Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Δημόσια Διαβούλευση επί  του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχή σχεδιασμού της μελέτης αξιολόγησης και αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο Ν. 4447/2016 (Α’ 241) και στην Κ.Υ.Α. Αριθμ. ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (Β’ 1225) προσκαλεί το κοινό να διατυπώσει τις απόψεις του, μέσω της δημόσιας ανάρτησης σχολίων έως και τις 24 Ιουνίου 2026.

ΕΧΠ ΑΠΕ (αρχεία)

Οι απαραίτητες πληροφορίες και τα σχετικά αρχεία, είναι διαθέσιμες στον ανωτέρω σύνδεσμο.

Θέμα

[Κωνσταντίνος Μυλωνάς]

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αντιμετωπίζει τη χερσαία αιολική ενέργεια όχι ως κρίσιμο εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας και αειφορίας , αλλά ως δραστηριότητα που πρέπει κατ’ αρχήν να περιοριστεί μέσω εκτεταμένων οριζόντιων αποκλεισμών.

Η προσέγγιση αυτή είναι προβληματική, καθώς βασίζεται σε γενικευμένα και ανεπαρκώς τεκμηριωμένα κριτήρια, αντί το νέο πλαίσιο να κατευθύνει τα έργα στις καταλληλότερες περιοχές, με στόχο τη μεγιστοποίηση της παραγωγής καθαρής εγχώριας ενέργειας και την ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, κινδυνεύει να οδηγήσει σε πρακτική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα.

Το αποτέλεσμα είναι ένα πλαίσιο με σοβαρές επιπτώσεις στο δημόσιο συμφέρον, στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, στην ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας και στη συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την επιτάχυνση των ΑΠΕ.

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΧΠ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΜΠΕ

1. Γενική ασάφεια του πλαισίου και σύγχυση με υποκείμενα σχέδια

Το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ παρουσιάζει σημαντική ασάφεια ως προς τη σχέση του με τα υποκείμενα χωροταξικά και πολεοδομικά σχέδια. Δεν αποσαφηνίζεται επαρκώς η ιεράρχηση μεταξύ των επιμέρους πλαισίων, ενώ αφήνεται η δυνατότητα εισαγωγής πρόσθετων περιορισμών από κατώτερα επίπεδα σχεδιασμού, γεγονός που δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου και κίνδυνο αποκλινουσών διοικητικών ερμηνειών.

Η ασάφεια αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην αιολική ενέργεια, όπου η ανάπτυξη έργων απαιτεί πολυετή τεχνική ωρίμανση, σημαντικές επενδύσεις και σύνθετη αδειοδοτική διαδικασία.

Ένα πλαίσιο που επιτρέπει κανονιστική πολυδιάσπαση και τοπικές αποκλίσεις δεν μειώνει τις συγκρούσεις αλλά τις πολλαπλασιάζει, δημιουργώντας σοβαρή αβεβαιότητα για την ανάπτυξη νέων έργων.

2. Αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων με μέσο αιολικό δυναμικό κάτω των 4 m/sec

Η πρόβλεψη αποκλεισμού ολόκληρων Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού είναι τεχνικά και επιστημονικά προβληματική. Η καταλληλότητα ενός αιολικού έργου δεν μπορεί να κρίνεται με βάση έναν γενικευμένο μέσο όρο διοικητικής ενότητας, αλλά πρέπει να αξιολογείται βάσει των πραγματικών δεδομένων της συγκεκριμένης θέσης εγκατάστασης.

Η διεθνής πρακτική ανάπτυξης αιολικών έργων βασίζεται σε εξειδικευμένες ανεμολογικές μετρήσεις, τεχνική αξιολόγηση, ανάλυση πρόσβασης, περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της ενεργειακής απόδοσης. Δεν βασίζεται σε γενικούς χάρτες μεγάλης χωρικής κλίμακας ως δεσμευτικό κριτήριο αποκλεισμού.

Παράλληλα, ο χάρτης αιολικού δυναμικού της ΡΑΑΕΥ, στον οποίο φαίνεται να βασίζεται η σχετική πρόβλεψη, στηρίζεται σε παλαιότερα δεδομένα και μετρήσεις χαμηλού ύψους, που δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά ύψη λειτουργίας των σύγχρονων ανεμογεννητριών.

Η χρήση του μέσου όρου μιας Δημοτικής Ενότητας ως κριτηρίου αποκλεισμού οδηγεί σε αυθαίρετα αποτελέσματα και μπορεί να αποκλείσει πραγματικά κατάλληλες θέσεις χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση των τεχνικών, ανεμολογικών, χωροταξικών και περιβαλλοντικών δεδομένων.

3. Υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων

Η εισαγωγή οριζόντιου αποκλεισμού για περιοχές άνω των 1.200 μ. δεν συνοδεύεται από επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση και δεν αιτιολογείται γιατί το συγκεκριμένο υψόμετρο αποτελεί κρίσιμο περιβαλλοντικό ή χωροταξικό όριο.

