάρκου εν προκειμένω.

Επισημαίνεται ότι κεφ. 2.3.4.2 δεν καταγράφεται η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια («PG19 Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση») ως πίεση/απειλή για τους θαλάσσιους τύπους οικοτόπων 1170 – Ύφαλοι και 8330 (θαλάσσια σπήλαια).

Στο κεφ. 2.3.4.4 του σχεδίου της ΕΠΜ παρουσιάζονται οι πιέσεις/απειλές στα θαλάσσια θηλαστικά. Όσον αφορά το ρινοδέλφινο (Tursiops truncatus) και το κοινό δελφίνι (Delphinus delphis) αναγνωρίζεται η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια ως μακροχρόνια και μόνιμη πίεση της κατηγορίας PG16: «Τροποποίηση των παράκτιων συνθηκών για θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια». Η ένταση ωστόσο της εν λόγω πίεσης/απειλής αξιολογείται ως Μ (μέτρια) σε παράκτιες περιοχές της περιοχής μελέτης.

Αναφέρεται επίσης ότι κητώδη, όπως το ρινοδέλφινο (Tursiops truncatus), διαβιούν και μετακινούνται κοντά στις ακτές, και έχουν σημαντική αλληλεπίδραση με ιχθυοκαλλιεργητικές δραστηριότητες. Η αλληλεπίδραση του ρινοδέλφινου (Tursiops truncatus) με κλωβούς ιχθυοκαλλιέργειας είναι επίσης συχνή στον παράκτιο χώρο. Οι ιχθυοκλωβοί αυξάνουν τοπικά το φορτίο θρεπτικών, προσελκύοντας πληθυσμούς άγριων ψαριών με τα οποία τρέφονται συχνά τα ρινοδέλφινα. Άλλου τύπου αλληλεπιδράσεις του ρινοδέλφινου με κλωβούς ιχθυοκαλλιέργειας περιλαμβάνουν την τυχαία παγίδευση σε δίχτυα ή υλικά αγκύρωσης, την αλληλεπίδραση με δύτες, το δάγκωμα ιχθυοκλωβών και την τροφοληψία σε απορρίψεις εξαλίευσης.

Η αναφορά για την αλληλεπίδραση της υδατοκαλλιέργειας με τα θαλάσσια θηλαστικά που παρατίθεται στο σχέδιο της ΕΠΜ είναι σαφώς ορθή, όμως, επισημαίνεται ότι θεωρούμε απαραίτητο να προστεθεί μία διευκρίνιση ότι για την προστασία των αποθεμάτων και των θηρευτών είναι δυνατή η εφαρμογή κατάλληλων και αποτελεσματικών διαχειριστικών πρακτικών.

Επισημαίνεται ότι στο κεφ. 2.3.4.4 δεν καταγράφεται η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια (PG16: «Τροποποίηση των παράκτιων συνθηκών για θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια») ως πίεση/απειλή για τη μεσογειακή φώκια (Monachus monachus), το ζωνοδέλφινο (Stenella coeruleoalba), τον φυσητήρα (Physeter macrocephalus), τον ζιφιό (Ziphius cavirostris) και το σταχτοδέλφινο (Grampus griseus).

Όσον αφορά την ιχθυοπανίδα (κεφ. 2.3.4.5 του σχεδίου της ΕΠΜ) δεν καταγράφεται η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια ως απειλή/πίεση για κανένα από τα είδη που παρουσιάζονται.

Στο κεφ. 2.3.4.7 του σχεδίου της ΕΠΜ παρουσιάζονται οι πιέσεις/απειλές στην ορνιθοπανίδα. Η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια αναγνωρίζεται ως μακροχρόνια και μόνιμη πίεση απειλή της κατηγορίας «PG19 Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση» για τα είδη Αρτέμης (Calonectris diomedea), Θαλασσοκόρακας (Gulosus aristotelis desmarestii), Μυχος (Puffinus yelkouan), Υδροβάτης/Πετρίλος (Hydrobates pelagicus melitensis). Στο σχέδιο της ΕΠΜ, αναφέρεται ότι η χωροθέτηση και λειτουργία ιχθυοκαλλιεργητικών μονάδων στην ΠΟΑΥ Εχινάδων Νήσων και στην Κεφαλονιά αναμένεται να έχουν περιορισμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις στην ορνιθοπανίδα, κυρίως σε ότι αφορά τη θαλάσσια ρύπανση και δευτερευόντως την πιθανότητα παγίδευσης στους ιχθυοκλωβούς.

Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να προσθέσουμε το εξής σχόλιο το οποίο εκτιμούμε ότι θέτει στη σωστή βάση την πίεση που ασκεί η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια/ιχθυοκαλλιέργεια στην ορνιθοπανίδα. Πράγματι υπάρχει αλληλεπίδραση συγκεκριμένων ειδών ορνιθοπανίδας (θαλασσοπούλια, όπως το Phalacrocorax aristotelis desmarestii) με την δραστηριότητα της θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας/ιχθυοκαλλιέργειας, καθώς αυτά θηρεύουν εντός, αλλά και περιμετρικά, των κλωβών όπου εκτρέφονται τα ψάρια. Αναφέρεται ότι κατά την λειτουργία των πλωτών μονάδων εκτροφής θαλάσσιων μεσογειακών ιχθύων χρησιμοποιούνται ειδικά αντιαρπακτικά δίχτυα κατάλληλου ματιού, ως ορθή πρακτική αποφυγής της θήρευσης του ιχθυοπληθυσμού από πτηνά. Τα εν λόγω αντιαρπακτικά δίχτυα διαθέτουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που συμβάλουν στην αποτελεσματική προστασία των πτηνών. Πιο συγκεκριμένα το κάθε αντιαρπακτικό δίχτυ:

• Είναι επαρκώς ανθεκτικό ώστε να αντέχει σε περιπτώσεις ισχυρού ανέμου ή κατακρημνίσεων (όπως χιόνι) και να αντέχει στην υποβάθμιση λόγω καιρικών συνθηκών (πχ. έκθεση στο ηλιακό φως). Το πιο ακριβό και παχύ δίχτυ μπορεί να αποδειχθεί πιο οικονομικό από τα φθηνότερα δίχτυα, όταν λαμβάνεται υπόψη η συχνότητα και το κόστος της επισκευής ή/και αντικατάστασης. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι το παχύ δίχτυ είναι πιο ορατό στα πουλιά με αποτέλεσμα να αποφεύγουν να το προσεγγίζουν.
• Υποστηρίζεται ώστε να αποτρέπεται η χαλάρωσή του εξαιτίας του βάρους οποιουδήποτε πτηνού σταθεί πάνω του. Όταν τα δίχτυα βυθίζονται και φτάνουν κοντά στην επιφάνεια του νερού, τα πουλιά μπορούν να θηρεύουν τα ψάρια. Ωστόσο, τα δίχτυα δεν πρέπει να είναι πολύ σφιχτά καθώς έρευνα στο Ισραήλ έδειξε ότι το δίχτυ που είναι πολύ τεντωμένο, τείνει να εγκλωβίζει περισσότερα πουλιά (πιθανώς ως αποτέλεσμα της μειωμένης διακριτότητάς του σε σύγκριση με ένα ελαφρώς χαλαρό δίχτυ που κινείται λίγο στον άνεμο).
• Έχει μικρό «άνοιγμα ματιών» (3,8 – 7cm), ώστε να αποκλείεται ο εγκλωβισμός, ακόμα και μικρόσωμων πτηνών. Προτιμάται σκουρόχρωμα υλικό για να εξασφαλιστεί η μέγιστη διακριτότητα στα πουλιά. Αποφεύγονται τα πολύ λεπτά μονόϊνα δίχτυα.
• Ελέγχεται τακτικά και να συντηρείται ανάλογα με τις ανάγκες. Τα κακώς συντηρημένα δίχτυα μπορούν να επιτρέψουν στα αρπακτικά να έχουν πρόσβαση στα ψάρια ή/και να συμβάλλουν στον εγκλωβισμός τους.

Με βάση τα παραπάνω, θεωρούμε ότι, αντί της παραπάνω αναφερόμενης πίεσης G19 (Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση), θα πρέπει να αναφερθεί ως πίεση η PG13 (Τυχαία θανάτωση λόγω δραστηριοτήτων αλιείας και κυνηγιού, με την απαραίτητη διευκρίνιση ότι αφορά την υδατοκαλλιέργεια/ιχθυοκαλλιέργεια) που θα περιγράφει με καλύτερο τρόπο την πραγματική πίεση που ασκείται στην ορνιθοπανίδα από την υδατοκαλλιέργεια/ιχθυοκαλλιέργεια που είναι η τυχαία θανάτωση λόγω παγίδευσης στα δίχτυα. Επίσης, μπορεί να προστεθεί μία διευκρίνιση ότι για την προστασία των αποθεμάτων, αλλά και των θηρευτών, είναι δυνατή η εφαρμογή κατάλληλων διαχειριστικών πρακτικών.

<u> </u>

<u> </u>

<u>Κεφάλαιο 4: Αξιολόγηση – οριοθέτηση περιοχής και προστατευτέου αντικειμένου</u>

Στο κεφ. 4.3.3.1 του σχεδίου της ΕΠΜ παρουσιάζονται αναλυτικά οι προτεινόμενες Ζώνες Προστασίας του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, ενώ στο Κεφ. 4.3.4.4 παρουσιάζονται οι προτεινόμενες επιτρεπόμενες χρήσεις και ρυθμίσεις ανά Ζώνη.

Οι επιμέρους χωρικές ενότητες (ζώνες προστασίας) που αντιπροσωπεύουν την κάθε κατηγορία των ανωτέρω ζωνών προστασίας όπως αυτές προέκυψαν από την εφαρμογή της μεθοδολογίας ζωνοποίησης και καθορισμού επιτρεπόμενων χρήσεων, και οι οποίες αφορούν περιοχές με υδατοκαλλιεργητικό ενδιαφέρον (υφιστάμενες μονάδες ή ΠΑΥ ή ΠΟΑΥ) αλλά και οι προτεινόμενες επιτρεπόμενες χρήσεις και ρυθμίσεις ανά Ζώνη Προστασίας συνοψίζονται στις εξής, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο σχέδιο της ΕΠΜ:

<u>ΖΑΠΦ-04 «Βιότοποι Αναπαραγωγής Φώκιας»</u>

Η προτεινόμενη από το σχέδιο της ΕΠΜ Ζώνη ΖΑΠΦ-04Δ (Βιότοπος Φώκιας Λιβάδι Κεφαλονιάς) βρίσκεται οριακά εκτός της ΠΑΥ Α.2 και της Ζώνης 2 της ΠΟΑΥ Νήσου Κεφαλονιάς (Κόλπου Αργοστολίου). Η προτεινόμενη από το σχέδιο της ΕΠΜ Ζώνη ΖΑΠΦ-04ΙΑ (Βιότοπος Φώκιας Άτοκος) βρίσκεται εντός της ΠΑΥ Α.3. Η προτεινόμενη από το σχέδιο της ΕΠΜ Ζώνη ΖΑΠΦ-04Ζ (Βιότοπος Φώκιας Πόρος Κεφαλονιάς) βρίσκεται εντός της ΠΑΥ Β.2.

Σύμφωνα με το σχέδιο της ΕΠΜ, εντός της προτεινόμενης ΖΑΠΦ-04 δεν επιτρέπεται, όπως αναμένεται λόγω κατηγορίας της Ζώνης, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις). Η εν λόγω πρόβλεψη δεν φαίνεται να δημιουργεί πρόβλημα στη συνέχιση λειτουργίας των υφιστάμενων πλωτών μονάδων θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας εντός του Κόλπου Αργοστολίου και εν γένει στη λειτουργία της ΠΟΑΥ Κόλπου Αργοστολίου Κεφαλονιάς, καθώς η ζώνη προστασίας βρίσκεται εκτός (έστω και οριακά) της ΠΑΥ Α.2 και της Ζώνης 2 της ΠΟΑΥ Νήσου Κεφαλονιάς (Κόλπου Αργοστολίου). Παρόλα αυτά, παρατηρείται ότι η ΖΑΠΦ-04Δ αλληλεπικαλύπτεται εν μέρει με την ΖΠΦ-4Δ (όπου επίσης προτείνεται από το σχέδιο της ΕΠΜ απόλυτη απαγόρευση της υδατοκαλλιέργειας).

Επίσης, όπως αναφέρθηκε η προτεινόμενη από το σχέδιο της ΕΠΜ Ζώνη ΖΑΠΦ-04ΙΑ (Βιότοπος Φώκιας Άτοκος) βρίσκεται εντός της ΠΑΥ Α.3. και η προτεινόμενη ΖΑΠΦ-04Ζ (Βιότοπος Φώκιας Πόρος Κεφαλονιάς) βρίσκεται εντός της ΠΑΥ Β.2. Οι εν λόγω προβλέψεις, παρόλο που σήμερα δεν δημιουργούν πρόβλημα καθώς δεν λειτουργεί στις εν λόγω περιοχές κάποια μονάδα θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας, ενδέχεται να αποτελούν μελλοντικό πρόβλημα σε περίπτωση που υπάρξει ενδιαφέρον για την εγκατάσταση και λειτουργία πλωτών μονάδων (δεδομένου ότι οι περιοχές εντάσσονται σε ΠΑΥ του ΕΠΧΣΑΑΥ).

Σύμφωνα με τα παραπάνω, αλλά και με βάση το ενδεχόμενο να τροποποιηθεί ο υφιστάμενος σχεδιασμός της ανάπτυξης του κλάδου της υδατοκαλλιέργειας στο πλαίσιο των επερχόμενων μελλοντικών αναθεωρήσεων του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Υδατοκαλλιέργειες (2026), ενδέχεται ο χαρακτηρισμός των συγκεκριμένων περιοχών ως ΖΑΠΦ (ΖΑΠΦ-04) με την συνεπαγόμενη απόλυτη a priori οριζόντια απαγόρευση της υδατοκαλλιέργειας να δημιουργήσει εμπόδια στη δυνατότητα περαιτέρω βιώσιμης ανάπτυξης του κλάδου, ειδικά στην προκειμένη περίπτωση που δεν υπάρχει και επαρκής τεκμηρίωση για την εν λόγω επιλογή. Πράγματι, δεν είναι κατανοητό σε ποια ακριβώς στοιχεία βασίζεται η πλήρης απαγόρευσης της χρήσης «υδατοκαλλιέργειες» εντός των εν λόγω ζωνών προστασίας της φώκιας, τη στιγμή που στο πλαίσιο της παρούσας ΕΠΜ, δεν καταγράφεται (στο σχετικό κεφάλαιο) καμία άμεση συσχέτιση της πίεσης/απειλής με κωδικό PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση» ή PG16 «Τροποποίηση των παράκτιων συνθηκών για θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια», με το συγκεκριμένο είδος. Στην προκειμένη περίπτωση εκτιμούμε ότι οι περιοχές ΖΑΠΦ-04Δ, ΖΑΠΦ- ΖΑΠΦ-04ΙΑ και ΖΑΠΦ-04Ζ μπορούν να χαρακτηριστούν ως ΖΠΦ με επιτρεπόμενη την χρήση 24.4. Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις), θέτοντας ωστόσο, αν αυτό κρίνεται απαραίτητο, ειδικούς επιμέρους όρους και μέτρα προστασίας της μεσογειακής φώκιας.

<u>ΖΠΦ-14 «Όρμος Παλαίρου»</u>

Εντός της Ζώνης εμπίπτει μέρος της ΠΑΥ Α.3. Ωστόσο, η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση», δεν καταγράφεται στο σχέδιο της ΕΠΜ για την εν λόγω ΖΠΦ. Ως εκ τούτου θεωρούμε ότι πρέπει να γίνει σχετική προσθήκη.

Σύμφωνα με το σχέδιο της ΕΠΜ, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-14 επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) με τους εξής όρους:

• Επιτρέπεται η λειτουργία των νομίμως υφιστάμενων υδατοκαλλιεργειών σύμφωνα, με τους περιβαλλοντικούς όρους αδειοδότησης αυτών.
• Επιτρέπεται η εγκατάσταση και λειτουργία νέων υδατοκαλλιεργειών εντός των ορίων των προβλεπόμενων από το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΕΠΧΣΑΑ) για τις υδατοκαλλιέργειες περιοχών (Π.Α.Υ.) σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
• Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες

<u>ΖΠΦ-16 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά των νήσων Κάλαμος και Καστός»</u>

Εντός της Ζώνης λειτουργεί 1 πλωτή μονάδα θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας εντός της ΠΑΥ Α.3, ενώ παράλληλα έχει χωροθετηθεί η Ζώνη Π.9 (Κάλαμος της ΠΟΑΥ Εχινάδων Νήσων και Αιτ/νίας. Πράγματι η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση», καταγράφεται στο σχέδιο της ΕΠΜ.

Σύμφωνα με το σχέδιο της ΕΠΜ, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-16 επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) με τους εξής όρους:

• Επιτρέπεται η λειτουργία των νομίμως υφιστάμενων υδατοκαλλιεργειών σύμφωνα, με τους περιβαλλοντικούς όρους αδειοδότησης αυτών.
• Επιτρέπεται η εγκατάσταση και λειτουργία νέων υδατοκαλλιεργειών εντός των ορίων των προβλεπόμενων από το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΕΠΧΣΑΑ) Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία και τους όρους θεσμοθέτησής τους.
• Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες.

<u>ΖΠΦ-17 «Παράκτιο τμήμα ακτών Ιθάκης»</u>

Εντός της Ζώνης εμπίπτουν οι ΠΑΥ Β1.1 και Β1.2. Επίσης αναφέρεται ότι στο παρελθόν λειτουργούσε μία πλωτή μονάδα στην περιοχή, η οποία όμως έχει σταματήσει τη λειτουργία της και έχουν απομακρυνθεί οι πλωτές εγκαταστάσεις. Πράγματι η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση», καταγράφεται στο σχέδιο της ΕΠΜ.

Σύμφωνα με αυτό, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-17 επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) με τους εξής όρους:

• Επιτρέπεται η λειτουργία των νομίμως υφιστάμενων υδατοκαλλιεργειών σύμφωνα, με τους περιβαλλοντικούς όρους αδειοδότησης αυτών.
• Επιτρέπεται η εγκατάσταση και λειτουργία νέων υδατοκαλλιεργειών εντός των ορίων των προβλεπόμενων από το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΕΠΧΣΑΑ) για τις υδατοκαλλιέργειες περιοχών (Π.Α.Υ.) σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
• Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες

<u>ΖΠΦ-18 «Παράκτιο τμήμα δυτικών και νοτιοδυτικών ακτών Κεφαλονιάς»</u>

Εντός της Ζώνης λειτουργεί 1 πλωτή μονάδα θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας (και 1 συσκευαστήριο ιχθύων στην όμορη χερσαία περιοχή) και εντοπίζεται η ΠΑΥ Β.2 (Νοτιοανατολικές ακτές Κεφαλονιάς) αλλά και η ΠΑΥ Ε.6 (Βορειοανατολικές Ακτές Κεφαλονιάς). Πράγματι η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση», καταγράφεται στο σχέδιο της ΕΠΜ.