Η ελληνική επικράτεια χαρακτηρίζεται από έντονη γεωμορφολογική διαφοροποίηση και διαφορετικές βιοκλιματικές συνθήκες, γεγονός που καθιστά αδύνατη την εφαρμογή ενός ενιαίου υψομετρικού ορίου για όλη τη χώρα. Υπάρχουν περιοχές άνω των 1.200 μ. με υψηλό αιολικό δυναμικό, καλή προσβασιμότητα και περιορισμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ενώ αντίστοιχα υπάρχουν περιοχές χαμηλότερου υψομέτρου με σημαντικότερες συγκρούσεις χρήσεων γης.

Η επιλογή αυτή είναι δυσανάλογη και αυθαίρετη, καθώς αποκλείει εκ των προτέρων εκτεταμένες περιοχές με υψηλό ενεργειακό ενδιαφέρον χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

4. ΣΜΠΕ – Ελλείψεις και ανεπάρκειες

Η ΣΜΠΕ παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες ως προς την επιστημονική τεκμηρίωση, τη μεθοδολογική επάρκεια και τη συνολική αξιολόγηση των επιπτώσεων του νέου πλαισίου. Παρά τη μεγάλη έκτασή της, η μελέτη επικεντρώνεται κυρίως στην περιγραφή του φυσικού περιβάλλοντος, των προστατευόμενων περιοχών και των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων ΑΠΕ, χωρίς να τεκμηριώνει επαρκώς τη σύνδεση των στοιχείων αυτών με τους εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς που προτείνονται.

Επιπλέον, δεν φαίνεται να αξιοποιεί επαρκώς εμπειρικά δεδομένα από υφιστάμενα αιολικά έργα, αποτελέσματα περιβαλλοντικής παρακολούθησης, σύγχρονα ανεμολογικά στοιχεία, δεδομένα λειτουργίας σύγχρονων ανεμογεννητριών ή τεχνικοοικονομική αξιολόγηση των συνεπειών των προτεινόμενων περιορισμών.

Παράλληλα, η σύνθεση της ομάδας σύνταξης δεν φαίνεται να περιλαμβάνει κρίσιμες ειδικότητες για την πλήρη αξιολόγηση ενός χωροταξικού πλαισίου ΑΠΕ, όπως μηχανικούς ΑΠΕ, ανεμολόγους, ειδικούς ενεργειακής οικονομίας και ειδικούς λειτουργίας ηλεκτρικών συστημάτων. Η απουσία αυτών των ειδικοτήτων επηρεάζει τη συνολική προσέγγιση της μελέτης, η οποία δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά περιβαλλοντική, αλλά οφείλει να ενσωματώνει και την ενεργειακή, τεχνική και οικονομική διάσταση.

Η βιβλιογραφική τεκμηρίωση εμφανίζει επίσης ανισορροπία, καθώς δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων, χωρίς αντίστοιχη ανάλυση της ενεργειακής σημασίας της αιολικής ενέργειας, της συμβολής της στη μείωση του κόστους ηλεκτρισμού, της ανάγκης επίτευξης των στόχων του ΕΣΕΚ και της τεχνολογικής εξέλιξης των ανεμογεννητριών.

Κατά συνέπεια, η έμφαση της ΣΜΠΕ μετατοπίζεται δυσανάλογα προς τον αποκλεισμό μεγάλων περιοχών —άνω του 61% της ελληνικής επικράτειας— και όχι προς την τεκμηριωμένη, αναλογική και ορθολογική χωροθέτηση. Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς την επάρκεια της ΣΜΠΕ και την τεκμηρίωση της αναγκαιότητας και αναλογικότητας των προτεινόμενων περιορισμών.

5. Μη συμβατότητα με τη λογική της RED III και τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους

Η Οδηγία RED III προωθεί την επιτάχυνση της ανάπτυξης έργων ΑΠΕ μέσω μείωσης της αδειοδοτικής αβεβαιότητας, καθορισμού κατάλληλων περιοχών και απλοποίησης της αδειοδοτικής διαδικασίας.

Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται άμεσα με τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους της χώρας, ιδίως με την ανάγκη μεγάλης διείσδυσης των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή έως το 2035 και τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Η επίτευξη των στόχων αυτών προϋποθέτει σταθερό, σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο χωροθέτησης, το οποίο να επιτρέπει την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, εισάγοντας εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς, ασαφείς περιορισμούς και πρόσθετα επίπεδα αβεβαιότητας.

Με τον τρόπο αυτό, δεν υποστηρίζει επαρκώς την επιτάχυνση των ΑΠΕ, την επίτευξη των εθνικών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα, ούτε την ανάγκη αποτελεσματικής αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

Αντί να δημιουργεί ένα σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο ανάπτυξης, λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός περιορισμού παρά ως εργαλείο επιτάχυνσης της ανάπτυξης ΑΠΕ, σε αντίθεση τόσο με τη λογική της RED III όσο και με τη μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση.

6. Μεταβατικές διατάξεις

Οι μεταβατικές διατάξεις κρίνονται ανεπαρκείς για την προστασία έργων που έχουν ήδη κινηθεί νόμιμα βάσει του ισχύοντος πλαισίου και έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές τεχνικές και οικονομικές επενδύσεις.

Δεν προβλέπεται επαρκής προστασία για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού, έργα που έχουν λάβει παρατάσεις για ΕΟΑ, καθώς και έργα ριζικής ανανέωσης (repowering), παρότι τα έργα αυτά αποτελούν κρίσιμο εργαλείο αύξησης της παραγωγής πράσινης ενέργειας με αξιοποίηση ήδη επιλεγμένων θέσεων.

Η αιφνίδια μεταβολή των κανόνων χωρίς επαρκή μεταβατική μέριμνα πλήττει την ασφάλεια δικαίου και τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των επενδυτών.

7. Αποστάσεις από αρχαιολογικούς χώρους

Η πρόβλεψη της απόστασης 7d από αρχαιολογικά μνημεία παραμένει ασαφής ως προς το πεδίο εφαρμογής της, γεγονός που έχει οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες από τις αρμόδιες υπηρεσίες και σημαντικές καθυστερήσεις στην αδειοδοτική διαδικασία.

Απαιτείται ρητή αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία και όχι σε μη κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και αρχαιολογικές ενδείξεις ή ευρήματα.

Γ. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η αποδυνάμωση της χερσαίας αιολικής ενέργειας δεν αφορά μόνο τον κλάδο των ΑΠΕ, αλλά επηρεάζει άμεσα το δημόσιο συμφέρον, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, την ενεργειακή ανεξαρτησία και την ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Η χερσαία αιολική ενέργεια αποτελεί μία από τις οικονομικότερες μορφές ηλεκτροπαραγωγής διεθνώς, αξιοποιεί έναν εγχώριο ανανεώσιμο πόρο και παρουσιάζει ιδιαίτερα αποδοτική σχέση παραγόμενης ενέργειας προς πραγματική κατάληψη γης. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με σημαντικό αιολικό δυναμικό, η ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά και συγκριτικό πλεονέκτημα, το οποίο μπορεί να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους, στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και στην προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων.

Παράλληλα, η επιτάχυνση των ΑΠΕ αποτελεί βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και για την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για την αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα και τη μετάβαση σε κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Συνεπώς, κάθε νέο χωροταξικό πλαίσιο οφείλει να διευκολύνει, και όχι να περιορίζει δυσανάλογα, την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, ο περιορισμός της δυνατότητας ανάπτυξης νέων αιολικών έργων μειώνει τη δυνατότητα αξιοποίησης ενός φθηνού εγχώριου ενεργειακού πόρου και οδηγεί σε μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες μορφές παραγωγής ή εισαγόμενη ενέργεια. Παράλληλα, το νέο πλαίσιο αναμένεται να εντείνει την αδειοδοτική αβεβαιότητα και να δυσχεράνει ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη νέων έργων, σε μία ήδη ιδιαίτερα χρονοβόρα και διοικητικά επιβαρυμένη διαδικασία.

Η συστηματική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας μέσω υπέρμετρων περιορισμών οδηγεί σε λιγότερη φθηνή εγχώρια παραγωγή, μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες λύσεις και τελικά σε επιβάρυνση των πολιτών, των επιχειρήσεων και της οικονομίας. Επιπλέον, περιορίζει τη δυνατότητα της χώρας να αξιοποιήσει τις ΑΠΕ ως μοχλό ανταγωνιστικότητας, ενεργειακής αυτονομίας και πράσινης ανάπτυξης.

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, στην παρούσα μορφή του, δεν αποτελεί επαρκώς επιστημονικά τεκμηριωμένο και ισορροπημένο εργαλείο χωροταξικού σχεδιασμού. Εισάγει οριζόντιους αποκλεισμούς χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, βασίζεται σε παρωχημένα δεδομένα και δημιουργεί σοβαρή αβεβαιότητα ως προς τη μελλοντική ανάπτυξη των ΑΠΕ στη χώρα.