Σύμφωνα με αυτό, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-18 επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) με τους εξής όρους:

• Επιτρέπεται η λειτουργία των νομίμως υφιστάμενων υδατοκαλλιεργειών σύμφωνα, με τους περιβαλλοντικούς όρους αδειοδότησης αυτών.
• Επιτρέπεται η εγκατάσταση και λειτουργία νέων υδατοκαλλιεργειών εντός των ορίων των προβλεπόμενων από το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΕΠΧΣΑΑ) για τις υδατοκαλλιέργειες περιοχών (Π.Α.Υ.) σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
• Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες

 <u>ΖΠΦ-19 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Ατόκου»</u>

Εντός της Ζώνης εμπίπτει μέρος της ΠΑΥ Α.3. Πράγματι η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση», καταγράφεται στο σχέδιο της ΕΠΜ.

Σύμφωνα με αυτό, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-19 επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) με τους εξής όρους:

• Επιτρέπεται η λειτουργία των νομίμως υφιστάμενων υδατοκαλλιεργειών σύμφωνα, με τους περιβαλλοντικούς όρους αδειοδότησης αυτών.
• Επιτρέπεται η εγκατάσταση και λειτουργία νέων υδατοκαλλιεργειών εντός των ορίων των προβλεπόμενων από το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΕΠΧΣΑΑ) για τις υδατοκαλλιέργειες περιοχών (Π.Α.Υ.) σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
• Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες

<u>ΖΠΦ-21 «Παράκτιο τμήμα δυτικών και νοτιοδυτικών ακτών Λευκάδας</u>

Στο σχέδιο της ΕΠΜ αναφέρεται η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση» εντός της περιοχής, χωρίς ωστόσο να υπάρχει υφιστάμενη υδατοκαλλιεργητική δραστηριότητα ή ΠΑΥ ή ΠΟΑΥ εντός της συγκεκριμένης ΖΠΦ-21. Εκτιμούμε ότι θα πρέπει να αφαιρεθεί η εν λόγω αναφορά στην συγκεκριμένη περιοχή.

Σύμφωνα με το σχέδιο της ΕΠΜ, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-21 επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) με τους εξής όρους:

• Επιτρέπεται η λειτουργία των νομίμως υφιστάμενων υδατοκαλλιεργειών σύμφωνα, με τους περιβαλλοντικούς όρους αδειοδότησης αυτών.
• Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες

<u> </u>

<u> </u>

<u>ΖΠΦ-23 «Θαλάσσια περιοχή Οξειάς»</u>

Εντός της Ζώνης λειτουργούν 3 πλωτές μονάδες θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας εντός της ΠΑΥ Α.3, ενώ παράλληλα έχει χωροθετηθεί η Ζώνη 4 (Δυτικά Οξειάς της ΠΟΑΥ Νήσου Οξειάς). Ωστόσο, η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση», δεν καταγράφεται στο σχέδιο της ΕΠΜ για την εν λόγω ΖΠΦ. Ως εκ τούτου θεωρούμε ότι πρέπει να γίνει σχετική προσθήκη.

Σύμφωνα με το σχέδιο της ΕΠΜ, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-23 επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) με τους εξής όρους:

• Επιτρέπεται η λειτουργία των νομίμως υφιστάμενων υδατοκαλλιεργειών σύμφωνα, με τους περιβαλλοντικούς όρους αδειοδότησης αυτών.
• Επιτρέπεται η εγκατάσταση και λειτουργία νέων υδατοκαλλιεργειών εντός των ορίων των προβλεπόμενων από το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΕΠΧΣΑΑ) Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία και τους όρους θεσμοθέτησής τους.
• Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες.

<u>ΖΠΦ-26 «Βιότοποι Αναπαραγωγής Φώκιας»</u>

Οι προτεινόμενες από το σχέδιο της ΕΠΜ Ζώνες ΖΠΦ-26Δ και ΖΠΦ26-ΣΤ, βρίσκονται οριακά εκτός της ΠΑΥ Α.2 και των Ζωνών 1 και 2 της ΠΟΑΥ Νήσου Κεφαλονιάς (Κόλπου Αργοστολίου). Επίσης, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-26Ζ εμπίπτει η ΠΑΥ Β.2, ενώ εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-26ΙΒ εμπίπτει μικρό μέρος της ΠΑΥ Α.3. Πράγματι η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση», καταγράφεται στο σχέδιο της ΕΠΜ για τις εν λόγω επιμέρους Ζώνες προστασίας της ΖΠΦ 26.

Σύμφωνα με το σχέδιο της ΕΠΜ, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-26 δεν επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις). Η εν λόγω πρόβλεψη δεν φαίνεται να δημιουργεί πρόβλημα στη συνέχιση λειτουργίας των υφιστάμενων πλωτών μονάδων θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας εντός του Κόλπου Αργοστολίου και εν γένει στη λειτουργία της ΠΟΑΥ Κόλπου Αργοστολίου Κεφαλονιάς, καθώς η ζώνη προστασίας ΖΠΦ-26Δ (Βιότοπος Φώκιας – Λιβάδι Κεφαλονιάς) βρίσκεται εκτός (έστω και οριακά) της ΠΑΥ Α.2 και της Ζώνης 2 της ΠΟΑΥ Νήσου Κεφαλονιάς (Κόλπου Αργοστολίου).

Επίσης, οι προτεινόμενες από το σχέδιο της ΕΠΜ Ζώνες ΖΠΦ-26Ζ (Βιότοπος Φώκιας Πόρος Κεφαλονιάς) και ΖΠΦ-26ΙΒ (Βιότοπος Φώκιας Κάλαμος Λευκάδας) βρίσκονται εντός των ΠΑΥ Β.2 και ΠΑΥ Α.3 αντίστοιχα. Οι εν λόγω προβλέψεις, παρόλο που σήμερα δεν δημιουργούν πρόβλημα καθώς δεν λειτουργούν στις εν λόγω περιοχές των ΠΑΥ Β.2 και Α.3 κάποια μονάδα θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας, ενδέχεται όμως να αποτελούν μελλοντικό πρόβλημα σε περίπτωση που υπάρξει ενδιαφέρον για την εγκατάσταση και λειτουργία πλωτών μονάδων (δεδομένου ότι οι περιοχές εντάσσονται σε ΠΑΥ του ΕΠΧΣΑΑΥ).

Σύμφωνα με τα παραπάνω, αλλά και με βάση το ενδεχόμενο να τροποποιηθεί ο υφιστάμενος σχεδιασμός της ανάπτυξης του κλάδου της υδατοκαλλιέργειας στο πλαίσιο των επερχόμενων μελλοντικών αναθεωρήσεων του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Υδατοκαλλιέργειες (2026), ενδέχεται η εν λόγω απόλυτη a priori οριζόντια απαγόρευση της δραστηριότητας στην περιοχή της ΖΠΦ-26 να δημιουργήσει εμπόδια στη δυνατότητα περαιτέρω βιώσιμης ανάπτυξης του κλάδου, ειδικά στην προκειμένη περίπτωση που δεν υπάρχει και επαρκής τεκμηρίωση για την εν λόγω επιλογή. Πράγματι, δεν είναι κατανοητό σε ποια ακριβώς στοιχεία βασίζεται η πλήρης απαγόρευσης της χρήσης «υδατοκαλλιέργειες» εντός των εν λόγω ζωνών προστασίας της φώκιας, τη στιγμή που στο πλαίσιο της παρούσας ΕΠΜ, ορθώς, δεν καταγράφεται (στο σχετικό κεφάλαιο) καμία άμεση συσχέτιση της πίεσης/απειλής με κωδικό PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση» ή PG16«Τροποποίηση των παράκτιων συνθηκών για θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια», με το συγκεκριμένο είδος.

Επισημαίνουμε, ότι η αναφορά για την αλληλεπίδραση της υδατοκαλλιέργειας με τα θαλάσσια θηλαστικά που παρατίθεται γενικά στο σχέδιο της ΕΠΜ είναι σαφώς ορθή, όμως μπορεί να προστεθεί μία διευκρίνιση ότι για την προστασία των αποθεμάτων και των θηρευτών είναι δυνατή η εφαρμογή κατάλληλων διαχειριστικών πρακτικών. Επίσης, η εγκατάσταση των πλωτών μονάδων εκτροφής σε απόσταση μεγαλύτερη των 50 μέτρων από την ακτή (σύμφωνα πάντα με το ισχύον νομικό πλαίσιο που διέπει τον κλάδο της υδατοκαλλιέργειας) εξασφαλίζει, κατά την εκτίμησή μας, την διατήρηση ασφαλούς απόστασης από σπήλαια αναπαραγωγής ειδικά του είδους Monachus monachus (τ.ο. 8330). Με βάση τα παραπάνω, εκτιμούμε ότι και στο σημείο αυτό, σαφώς θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η παρουσία του εν λόγω είδους (μεσογειακή φώκια) στην εκάστοτε περιοχή εγκατάστασης πλωτών μονάδων, αλλά θα πρέπει να αξιολογείται η κάθε περίπτωση ξεχωριστά στο στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης και να μην υπάρχει οριζόντια εκ των προτέρων απαγόρευση.

Μία γενική πρόταση είναι όλες οι εν λόγω αναφορές περί πλήρους απαγόρευσης όσον αφορά συγκεκριμένους τύπους οικοτόπους και είδη (πέραν αυτών που ήδη προβλέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία που διέπει τον κλάδο), να αντικατασταθούν από τον καθορισμό επιμέρους προτεινόμενων διαχειριστικών όρων και μέτρων (εφόσον τεκμηριώνεται ότι απαιτείται) ώστε πράγματι να εξασφαλίζεται η προστασία τους από την δραστηριότητα της υδατοκαλλιέργειας χωρίς να υπάρχουν a priori αναίτιοι αποκλεισμοί.

<u>ΖΠΦ-28 «Παράκτιο τμήμα δυτικών ακτών Κεφαλονιάς»</u>

Στο σχέδιο της ΕΠΜ αναφέρεται η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση» εντός της περιοχής, χωρίς ωστόσο να υπάρχει υφιστάμενη υδατοκαλλιεργητική δραστηριότητα ή ΠΑΥ ή ΠΟΑΥ εντός της συγκεκριμένης Ζώνης ΖΠΦ-28. Εκτιμούμε ότι θα πρέπει να αφαιρεθεί η εν λόγω αναφορά στην συγκεκριμένη περιοχή.

Ωστόσο, σύμφωνα με όσα αναφέραμε παραπάνω για την αντίστοιχη περίπτωση της ΖΠΦ-21 εκτιμούμε ότι πρέπει να επιτραπεί η χρήση 24.4 (Υδατοκαλλιέργειες – χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) (με ειδικούς όρους τους οποίους θα σχολιάσουμε στη συνέχεια).

<u>ΖΠΦ-29 «Κόλπος Αργοστολίου»</u>

Εντός της Ζώνης λειτουργούν 3 πλωτές μονάδες θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας εντός της ΠΑΥ Α.2, καθώς επίσης και 1 ιχθυογεννητικός σταθμός και 2 συσκευαστήρια ιχθύων σε όμορες χερσαίες περιοχές. Παράλληλα έχουν χωροθετηθεί οι Ζώνες 1 (Κόκκινος Βράχος) και 2 (Λιβάδι) της ΠΟΑΥ Νήσου Κεφαλονιάς (Κόλπου Αργοστολίου).

Σύμφωνα με το σχέδιο της ΕΠΜ, εντός της προτεινόμενης ΖΠΦ-29 επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) με τους εξής όρους:

• Επιτρέπεται η λειτουργία των νομίμως υφιστάμενων υδατοκαλλιεργειών σύμφωνα, με τους περιβαλλοντικούς όρους αδειοδότησης αυτών.
• Επιτρέπεται η εγκατάσταση και λειτουργία νέων υδατοκαλλιεργειών εντός των ορίων των προβλεπόμενων από το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΕΠΧΣΑΑ) Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία και τους όρους θεσμοθέτησής τους.
• Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες.

<u>ΖΔΟΕ-02 «Εσωτερικό Ιόνιο»</u>

Εντός της προτεινόμενης ΖΔΟΕ-02 λειτουργούν 36 πλωτές μονάδες θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας εντός της ΠΑΥ Α.3, 1 ιχθυογεννητικός σταθμός και 8 συσκευαστήρια ιχθύων σε όμορες χερσαίες περιοχές, ενώ παράλληλα έχουν χωροθετηθεί οι εξής Ζώνες ΠΟΑΥ:

• Ζώνη 1 (Ανατολικά Νήσου Οξειάς) – Ζώνη 2 (Όρμος Οξειάς) – Ζώνη 3 (Νησοπούλα) – Ζώνη 5 (Όρμος Γλύκα) – Ζώνη 6 (Όρμος Σκρόφα) της ΠΟΑΥ στην περιοχή της Νήσου Οξειάς (νοτιοδυτικά των ακτών της Αιτωλοακαρνανίας) και των ακτών του Λόφου Κουτσιλάρη, στη νοτιοδυτική περιοχή των εκβολών του ποταμού Αχελώου, Περιφερειακής Ενότητας Ιθάκης και Περιφερειακής Ενότητας Αιτωλοακαρνανίας.
• Ζώνη Παραγωγής Π.1 (Νήσος Μάκρη) – Ζώνη Παραγωγής Π.2 (Χερσόνησος Διόνη) – Ζώνη Παραγωγής Π.3 (Νήσος Πεταλάς) – Ζώνη Παραγωγής Π.4 (Νήσος Ποντικός, Νήσος Προβάτιον, Καρλονήσιον, Νήσος Καλόγηρος, Νήσος Δρακόνερα, Τσακαλονήσιον) – Ζώνη Παραγωγής Π.5 (Όρμος Αγίου Παντελεήμονα – Ακρωτήρι Γλώσσα) – Ζώνη Παραγωγής Π.6 (Ασπρογιάλι – Βουλγαρέλα – Καμηλαύκα και Μαυροβόρος) – Ζώνη Παραγωγής Π.7 (Βερίνα, Παλιόλογγος Αλυζίας) – Ζώνη Παραγωγής Π.8 (Νήσοι Μοδιά) – Ζώνη Παραγωγής Π.10 (Μύτικας) της ΠΟΑΥ στην περιοχή Εχινάδων Νήσων και Αιτωλοακαρνανίας, των Περιφερειών Δυτικής Ελλάδας και Ιονίων Νήσων.

Πράγματι η πίεση/απειλή PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση», καταγράφεται στο σχέδιο της ΕΠΜ για την εν λόγω ΖΔΟΕ-02.

Σύμφωνα με αυτό, εντός της προτεινόμενης ΖΔΟΕ-02 επιτρέπεται, η χρήση 24.4: Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) με τους εξής όρους:

• Επιτρέπεται η λειτουργία των νομίμως υφιστάμενων υδατοκαλλιεργειών σύμφωνα, με τους περιβαλλοντικούς όρους αδειοδότησης αυτών.
• Επιτρέπεται η εγκατάσταση και λειτουργία νέων υδατοκαλλιεργειών εντός των ορίων των προβλεπόμενων από το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΕΠΧΣΑΑ) Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία και τους όρους θεσμοθέτησής τους.
• Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες.

Πέραν των παραπάνω Ζωνών προστασίας, όπου η δραστηριότητα της θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας είναι είτε υφιστάμενη ή/και σχεδιαζόμενη, και ως εκ τούτου αποτυπώνεται στις ειδικές χρήσεις (εκτός των ΖΠΦ-21 και ΖΠΦ-28 όπου δεν υφίσταται ή σχεδιάζεται η λειτουργία μονάδων με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο), σε όλες τις υπόλοιπες προτεινόμενες Ζώνες Προστασίας (ΖΠΦ, ΖΔΟΕ, ΖΒΔΦΠ) της ΕΠΜ η εν λόγω δραστηριότητα περιλαμβάνεται στις μη επιτρεπόμενες χρήσεις, χωρίς όμως να τεκμηριώνεται η εν λόγω οριζόντια επιλογή. Πιο συγκεκριμένα, όπως παρουσιάζεται και στον πίνακα ειδικών χρήσεων γης ανά κατηγορία ζώνης, η χρήση 24.4. (Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) δεν επιλέγεται (δηλαδή απαγορεύεται ρητά) εντός των ΖΠΦ 01-13, ΖΠΦ15, ΖΠΦ20, ΖΠΦ22, ZΠΦ24-25, ΖΠΦ27, ΑΠΦ30-48, ΖΔΟΕ01, ΖΔΟΕ03-05, ΖΒΔΦΠ01-08.

Με βάση την παραπάνω τεκμηρίωση, προτείνουμε τα εξής όσον αφορά τη χρήση 24.4 και τους επιμέρους ειδικούς όρους:

• Να εξεταστεί το ενδεχόμενο οι Ζώνες ΖΑΠΦ-04Δ, ΖΑΠΦ- ΖΑΠΦ-04ΙΑ και ΖΑΠΦ-04Ζ να μπορούν να χαρακτηριστούν ως ΖΠΦ με επιτρεπόμενη την χρήση 24.4. Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις), θέτοντας ωστόσο, αν αυτό κρίνεται απαραίτητο, ειδικούς επιμέρους όρους και μέτρα προστασίας της μεσογειακής φώκιας.
• Να εξεταστεί το ενδεχόμενο να επιτραπεί η χρήση 24.4 (Υδατοκαλλιέργειες – χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις), εντός της ΖΠΦ-26, με καθορισμό επιμέρους προτεινόμενων διαχειριστικών όρων και μέτρων (εφόσον τεκμηριώνεται ότι απαιτείται).
• Στις Ζώνες που θα επιτρέπεται η χρήση 24.4 (Υδατοκαλλιέργειες – χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις), προτείνεται οι ειδικοί όροι να διατυπωθούν ως εξής, προκειμένου να καλύπτονται ολοκληρωμένα όλες οι πιθανές περιπτώσεις που αφορούν τη δραστηριότητα:
  • Επιτρέπεται η λειτουργία, εκσυγχρονισμός και επέκταση των υφιστάμενων μονάδων υδατοκαλλιέργειας και η δημιουργία νέων σύμφωνα με τους ορούς του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Υδατοκαλλιέργειες (ΕΠΧΣΑΑΥ) και το σχετικό αδειοδοτικό θεσμικό πλαίσιο, όπως κάθε φορά ισχύουν, αλλά και τους ειδικούς όρους λειτουργίας θεσμοθετημένων Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ)».
  • Περαιτέρω ρυθμίσεις μπορούν να ληφθούν κατόπιν υλοποίησης των προβλεπόμενων από το Σχέδιο Διαχείρισης μέτρων σχετικά με τις υδατοκαλλιέργειες

Επίσης, στο σύνολο σχεδόν των Ζωνών προστασίας, όπου επιτρέπεται η χρήση 24.4. (Υδατοκαλλιέργειες-χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις), επιτρέπεται και η και η χρήση 26.11 (Λιμενικές ζώνες επιβατικής, εμπορικής, αλιευτικής βιομηχανικής και τουριστικής δραστηριότητας, μαρίνες). Παρατηρείται ωστόσο, ότι στην περαιτέρω ανάλυση που δίνεται για τη χρήση 26.11 σε κάθε Ζώνη Προστασίας της ΕΠΜ, δεν έχει περιληφθεί η λειτουργία, εκσυγχρονισμός, συντήρηση και κατασκευή προβλητών που εξυπηρετούν τη δραστηριότητα της θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας, που ως γνωστό αποτελούν απαραίτητες (μεταξύ άλλων) υποδομές για την λειτουργία των πλωτών μονάδων. Εκτιμούμε ότι θα πρέπει να γίνει σχετική αναφορά, προκειμένου να είναι σαφές ότι το σύνολο των επιτρεπόμενων ενεργειών και των ειδικών όρων για τη χρήση 26.11 αφορά και τις προβλήτες που εξυπηρετούν την θαλάσσια ιχθυοκαλλιέργεια. Αυτό αφορά το σύνολο των περιοχών όπου τελικά θα επιτραπεί η χρήση της υδατοκαλλιέργειας.