Η χώρα χρειάζεται ένα πλαίσιο που να κατευθύνει την αιολική ανάπτυξη στις πραγματικά κατάλληλες θέσεις, με βάση τεχνικά, ενεργειακά, περιβαλλοντικά και χωροταξικά δεδομένα, και όχι ένα πλαίσιο που να την αποκλείει εκ των προτέρων από μεγάλες περιοχές χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Δ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Προτείνεται:

• Το ΕΧΠ-ΑΠΕ να υπερισχύει όλων ως εξειδικευμένο, όπως γίνεται και σήμερα.
• να μην υφίσταται οριζόντιος αποκλεισμός βάσει υψομέτρου έως τα 2.000 μ.
• να καταργηθεί ο αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού. Αντί αυτού να προκριθεί η απόδειξη αιολικού δυναμικού με πιστοποιημένες μετρήσεις κατ’ ελάχιστο ενός έτους ύψους μέτρησης 50μ και μέση ταχύτητα άνω των 5m/s.
• η ουσιαστική εναρμόνιση του νέου πλαισίου με τη λογική της οδηγίας RED III για αξιολόγηση κάθε έργου ξεχωριστά.
• Σύνταξη ΣΜΠΕ από διεπιστημονική ομάδα με αξιοποίηση σύγχρονων δεδομένων, πραγματικών ανεμολογικών μετρήσεων και διεθνών πρακτικών .
• αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία.
• Eνίσχυση των ανταποδοτικών ωφελειών προς τις τοπικές κοινωνίες
• Δυνατότητα σύναψης PPAs από ΟΤΑ απευθείας με παραγωγούς ΑΠΕ, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενίσχυση της τοπικής ενεργειακής αυτονομίας.
• Επαρκής μεταβατική προστασία:
  • για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού σε περίπτωση εκπόνησης ΕΟΑ
  • έργα με ΑΕΠΟ
  • έργα repowering – Ριζικής ανανέωσης

 

[ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΑΚΑΛΗΣ]

Με την  συνθήκη των Παρισίων του 1947 τα νησιά της Δωδεκανήσου ΕΝΣΩΜΑΤΩΘΗΚΑΝ στην Ελλάδα, για να υπάρχει δημοκρατία, ελευθερία , ελληνική γλώσσα και ελληνική σημαία. Η άποψη των Δωδεκανησίων θα πρέπει να είναι σεβαστή και δεν θα πρέπει άλλοι να αποφασίζουν για εμάς , χωρίς εμάς. Την Κυριακή 10 Μαΐου 2026 πραγματοποιήθηκε λαική συνέλευση στην Κατταβιά   Ρόδου ,με αντικείμενο την αντίθεση των κατοίκων για τοποθέτηση ανεμογεννητριών  στην  Ν,Ρόδο . Το ψήφισμα που εκδόθηκε  από τους κατοίκους, τον Δήμαρχο της Ρόδου κ.Κολιάδη, τον περιφερειάρχη νοτίου αιγαίου κ.Χατζημάρχο ήταν ΟΧΙ ΑΛΛΕΣ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ. παρών και οι βουλευτές κ.Νικητιάδης και κ.Κόνσολας που είπαν ότι θα  σεβαστούν και θα στηρίξουν τις αποφάσεις των κατοίκων.  η λαική συνέλευση της Κατταβιάς ανέδειξε και το πρόβλημα με τον Ν. 4014/11 επί κυβέρνηση Γ.Παπανδρέου , ο οποίος  δεν σέβεται την άποψη των κατοίκων και αφαίρεσε από την περιφέρεια , το δικαίωμα να έχουν οι περιφέρεις δεσμευτική γνώμη παρα μόνο γνωμοδοτική. Αυτός ο καταίσχυντος νόμος πρέπει να καταργηθεί και να αντικατασταθεί με νέο νόμο που να επαναφέρει την αρμοδιότητα στην περιφέρεια, να εγκρίνει ή να απορρίπτει εγκατάσταση ΑΠΕ λαμβάνοντας υπόψιν την γνώμη των κατοίκων. και για να μην πει κανείς ότι είμαστε κατά των ΑΠΕ, χώρος αρκετός  στα Δωδεκάνησα υπάρχει αρκετός στην  Θάλασσα και σε κάποια ξερονήσια, ερημονήσια και βραχονησίδες σε απόσταση που να μην υπάρχουν αντιδράσεις. ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΕΠΙΤΕΛΟΥΣ ΝΑ ΣΕΒΕΣΤΕ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΣΤΟ ΕΑΝ ΕΙΝΑΙ ΘΕΤΙΚΟΙ Ή ΑΡΝΗΤΙΚΟΙ ΣΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΩΝ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΟΥΣ. ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΝ  ΝΑ ΑΠΟΦΑΣΙΖΟΥΝ ΑΛΛΟΙ ΓΙΑ ΕΜΑΣ,ΧΩΡΙΣ ΕΜΑΣ. Η Ρόδος ως πράσινος αειφορικός προορισμός θα πρέπει να προστατευτεί από την εγκατάσταση αυτών των  τεραστίων διαστάσεων βιομηχανικών ανεμογεννητρίων , όπως επίσης δεν θα πρέπει να εγκαθίστανται φωτοβολταικά σε παραγωγική γή. Υπάρχει αρκετός χώρος για φωτοβολταικά στις στέγες των ξενοδοχείων ή σε μη παραγωγική γή που δεν καταστρέφει το φυσικό τοπίο. Το τουριστικό προίον της Ρόδου θα πρεπει να προστατευτεί , οπότε δεν θα πρέπει να μπει καμμία ανεμογεννήτρια πάνω στο νησί σύμφωνα με την απόφαση της λαικής συνέλευσης της Κατταβιάς Ρόδου της Κυριακής 10 μαίου 2026.Χώρος αρκετός για ανεμογεννήτριες υπάρχει αρκετός στην θάλασσας , πλωτές ή μη, και για φωτοβολταικά στις στέγες των ξενοδοχείων .

[ΔΗΜΗΤΡΗΣ Β.ΚΛΕΦΤΟΔΗΜΟΣ]

Συμφωνώ- στηρίζω τις απόψεις (από 18/6/2026)που έχουν εκτεθεί από την Μαρία Καραμανώφ Αντιπρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.&Πρόεδρο του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας ,όπου αναφέρεται ότι : ”Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό”,

και στη συνέχεια τεκμηριώνονται οι αντιρρήσεις.

Δημήτρης Β.Κλεφτοδήμος, Αρχιτέκτων μηχανικός(συνταξιούχος)

Μέλος της Γραμματείαςτης ΕπιτροπήςΑγώνα για το ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΓΟΥΔΗ

[Κοντομηνάς Θεόδωρος]

Ζητώ: 1.-Να εξαιρεθούν ρητά η Χερσόνησος Μαλέα, η ΣΠΠ/IBA GR206 και οι λειτουργικά συνδεόμενες μεταναστευτικές, παράκτιες, θαλάσσιες και υδρογεωλογικές ζώνες από κάθε Περιοχή Επιτάχυνσης ΑΠΕ.

2-Να χαρακτηρισθεί η περιοχή μας ως περιοχή αποκλεισμού ή, επικουρικώς, αυστηρής αποφυγής για βιομηχανικής κλίμακας χερσαία αιολικά, μεγάλης κλίμακας φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, υποσταθμούς, γραμμές, καλωδιώσεις, οδοποιία, εργοτάξια, προσαιγιαλώσεις και κάθε λειτουργικά συνδεόμενη υποδομή.

Το αίτημά μου αυτό το βασίζω στην εξαιρετική οικολογική, μεταναστευτική, τοπική, πολιτιστική, σπηλαιολογική, αρχαιολογική, παλαιοανθρωπολογική αξία της περιοχής μας σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής επιστημονικά δεδομένα. Καλούμε τους αρμόδιους φορείς να ολοκληρώσουν όσες μελέτες επιπλέον απαιτούνται για την απόλυτη προστασία της χερσονήσου.

Δεν μπορώ να καταλάβω πως γίνεται αυτός ο Ιερός Τόπος το Μικρόν Άγιον Όρος, το Ακρωτήριο Μαλέας να μην προστατεύεται στο Νέο Χωροταξικό . Είχα την Ελπίδα ότι, θα χαρακτηρίζατε την περιοχή ως ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ γιατί και οι ειδικοί Φορείς όπως η Ορνιθολογική Εταιρεία χαρακτήρισε πολύ σημαντική την περιοχή μας για τα αποδημητικά πτηνά. Εκτός αυτού, το Μικρο Άγιον Όρος έχει χαρακτηριστεί απόθεμα Βιόσφαιρας και Τοπίο Διεθνούς Αξίας.  Υπάρχει το Γεωπάρκο,  (Αναρριχητικό Πάρκο), Απολιθωμένο Δάσος, και εκατοντάδες σπήλαια και καρστικά εδάφη. Θα χαθούν και τα λίγα υπόγεια νερά που μα έχουν απομείνει για την ύδρευση των κατοίκων 10 χωριών και πολλών διάσπαρτων οικισμών και για καλλιέργειες όπως το Βατικιώτικο Κρεμμύδι και το ΜΟΝΑΔΙΚΟ στην Χώρα μας Εξαιρετικό Ελαιόλαδο της Αθηνολιάς. Το ”πλούσιο” αιολικό δυναμικό της περιοχής από ΕΥΛΟΓΙΑ θα γίνει ΚΑΤΑΡΑ για τον τόπο μας άν μπουν ΑΠΕ στην Χερσόνησο! Η βιοποικιλότητα επίσης έχει εξαιρετική σημασία . Όσο για την τοπική κοινωνία ΟΥΔΕΠΟΤΕ  συμφώνησε, παρά τις επίμονες αντίθετες απόπειρες των τελευταίων 25 ετών!!!! . Δεν δέχεται την μετατροπή ενός από τους ελάχιστους παρθένους τόπους σε Βιομηχανική Ζώνη. Η Νομολογία του ΔΕΕ είναι πλούσια επ΄αυτού. Σας παρακαλώ ακούστε την φωνή μας! Μην καταστρέψετε τον τόπο μας. Αξίζει την μέριμνα της Πολιτείας και ΟΛΩΝ μας ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας. Ευχαριστώ.