Όσον αφορά τα αναφερόμενα στο Κεφ. 4.3.4.6 του σχεδίου της ΕΠΜ (τεκμηρίωση των προτεινόμενων επιτρεπόμενων χρήσεων και ρυθμίσεων στις ζώνες προστασίας), είναι σε κάθε περίπτωση θετικό και προς τη σωστή κατεύθυνση το γεγονός ότι αναγνωρίζεται ότι οι υδατοκαλλιέργειες στην Ελλάδα αποτελούν έναν δυναμικό και αναπτυσσόμενο κλάδο με σημαντική συνεισφορά στο ΑΕΠ, σαφή εξαγωγικό χαρακτήρα και σημαντική θέση στην ΕΕ ως προς την παραγωγή. Πράγματι επίσης, η υδατοκαλλιέργεια καλύπτει σε σημαντικό βαθμό τη ζήτηση της αγοράς για αλιεύματα, συμβάλλοντας και με τον τρόπο αυτό στην μείωση της πίεσης στα φυσικά ιχθυαποθέματα, αλλά και στην επισιτιστική ασφάλεια του πληθυσμού.

Όσον αφορά την αναφορά του σχεδίου της ΕΠΜ «Παρ’ όλη την ιδιαίτερη οικονομική και κοινωνική σημαντικότητά τους οι υδατοκαλλιέργειες δύναται να δημιουργήσουν τοπικά φαινόμενα ευτροφισμού της στήλης του νερού και επιβάρυνσης των ιζημάτων με οργανικό φορτίο που επιφέρουν μεταβολές και υποβάθμιση στη δομή των βενθικών κοινοτήτων σε ζώνες που στα ελληνικά ύδατα μπορεί να βρίσκονται σε ακτίνα έως 200μ από τους κλωβούς (Dimitriadis and Koutsoubas, 2008, 2011). Παράλληλα, για την παραγωγή ιχθυοτροφών για τα εκτρεφόμενα είδη χρησιμοποιούνται σε πολλές περιπτώσεις αλιεύματα από άγριους θαλάσσιους πληθυσμούς, με αποτέλεσμα οι υδατοκαλλιέργειες να συμβάλλουν έμμεσα στην υπεραλίευση και την περαιτέρω πίεση στα αλιευτικά αποθέματα. Επίσης, τα υγρά απόβλητα των υδατοκαλλιεργειών τα οποία περιέχουν υψηλές ποσότητες αμμωνίας, θρεπτικών ουσιών, κατάλοιπα θεραπευτικών προϊόντων (αντιβιοτικά, αντιπαρασιτικά), συμβάλουν στην σημειακή υποβάθμιση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, ενώ υπάρχουν και καταγεγραμμένες αλληλεπιδράσεις μεταξύ των υδατοκαλλιεργειών και της θαλάσσιας μεγαπανίδας (π.χ. θαλασσοπούλια, χελώνες) (Bath et al., 2023)», θα θέλαμε να επισημάνουμε τα εξής:

Πράγματι η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια αποτελεί δραστηριότητα που απελευθερώνει διαλυμένες ενώσεις απευθείας στην στήλη του νερού, μεταξύ άλλων αμμωνία, νιτρικά και φωσφορικά μαζί με οργανικό άνθρακα, των οποίων πηγές αποτελούν τα υπολείμματα ιχθυοτροφών και τα περιττώματα των ιχθύων. Όπως τονίζεται και στον «Οδηγό για Υδατοκαλλιέργεια και Natura 2000» (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2018), οι επιπτώσεις των παραπάνω εισροών εξαρτώνται από τις τοπικές συνθήκες (πχ υδροδυναμικές συνθήκες κλπ) και την κλίμακα. Η κατάλληλη χωροθέτηση των κλωβών και η διαχείριση της εκμετάλλευσης έχουν ιδιαίτερη σημασία σε αυτόν τον τύπο υδατοκαλλιέργειας. Ο έλεγχος και ο περιορισμός της ιχθυοφόρτισης μειώνουν τις πιθανές επιπτώσεις από σωματιδιακά οργανικά απόβλητα. Η βελτίωση της αφομοίωσης της τροφής και τα συστήματα μείωσης των τροφικών αποβλήτων μπορούν να μετριάσουν τις επιπτώσεις. Η χρήση επεξεργασμένων με εξώθηση, υψηλής πεπτικότητας τροφών, αυτοματοποιημένων διανομέων τροφής, ο καθημερινός έλεγχος της ποσότητας τροφής με στόχο την ελαχιστοποίηση της διασποράς τροφής και αποβλήτων στο περιβάλλον είναι κάποια από τα δυνητικά μέτρα άμβλυνσης για την μείωση αυτού του τύπου των επιπτώσεων. Όπως αναφέρεται και στον Οδηγό, ο εμπλουτισμός με θρεπτικά της στήλης του νερού έχει εντοπιστεί γύρω από ιχθυοκλωβούς τσιπούρας και λαυρακιού στη Μεσόγειο, όμως έχουν τεκμηριωθεί μόνο περιορισμένες επιπτώσεις και γενικά θεωρείται από τις λιγότερο σοβαρές επιπτώσεις. Εργασίες έδειξαν ότι η πρωτογενής παραγωγικότητα αυξήθηκε στον περιβάλλοντα χώρο της υδατοκαλλιέργειας υπό ολιγοτροφικές συνθήκες στη Μεσόγειο Θάλασσα, με την παραγωγικότητα να αυξάνει λόγω των υψηλότερων επιπέδων θρεπτικών. Οι επιπτώσεις στο βένθος μπορούν να ελαχιστοποιηθούν με την χωροθέτηση των μονάδων σε περιοχές όπου οι φυσικές συνθήκες διευκολύνουν την διασπορά των θρεπτικών και με περιορισμό της βιομάζας των ψαριών και της ιχθυοφόρτισης στους κλωβούς, για την αποφυγή υπερβολικών αποβλήτων. Η προσέγγιση που υιοθετούν σήμερα οι φορείς εκμετάλλευσης των εκτροφών, για να μειώσουν τις δυσμενείς επιπτώσεις στις περιοχές τους, είναι να επιλέγουν τοποθεσίες εγκατάστασης με καλή κυκλοφορία νερού και να εφαρμόζουν διαχειριστικές πρακτικές που ελαχιστοποιούν τα απόβλητα των τροφών και τη χρήση χημικών. Όσον αφορά τους δυνητικούς κινδύνους από τη χρήση χημικών ουσιών, τα τελευταία χρόνια έχει προωθηθεί η μειωμένη χρήση χημικών κι άλλων τεχνητών ουσιών στην υδατοκαλλιέργεια, μαζί με την ανάπτυξη εναλλακτικών, φιλικών προς το περιβάλλον ουσιών και θεραπειών, εξασφαλίζοντας ευνοϊκές συνθήκες για τα ψάρια. Συνήθως σε ευαίσθητες περιοχές εφαρμόζονται περιορισμοί στη χρήση χημικών ουσιών, ενώ χρησιμοποιούνται οικολογικά αντιρρυπαντικά επιστρώματα και προϊόντα όπως αναφέρεται και στον Οδηγό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Με βάση τα παραπάνω, εκτιμούμε ότι η αναφορά που έχει περιληφθεί στο σχέδιο της ΕΠΜ είναι αποσπασματική και δημιουργεί την λαθεμένη εντύπωση ότι η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια είναι πολύ πιθανό να οδηγήσει σε μαζικά φαινόμενα ευτροφισμού και ανοξικότητας. Προτείνουμε να γίνουν σχετικές αναφορές με βάση όσα περιλαμβάνονται στα Κεφ. 3.2.1-3.2.4 του εν λόγω Οδηγού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Παράλληλα, αναφέρουμε ότι σε κάθε περίπτωση για τη χωροθέτηση της εγκατάστασης ή επέκτασης μονάδων υδατοκαλλιέργειας, λαμβάνεται υπόψη η βαθυμετρία, η υδροδυναμική, οι υφιστάμενες χρήσεις, η αισθητική, η παρουσία ευαίσθητων ειδών και των ενδιαιτημάτων τους, και λοιπά χαρακτηριστικά της περιοχής. Η πραγματικότητα είναι ότι για την εγκατάσταση και λειτουργία πλωτών μονάδων θαλάσσιας ιχθυοκαλλιέργειας (αλλά και για την ίδρυση και λειτουργία ΠΟΑΥ), σύμφωνα πάντα με το ισχύον νομικό πλαίσιο, απαιτείται μία εκτεταμένη και πλήρης σειρά περιβαλλοντικών μετρήσεων, αναλύσεων και παρατηρήσεων (στο πλαίσιο εκπόνησης ΜΠΕ για την αδειοδότηση μονάδων ή ΣΜΠΕ  για την περίπτωση των ΠΟΑΥ), ενώ για μονάδες που χωροθετούνται εντός περιοχών Natura απαιτείται κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση και η εκπόνηση Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) προκειμένου η αρμόδια μονάδα του ΟΦΥΠΕΚΑ να είναι σε θέση να γνωμοδοτεί κατά περίπτωση θετικά ή αρνητικά για το εκάστοτε έργο. Οι εν λόγω μετρήσεις περιλαμβάνουν ενδεικτικά: τη μέτρηση της απόστασης από την ακτή, τη βαθυμετρία, την μέτρηση των θαλάσσιων ρευμάτων, την καταγραφή φυτοβένθους και ζωοβένθους που αποτελούν βιολογικά ποιοτικά στοιχεία των παράκτιων υδάτων της Οδηγίας 2000/60, την καταγραφή ενδιαιτημάτων θαλάσσιων αγγειόσπερμων φυτών και ενασβεστωμένων ροδοφυκών ανάλυση ιζημάτων (κοκκομετρική ανάλυση, ολικός οργανικός άνθρακας, ολικό άζωτο, ολικό φωσφόρος, Cu, Zn), διαλυμένο οξυγόνο, θολερότητα, αναλύσεις στήλης νερού (νιτρικά, νιτρώδη, ολικός φωσφόρος, ολικός άνθρακας). Συνεπώς για τη λειτουργία των πλωτών μονάδων και των θεσμοθετημένων ΠΟΑΥ εντός του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, γίνεται συνεχής παρακολούθηση της ποιότητας του θαλάσσιου περιβάλλοντος, βάσει των υποχρεώσεων που απορρέουν από το ισχύον νομικό πλαίσιο λειτουργίας αυτών.

Όσον αφορά την αναφορά για τις ιχθυοτροφές αναφέρουμε ότι η υδατοκαλλιέργεια έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στον τομέα της βιωσιμότητας, ιδιαίτερα ως προς τη μείωση της εξάρτησης από το ιχθυάλευρο και το ιχθυέλαιο στις ιχθυοτροφές. Παρόλο που τα συστατικά αυτά είναι ιδιαίτερα κρίσιμα για τη διατροφή ορισμένων ειδών, η παραγωγή τους παραδοσιακά βασιζόταν στην αλιεία ιχθύων προερχόμενων από ελεύθερη αλιεία, γεγονός που δημιουργούσε ανησυχίες σχετικά

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, ο κλάδος έχει στραφεί σε πιο υπεύθυνες πρακτικές προμήθειας πρώτων υλών. Αν και η παραγωγή υδρόβιων ζώων μέσω της υδατοκαλλιέργειας έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, ο όγκος των αλιευμάτων που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ιχθυαλεύρου έχει μειωθεί, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας δεν έχει οδηγήσει σε αύξηση της αλιείας που προορίζεται για την παραγωγή ιχθυαλεύρου (FAO. 2025. Responsible use of fishmeal in aquaculture. FAO Innovation for Blue Transformation. Rome).

Τα υποπροϊόντα από την επεξεργασία ιχθύων αντιπροσωπεύουν πλέον το 34% της παγκόσμιας παραγωγής ιχθυαλεύρου, έναντι 25% το 2010, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό όσον αφορά την παραγωγή ιχθυελαίου ανέρχεται στο 46%, ενισχύοντας την εφαρμογή αρχών κυκλικής οικονομίας και μειώνοντας την πίεση στα αποθέματα της ελεύθερης αλιείας. Παράλληλα, το ποσοστό του ιχθυαλεύρου αλλά και του ιχθυελαίου στις ιχθυοτροφές έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στις χρησιμοποιούμενες στην Ελλάδα ιχθυοτροφές για την εκτροφή θαλάσσιων μεσογειακών ιχθύων το ποσοστό του ιχθυάλευρου ανέρχεται πλέον περίπου στο 18% ενώ το ποσοστό του ιχθυελαίου σε περίπου 7%. Από αυτά μόνο το 9% και 2% αντίστοιχα προέρχεται από ψάρια ελεύθερης αλιείας ενώ το υπόλοιπο προέρχεται από υπολείμματα επεξεργασίας (φιλετοποίησης) άγριων ή εκτρεφόμενων ψαριών. Παράλληλα, στην παραγωγή ιχθυάλευρου και ιχθυελαίου που προορίζεται για τις ιχθυοτροφές αξιοποιούνται κατά κύριο λόγο ιχθυοαποθέματα που δεν προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση.

Οι καινοτομίες στην τεχνολογία ιχθυοτροφών και η αντικατάσταση πρώτων υλών έχουν ενισχύσει περαιτέρω τη βιωσιμότητα του κλάδου. Πρωτεΐνες φυτικής προέλευσης, καθώς και μη συμβατικά συστατικά, όπως τα φύκη και οι πρωτεΐνες μονοκύτταρων μικροοργανισμών, ενσωματώνονται ολοένα και περισσότερο στη σύνθεση των ιχθυοτροφών. Οι εναλλακτικές αυτές, σε συνδυασμό με τις βελτιώσεις στη σύνθεση των τροφών και τις πρακτικές σίτισης, έχουν οδηγήσει σε καλύτερους δείκτες μετατρεψιμότητας τροφής (FCR) και σε μειωμένο περιβαλλοντικό αποτύπωμα που αποτυπώνεται σε βελτιωμένους δείκτες βιωσιμότητας – απόδοσης της χρήσης των θαλάσσιων πόρων (FIFO). Είναι χαρακτηριστικό ότι η μετατρεψιμότητα από ψάρια ελεύθερης αλιείας σε ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας στην Ελλάδα δεν ξεπερνά τα 0,8 kg ανά 1 kg εκτρεφόμενου ψαριού.

Παρά τις υφιστάμενες προκλήσεις — όπως η διασφάλιση ισορροπημένων θρεπτικών προφίλ και η διαχείριση του κόστους των νέων συστατικών — η συνεχής έρευνα και οι τεχνολογικές εξελίξεις ανοίγουν τον δρόμο για την παραγωγή ιχθυοτροφών με ελάχιστη ή και μηδενική χρήση ιχθυαλεύρου. Η πορεία αυτή στηρίζει τη βιώσιμη ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας, ενώ παράλληλα συμβάλλει στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας, της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας.

Όσον αφορά την αλληλεπίδραση της υδατοκαλλιέργειας με τη θαλάσσια μεγαπανίδα (π.χ. θαλασσοπούλια, χελώνες) που παρατίθεται γενικά στο σχέδιο της ΕΠΜ είναι σαφώς ορθή, όμως μπορεί να προστεθεί, όπως έχει ήδη αναφερθεί, μία διευκρίνιση ότι για την προστασία των αποθεμάτων και των θηρευτών είναι δυνατή η εφαρμογή κατάλληλων διαχειριστικών πρακτικών.

 

<u>Κεφάλαιο 5: Προτάσεις διαχείρισης</u>

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, σχολιάζεται στο εν λόγω σημείο η ανάγκη για προσθήκη τεκμηρίωσης και καταγραφής-συσχέτισης στο σχετικό κεφάλαιο της ΕΠΜ (Κεφ. 2), της αλληλεπίδρασης μεταξύ θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας και των ειδών Caretta caretta, Chelonia mydas, Monachus monachus, αλλά και του τ.ο. 1170 καθώς, όπως έχει ήδη σχολιαστεί, στο πλαίσιο της παρούσας ΕΠΜ, δεν καταγράφεται (στο σχετικό κεφάλαιο) καμία άμεση συσχέτιση της πίεσης/απειλής με κωδικό PG19 «Θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση» ή PG16 «Τροποποίηση των παράκτιων συνθηκών για θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια», με τα συγκεκριμένα 3 είδη και 1 τ.ο.. Η εν λόγω προσθήκη θεωρούμε ότι είναι απαραίτητη τόσο για την τεκμηρίωση των γενικών και ειδικών στόχων διαχείρισης όσο και των μέτρων που στοχεύουν στα συγκεκριμένα είδη και τ.ο. σε σχέση πάντα με την δραστηριότητας της θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας.

Στον πίνακα 5.3.1-1 παρουσιάζεται το σύνολο των προτεινόμενων Μέτρων Διαχείρισης στην Περιοχή Προστασίας Βιοποικιλότητας Κορινθιακού Κόλπου και η συνάφεια που παρουσιάζουν με όρους και περιορισμούς άσκησης δραστηριοτήτων. Η δραστηριότητα 24.4-Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις) συσχετίζεται στον εν λόγω πίνακα με τα εξής 2 Μέτρα:

• MMIONIOMG0701 – Προώθηση βιώσιμης υδατοκαλλιέργειας
• MMIONIOMG0702 – Καθορισμός των αλληλεπιδράσεων μεταξύ υδατοκαλλιεργειών και θαλάσσιας μεγαπανίδας και δημιουργία πλαισίου διαχειριστικών δράσεων

Κατ’ αρχάς, όσον αφορά το Μέτρο MMIONIOMG0702, εκτιμούμε ότι βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση, καθώς αναμένεται να συμβάλει στον εντοπισμό, την χωροθέτηση και ποσοτικοποίηση των πραγματικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ των υδατοκαλλιεργειών και της θαλάσσιας μεγαπανίδας. Η σχετική γνώση για την περιοχή του Ιονίου πελάγους, η οποία αναγνωρίζεται και στο ίδιο το σχέδιο της ΕΠΜ ότι είναι ιδιαίτερα περιορισμένη (απουσιάζουν ποσοτικά στοιχεία) έχει ως αποτέλεσμα να είναι ιδιαίτερα δύσκολος ο σχεδιασμός και η λήψη κατάλληλων διαχειριστικών μέτρων στην παρούσα φάση.

Όσον αφορά τα αναφερόμενα στην αναλυτική περιγραφή του Μέτρου MMIONIOMG0701 – Προώθηση βιώσιμης υδατοκαλλιέργειας «Οι υδατοκαλλιέργειες κυρίως εξαιτίας της ρύπανσης που προκαλούν δύναται να επηρεάσουν σημαντικά το ενδιαίτημα των ειδών υδρόβιας πανίδας του προστατευτέου αντικειμένου και των τύπων οικοτόπων επομένως προτείνεται να δοθούν κίνητρα για μετατροπή εντατικών υδατοκαλλιεργειών σε βιολογικές ή παραδοσιακές εκτατικής μορφής, να προωθηθεί η χρήση βιοφίλτρων αυτοκαθαρισμού των μονάδων στο φυσικό περιβάλλον (π.χ. φύκοι), ενώ η χωροθέτηση νέων μονάδων εντός της προστατευόμενης περιοχής και των σχετικών ΠΟΑΥ να επιτρέπεται σύμφωνα με αυστηρά κριτήρια και προϋποθέσεις που προβλέπονται στην επιστημονική βιβλιογραφία και τις καλές πρακτικές χωροθέτησης μονάδων υδατοκαλλιέργειας συμπεριλαμβανομένων και των ιχθυογεννητικών σταθμών και την διαχείριση των αποβλήτων τους. Στο μέτρο αυτό επίσης περιλαμβάνεται η προώθηση της παροχής υπηρεσιών οικοτουρισμού (περιηγήσεις, καταδύσεις) από τις μονάδες υδατοκαλλιέργειας (επισκέψιμες υδατοκαλλιέργειες) σύμφωνα με την ΚΥΑ Τεύχος B’ 7315/31.12.2024», παραπέμπουμε στον σχολιασμό που έχουμε ήδη παραθέσει για τα αναφερόμενα στο κεφ. 4 του σχεδίου της ΕΠΜ, προσθέτοντας τα εξής:

• Δεν γίνεται αντιληπτή η πρόταση περί παροχής κινήτρων «…για μετατροπή εντατικών υδατοκαλλιεργειών σε βιολογικές ή παραδοσιακές εκτατικής μορφής…). Επισημαίνουμε ότι οι εντατικής μορφής θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια/ιχθυοκαλλιέργεια αναπτύσσεται σε πλωτές εγκαταστάσεις σε θαλάσσιες περιοχές με χρήση δικτυοκλωβών και την παροχή τροφής στους εκτρεφόμενους πληθυσμούς. Η εκτατικής μορφής υδατοκαλλιέργεια αναπτύσσεται παραδοσιακά σε υφάλμυρα ύδατα/λιμνοθάλασσες, όπου τα ψάρια αναπτύσσονται σε απόλυτα φυσικές συνθήκες, χωρίς παροχή, κατά κανόνα, συνθετικής τροφής. Από τα παραπάνω είναι σαφές ότι η εκτατικής μορφής υδατοκαλλιέργειας δεν σχετίζεται με κανέναν τρόπο (κύρια χωρικά) με την εντατικής μορφής. Ως εκ τούτου εκτιμούμε ότι δεν έχει νόημα η αναφορά στο συγκεκριμένο κίνητρο.
• Η πρόταση για παροχή κινήτρων για μετατροπή συμβατικών μονάδων θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας σε βιολογικές είναι στη σωστή κατεύθυνση, καθώς πράγματι οι τελευταίες μπορούν να εμφανίσουν χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Τα τελευταία χρόνια, όσον αφορά την εφαρμογή νέων μεθόδων στην Ελλάδα, όπως η παραγωγή βιολογικών προϊόντων υδατοκαλλιέργειας, σημειώνονται μικρά βήματα αύξησης της παραγωγής, παρά τα κίνητρα που παρέχονται, λόγω της με αργούς ρυθμούς αυξανόμενης ζήτησής τους στις αγορές, κυρίως του εξωτερικού.
• Ομοίως θετική είναι και η πρόταση για χρήση «βιοφίλτρων» αυτοκαθαρισμού των μονάδων που συνίσταται ουσιαστικά στην λεγόμενη Ολοκληρωμένη Πολυτροφική Υδατοκαλλιέργεια (Integrated Multitrophic Aquaculture – IMTA) που αποτελεί εξάλλου και κατεύθυνση του εγκεκριμένου Πολυετούς Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου για την Ανάπτυξη των Υδατοκαλλιεργειών για την περίοδο 2021-2030 (ΠΕΣΣΑΥ 2021-2030). Η προώθηση τέτοιων πρακτικών και τεχνικών για το μετριασμό των εκπομπών είναι δυνατό να συμβάλει στην περαιτέρω μείωση του «αποτυπώματος» και την ενίσχυση της θετικής συνεισφοράς του κλάδου στο περιβάλλον.
• Τα κριτήρια χωροθέτησης νέων μονάδων εντός των προτεινόμενων ζωνών προστασίας του Θαλάσσιου Πάρκου, αλλά και λειτουργίας των υφιστάμενων μονάδων εντός και εκτός των θεσμοθετημένων ΠΟΑΥ, καθορίζονται με σαφήνεια στο σχετικό ισχύον νομικό πλαίσιο (ΕΠΧΣΑΑΥ, αδειοδοτική νομοθεσία κ.λπ.) το οποίο, όπως έχει ήδη αναφερθεί, καλύπτει ιδιαίτερα αποτελεσματικά, μεταξύ άλλων, την ανάγκη προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και των σχετικών τ.ο. και ειδών. Σε κάθε περίπτωση η όποια αναθεώρηση του κανονιστικού πλαισίου είναι αναγκαίο να είναι αποτέλεσμα ισχυρής επιστημονικής τεκμηρίωσης και επαρκούς διαβούλευσης με το σύνολο των εμπλεκόμενων μερών.
• Είναι θετική σε κάθε περίπτωση, η αναφορά στη δυνατότητα παροχής υπηρεσιών οικοτουρισμού (περιηγήσεις, καταδύσεις) από τις μονάδες υδατοκαλλιέργειας (επισκέψιμες υδατοκαλλιέργειες) σύμφωνα με την ΚΥΑ Τεύχος B’ 7315/31.12.2024».

 

Θέσεις – Παρατηρήσεις του Δήμου Ανδριτσαίνας – Κρεστένων για την υπό διαβούλευση του ΕΠΜ για το Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου

Το παρόν κείμενο αφορά στο σχολιασμό της ΕΠΜ για το θαλάσσιο πάρκο Ιονίου, όπως αυτή έχει αναρτηθεί προς διαβούλευση στην σελίδα του ΥΠΕΝ. Τα σχόλια επικεντρώνονται κυρίως στην περιοχή του Δήμου Ανδρίτσαινας – Κρεστένων και αφορούν σε ελλείψεις/παραλήψεις καθώς και ανακολουθίες που εντοπίζονται βάσει των οδηγιών εκπόνησης που τίθενται.

Αρχικά κρίνεται ως ιδιαίτερα προβληματικό το γεγονός ότι για την εκπόνηση της ΕΠΜ δεν έλαβε χώρα κανενός τύπου διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη, ΟΤΑ, την τοπική κοινωνία, Επιμελητήρια, Φορείς, τους αγρότες-παραγωγούς  κλπ. Κατά συνέπεια η παρούσα ΕΠΜ στερείται κοινωνικού ερείσματος, καθότι οι κάτοικοι του Δήμου μας δεν γνωρίζουν τι περιλαμβάνει, αν αντικατοπτρίζει τις προσδοκίες και τις ανάγκες τη τοπικής κοινωνίας του Δήμου και τις δυνατότητες ανάπτυξής του.

Εν συνεχεία αναφέρουμε ότι ένα τόσο σοβαρό εγχείρημα όπως η ΕΠΜ για το θαλάσσιο πάρκο που εμπεριέχει και την περιοχή μας, θα έπρεπε εκ των ουκ άνευ να βασίζεται στην έρευνα πεδίου δηλαδή οι μελετητές να έχουν άμεση γνώση και ιδία αντίληψη του όλου οικοσυστήματος καθώς και της ανθρωπογεωγραφίας του τόπου μας και όχι να βασίζονται στην βιβλιογραφική και μόνο έρευνα για την εκπόνηση της μελέτης.

Στην παρ. 1.1.3 της ΕΠΜ αναφέρεται ότι το μέρος των παραδοτέων είναι τα Παραρτήματα Ι και ΙΙ (Σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος και Σχέδιο Διαχείρισης, αντίστοιχα), όπου μετά από την παράδοσή τους θα γίνει διαβούλευση με τους Φορείς. Αυτά τα Παραρτήματα δεν είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα της διαβούλευσης. Ακολούθως, η ΕΠΜ αναφέρει ότι τα Παραρτήματα Ι και ΙΙ (Σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος και Σχέδιο Διαχείρισης, αντίστοιχα) θα δοθούν με τα κεφάλαια 4 και 5 (τα οποία κεφάλαια είναι διαθέσιμα, ως μέρος της υπό διαβούλευση ΕΠΜ!) και η τελική ΕΠΜ θα δοθεί μετά από ένα (1) μήνα διαβούλευσης (δλδ. στα τέλη Οκτωβρίου 2025). Το παραπάνω σημαίνει ότι το υλικό της διαβούλευσης είναι ελλιπές.

Δεν έχουν δοθεί οι συντεταγμένες των ζωνών του ΘΠΙ, αλλά ούτε και αναλυτικοί χάρτες, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την κατανόηση της χωροθέτησης της κάθε ζώνης και των σχετικών ρυθμίσεων που προβλέπονται για καθεμιά. Σημειώνεται, ότι στην περίπτωση της περιοχής του Δήμου Ανδρίτσαινας-Κρεστένων η ζώνη ΖΠΦ36-ΜΘ, που αφορά το χερσαίο τμήμα του μεγαλύτερου μέρους της ακτής, είναι μια πολύ λεπτή γραμμή στο χάρτη της ΕΠΜ και η έλλειψη συντεταγμένων ή/και λεπτομερών χαρτών, καθιστά αδύνατη την κατανόηση της χωροθέτησης των ορίων και των σχετικών ρυθμίσεων. Η έλλειψη αυτή καθιστά δύσκολη την πρόσβαση στην πληροφορία, που είναι από τα κύρια ζητούμενα σε μια σωστά δομημένη διαδικασία διαβούλευσης.

Στο χάρτη της σελίδας 854/1495 φαίνεται πως εντός της περιοχής ΖΠΦ-36ΜΘ βρίσκεται η παραλιακή έκταση του Δήμου Ανδρίτσαινας-Κρεστένων η οποία όμως βρίσκεται εκτός του αναφερόμενου στο ΦΕΚ 3678/Β/2021 Νότιου Κυπαρισσιακού Κόλπου που αποτελεί τον «πυρήνα της περιοχής ωοτοκίας» και «αφορά σε μια ακτογραμμή 10 χλμ μεταξύ των εκβολών της Νέδας και Αρκαδικού». Μάλιστα η εν λόγω ζώνη φθάνει έως το Καλό Νερό και εξαιρεί τις περιοχές του Νότιου Κυπαρισσιακού Κόλπου(!) Αυτό έρχεται σε αντίθεση με τις οδηγίες που τίθενται στη μελέτη στην υποενότητα 1.2.1 Προσδιορισμός και οριοθέτηση περιοχής μελέτης παρούσας ΕΠΜ, όπου αναφέρεται «επιλεγμένα χερσαία τμήματα (Εικόνα 1.2.1-2), όπως οι νησίδες Στροφάδια, αμμώδεις παραλίες και βραχώδη ενδιαιτήματα, τα οποία αποτελούν: α) κρίσιμα ενδιαιτήματα φωλεοποίησης της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta (αμμώδεις παραλίες).» Επίσης εξαιρέθηκαν οι περιοχές GR2330007 στο Αρκούδι, GR2330003 στον κόλπο του Χελωνίτου, GR2550004 όρμος Ναυαρίνου. Με ποιο λοιπόν κριτήριο επεκτείνεται το ΘΠΙ σε χερσαία ζώνη στα όρια της παραλίας του Δήμου Ανδρίτσαινας-Κρεστένων , εφόσον η εν λόγω περιοχή δε βρίσκεται στον πυρήνα ωοτοκίας της θαλάσσιας χελώνας;

Επιπλέον, ενώ στην  εν λόγω ΕΠΜ αναφέρεται ότι η διαχείριση των  χερσαίων τμημάτων του ΘΠΙ καθορίζεται από το υφιστάμενο νομικό καθεστώς και συγκεκριμένα από το 5β «Εκπόνηση ΕΠΜ και ΣΔ για τις περιοχές Natura 2000 των Περιφερειακών Ενοτήτων Αιτωλοακαρνανίας, Αχαΐας και Ηλείας», αντίθετα παρατηρούμε ότι υπεισέρχεται στον καθορισμό χρήσεων γης για τα χερσαία τμήματα.

Όπως γνωρίζουμε, βρίσκεται σε εξέλιξη η «Εκπόνηση ΕΠΜ και ΣΔ για τις περιοχές Natura 2000 των Περιφερειακών Ενοτήτων Αιτωλοακαρνανίας, Αχαΐας και Ηλείας» που αφορά στον Κυπαρισσιακό Κόλπο, κατά συνέπεια πώς θα συμπεριληφθούν οι ρυθμίσεις της εν λόγω μελέτης στην παρούσα ΕΠΜ όπως θα έπρεπε να γίνει. Παράλληλα εκπονείται και το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Ανδρίτσαινας-Κρεστένων. Τα παραπάνω προβλέπουν ρυθμίσεις που άπτονται του πολεοδομικού σχεδιασμού για χερσαία τμήματα που περιλαμβάνουν και ζώνες εντός Natura (ΕΠΜ & ΣΔ 5β). Τούτο θα οδηγούσε σε νομικές αντιφάσεις και θεσμικές αλληλεπικαλύψεις και ασαφείς συναρμοδιότητες. Πρέπει να υπάρξει, απαραίτητα, καθορισμός του τι νομικά ισχύει για το ΘΠΙ!

Στο κεφ. 2.3 (Κοινωνικά και οικονομικά στοιχεία) απουσιάζουν τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά στοιχεία του Δήμου Ανδρίτσαινας – Κρεστένων. Η απουσία των κοινωνικών και οικονομικών στοιχείων του Δήμου Ανδρίτσαινας – Κρεστένων, θέτει εν αμφιβόλω την εφαρμογή της μεθοδολογίας καταγραφής της υφιστάμενης κατάστασης του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος (κεφ. 2.3), την εκτίμηση των επιπτώσεων χρήσεων δραστηριοτήτων (παρ. 2.3.4), τις αλληλεπιδράσεις με την ευρύτερη περιοχή (παρ. 3.2), την εκτίμηση και αξιολόγηση των δυνητικών συγκρούσεων μεταξύ της διατήρησης του φυσικού περιβάλλοντος και των οικονομικών δραστηριοτήτων (παρ. 3.3) και βέβαια το σχεδιασμό των ζωνώσεων (κεφ. 4) και τις προτάσεις διαχείρισης (κεφ. 5), για την περιοχή. Είναι απαραίτητο, να αναθεωρηθεί ΕΠΜ με τα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά στοιχεία του Δήμου Ανδρίτσαινας – Κρεστένων και συνεπακόλουθα να εφαρμοστεί από την αρχή η μεθοδολογία αξιολόγησης επιπτώσεων, ο σχεδιασμός δράσεων και οι προτάσεις διαχείρισης για την περιοχή του Δήμου.

Αναφορικά με τις επιτρεπόμενες χρήσεις γης, παρατηρείται ότι η υποζώνη ΖΠΦ-36ΜΘ (σελ: 1039) περιέχει περιορισμένες χρήσεις γης σε σχέση με αυτές που προβλέπονται με το Ν.4685/2020. Η εξαίρεση χρήσεων για ποιο λόγο γίνεται;. Αντιπαραβάλλοντας τις χρήσεις γης που επιτρέπονται στη δική μας ΖΠΦ-36ΜΘ (σελ:1039) και αυτές που επιτρέπονται στο ΠΔ 59/2018 φαίνεται πως έχει γίνει μια γενναία καρατόμηση των επιτρεπόμενων χρήσεων. Άρα προκύπτει εύλογα το ερώτημα γιατί επιλέγονται οι δυσμενέστερες ζώνες προστασίας και απόλυτης προστασίας; Χρήσεις κατοικίας ή διοίκησης για τις ανάγκες της Ζώνης για ποιο λόγο εξαιρούνται; Η εξαίρεση σημαίνει αυτόματα την μη δυνατότητα αδειοδότησης. Δηλαδή κάποια γραφεία διοίκησης από τον φορέα κατά την κρίση των μελετητών δεν πρέπει να συμπεριλαμβάνονται; Αυτή η κρίση με ποια αντικειμενικά κριτήρια θεσπίστηκε; Η ύπαρξη ενός τοπικού κτιρίου φυλακίου για την αστυνόμευση της περιοχής ή τις ανάγκες της υπηρεσίας του ΟΦΥΠΕΚΑ για επίβλεψη μελλοντικών έργων, για στέγαση του προσωπικού γιατί πρέπει να απαγορεύεται εκ προοιμίου;

Εν συνεχεία στην ΕΠΜ του ΘΠΙ δεν προβλέπεται η δημιουργία αναψυκτηρίων παρά μόνο εάν είναι ήδη αδειοδοτημένα.  Εφόσον το ΠΔ του 2018 για την «Προστασία του Κυπαρισσιακού Κόλπου» (ΦΕΚ 391/Δ/3-10-2018) δεν προέβλεπε σαφώς την χρήση αναψυκτηρίου στην περιοχή μας, πώς θα μπορούσε να είναι ήδη αδειοδοτημένο, καθώς είμαστε σε αναμονή της ΕΠΜ για τον Κυπαρισσιακό Κόλπο που μπορεί να προβλέπει την ίδρυση αναψυκτηρίου, που εξάλλου είναι σταθερή και διαχρονική επιδίωξη του Δήμου μας για την ανάπτυξη του παραλιακού μετώπου.

Συμπερασματικά

Το παραλιακό μέτωπο του Δήμου μας (παραλία Ραχών – Σαμικού – Κ. Σαμικού) αποτελεί τον κύριο πυλώνα ανάπτυξής του. Η παραλία του Κ. Σαμικού λειτουργεί με οργανωμένο τρόπο με χιλιάδες κάθε χρόνο επισκέπτες για πάνω από 30 χρόνια, ενώ από το 2022 έχει χαρακτηριστεί ως πολυσύχναστη παραλία, η οποία κάθε χρόνο ανανεώνεται μέχρι και σήμερα (Συνεδρίαση Επιτροπής χαρακτηρισμού πολυσύχναστων χώρων στην περιοχή ευθύνης του Δήμου Ανδρίτσαινας – Κρεστένων με το από 11 Αυγούστου 2025 Πρακτικό). Υπάρχει ναυαγοσώστης και αναμένουμε το επόμενο διάστημα από τη Γενική Γραμματεια Τουριστικής Πολιτικής και Ανάπτυξης την ένταξη του Δήμου στο πρόγραμμα «Βελτίωση και τροποποίηση της προσβασιμότητας στις ελληνικές παραλίες».