[Δημήτρης]

Τα ελληνικά βουνά αποτελούν τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας της χώρας.

Η διάνοιξη οδικού δικτύου, οι εκσκαφές, οι επιχωματώσεις, οι βάσεις ανεμογεννητριών και τα συνοδά έργα έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικό κατακερματισμό οικοτόπων σε πολλές περιοχές.

Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν παρέχει επαρκή προστασία:

• των αλπικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων,
• των κορυφογραμμών,
• των περιοχών μεγάλης φυσικότητας,
• των αδιατάρακτων ορεινών τοπίων, περιοχών ΠΑΔ κλπ.

Προτείνεται η καθιέρωση αυστηρότερων υψομετρικών και οικολογικών κριτηρίων αποκλεισμού.

Ειδικότερα για την Εύβοια ζητείται η εφαρμογή του αναθεωρημένου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ 299/ΑΑΠ/14-12-2018) σύμφωνα με το οποίο στον νησιωτικό ορεινό χώρο (Εύβοια και Σκύρο ) δεν θα τοποθετούνται ανεμογεννήτριες άνω των 600 μ., γιατί ο ορεινός χώρος θεωρείται χώρος φυσικού αποθέματος.

Επιπλεόν

Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εγκατάσταση νέων έργων αλλά δεν προβλέπει ουσιαστικούς μηχανισμούς:

• αποκατάστασης τοπίου,
• αποκατάστασης οδικών διανοίξεων,
• αποξήλωσης παλαιών εγκαταστάσεων,
• επαναφοράς οικοτόπων μετά το τέλος ζωής των έργων.

Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται και στις ενεργειακές υποδομές.

[Δημήτρης Μεγαρίτης]

Τα ελληνικά βουνά αποτελούν τα σημαντικότερα καταφύγια βιοποικιλότητας της χώρας.

Η διάνοιξη οδικού δικτύου, οι εκσκαφές, οι επιχωματώσεις, οι βάσεις ανεμογεννητριών και τα συνοδά έργα έχουν ήδη προκαλέσει σημαντικό κατακερματισμό οικοτόπων σε πολλές περιοχές.

Το προτεινόμενο πλαίσιο δεν παρέχει επαρκή προστασία:

• των αλπικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων,
• των κορυφογραμμών,
• των περιοχών μεγάλης φυσικότητας,
• των αδιατάρακτων ορεινών τοπίων, περιοχών ΠΑΔ κλπ.

Προτείνεται η καθιέρωση αυστηρότερων υψομετρικών και οικολογικών κριτηρίων αποκλεισμού.

Ειδικότερα για την Εύβοια ζητείται η εφαρμογή του αναθεωρημένου Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας (ΦΕΚ 299/ΑΑΠ/14-12-2018) σύμφωνα με το οποίο στον νησιωτικό ορεινό χώρο (Εύβοια και Σκύρο ) δεν θα τοποθετούνται ανεμογεννήτριες άνω των 600 μ., γιατί ο ορεινός χώρος θεωρείται χώρος φυσικού αποθέματος.

Επιπλέον

Το σχέδιο επικεντρώνεται στην εγκατάσταση νέων έργων αλλά δεν προβλέπει ουσιαστικούς μηχανισμούς:

• αποκατάστασης τοπίου,
• αποκατάστασης οδικών διανοίξεων,
• αποξήλωσης παλαιών εγκαταστάσεων,
• επαναφοράς οικοτόπων μετά το τέλος ζωής των έργων.

Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» πρέπει να εφαρμόζεται και στις ενεργειακές υποδομές.

 

[Κοντομηνάς Θεόδωρος]