Η παρουσία των ανθρώπων διαχρονικά δεν έχει θίξει το περιβάλλον, αντίθετα όλοι συμπεριφέρονται με απόλυτο σεβασμό στο οικοσύστημα. Ήδη έχει ενταχθεί στην ΟΧΕ το έργο κατασκευής πεζοδρομίων Κ.Σαμικού πρόσβασης στην παραλία (Α’ φάση) καθώς και η ολοκλήρωση του αθλητικού Κέντρου (Β’ Φάση) που χωροθετείται πλησίον της παραλίας.

Αποτελεί σταθερή επιδίωξη του Δήμου μας η δημιουργία αναψυκτηρίου που εξάλλου θα συμβάλλει ιδιαίτερα στην κατεύθυνση προστασίας του περιβάλλοντος, που αποτελεί προτεραιότητα για το Δήμο.

Με βάση όλα τα παραπάνω ζητάμε:

Να ληφθούν υπόψιν οι παραπάνω θέσεις και παρατηρήσεις μας.

Να διατηρηθεί η υφιστάμενη πρόσβαση προς το παραλιακό μέτωπο (Ράχες-Σαμικό-Κ. Σαμικό), καθώς και το υφιστάμενο καθεστώς στο οργανωμένο τμήμα παραλίας, ώστε να μην διαταραχθεί η παρουσία του ανθρώπινου παράγοντα στην παραλία.

Να εξαιρεθεί από το ΘΠΙ, στο σύνολό της η όποια παρέμβαση προτείνεται στη χερσαία περιοχή του Δήμου Ανδρίτσαινας-Κρεστένων, προς αποφυγή συγχύσεων και νομικών επικαλύψεων.

 

<p data-start=”201″ data-end=”359″><strong data-start=”201″ data-end=”357″>Υποβολή παρατηρήσεων στο πλαίσιο της Δημόσιας Διαβούλευσης για τα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα Ιονίου και Νοτίου Αιγαίου – Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου (ΕΘΠΙΟ)</p>
<p data-start=”361″ data-end=”765″>Με ιδιαίτερη ικανοποίηση παρατηρούμε τα συγκεκριμένα βήματα που γίνονται για τη δημιουργία του θαλάσσιου πάρκου στο νότιο Ιόνιο και με ενδιαφέρον μελετήσαμε τα προσεκτικά σχέδια που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Με την παρούσα, θα θέλαμε να καταθέσουμε ορισμένα σημεία προς εξέταση από την οπτική του ιστιοπλοϊκού τομέα – ενός βασικού πυλώνα του τουρισμού στο Ιόνιο, στενά συνδεδεμένου με τη θάλασσα.</p>
<p data-start=”767″ data-end=”2236″><strong data-start=”767″ data-end=”826″>1. Οικολογικά αγκυροβόλια και προστασία της ποσειδωνίας<br data-start=”826″ data-end=”829″ />Αναγνωρίζουμε τη ζημία που προκαλεί η αγκυροβόληση σκαφών αναψυχής, όπως ιστιοπλοϊκά και καταμαράν, στα ευαίσθητα λιβάδια ποσειδωνίας και, συνεπώς, χαιρετίζουμε τις προτάσεις για εγκατάσταση οικολογικών αγκυροβολίων σε ορισμένες περιοχές του ΕΘΠΙΟ. Είναι γνωστό ότι το μέτρο αυτό έχει αποδώσει καρπούς σε πολλές άλλες μεσογειακές χώρες, με δοκιμασμένα επιχειρηματικά μοντέλα που διασφαλίζουν τη συντήρηση και τη συνεχή χρήση τους επί σειρά ετών. Υποστηρίζουμε την πρόταση να πραγματοποιηθούν περαιτέρω μελέτες και να δοθεί προσεκτική προσοχή στον τύπο και το μοντέλο που θα εφαρμοστεί σε κάθε περιοχή, ώστε να είναι κατάλληλο για τον σκοπό του. Συνιστούμε ένθερμα οι σχεδιασμοί να εκπονηθούν εξαρχής σε στενή διαβούλευση με τις εταιρείες που διαχειρίζονται στόλους επαγγελματικών ναυλώσεων, προκειμένου να εγκατασταθούν αγκυροβόλια που να ανταποκρίνονται στη σημερινή και μελλοντική χρήση (μέγεθος και τύπος σκαφών, εκτιμώμενοι αριθμοί κ.λπ.). Ο ιστιοπλοϊκός τομέας ζητά εδώ και χρόνια την υλοποίηση αυτών των υποδομών, καθώς είναι και ασφαλέστερες για τα ίδια τα σκάφη – έχουμε διαπιστώσει αύξηση ατυχημάτων λόγω κακών πρακτικών αγκυροβόλησης. Επιπλέον, προτείνουμε η «αναβάθμιση της υφιστάμενης υποδομής» να περιλαμβάνει την εγκατάσταση ή επισκευή (όπου απαιτείται) σημείων για πρόσδεση με long line (π.χ. μεταλλικοί κρίκοι), ώστε να αποφεύγεται η χρήση βράχων ή κιγκλιδωμάτων στα λιμάνια.</p>
<p data-start=”2238″ data-end=”2801″><strong data-start=”2238″ data-end=”2276″>2. Χωρικός εντοπισμός αγκυροβολίων<br data-start=”2276″ data-end=”2279″ />Έχουμε πραγματοποιήσει εκτενή διαβούλευση με την ιστιοπλοϊκή κοινότητα του νοτίου Ιονίου και, σε συνεργασία μαζί τους, έχουμε εντοπίσει τα βασικά σημεία αγκυροβόλησης (εκτός καθιερωμένων μαρινών και λιμένων), όπου συγκεντρώνεται η μεγαλύτερη δραστηριότητα (π.χ. ορισμένοι όρμοι εντός των ΖΠΦ 15, 16, 17, 20, 26I). Θεωρούμε ότι θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε αυτές τις περιοχές για την εγκατάσταση οικολογικών αγκυροβολίων, με στενή συνεργασία των τοπικών κοινοτήτων και ειδικών στη θαλάσσια περιβαλλοντική διαχείριση.</p>
<p data-start=”2803″ data-end=”3946″><strong data-start=”2803″ data-end=”2841″>3. Αναβάθμιση υφιστάμενων υποδομών<br data-start=”2841″ data-end=”2844″ />Υποστηρίζουμε τις προτάσεις για αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών μαρινών και λιμένων. Υπάρχει επείγουσα ανάγκη σε ορισμένες ζώνες με υψηλή θαλάσσια κυκλοφορία, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι αρνητικές επιπτώσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πλήρης έλλειψη εγκαταστάσεων «pump-out» για τα ιστιοπλοϊκά, με αποτέλεσμα την απόρριψη λυμάτων στη θάλασσα, που είναι ρυπογόνα και επιβλαβή για τη θαλάσσια ζωή. Ελπίζουμε επίσης ότι η «αναβάθμιση υφιστάμενων εγκαταστάσεων», όπως αναφέρεται σε ορισμένα σημεία, θα περιλαμβάνει την κατασκευή χερσαίων χώρων υγιεινής για τους ιστιοπλόους (ώστε να αποφεύγεται η κατάληξη προϊόντων καθαρισμού στο θαλάσσιο περιβάλλον) καθώς και σημείων ανεφοδιασμού με πόσιμο νερό για τις τοπικές κοινότητες και τους επισκέπτες, ώστε να μειωθεί η κατανάλωση εκατομμυρίων πλαστικών μπουκαλιών που χρησιμοποιούνται στην περιοχή – πολλά εκ των οποίων καταλήγουν στη θάλασσα ή στις παραλίες.</p>
<p data-start=”3948″ data-end=”4738″><strong data-start=”3948″ data-end=”4001″>4. Βιωσιμότητα και φέρουσα ικανότητα της περιοχής<br data-start=”4001″ data-end=”4004″ />Σημειώνουμε επίσης τα σχέδια του Υπουργείου Τουρισμού για την ανάπτυξη του ναυτικού τουρισμού στο Ιόνιο (Στρατηγικό Σχέδιο 2030), τα οποία περιλαμβάνουν την κατασκευή/επέκταση μαρινών και την παροχή εκατοντάδων νέων θέσεων ελλιμενισμού. Θα ενθαρρύναμε την προσεκτική εξέταση του αριθμού των σκαφών που μπορεί να υποστηρίξει η περιοχή με βιώσιμο τρόπο, ιδίως ενόψει των νέων περιορισμών που θα τεθούν σε ισχύ για την προστασία του ΕΘΠΙΟ. Παρότι οι στρατηγικές του Υπουργείου Τουρισμού αναφέρουν ότι η βιωσιμότητα αποτελεί βασικό πυλώνα της τουριστικής προσφοράς, διαπιστώνεται αντίφαση εάν η επέκταση οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη υπερσυγκέντρωση σκαφών σε αυτήν την ευαίσθητη περιοχή – μια περιοχή που ήδη βρίσκεται υπό μεγάλη πίεση.</p>

Με το παρόν το Green Tank καταθέτει σχόλια στη δημόσια διαβούλευση επί της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης  (ΕΠΜ) για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου που έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).

Τα σχόλια του Green Tank οργανώνονται στις εξής ενότητες:

Ι. Επί του ευρύτερου σχεδιασμού των προστατευόμενων περιοχών

ΙΙ. Επί της περιοχής μελέτης

ΙΙΙ. Επί της περιοχής μελέτης και της σύνδεσης της παρούσας ΕΠΜ με ήδη θεσμοθετημένες εθνικά προστατευόμενες περιοχές και τις ήδη ολοκληρωμένες ΕΠΜ (5α, 5β, 7α, 10β)

IV. Επί των προβλέψεων για τον οικότοπο προτεραιότητας 1120* (Posidonia oceanica)

V. Επί των μέτρων διαχείρισης

VI. Επί των προβλέψεων για την προστασία του φυσητήρα, την αντιμετώπιση της απειλής των συγκρούσεων πλοίων και φυσητήρων και του έργου SAvE Whales

 

I. Σχόλια επί του ευρύτερου σχεδιασμού των προστατευόμενων περιοχών:

Το Green Tank θεωρεί εξαιρετικά θετική την προώθηση της ΕΠΜ για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, όπως και της ΕΠΜ για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες καθώς με αυτόν τον τρόπο ξεκινά η υλοποίηση της δέσμευσης της χώρας για χαρακτηρισμό νέων Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών προς επίτευξη του στόχου 30Χ#30, που έχει ήδη θεσμοθετηθεί ως δεσμευτικός εθνικός στόχος (άθρ. 174, ν. 5037/2023) και της συγκεκριμένη δέσμευσης για δύο νέα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα που ανακοίνωσε η Ελλάδα στο 9^ο Our Ocean Conference (https://www.ourocean2024.gov.gr/wp-content/uploads/2024/04/A5_OOC-9_PROPOSED-COMMITMENTS_12.4.pdf). Κρίνουμε ιδιαίτερα σημαντικό ότι οι δύο μελέτες ολοκληρώθηκαν και τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση εντός εύλογου χρονικού διαστήματος.

 

Ωστόσο, η εκπλήρωση των δεσμεύσεων θα γίνει μόνο με την οριστική θεσμοθέτηση των δύο νέων Εθνικών Πάρκων, η οποία θα μπορέσει να πραγματοποιηθεί μόνο αν επιλυθούν σημαντικά νομικά κωλύματα που αφορούν στις ρυθμίσεις και επιτρεπόμενες χρήσεις γης ανά ζώνης προστασίας, όπως αυτές σήμερα προβλέπονται στο ΠΔ 51/2018 μετά την τροποποίησή του με το άρθρο 44, παρ. 18 του ν. 4685/2020. Το άρθρο προκαθορίζει χρήσεις γης/θάλασσας ανά ζώνη προστασίας, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής που μπορεί να απαιτούν την ένταξη άλλων χρήσεων και δραστηριοτήτων από εκείνες που περιλαμβάνει ο κατάλογος ανά ζώνη προστασίας. Στην παρούσα μελέτη αφιερώνεται μία ενότητα (Ενότητα 4.3.4.3 σελ.902-904) στην οποία διαπιστώνονται δυσκολίες στην εφαρμογή των σχετικών προβλέψεων και παραδοχές που κάνει η ΕΠΜ για να τις υπερβεί. Το ίδιο ισχύει και σε όλες τις ΕΠΜ που έχουν τεθεί σε διαβούλευση από το 2021, στις οποίες προτείνονται χρήσεις «κατ’ εξαίρεση» ή/και «κατά παρέκκλιση». Μία τέτοια προσέγγιση δεν μπορεί να είναι συμβατή με έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό ενός εθνικού συστήματος προστατευόμενων περιοχών, που θα καλύψει πλέον του 30% της χερσαίας και θαλάσσιας έκτασης της χώρας. Δεν είναι εξάλλου τυχαίο ότι από τις 22 ΕΠΜ που έχουν τεθεί σε διαβούλευση, μόνο 8,5 έχουν εγκριθεί και μόνο το Προεδρικό Διάταγμα της Γυάρου έχει προωθηθεί προς υιοθέτηση.

 

Προς επίλυση αυτού του ζητήματος, προτείνουμε, τη βελτίωση των σχετικών προβλέψεων του ν. 4685/2020 ώστε να διευκολυνθεί η ολοκλήρωση της θεσμικής θωράκισης των προστατευόμενων περιοχών της χώρας. Συγκεκριμένα,

• προτείνουμε την αναθεώρηση της παρ. 18 του άρθ. 44 του 4685/2020 ώστε οι χρήσεις να μην προκαθορίζονται ανά ζώνη προστασίας, αλλά να μπορούν να επιλεγούν από τον πλήρη κατάλογο του π.δ. 59/2018, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της εκάστοτε προστατευόμενης περιοχής, τον σκοπό της κάθε κατηγορίας προστατευόμενων περιοχών και ζωνών καθώς και τους στόχους προστασίας και διαχείρισης που τίθενται.
• Για την επιλογή των χρήσεων ανά ζώνη, προτείνουμε επίσης στους ορισμούς των κατηγοριών των προστατευόμενων περιοχών και της κάθε ζώνης προστασίας (άρθ. 46 του ν. 4685 που τροποποιεί το άρθ 19 του ν. 1650/1986) να προστεθούν κριτήρια που θα αποτελούν φίλτρα για τις χρήσεις που δύνανται να επιτρέπονται, να ρυθμίζονται ή να απαγορεύονται σε κάθε μία και θα είναι σύμφωνα με τα διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα [1] για τον σχεδιασμό προστατευόμενων περιοχών.

 

Προς αυτή την κατεύθυνση το Green Tank έχει καταθέσει σχετικές προτάσεις [2], ενώ η Επιτροπή Φύση 2000 έχει δηλώσει την πρόθεσή της[3] να συνδράμει για την επιτάχυνση της θωράκισης των προστατευόμενων περιοχών της χώρας. Σημειώνουμε ότι η ΕΠΜ του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου ήδη εφαρμόζει ορισμένα από τα εν λόγω κριτήρια για τη ζωνοποίηση και την επιλογή των επιτρεπόμενων χρήσεων στην οποία καταλήγει.

 

Η διαβούλευση επί των ΕΠΜ για τα δύο νέα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα, πρέπει να αποτελέσει αφορμή για να προωθηθούν οι παραπάνω απαραίτητες για τη θεσμοθέτηση των δύο πάρκων βελτιώσεις στο ισχύον νομικό πλαίσιο και να ολοκληρωθεί η θεσμοθέτηση όλων των υπό-σχεδιασμό προστατευόμενων περιοχών της χώρας, που υλοποιείται παράλληλα. H βελτίωση του θεσμικού πλαισίου είναι πια επιτακτική, πέντε (5) χρόνια μετά τη μεταρρύθμιση του 2020 και έχοντας, με τη δημοσίευση των περισσότερων ΕΠΜ, εντοπίσει τα προβλήματα. Η βελτίωση αυτή θα αποτελέσει σημαντική παρακαταθήκη για τη δεύτερη πενταετία λειτουργίας του ΟΦΥΠΕΚΑ, κατά την οποία η αποτελεσματική διαχείριση θεσμικά κατοχυρωμένων προστατευόμενων περιοχών σε συνεργασία με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα

 

 

II. Επί της περιοχής μελέτης

Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου καλύπτει μία μεγάλη έκταση του Ιονίου Πελάγους κατά μήκος της Ελληνικής Τάφρου, την εξαιρετική οικολογική σημασία της οποίας η ΕΠΜ αναγνωρίζει πολλάκις. Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρούμε ότι η προστασία των κητωδών που «χρησιμοποιούν την Ελληνική Τάφρο ως κύρια περιοχή διαβίωσης τους», αναγνωρίζεται ως κύριος στόχος του νέου Εθνικού Πάρκου. Μάλιστα στη μελέτη αναφέρεται ότι η Ελληνική Τάφρος έχει αναγνωριστεί ως Σημαντική Περιοχή για τα Θαλάσσια Θηλαστικά (Important Marine Mammal Area – ΙΜΜΑ) σε παγκόσμιο επίπεδο, Περιοχή Ειδικής Σημασίας για τα Κητώδη (Areas of Special Importance for Cetaceans) από την ACCOBAMS. Εξάλλου, το μεγαλύτερο μέρος της κατανομής των φυσητήρων, που αποτελεί είδος στόχο για το συγκεκριμένο Εθνικό Πάρκο, συμπίπτει τόσο με τη διεθνώς αναγνωρισμένη IMMA, όπως πολλάκις αναφέρει και η ίδια μελέτη όσο και με τις καταγραφές φυσητήρων. Επιπλέον, το προτεινόμενο Εθνικό Πάρκο εντάσσει εκτάσεις σημαντικές για άλλα είδη όπως η θαλάσσια χελώνα και η μεσογειακή φώκια, ενσωματώνοντας δε και τις δύο θεσμοθετημένες προστατευόμενες περιοχές που έχουν ήδη θεσπιστεί για την προστασία τους.

 

Με αυτό το δεδομένο, θεωρούμε προβληματικό ότι από την περιοχή μελέτης και τελικά από το προτεινόμενο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου εξαιρούνται σημαντικά τμήματα της Ελληνικής Τάφρου που έχουν αναγνωριστεί ως IMMA (Εικόνες 1.2.1-2 και 1.2.1-4) και αποκόπτουν τη σύνδεση ειδικά με τις εκτάσεις δυτικά της Περιοχής Προστασίας της Φύσης του Κυπαρισσιακού Κόλπου. Τα τμήματα που εξαιρούνται εντάσσονται σε δύο κατηγορίες: 1) εκτάσεις που συμπίπτουν με τις περιοχές (οικόπεδα) παραχώρησης έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων και 2) εκτάσεις δυτικά των ορίων του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου που έχει αναγνωριστεί ως ΙΜΜΑ αλλά εμπίπτουν εντός της πρόσφατα ανακηρυχθείσας Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης της Ελλάδας. Για τις εξαιρέσεις αυτές σημειώνουμε τα εξής:

 

• Εξαίρεση οικοπέδων (οικόπεδα) παραχώρησης έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων: Η έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων αποτελούν μία εκ των πιο σημαντικών απειλών για τα είδη και τους τύπους οικοτόπους που επιδιώκει να προστατεύσει το προτεινόμενο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, όπως αναφέρει και αναγνωρίζει σε πολλά σημεία η ίδια μελέτη. Παρόλο που τα οικόπεδα παραχώρησης έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σωστά εξαιρούνται από τα όρια της περιοχής μελέτης και του προτεινόμενου Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου ως μη συμβατή δραστηριότητα, η εξαίρεση δεν περιορίζει τις δυνητικές επιπτώσεις από τις συγκεκριμένες χρήσεις, γεγονός που αναγνωρίζει και η ίδια η μελέτη. Ως αποτέλεσμα, η εξαίρεση αποδυναμώνει την προσπάθεια επίτευξης των στόχων του προτεινόμενου Εθνικού Πάρκου καθώς εξαιρεί σημαντικά τμήματα του ζωτικού ενδιαιτήματος των ειδών στόχου καθώς και την κατά τα λοιπά επιτυχημένη προσπάθεια του Εθνικού Πάρκου για συνοχή και συνδεσιμότητα σημαντικών οικολογικών περιοχών.

 

Η θεσμοθέτηση του νέου Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου αποτελεί μία εξαιρετική ευκαιρία για αναθεώρηση της στρατηγικής της χώρας για προώθηση της έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, και την αντικατάστασή της με μία πιο ολοκληρωμένη στρατηγική προστασίας της θαλάσσιας ζωής με την ένταξη του συνόλου των σημαντικών οικολογικών εκτάσεων της Ελληνικής Τάφρου, στα όρια της IMMA, στο νέο Εθνικό Πάρκο. Μία τέτοια ενέργεια θα καταστήσει τη χώρα πραγματικά πρωτοπόρα στην προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και την πορεία επίτευξης της κλιματικής ουδετερότητας.

 

Εάν οι ισχύουσες συμβάσεις παραχώρησης δεν επιτρέπουν προς το παρόν την ένταξη των εκτάσεων αυτών εντός του προτεινόμενου Εθνικού Πάρκου, τότε θα πρέπει η επέκταση να εξεταστεί πριν την ανανέωση οποιασδήποτε σύμβασης ή τη σύναψη νέας. Στο ενδιάμεσο διάστημα η πρόβλεψη θέσπισης Περιφερειακής Ζώνης που καλύπτει μέρος των οικοπέδων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων και των σχετικών ρυθμίσεων εντός αυτής, αποτελεί ένα θετικό αλλά ανεπαρκές μέτρο μετριασμό των δυνητικών επιπτώσεων. Γι’ αυτό προτείνουμε την επέκταση της Περιφερειακής Ζώνης, με τις ρυθμίσεις και τα μέτρα που προβλέπονται σε αυτές, ώστε να καλυφθεί το σύνολο της έκτασης της ΙΜΜΑ.

 

• Εξαίρεση εκτάσεων που εμπίπτουν στην ΑΟΖ: Τα όρια της ΙΜΜΑ εκτείνονται και πέρα από την αιγιαλίδιτα ζώνη (χωρικά ύδατα) και εντός της πρόσφατα ανακηρυχθείσας ΑΟΖ. Καθώς, το προτεινόμενο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου εντάσσει, σε προστατευόμενη περιοχή θαλάσσιες εκτάσεις που βρίσκονται εντός της πρόσφατα ανακηρυχθείσας Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (AOZ) της Ελλάδας, για πρώτη φορά στην ιστορία της περιβαλλοντικής προστασίας της χώρας, προτείνουμε να εξεταστεί το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου να καλύψει όχι μόνο το μέρος της IMMA που συμπίπτει με την αιγιαλίτιδα ζώνη / εθνικά χωρικά ύδατα / αλλά το σύνολό της, δηλαδή και εντός της ΑΟΖ, καθιστώντας τη χώρα πρωτοπόρα και συνεπή με τις διεθνείς εξελίξεις και διασφαλίζοντας στο μέγιστο βαθμό, με βάση διαθέσιμη γνώση, την επιβίωση των ευάλωτων και μοναδικών κητωδών για την προστασία των οποίων το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου θεσπίζεται κατά κύριο λόγο.

 

Σχετικά με την παραπάνω πρόταση επέκτασης της περιοχής μελέτης της ΕΠΜ και κατ’ επέκταση σημειώνουμε ότι με τις ερευνητικές δράσεις του, το έργο LIFE MareNatura (https://www.lifemarenatura.eu) , στο οποίο το Green Tank είναι εξωτερικός συνεργάτης, αποσκοπεί στον εντοπισμό νέων σημαντικών θαλάσσιων εκτάσεων της χώρας που μπορούν να οδηγήσουν στην επέκταση υφιστάμενων ή την αναγνώριση νέων προστατευόμενων περιοχών. Με αυτό τον τρόπο θα συμβάλλει στην υλοποίηση της πρόσφατης δέσμευσης του Πρωθυπουργού στη Νίκαια ότι τα δύο νέα θαλάσσια πάρκα, των οποίων οι ΕΠΜ τίθενται σε διαβούλευση, «θα ακολουθήσουν και άλλα» (Ιούνιος 2025 https://www.primeminister.gr/2025/06/09/36404)

Ειδικότερα, όσον αφορά το προτεινόμενο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, τα στοιχεία που συγκεντρώνει το έργο Life MareNatura, μπορούν να αξιοποιηθούν στον εμπλουτισμό της τεκμηρίωσης της αξίας της περιοχής μελέτης αλλά και της διεύρυνσης της έκτασης της και τελικά του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου και συμπερίληψης σε αυτό των εκτάσεων που αυτή τη στιγμή έχουν εξαιρεθεί τόσο εντός της αιγιαλίτιδας ζώνης (χωρικά ύδατα) όσο και εντός της πρόσφατα ανακηρυχθείσας Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της χώρας.

 

 

III. Επί της περιοχής μελέτης και της σύνδεσης της παρούσας ΕΠΜ με ήδη θεσμοθετημένες εθνικά προστατευόμενες περιοχές και τις ήδη ολοκληρωμένες ΕΠΜ (5α, 5β, 7α, 10β)

Η ΕΠΜ λαμβάνει υπόψη, διευρύνει την έκταση, κυρίως στον θαλάσσιο χώρο, και συμπληρώνει τις προβλέψεις των δύο θεσμοθετημένων προστατευόμενων ων περιοχών του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου και της Περιοχής Προστασίας της Φύσης Κυπαρισσιακού Κόλπου και των περιοχών που καλύπτουν οι ΕΠΜ (5α, 5β, 7α, 10β). Με αυτόν τον τρόπο η νέα θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή καθίσταται πιο συνεκτική από τις προστατευόμενες «νησίδες» θαλάσσιων εκτάσεων που είχαν προβλεφθεί από τις προηγούμενες ΕΠΜ, καλύπτει καλύτερα το ζωτικό ενδιαίτημα των προστατευόμενων ειδών και παρέχει την απαραίτητη συνδεσιμότητα μεταξύ σημαντικών θαλάσσιων εκτάσεων. Επιπλέον, πετυχαίνει τη συνδεσιμότητα των επιμέρους περιοχών. Ωστόσο, δεν είναι σαφές ακριβώς πώς θα επιτευχθεί η εναρμόνιση των προβλέψεων, και αν τυχόν θα δημιουργηθούν αλληλεπικαλύψεις ή /και αντικρουόμενες προβλέψεις. Δεν είναι επίσης σαφές, ειδικά για τις δύο υφιστάμενες εθνικά προστατευόμενες περιοχές, αν με αυτόν τον τρόπο θα επιτευχθεί πιο αποτελεσματική διαχείριση, συμβάλλοντας στον να κλείσουν οι εκκρεμότητες και οι ανοιχτές υποθέσεις για τις δύο αυτές περιοχές. Ακόμη, δεν διευκρινίζεται πώς θα οργανωθεί εντός του ΟΦΥΠΕΚΑ η διοίκηση και διακυβέρνηση του νέου Εθνικού Πάρκου, δηλαδή αν θα διατηρηθούν υφιστάμενες (οικείες) Μονάδες Διαχείρισης ή αν αυτές θα συγχωνευτούν σε μία νέα με περισσότερα παραρτήματα.

 

Είναι, συνεπώς, απαραίτητο κατά το επόμενο στάδιο προς τη θεσμική θωράκιση των περιοχών και όταν τεθεί το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος προς διαβούλευση, οι εναρμονισμένες προβλέψεις, όπως θα εμπλουτιστούν σχετικά με τη διακυβέρνηση του νέου Εθνικού Πάρκου, και η σχετική τους τεκμηρίωση (τελική ΕΠΜ) να διατεθούν ως μέρος της δημόσιας διαβούλευσης.

 

Ακόμη, προτείνουμε να εξεταστεί η δυνατότητα διατήρησης διακριτικών στοιχείων της ταυτότητας των δύο υφιστάμενων εθνικά προστατευόμενων περιοχών και ειδικά του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου, καθώς μέσα στα χρόνια έχουν δημιουργήσει μία δική τους ταυτότητα που είναι αναγνωρίσιμη.

 

 

IV. Σχόλια επί των προβλέψεων για τον οικότοπο προτεραιότητας 1120* (Posidonia oceanica):

1. Θεσμική κάλυψη δράσεων αποκατάστασης: Είναι θετικό ότι πέρα από την προστασία η ΕΠΜ και το σχέδιο διαχείρισης προβλέπουν και την αποκατάσταση τύπων οικότοπων και προτείνει συγκεκριμένα μέτρα, π.χ. για τα λιβάδια Ποσειδωνίας, διευκολύνοντας την εφαρμογή του Κανονισμού της ΕΕ για την Αποκατάσταση της Φύσης (ΕΕ 2024/1991) και υλοποίηση του εθνικού δεσμευτικού στόχου για αποκατάσταση (άρθ. 174, ν. 5037/2023) και ότι προβλέπει μέτρα αποκατάστασης. Οι περιοχές όμως που προβλέπεται να πραγματοποιηθούν οι πιλοτικές δράσεις αποκατάστασης δεν επισημαίνονται και είναι σημαντικό να εξακριβωθεί αν πρόκειται για περιοχές που εμπίπτουν εντός του δικτύου Natura 2000 καθώς δύναται να δημιουργηθεί νομικό κώλυμα, τουλάχιστον μέχρι την ολοκλήρωση του Εθνικού Σχεδίου Αποκατάστασης, καθώς ο ν. 5037/2023 προβλέπει την αποκατάσταση θαλάσσιων οικοσυστημάτων μόνο εντός των περιοχών του δικτύου Natura 2000 (Άρθ. 175).

 

2. Χρόνος και κόστος πιλοτικών δράσεων αποκατάστασης λιβαδιών Ποσειδωνίας: Στα Διαχειριστικά μέτρα για την Ποσειδωνία (Νο.46) με κωδικό NMIONIOMF0201 υπάρχει ειδική πρόβλεψη για αποκατάσταση λιβαδιών Ποσειδωνίας σε τουλάχιστον 3 πιλοτικές περιοχές όπου υπάρχει υποβάθμιση λόγω αγκυροβόλησης και συστηματική παρακολούθηση για 1-2 χρόνια (σελ. 1383). Το εν λόγω μέτρο έχει κοστολογηθεί (190.000) και θεωρείται υψηλής προτεραιότητας.

 

Προτείνουμε στον στόχο της αποκατάστασης να προστεθεί και η ενίσχυση της δέσμευσης μπλε άνθρακα, αξιοποιώντας την εμπειρία έργων όπως το Interreg EURO-Med ARTEMIS (https://artemis.interreg-euro-med.eu/) με αντικείμενο την αποκατάσταση των λιβαδιών Ποσειδωνίας που υλοποιείται υπό τον συντονισμό του Plan Bleu, με τη συμμετοχή από την Ελλάδα του ΕΛΚΕΘΕ, του Green Tank και συνεργαζόμενων εταίρων τον ΟΦΥΠΕΚΑ και την Περιφέρεια Κρήτης.

 

Σε ότι αφορά τα έργα αποκατάστασης που προτείνονται να λάβουν χώρα αρχικά σε πιλοτικό επίπεδο από την ΕΠΜ, σημειώνεται ως χρόνος παρακολούθησης τα 1-2 χρόνια. Με βάση τη βιβλιογραφία [4] ο χρόνος ευόδωσης για τη συγκεκριμένη δράση πρέπει να είναι μεγαλύτεροςε δεδομένη την αργή ανάπτυξη του φυτού. Προτείνεται η παρακολούθηση να επεκταθεί σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες επιστημονικές κατευθύνσεις σε τουλάχιστον 5 χρόνια, με δυνατότητα επέκτασής της (ως 10 χρόνια) ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της έκτασης προς αποκατάστασης. [5,6] Επιπλέον, το κόστος που προβλέπεται για τις δράσεις αποκατάστασης ενδέχεται να είναι χαμηλό σε σχέση με τις εκτιμήσεις που υπάρχουν [7], με αποτέλεσμα να υπάρχουν στο μέλλον λανθασμένες εκτιμήσεις και περιορισμένοι διαθέσιμοι πόροι για τις παρεμβάσεις προς υλοποίηση.

 

3. Ποσειδωνία και Ιχθυοκαλλιέργειες: στην περιοχή που οριοθετείται το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου υπάρχουν μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας, οι οποίες έχουν δυσμενείς επιπτώσεις σε λιβάδια Ποσειδωνίας [8]. Ορθά υπάρχει σύσταση να χωρομετρούνται οι κλωβοί σε απόσταση τουλάχιστον 400 μέτρων από τα λιβάδια (σελ.1117). Ωστόσο, με βάση τις επιστημονικά τεκμηριωμένες δυσμενείς επιπτώσεις των ιχθυοκαλλιεργειών προτείνεται το μέτρο των 400 μέτρων ελάχιστης απόστασης να μην αποτελεί απλά σύσταση αλλά προϋπόθεση για τη χωροθέτηση μονάδων [9], η οποία απόσταση δύναται να αυξηθεί ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της έκτασης χωροθέτησης της εκάστοτε μονάδας ιχθυοκαλλιέργειας. Η ανάγκη για την ενσωμάτωση αυτής της πρακτικής τεκμηριώνεται και από τα πλέον πρόσφατα δεδομένα που προκύπτουν από την Αξιολόγηση της Περιβαλλοντικής Κατάστασης των Θαλάσσιων Υδάτων που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από το ΥΠΕΝ στις 17/09/2025. Σύμφωνα με αυτήν (σελ.204-205), αν και το είδος Posidonia oceanica βρίσκεται σε Καλή Περιβαλλοντική Κατάσταση (ΚΠΚ) στο 83% των περιοχών όπου βρίσκεται το δίκτυο σταθμών παρακολούθησης για το Ιόνιο, σε τρεις (3) περιοχές η κατάσταση κρίνεται ως μη-ΚΠΚ (Αργοστόλι, Κερκυραϊκή Εχινάδες). Μάλιστα στις περιοχές κόλπος Αργοστολίου και Εχινάδες ως βασική αιτία υποβάθμισης αναφέρεται η επίδραση από μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας.

 

4. Χαρτογράφηση και παρακολούθηση: Στη μελέτη ορθά επισημαίνεται συστηματικά η ελλιπής χαρτογράφηση των λιβαδιών Ποσειδωνίας και τα ανεπαρκή δεδομένα. Όμως, δεν προτείνεται ως μέτρο η συστηματική χαρτογράφηση των λιβαδιών Ποσειδωνίας στο σύνολο της περιοχής του Εθνικού Πάρκου. Ως εκ τούτου, προτείνεται η υιοθέτηση του μέτρου της χαρτογράφησης και παρακολούθησης των λιβαδιών Ποσειδωνίας με συνδυασμό τεχνολογικών μεθόδων (δορυφορική αποτύπωση, sonar, ROVs/AUVs, κατάδυση).

 

5. Πηγές χρηματοδότησης: Είναι σημαντικό πως δεν προβλέπονται, σε κανένα σημείο της πρότασης, πηγές χρηματοδότησης για τα διαχειριστικά μέτρα πέραν της εθνικής (Πράσινο Ταμείο κτλ). Η χρηματοδότηση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου συνολικά, αλλά και για την αποκατάσταση συγκεκριμένων τύπων οικοτόπων ή ειδών, με καινοτόμα εργαλεία πρέπει να συμπεριληφθεί ως διαθέσιμη επιλογή. Για παράδειγμα, το έργο Interreg EURO-Med ARTEMIS θα προτείνει εναλλακτικά χρηματοδοτικά εργαλεία (όπως οι Πληρωμές για Οικοσυστημικές Υπηρεσίες (Payment for Ecosystem Services, PES, οι πιστώσεις για τη φύση, κοκ), ιδίως για την αποκατάσταση των λιβαδιών Ποσειδωνίας, τα οποία θα τεθούν στη διάθεση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, του ΟΦΥΠΕΚΑ και συναρμόδιων υπηρεσιών ώστε η Ελλάδα και η συγκεκριμένη περιοχή να μπορέσει να αξιοποιήσει τις πρόσθετες εναλλακτικές που θα προκύψουν.

 

6. Προστασία λιβαδιών αλλά και θημώνων Ποσειδωνίας: Το προτεινόμενο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο εντάσσει και προβλέπει την προστασία κάποιων παράκτιων περιοχών και παραλιών ιδιαίτερης σημασίας.  Σε αυτές δεν υπάρχει αναφορά στους θημώνες Ποσειδωνίας (banquettes) που σχηματίζονται στη ζώνη του αιγιαλού κι έχουν μεγάλη οικολογική σημασία [10]. Προτείνεται να υπάρχουν μέτρα που αφορούν ειδικά στη διαχείριση των θημώνων Ποσειδωνίας, όπως η ρητή αναφορά στην απαγόρευση απομάκρυνσης των θημώνων, οι προδιαγραφές απομάκρυνσης αν κι εφόσον αυτή είναι απολύτως αναγκαία (αποφυγή απομάκρυνσης άμμου και χρήση ήπιων εργαλείων) ή η εποχιακή διαχείρισή τους με σκοπό την επιστροφή τους στις παραλίες από τις οποίες έχουν συλλεγεί [11]. Σημαντικό επίσης είναι να προστεθεί και η πρόβλεψη καθαρισμού των παραλιών αυτών από απορρίμματα.

 

7. Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση: Στις ενημερωτικές δράσεις που προβλέπονται δεν συμπεριλαμβάνεται η ευαισθητοποίηση των τοπικών κοινωνιών και της κοινής γνώμης σχετικά με τη σημασία και την ανάγκη προστασίας των λιβαδιών Ποσειδωνίας. Η πρόταση μας είναι να συμπεριληφθεί η δράση αυτή ως μέτρο για τον εν λόγω οικότοπο προτεραιότητας. Επιπλέον, προτείνουμε ειδικές δράσεις εκπαίδευσης ναυτιλομένων, με δεδομένο ότι η αγκυροβόληση αποτελεί σημαντική απειλή για τον συγκεκριμένο τύπο οικοτόπου.