Ζητώ: 1.-Να εξαιρεθούν ρητά η Χερσόνησος Μαλέα, η ΣΠΠ/IBA GR206 και οι λειτουργικά συνδεόμενες μεταναστευτικές, παράκτιες, θαλάσσιες και υδρογεωλογικές ζώνες από κάθε Περιοχή Επιτάχυνσης ΑΠΕ.
2-Να χαρακτηρισθεί η περιοχή μας ως περιοχή αποκλεισμού ή, επικουρικώς, αυστηρής αποφυγής για βιομηχανικής κλίμακας χερσαία αιολικά, μεγάλης κλίμακας φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, υποσταθμούς, γραμμές, καλωδιώσεις, οδοποιία, εργοτάξια, προσαιγιαλώσεις και κάθε λειτουργικά συνδεόμενη υποδομή.
Το αίτημά μου αυτό το βασίζω στην εξαιρετική οικολογική, μεταναστευτική, τοπική, πολιτιστική, σπηλαιολογική, αρχαιολογική, παλαιοανθρωπολογική αξία της περιοχής μας σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής επιστημονικά δεδομένα. Καλούμε τους αρμόδιους φορείς να ολοκληρώσουν όσες μελέτες επιπλέον απαιτούνται για την απόλυτη προστασία της χερσονήσου.
Δεν μπορώ να καταλάβω πως γίνεται αυτός ο Ιερός Τόπος το Μικρόν Άγιον Όρος, το Ακρωτήριο Μαλέας να μην προστατεύεται στο Νέο Χωροταξικό . Είχα την Ελπίδα ότι, θα χαρακτηρίζατε την περιοχή ως ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ γιατί και οι ειδικοί Φορείς όπως η Ορνιθολογική Εταιρεία χαρακτήρισε πολύ σημαντική την περιοχή μας για τα αποδημητικά πτηνά. Εκτός αυτού, το Μικρο Άγιον Όρος έχει χαρακτηριστεί απόθεμα Βιόσφαιρας και Τοπίο Διεθνούς Αξίας.  Υπάρχει το Γεωπάρκο,  (Αναρριχητικό Πάρκο), Απολιθωμένο Δάσος, και εκατοντάδες σπήλαια και καρστικά εδάφη. Θα χαθούν και τα λίγα υπόγεια νερά που μα έχουν απομείνει για την ύδρευση των κατοίκων 10 χωριών και πολλών διάσπαρτων οικισμών και για καλλιέργειες όπως το Βατικιώτικο Κρεμμύδι και το ΜΟΝΑΔΙΚΟ στην Χώρα μας Εξαιρετικό Ελαιόλαδο της Αθηνολιάς. Το ”πλούσιο” αιολικό δυναμικό της περιοχής από ΕΥΛΟΓΙΑ θα γίνει ΚΑΤΑΡΑ για τον τόπο μας άν μπουν ΑΠΕ στην Χερσόνησο! Η βιοποικιλότητα επίσης έχει εξαιρετική σημασία . Όσο για την τοπική κοινωνία ΟΥΔΕΠΟΤΕ  συμφώνησ, παρά τις επίμονες αντίθετες απόπειρες των τελευταίων 25 ετών!!!! . Δεν δέχεται την μετατροπή ενός από τους ελάχιστους παρθένους τόπους σε Βιομηχανική Ζώνη. Η Νομολογία του ΔΕΕ είναι πλούσια επ΄αυτού. Σας παρακαλώ ακούστε την φωνή μας! Μην καταστρέψετε τον τόπο μας. Αξίζει την μέριμνα της Πολιτείας και ΟΛΩΝ μας ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας. Ευχαριστώ.

[CHLOI BENOU]

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό. Αυτό φαίνεται από το ότι:

• δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου και
• δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση σχετικά με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα ως προς τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, ενώ παράλληλα η φέρουσα ικανότητα της χώρας δεν αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ. Επίσης, παραβιάζονται οι Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ , κάτι που μας δείχνει για ακόμη μια φορά την πλήρη έλλειψη σεβασμού των ανώτερων στελεχών απέναντι στη ζωή του ανθρώπου, μπροστά στα υπέρμετρα κέρδη τους.

Είναι πολύ σαφές πια αυτό το αφήγημα και δυστυχώς, φτάνει σε σημείο εθνικής προδοσίας. Μόνο στην Ελλάδα βλέπουμε τέτοια διαφθορά ως προς το ενεργειακό ζήτημα, εις βάρος του ελληνικού λαού, που τόσο ξεδιάντροπα δημιουργούν τέτοια θεσμικά πλαίσια που μόνο εκείνους εξυπηρετούν. Πότε θα γίνει άραγε λειτούργημα σε αυτή τη χώρα;; Ντροπή πραγματικά…

[ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΜΑΓΕΙΡΙΑΣ]

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

[ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ]