 

 

V. Επί των μέτρων διαχείρισης

Είναι σημαντικό ότι η ΕΠΜ έχει ήδη ενσωματώσει τη συμβολή του έργου LIFE MareNatura σε πολλά από τα προτεινόμενα μέτρα του Σχεδίου Διαχείρισης του προτεινόμενου Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου (π.χ. MMIONIOME0105, σελ. 1271, MMIONIOMI0101, σελ. 1274, MMIONIOMW0203, σελ. 1287, MMIONIOMC0201, σελ. 1344, Πρόγραμμα παρακολούθησης υποβρύχιου περιβαλλοντικού θορύβου, σελ. 1496) εμπλουτίζοντας με στοιχεία και τεκμηρίωση τη διαθέσιμη γνώση και συνεισφέροντας στις δράσεις διαχείρισης και παρακολούθησης.

 

Με βάση τις προγραμματισμένες δράσεις του έργου, έργο προτείνουμε να προστεθεί η συνεισφορά του έργου LIFE MareNatura και σε δράσεις επόπτευσης και φύλαξης, κατάρτισης καθώς και ανάδειξης της περιοχής.

 

VI. Επί των προβλέψεων για την προστασία του φυσητήρα, την αντιμετώπιση της απειλής της σύγκρουσης πλοίων και φυσητήρων και του έργου SAvE Whales

Για τα σχόλια του Green Tank επί των προβλέψεων για την προστασία του φυσητήρα, που αποτελεί κύριο είδος – στόχο για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, την αντιμετώπιση της απειλής της σύγκρουσης πλοίων και φυσητήρων, που αποτελεί την κυριότερη απειλή για την επιβίωση του φυσητήρα στην Ανατολική Μεσόγειο και του έργου SAvE Whales, που επιδιώκει τη λειτουργία ενός συμπληρωματικού συστήματος αποφυγής της σύγκρουσης πλοίων και φυσητήρων στο Στενό των Κυθήρων, όπου δεν είναι δυνατή διαφοροποίηση των διαδρομών πλεύσης, δείτε την κοινή υποβολή με το Ινστιτούτο Κητολογικών Ερευνών Πέλαγος και τη διεθνή οργάνωση OceanCare.

—–

[1] Κατευθυντήριες γραμμές από την IUCN σχετικά με τον σχεδιασμό των προστατευόμενων περιοχών και ειδικά των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών: Dudley, N. (ed.) (2008) Guidelines for Applying Protected Area Management Categories. IUCN, Gland, Switzerland: https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/PAG-021.pdf, Day, J., Dudley, N., Hockings, M., et al (eds.) (2019). Guidelines for applying the IUCN protected area management categories to marine protected areas. 2nd edition. IUCN, Gland.  Switzerland: https://portals.iucn.org/library/node/48887, Ευρωπαϊκή Επιτροπή. (2022) Commission Staff Working document. Criteria and guidance for protected areas designations. SWD(2022) 23 final.

[2] The Green Tank. (2020) Σχόλια για το νομοσχέδιο «Εκσυγχρονισμός Περιβαλλοντικής Νομοθεσίας», 19.3.2020: https://thegreentank.gr/2020/03/19/eksygxronismos_nomothesias/, The Green Tank. (2023) Ρυθμίσεις για την ενέργεια και διατάξεις για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος σε νέο σ/ν του ΥΠΕΝ – Αναγκαίες οι τροποποιήσεις, 28.02.2023: https://thegreentank.gr/2023/02/28/rythmiseis-gia-tin-energeia-kai-diatakseis-gia-tin-prostasia-tou-fysikou-perivallontos-ypen/.

[3] Επιτροπή Φύση 2000. (2024) Πρακτικό 1^ης συνεδρίασης: https://ypen.gov.gr/wp-content/uploads/2025/03/EF1_Praktika_EF2000_1_Synedriasi_20241112.pdf.

[4] Marbà, Ν., Díaz-Almela, Ε., Duarte, C.M. (2014) Mediterranean seagrass (Posidonia oceanica) loss between 1842 and 2009, Biological Conservation, Vol. 176, pp. 183-190, https://doi.org/10.1016/j.biocon.2014.05.024

[5] De Luca, M., Piazzi, L., Guala, I., Cinti, M. F., Marras, P., Pansini, A., Pinna, F., Puccini, A., Santonastaso, A., Stelletti, M., Stipcich, P., & Pascucci, V. (2025). Restoration of Posidonia oceanica Meadow Using Cuttings from an Area Impacted by Harbor Extension Project. Journal of Marine Science and Engineering, 13(1), 3. https://doi.org/10.3390/jmse13010003

[6] Pergent-Martini, C., André, S., Castejon, I., Deter, J., Frau, F., Gerakaris, V., Mancini, G., Molenaar, H., Montefalcone, M., Oprandi, A., Pergent, G., Poursanidis, D., Royo, L., Terrados, J., Tomasello, A., Ventura, D., & Villers, F. (2024). Guidelines for the Active Restoration of Posidonia oceanica. Cooperation agreement Mediterranean Posidonia Network (MPN), French Biodiversity Agency (OFB) & University of Corsica Pasquale Paoli (UCPP). Report No. OFB-22-1310: 29 pages + 32 pages of appendices. DOI: http://dx.doi.org/10.13140/RG.2.2.26679.84644

[7] Vassallo, P., Paoli, C., Rovere, A., Montefalcone, M., Morri, C., Bianchi, C.N. (2013) The value of the seagrass Posidonia oceanica: A natural capital assessment, Marine Pollution Bulletin, Vol. 75, Issues 1–2,pp.157-167, https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2013.07.044

[8] Delgado O., Ruiz J.M., Pérez M., Romero J., Ballesteros E. (1999). Effects of fish farming on seagrass (Posidonia oceanica) in a Mediterranean bay: seagrass decline after organic loading cessation. Oceanologica Acta,  22, pp. 109–117, https://doi.org/10.1016/S0399-1784(99)80037-1

[9] Holmer, M., Argyrou, Μ., Dalsgaard, Τ., Danovaro, Ρ., Diaz-Almela, Ε., Duarte, C.M., Frederiksen, M., Grau, A., Karakassis, I., Marbà, N., Mirto, S., Pérez, M., Pusceddu, A., Tsapakis, M. (2008) Effects of fish farm waste on Posidonia oceanica meadows: Synthesis and provision of monitoring and management tools, Marine Pollution Bulletin, 56 (9), pp.1618-1629, https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2008.05.020

[10] Dentamare, I., Capasso, L., Chianese, E., Calicchio, R., Franzese, P. P., Grande, U., Russo, G. F., & Buonocore, E. (2025). Ecological Implications of Posidonia oceanica Banquette Removal: Potential Loss of Natural Capital and Ecosystem Services. Water, 17(9), 1362. https://doi.org/10.3390/w17091362

[11] Guillén, J. M.-V. (2014). Guida di buone prassi per la gestione, rimozione e trattamento delle banquette di alghe e piante marine lungo le coste. Progetto Seamatter LIFE11 ENV/ES/000600. Ed. Instituto de Ecología Litoral, El Campello. Ed. Instituto de Ecología Litoral, El Campello, Ανάκτηση από https://www.ecologialitoral.com/_movil/files/4515/6465/6752/Guia_Seamatter_ENG.pdf

Συμμετέχοντας ως Πανελλήνια Ένωση Βιντζότρατας στη δημόσια διαβούλευση της θέσπισης των Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων Ιονίου και Νοτίων Κυκλάδων, επισημαίνουμε τα εξής:

Α. Με τον Κανονισμό (ΕΚ) 1967/2006 (L 409) του Συμβουλίου θεσπίσθηκαν απαγορεύσεις και μέτρα ρυθμιστικά της αλιείας στη Μεσόγειο με σκοπό την προστασία και τη διατήρηση των έμβιων υδρόβιων πόρων και των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και την προώθηση της βιώσιμης εκμετάλλευσής τους, για την οποία, όπως αναφέρεται στο προοίμιο του Κανονισμού, η Κοινότητα εφαρμόζει πολιτική προληπτικής προσέγγισης. Μεταξύ άλλων, ο εν λόγω Κανονισμός, όπως ισχύει, διαλαμβάνει διατάξεις, με τις οποίες απαγορεύεται η χρήση συρόμενων αλιευτικών εργαλείων, όπως οι γρίποι που σύρονται από σκάφη (άρθρο 2), εντός ζώνης τριών ναυτικών μιλίων από τις ακτές ή εντός αποστάσεως μέχρι την ισοβαθή των πενήντα μέτρων, όταν το βάθος αυτό απαντά και σε απόσταση μικρότερη των τριών ναυτικών μιλίων (άρθρο 13) προβλέπεται δε, περαιτέρω, το ελάχιστο επιτρεπόμενο μέγεθος των «ματιών» των εργαλείων αυτών [στο άρθρο 9, όπως ίσχυε αρχικά, και ήδη στο Παράρτημα ΙΧ-Μέρος Β του Κανονισμού (ΕΕ) 1241/2019 (L 198)], καθώς και απαγόρευση αλιείας πάνω από βυθούς με θαλάσσια βλάστηση, όπως ιδίως Ποσειδωνίες ή άλλα θαλάσσια φανερόγαμα (άρθρο 4).

Κατά τα προβλεπόμενα στον Κανονισμό της Μεσογείου του Συμβουλίου [Καν (ΕΚ) 1967/2006] της 21ης Δεκεμβρίου 2006, με την υπ’ αριθ. 6719/146097/29.12.2016 Απόφαση του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (Β΄ 4348), όπως τροποποιήθηκε με την υπ’ αριθ. 4065/330700/30.12.2020 (Β΄ 6) όμοιά της, θεσπίστηκε Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης για το αλιευτικό εργαλείο «γρίπος που σύρεται από σκάφος» ή «βιντζότρατα» (SB) για αλιεία μαρίδας (Spicara smaris) και γόπας (Boops boops) σε συγκεκριμένες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, βάσει του οποίου επετράπη η λειτουργία της βιντζότρατας κατά παρέκκλιση σε σχέση με το ελάχιστο μέγεθος ματιού διχτυού και την απόσταση αλιείας από την ακτή. Η παρέκκλιση χορηγήθηκε με την έκδοση του Εκτελεστικού Κανονισμού (ΕΕ) 929/2017 της Επιτροπής της 31ης Μαΐου 2017 «για τη θέσπιση παρέκκλισης από τον Κανονισμό (ΕΚ) 1967/2006 του Συμβουλίου όσον αφορά την ελάχιστη απόσταση από την ακτή και το ελάχιστο βάθος θάλασσας που οφείλουν να τηρούν οι συρόμενοι από σκάφος γρίποι που αλιεύουν στα χωρικά ύδατα της Ελλάδας».

Το σχέδιο εφαρμόστηκε για 3 έτη (Οκτώβριος 2017-Μάρτιος 2020) και η ισχύς του έληξε στις 31.3.2020. Μετά τη λήξη ισχύος του εν λόγω σχεδίου, οι ελληνικές αρχές με το υπ΄ αριθ. 269/13408/15.01.2021 έγγραφό τους υπέβαλαν επίσημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή νέα πρόταση σχεδίου διαχείρισης για το εν λόγω αλιευτικό εργαλείο. Το σχέδιο συνοδευόταν από επιστημονική τεκμηρίωση και κατάλογο σκαφών. Το νέο σχέδιο περιελάμβανε επιπλέον περιοριστικά διαχειριστικά μέτρα και δραστικό περιορισμό των αλιευτικών σκαφών που θα είχαν δικαίωμα αδειοδότησης. Η πρόταση του ελληνικού σχεδίου διαχείρισης αξιολογήθηκε θετικά από την Επιστημονική, Τεχνική και Οικονομική Επιτροπή Αλιείας (STECF), της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στο υπό στοιχεία Ares (2021) 4086622-23.06.2021 έγγραφο της Γενικής Διεύθυνσης Αλιείας (DG MARE), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διελάμβανε τα ακόλουθα: «Η Επιστημονική, Τεχνική και Οικονομική Επιτροπή Αλιείας (STECF) αξιολόγησε το ελληνικό σχέδιο διαχείρισης για αυτό το εργαλείο τον Απρίλιο του 2021 (PLEN 21-01). Στην έκθεσή της, η STECF κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το σχέδιο διαχείρισης περιέχει τα στοιχεία που υποστηρίζουν το αίτημα για παρεκκλίσεις όσον αφορά την ελάχιστη απόσταση από την ακτή και το μέγεθος των ματιών. Προκειμένου να επιτραπεί η έγκαιρη έγκριση του απαραίτητου εκτελεστικού κανονισμού, χωρίς ωστόσο να προδικάζεται η τελική θέση της Επιτροπής σχετικά με αυτό το θέμα, θα σας συμβούλευα να ολοκληρώσετε το συντομότερο δυνατό την εσωτερική εθνική διαδικασία για την έγκριση του εθνικού σχεδίου διαχείρισης σκαφών γρίπων που σύρονται από το σκάφος, σύμφωνα με Υπουργική Απόφαση, σχέδιο της οποίας έχει διαβιβαστεί μαζί με το αίτημά σας για ανανέωση της παρέκκλισης τον Ιανουάριο του 2021…».

Στη συνέχεια και λόγω της αναιτιολόγητης άρνησης της Ελλάδας να ολοκληρώσει τη διαδικασία του Διαχειριστικού Σχεδίου 2021-2024 που η ίδια απέστειλε στην ΕΕ τον Ιανουάριο του 2021 και εγκρίθηκε χωρίς την παραμικρή επισήμανση/παρατήρηση από την Επιτροπή, το Σωματείο μας προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας το οποίο με την υπ’ αριθμ. 2133/2022 απόφασή του, μας δικαίωσε.

Β. Η ελληνική βιντζότρατα όπως αυτή αλιεύει στις ελληνικές θάλασσες είναι ένα παραδοσιακό, παράκτιο, παραγωγικό και βιώσιμο αλιευτικό εργαλείο, εξαρτώμενο από την στεριά, που αγκυροβολημένο δίπλα σε αυτήν <u>ανασύρει</u> το δίχτυ του με βίντσι πολύ αργά <u>και δεν το σύρει.</u>  Η τεχνική αλιείας του εργαλείου, είναι τέτοια ώστε η δύναμη έλξης να εφαρμόζεται στις πλευρές του διχτυού και όχι στα μολυβόσχοινα, <u>τα οποία κατά την διάρκεια ανάσυρσης δεν ασκούν σημαντικές πιέσεις στο βυθό.</u> Η ελληνική βιντζότρατα συνδέεται άρρηκτα με την ελληνική κοινωνία και πολιτιστική κληρονομιά, καθώς από τους αρχαίους χρόνους (μάλιστα ο Όμηρος την ονομάζει ΠΑΝΑΓΡΑ και ο Πλούταρχος την αναφέρει ΣΑΓΗΝΗ), λειτουργεί ως αλιευτικό εργαλείο στην Ελλάδα, μια χώρα παραδοσιακά εξυπηρετούμενη από την αλιεία.

Η ΕΕ με την Ανακοίνωσή της προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, Βρυξέλλες, 21.2.2023 [COM (2023) 102 final] αλλά και την  Ανακοίνωσή της προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, Βρυξέλλες, 21.2.2023 [COM (2023) 103 final], όρισε το νέο πλαίσιο για τη θέσπιση ενός σχεδίου δράσης της ΕΕ για τη προστασία και αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων για βιώσιμη και ανθεκτική αλιεία καθώς και την διαμόρφωση της κοινής αλιευτικής πολιτικής (ΚΑλΠ), πλαίσιο <u>εντός του οποίου μπορεί να εργαστεί και η ελληνική βιντζότρατα</u>.

Η ελληνική βιντζότρατα εργάζεται αγγίζοντας μεν το βυθό αλλά χωρίς επιβλαβείς συνέπειες. Ουσιαστικά, το εργαλείο «χαϊδεύει» το βυθό, παρακινώντας τα αλιεύματα να κινηθούν προς τα πάνω και αφού συγκεντρωθούν στο πίσω μέρος του διχτυού να μαζευτούν και να αλιευτούν. Πρακτικά, μόνο το κάτω μέρος των διχτυών (μολυβόσχοινα) αγγίζει (σχεδόν χαιδεύει) το βυθό και μόνη η παρουσία των διχτυών πάνω από το βυθό οδηγεί τα αλιεύματα προς τα δίχτυα, χωρίς να «σπρώχνει» ή να ασκεί  πίεση πάνω στο βυθό ή στα αλιεύματα. Αυτό αποδεικνύεται περαιτέρω από το γεγονός ότι μόλις το 30% (όπως εμπειρικά υπολογίζουν οι αλιείς) από τα αλιεύματα που «ενοχλούνται» τελικά αλιεύεται, ενώ η ποσότητα ζωντανών φυκιών που βρισκόταν μεταξύ των αλιευμάτων ήταν ελάχιστη έως μηδαμινή, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπήρχαν επιβλαβείς συνέπειες από τη λειτουργία της ελληνικής βιντζότρατας στην επιφάνεια του βυθού.

Συναφώς, η ελληνική βιντζότρατα <u>αδόκιμα</u> συγκαταλέγεται στις τράτες βυθού, καθώς η ελληνική βιντζότρατα δεν αποτελεί εργαλείο που σύρεται ολόκληρο στο θαλάσσιο περιβάλλον αλλά διαθέτει έναν μηχανισμό επαναφοράς των διχτυών στο σκάφος παράλληλα με την συγκέντρωση των αλιευμάτων. Πρακτικά, το σκάφος σταθερά αγκυροβολημένο ανασύρει τα δίχτυα, άρα η δύναμη που ασκείται επάνω στο βυθό είναι ιδιαίτερα μειωμένη.

Η ελληνική βιντζότρατα «δίνει ζωή» στην ελληνική επαρχία, εάν ληφθεί υπόψη ότι σε κάθε σκάφος απασχολούνται από τρία έως πέντε άτομα, κατά κανόνα αυτόχθονες, ενισχύοντας τον ελληνικό στόλο και μάλιστα κατά τους δύσκολους μήνες του χειμώνα, καθώς δύναται να αλιεύει έξι (6) μήνες το χρόνο, από τον Οκτώβριο μέχρι τον Μάρτιο. Είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικό ότι δραστηριοποιείται μόνο στο 2% της παράκτιας ζώνης της Ελλάδας, λειτουργεί δηλαδή σε πολύ περιορισμένο και συγκεκριμένο χώρο εν συγκρίσει με άλλα παράκτια εργαλεία που κινούνται και δραστηριοποιούνται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στο σύνολο της ελληνικής παράκτιας ζώνης. Επιπλέον, δεν λειτουργεί τους κύριους μήνες αναπαραγωγής των ψαριών (Απρίλιο-Ιούνιο).

Επιπροσθέτως, αποτελεί κατ’ εξοχήν ελληνική, παραδοσιακή μέθοδο αλιείας, αξιοποιούμενη ως επί το πλείστων στα ελληνικά νησιά. Η ελληνική βιντζότρατα στοχεύει κυρίως την μαρίδα, ψάρι που σύμφωνα με σχετικές επιστημονικές μελέτες, βρίσκεται σε αφθονία στις ελληνικές θάλασσες και εντός των ορίων βιώσιμης εκμετάλλευσης. Άλλωστε, η δραστηριότητα αλίευσης με ελληνική βιντζότρατα εντάσσεται εξ ολοκλήρου στον πρωτογενή τομέα παραγωγής, παράγοντας «καθαρό» κρατικό εισόδημα καθώς ο μεγάλος όγκος του αλιεύματος διοχετεύεται στην αγορά μέσω των ιχθυόσκαλων.

Η ελληνική βιντζότρατα αποτελεί ένα ιδιαίτερο και ξεχωριστό αλιευτικό εργαλείο, του οποίου οι ιστορικές, πολιτιστικές και κοινωνικές καταβολές, επιτρέπουν τη διατήρησή του στις Ελληνικές Θάλασσες. Επιπλέον, η επισήμανση της Επιτροπής για χρήση αλιευτικών εργαλείων χαμηλού αντικτύπου, είναι σαφές ότι ευνοεί την λειτουργία της ελληνικής βιντζότρατας, καθώς ο υφιστάμενος στόλος σκαφών ανέρχεται αυτή τη στιγμή σε 99 ενώ εργάζεται σε λιγότερο από το 2% της ακτογραμμής.

Επιπλέον <u>α)</u> η λειτουργία του γρίπου, το οποίο ανασύρεται (ανασηκώνεται) από το βυθό και δεν σέρνεται επάνω στο βυθό, <u>β)</u> η αλίευση συγκεκριμένων ειδών (μαρίδας και γόπας) και σε συγκεκριμένη αλιευτική περίοδο (από 1^η Οκτωβρίου έως και 31 Μαρτίου εκάστου έτους), <u>γ)</u> η αλίευση σε προκαθορισμένα και απόλυτα ελεγχόμενα σημεία (καλάδες) και φυσικά εκτός λιβαδιών της Ποσειδωνίας, <u>δ)</u> το ποσοστό υπολειπόμενων και απορριφθέντων στη θάλασσα ειδών κάτω του 10% (εκ των οποίων κάτω του 2% είναι εμπορεύσιμα) <u>και ε)</u> η ύπαρξη Διαχειριστικού Σχεδίου για την λειτουργία του, με την κατά την διάρκεια εφαρμογής του ΔΣ υποβολή μελετών και ερευνών στην ΕΕ από τους αρμόδιους κρατικούς επιστημονικούς φορείς (ΕΛΚΕΘΕ και ΙΝΑΛΕ), καθιστούν τη λειτουργία της ελληνικής βιντζότρατας συμβατή με το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ.

Γ. Ο υφιστάμενος στόλος της βιντζότρατας αριθμεί σήμερα 74 σκάφη, εκ των οποίων 20 δραστηριοποιούνται στο Ιόνιο, 51 στο Αιγαίο και 3 στο Κρητικό Πέλαγος. Η μείωση σε σχέση με το 1991 ανέρχεται σε 89%. Οι βιντζότρατες αντιστοιχούν μόλις στο 0,64% του συνολικού αριθμού σκαφών της χώρας και είναι καταγεγραμμένες σε 43 από τα 196 λιμάνια (EU Fleet Register, https://webgate.ec.europa.eu/fleet-europa). Το μέσο μήκος των 74 σκαφών είναι 10,36 μ. Εάν ολόκληρος ο στόλος αυτός δραστηριοποιούνταν ταυτόχρονα στην ελληνική επικράτεια, οι ετήσιες εκφορτώσεις εκτιμάται ότι θα ανέρχονταν σε περίπου 500 τόνους, ποσότητα που αντιπροσωπεύει το 0,9% της ετήσιας παραγωγής της χώρας (Ελληνική Στατιστική Αρχή, Ποσότητα Αλιευμάτων 2023).

Λαμβάνοντας υπόψη το Σχέδιο Διαχείρισης για τη βιντζότρατα ετών 2021-2024 — το οποίο, ωστόσο, δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί από την Κυβέρνηση αν και έχει εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Απρίλιο του 2021 — καθώς και τη σημαντική μείωση του στόλου (από 242 σκάφη την περίοδο λειτουργίας της βιντζότρατας, Οκτώβριος 2017 – Μάρτιος 2020, σε 74 σήμερα), το συγκεκριμένο εργαλείο μπορεί να λειτουργήσει βιώσιμα, επιχειρώντας σε αλιευτικά πεδία που έχουν ήδη καθοριστεί με ακρίβεια, τόσο εντός όσο και εκτός των προτεινόμενων Θαλάσσιων Πάρκων.

Σημειώνονται επιπλέον τα παρακάτω:

1. Σύμφωνα με το Σχέδιο Διαχείρισης, τα είδη στόχοι της βιντζότρατας είναι η μαρίδα και η γόπα και αυτά τα δύο είδη θα πρέπει να αντιπροσωπεύουν στο σύνολό τους το μεγαλύτερο ποσοστό εκφόρτωσης. Είδη όπως τα μπαρμπούνια, οι κουτσομούρες, οι σαργοί, τα λυθρίνια, οι τσιπούρες κ.α. είναι αποδεκτό να υπάρχουν (ως παρεμπίπτοντα είδη) στη σύνθεση του αλιεύματος με ελάχιστο ή μικρό ποσοστό αλλά δεν πρέπει να αποτελούν είδη στόχοι της βιντζότρατας. Στο <u>Παράρτημα Α</u> που επισυνάπτεται στο παρόν συγκεντρώθηκαν πρόσθετα στοιχεία προκειμένου να εντοπιστούν περιοχές που η μαρίδα και η γόπα δεν αποτελούν το κύριο αλίευμα.
2. Η ικανότητα του αλιευτικού στόλου των βιντζοτρατών, η συμπεριφορά του εργαλείου, τα σημεία άσκησης αλιείας, η αλιευτική προσπάθεια, η παραγωγή, η σύνθεση του αλιεύματος και η εκτίμηση των απορρίψεων μελετώνται και παρουσιάζονται στις τεχνικές εκθέσεις και στα Σχέδια Διαχείρισης. Το σύνολο των σκαφών της βιντζότρατας τα οποία θα λάβουν άδεια λειτουργίας θα παρακολουθούνται με 3 τρόπους:

α) μέσω του δορυφορικού Συστήματος Παρακολούθησης Σκαφών (Vessel Monitoring System) για τον εντοπισμό και τον έλεγχο των θέσεων αλιείας,

β) μέσω της ημερήσιας καταγραφής των αλιευμάτων τους στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Παρακολούθησης Αλιείας (ΟΣΠΑ) και

γ) με την καταγραφή του αλιεύματος (εμπορεύσιμου και απορριπτόμενου) σε μηνιαία βάση με επιβίβαση επιστημονικού προσωπικού σε αντιπροσωπευτικό αριθμό σκαφών.

3. Επομένως, η βιντζότρατα αποτελεί:

• Επιλεκτικό αλιευτικό εργαλείο ως προς το αλιευτικό πεδίο, δραστηριοποιείται σε λιγότερο του 2% της επιφάνειας της παράκτιας ζώνης,
• Έχουν χαρτογραφηθεί οι θέσεις που επιχειρούν τα σκάφη,
• Δεν αλιεύουν σε λειμώνες Ποσειδωνίας όπως έχουν χαρτογραφηθεί (167378/14-5-2007 Απόφαση ΥΠΑΑΤ (Δ΄241), 2886/142447/26-02-2019 (Δ΄105, Διόρθωση Σφάλματος Δ΄192/22-04-2019), όπως ισχύει.
• Αναμένεται να δραστηριοποιηθούν λιγότερα από 74 σκάφη τα οποία κατανέμονται σε ακτογραμμή 16,000 χιλιομέτρων,
• Παρακολουθούνται από δορυφορικό σύστημα (VMS), καταγράφουν τα ημερήσια αλιεύματα σε ηλεκτρονικό ημερολόγιο (ΟΣΠΑ), γίνεται καταγραφή της δραστηριότητας και των αλιευμάτων τους από επιστημονικό προσωπικό που επιβιβάζεται στα σκάφη,
• Αλιεύουν 6 μήνες το χρόνο (Οκτώβριος – Μάρτιος),
• Δεν αλιεύουν κατά τη διάρκεια της κύριας αναπαραγωγικής περιόδου (τέλη άνοιξης και αρχή καλοκαιριού),
• Κύριος στόχος η μαρίδα, δευτερευόντως γόπα και σαρδέλα,
• Τα είδη στόχοι δεν απειλούνται, βρίσκονται εντός ασφαλών ορίων εκμετάλλευσης,
• Τα υπόλοιπα είδη αποτελούν μικρό ποσοστό της συνολικής παραγωγής,
• Τα είδη του Μεσογειακού Κανονισμού 1967/2006 αποτελούν ελάχιστο ποσοστό του αλιεύματος της βιντζότρατας,
• Οι απορρίψεις της βιντζότρατας αντιπροσωπεύουν ένα μικρό ποσοστό επί των συνολικών απορρίψεων των άλλων αλιευτικών εργαλείων,
• Τα είδη ανασύρονται ζωντανά με αποτέλεσμα το ποσοστό επιβίωσης αυτών που επιστρέφονται στη θάλασσα να πλησιάζει το 100%, σε άλλα εργαλεία το αντίστοιχο ποσοστό είναι μηδενικό έως πολύ μικρό,
• Δεν απειλούνται χαρισματικά είδη όπως δελφίνια, φώκιες, χελώνες,
• Αλιεία σε βραχονησίδες (σημαντικό για Ανατολικό Αιγαίο και Δωδεκάνησα)
• Βιντζότρατες ή παραλλαγές αυτής λειτουργούν επίσης σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες της Μεσογείου (Ιταλία, Ισπανία, Γαλλία, Κροατία) και τα κράτη μέλη έχουν ζητήσει και έχουν λάβει από την Κοινότητα παρεκκλίσεις για τη λειτουργία του συγκεκριμένου αλιευτικού εργαλείου καταθέτοντας σχετικά σχέδια διαχείρισης,
• Εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην Ανατολική Μεσόγειο, βιντζότρατες αλιεύουν στα νερά της Τουρκίας και της Αιγύπτου,
• Ιστορικό – παραδοσιακό εργαλείο
• <u>Είναι το μόνο εργαλείο που αλιεύει νόμιμα το μαριδάκι</u>

Δ. Συνοψίζοντας, στο πλαίσιο της παρούσας διαβούλευση και με σκοπό την προάσπιση της συνέχισης λειτουργίας της βιντζότρατας, ως το πλέον βιώσιμο και εγκεκριμένου από την ΕΕ αλιευτικού εργαλείου, με την παράλληλη ενίσχυση της βιώσιμης αλιείας, της προστασίας της βιοποικιλότητας και των θαλασσίων πόρων και της τήρηση της νομιμότητας, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο εθνικό και κοινοτικό δίκαιο, προτείνουμε τα εξής:

1) τη θέσπιση και αυστηρή εφαρμογή Διαχειριστικών Σχεδίων για όλα τα αλιευτικά εργαλεία, συμπεριλαμβανομένης της βιντζότρατας και υπό την παρακολούθηση τους μέσα από την εκτέλεση του Εθνικού Προγράμματος Συλλογής Αλιευτικών δεδομένων το οποίο υλοποιείται από τους δύο αρμόδιους και επισήμως αναγνωρισμένους επιστημονικούς φορείς της χώρας,  ΕΛΚΕΘΕ και ΙΝΑΛΕ,

2) την εφαρμογή στις ελληνικές θάλασσες των ανακοινώσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την προστασία της θαλασσίων πόρων, με την εφαρμογή ποσόστωσης στη λειτουργία των αλιευτικών εργαλείων. Εδώ να σημειωθεί η επί της ουσίας συμμετοχή της βιντζότρατας στον στόχο αυτό, καθώς η μείωση του αριθμού των βιντζοτρατών από τα 490 σκάφη το 2010 έφτασε στα 76 σκάφη το 2025, γεγονός που σημαίνει ότι η μείωση του αριθμού των εργαλείων υπερβαίνει κατά πολύ το 31% που προτείνει η Επιτροπή,

3) την θέσπιση αυστηρών κανόνων επιτόπιου και αυτόφωρου ελέγχου και επιβολής κυρώσεων από τις αρμόδιες δημόσιες αρχές (Λιμεναρχείο, Αστυνομία) για την πάταξη της παράνομης και επιβλαβούς αλιείας,

4) τη θέσπιση της συμμετοχής εκπροσώπων των αλιευτικών σωματείων, στον σχεδιασμό και καθορισμό των ορίων των νέων Προστατευόμενων Θαλάσσιων Περιοχών / Marine Protected Areas  (ΠΘΠ / MPA),

5)  τη θέσπιση, είτε σε συνεργασία με την ΕΕ είτε με επιβάρυνση του Κρατικού Προϋπολογισμού, προγραμμάτων και χρηματοδοτικών εργαλείων για την απόσυρση ή κατάργηση μεμονωμένων αλιευτικών εργαλείων ή συνολικά αλιευτικών σκαφών,

6) τη θεσμοθέτηση αλιευτικών συνδικαλιστικών οργανώσεων κατόπιν ανάλογης νομοθετικής πρωτοβουλίας,

7) τη θέσπιση και οργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων, σε επίπεδο μεταλυκειακής εκπαίδευσης αλλά και δια βίου μάθησης, για την παρακολούθηση και διάσωση παραδοσιακών αλιευτικών μεθόδων, στις οποίες ειδικότερα η βιντζότρατα κατέχει περίοπτη θέση. Η ανάπτυξη δεξιοτήτων και μεθόδων βιώσιμης και ανθεκτικής αλιείας, αποτελεί εξαιρετικό στοιχείο στήριξης της νεανικής επιχειρηματικότητας, της νησιωτικότητας, της παράκτιας οικονομίας, της τόνωσης της παρουσίας πληθυσμών σε ευαίσθητες εθνικά περιοχές (ελληνοτουρκικά σύνορα, νησιά με ελάχιστες εναλλακτικές επιλογές πχ τουρισμό ή κτηνοτροφία κ.α.),

8) την από κοινού με άλλες δραστηριότητες πχ αλιευτικός τουρισμός, διάδοση αλιευτικών μεθόδων, όπως ειδικά της βιντζότρατας, προκειμένου να αυξηθεί σημαντικά η υπεραξία του προσφερόμενου τουριστικού προϊόντος,

9) τη συμμετοχή του αλιευτικού εργαλείου της βιντζότρατας σε δράσεις για την προστασία της βιοποικιλότητας και του θαλάσσιου περιβάλλοντος, ειδικότερα με την συλλογή ξενικών ειδών πχ λαγοκέφαλους.

Προς διευκόλυνση της διαδικασίας και κάθε ενδιαφερόμενου, επισυνάπτουμε δύο (2) Παραρτήματα:

1. το Παράρτημα Α, με τον πίνακα περιοχών δράσης της βιντζότρατας, όπου η μαρίδα και η γόπα δεν αποτελούν το κύριο αλίευμα και

2. το Παράρτημα Β, με προτάσεις του ΕΛΚΕΘΕ προς το ΥΠΑΑΤ, μετά από αίτημα του Υπουργείου για τη λήψη επιπλέον διαχειριστικών μέτρων για το αλιευτικό εργαλείο βιντζότρατα.

Κλείνοντας, επισυνάπτουμε σχετικό σύνδεσμο, όπου μπορεί ο οποιοσδήποτε να διαπιστώσει τον τρόπο λειτουργίας της βιντζότρατας:

https://www.youtube.com/watch?v=11Juy4MZD2U&t=51s

 
<p style=”text-align: left;”>Με εκτίμηση,</p>

<h4> </h4>
 
<h4>Ο Πρόεδρος του ΔΣ                               Ο πληρεξούσιος δικηγόρος</h4>
 Γεώργιος Φατούρος                             Παναγιώτης Νικ. Τζαμτζής

 
<h4></h4>
 

 

Η θεσμοθέτηση νέων Προστατευόμενων Θαλάσσιων Περιοχών (ΠΘΠ), όπως τα υπό διαβούλευση Θαλάσσια Πάρκα Ιονίου και Αιγαίου / Κυκλάδων είναι μία ορθή κατεύθυνση ως προς τις αρχές αειφόρου διαχείρισης του περιβάλλοντος και συμβάλλει στη συμμόρφωση της χώρας στα πλαίσια των δεσμεύσεων στο εγκριθέν πρόσφατα Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τους Ωκεανούς.

 

Βασική αρχή για την θέσπιση μέτρων στις ΠΘΠ είναι η τεκμηριωμένη επιστημονικά συσχέτιση μιας δραστηριότητας με τα Προστατευτέα είδη και ενδιαιτήματα μιας θαλάσσιας περιοχής.

 

Υπό το πρίσμα αυτό η πρόβλεψη / πρόταση μέτρων για πλήρη απαγόρευση της αλιείας με μηχανότρατα τόσο στο Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου όσο και στο Θαλάσσιο Πάρκο Αιγαίου / Κυκλάδων στερείται τεκμηρίωσης, καθώς στα αλιευτικά πεδία που δραστηριοποιούνται μέχρι σήμερα οι μηχανότρατες δεν καταγράφεται κάποιο είδος ή οικότοπος που να επηρεάζεται σημαντικά.

 

Τα στοιχεία των VMS/AIS και οι μελέτες δημόσιων ερευνητικών φορέων που διαθέτει πλήρως και συνεχώς η Πολιτεία επιβεβαιώνουν τη θέση αυτή.

 

Εκτός από την αυθαιρεσία αυτή, στις σχετικές ΕΠΜ δεν εξετάζονται, πέραν της περιβαλλοντικής, και οι άλλες ισότιμες συνιστώσες, η οικονομική και κοινωνική.

 

Είναι αναμφισβήτητη η συμβολή της αλιείας με το εργαλείο αυτό στον εφοδιασμό της αγορά με ψάρια και θαλασσινά που συμβάλλουν στην επισιτιστική ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία της χώρας. Ανάλογη είναι και η συμβολή της μέσης αλιείας στην κοινωνική συνοχή των παράκτιων κοινοτήτων.

 

Όσο αφορά τις θαλάσσιες υδατοκαλλιέργειες, αν και σε γενικές γραμμές γίνεται αποδεκτό το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο ανάπτυξης του τομέα αυτού, υπάρχουν υπερβολικές και ατεκμηρίωτες προτάσεις για πλήρη απαγόρευση των υδατοκαλλιεργειών εκτός των ήδη θεσμοθετημένων ΠΑΥ (ενώ με το ΕΠΧΣΑΑ-Υ επιτρέπεται η ίδρυση μεμονωμένων μονάδων), αλλά και σε περιοχές των Κυκλάδων που ανήκουν στο προτεινόμενο Πάρκο, ενώ σύμφωνα με το ισχύον ΕΠΧΣΑΑ-Υ αυτές οι θαλάσσιες περιοχές έχουν χαρακτηρισθεί ως ΠΑΥ κατηγορίας Ε, όπου επιτρέπεται υπό όρους η ανάπτυξη μονάδων υδατοκαλλιέργειας.

 

Συμπερασματικά πρέπει να (α) αντικατασταθεί το μέτρο πλήρους απαγόρευσης της μηχανότρατας σε όλη την έκταση των Θαλάσσιων Πάρκων με διατήρηση των τεχνικών μέτρων αλιείας με μηχανότρατα, (β) εναρμονιστεί η πρόβλεψη για τις θαλάσσιες υδατοκαλλιέργειες με το ΕΠΧΣΑΑ-Υ.