Για το σοβαρό θέμα του χωροταξικού σχεδιασμού  και του Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, συμφωνώ και συνηγορώ με τις δημοσιοποιημένες και τεκμηριωμένες θέσεις και προτάσεις του του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας και της αξιότιμης κας. Μαρίας Καραμανώφ, Αντιπρόεδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ. Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας.
” Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, τη βιοποικιλότητας και τους φυσικούς πόρους.
Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.
Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 που θα τα διέπει, θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.
Το νέο πλαίσιο ανοίγει τον δρόμο για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται ευθέως στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).
Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νομίμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.
Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.
Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους λόγους που αναφέρονται στο επισυναπτόμενο αναλυτικό και επιστημονικά εμπεριστατωμένο σχόλιο που συνέταξαν οι επιστημονικοί συνεργάτες του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας.
Επισημαίνεται ότι επί των θέσεων και των ισχυρισμών τους οι συντάκτες του σχολίου έχουν δηλώσει ότι αναμένουν τις αναλυτικές απαντήσεις της δημόσιας διοίκησης, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων: α) Του ν. 4622/2019 (ΦΕΚ Α’ 133/7.8.2019) «Επιτελικό Κράτος: οργάνωση, λειτουργία και διαφάνεια της Κυβέρνησης, των κυβερνητικών οργάνων και της κεντρικής δημόσιας διοίκησης», που ορίζουν ότι μετά το πέρας της δημόσιας διαβούλευσης, η Υπηρεσία Συντονισμού του αρμόδιου Υπουργείου οφείλει να συντάσσει έκθεση επί της δημόσιας διαβούλευσης, στην οποία παρουσιάζονται, ομαδοποιημένα, τα σχόλια και οι προτάσεις όσων έλαβαν μέρος σε αυτή και τεκμηριώνεται η ενσωμάτωσή τους ή μη στις τελικές διατάξεις. Η έκθεση συνοδεύει τη ρύθμιση κατά την κατάθεσή της στη Βουλή, αναρτάται στον διαδικτυακό τόπο στον οποίον έλαβε χώρα η διαβούλευση και αποστέλλεται με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στις ηλεκτρονικές διευθύνσεις από τις οποίες προήλθαν τα σχόλια (άρθ. 61 παρ. 4 ν. 4622/2019), καθώς και ότι εντός μίας εβδομάδας από το πέρας της διαβούλευσης, η αρμόδια νομοπαρασκευαστική επιτροπή ετοιμάζει το τελικό σχέδιο νόμου και την Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης με ενσωματωμένα τα συμπεράσματα της διαβούλευσης και τα παραδίδει στον Γενικό Γραμματέα Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων (άρθ. 63 παρ. 7 ν. 4622/2019), και β) της οδηγίας 42/2001 και της ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225) «Εκτίμηση των Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων ορισμένων Σχεδίων & Προγραμμάτων σε συμμόρφωση με την οδηγία 2001/42/ΕΚ για την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων Σχεδίων & Προγραμμάτων» του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 2001), σύμφωνα με τις οποίες, το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του και εντός πρόσφορου προς τούτο χρονικού πλαισίου, οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.”

[Κεδρυάδες]

Καλλιδρομίου 30, ΤΚ 11473 Αθήνα ⦁ τηλ: +30 210 3823850 ⦁ email: info@environ-sustain.gr

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

———————————————————-

Μαρία Καραμανώφ

Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.

Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να εξακολουθήσει νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον: α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας, και β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου. Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου, να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ. ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό. Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ. 8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο, χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ. εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000

CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

N. 3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021

https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022

https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis

«Outcomes of UNEA-6»

https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes

https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023

https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019

https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020

https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022

[https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe](https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe)

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

———————————————————-

Γεώργιος Χριστοφορίδης

Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.

Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:

-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,

-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,

-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,

-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,

-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

1. «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.

α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000. Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.

Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.

Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.

Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

2. ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.

α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.

Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».

Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.

Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.

β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.

Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.

Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

3. Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.

Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.

Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.

Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.

Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.

Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

4. Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.

Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.

Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.

Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.

Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

5. Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.

Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.

Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :

Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !

Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.

Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.

Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.

Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

6. Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

7. Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.

———————————————————-

Σοφία Παυλάκη

Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

1. Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

2. Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

3. Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

4. Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:

– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).

– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).

– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

5. Φέρουσα ικανότητα

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

6. Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

7. Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την περιβαλλοντική νομοθεσία.

8. Οδοποιία

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

9. Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

10. Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

11. Γενίκευση των ΜΥΗΕ

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

12. Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

13. Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική, αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

14. Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

15. Δημόσια διαβούλευση

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

16. Ομολογία κακής νομοθέτησης

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

Συμπέρασμα

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

———————————————————-

Χάρις Γιαννοπούλου

Πυρηνική ιατρός

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων

και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.

Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.

Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.

Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.

Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.

Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

Αρχή της προφύλαξης

Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.

2022;130(7):76001.

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Σελ. 1 από 25

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Σελ. 2 από 2

[Αθανάσιος Δημουλάς]

21 Ιουνίου 2026
ΘΕΜΑ: Προτάσεις του Συλλόγου επί του προτεινόμενου ειδικού χωροταξικού για τις ΑΠΕ και της σχετικής νομοθεσίας για ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας (περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1).
Ο “Σύλλογος Ενεργών Πολιτών για την Προστασία του Περιβάλλοντος Αντιχασίων & Mετεώρων” έχει ιδρυθεί με κύριο σκοπό την προστασία των περιβαλλοντικά ευαίσθητων Αντιχασίων, Μετεώρων και σπηλαίου Μελισσότρυπας όπως αυτοί οριοθετούνται και εντάσσονται σήμερα στο Ευρωπαϊκό δίκτυο Natura2000 (GR1440003 & GR1440005).
Εντός των προαναφερθέντων περιβαλλοντικά προστατευόμενων περιοχών, σε εγγύτατες αποστάσεις από πλήθος κατοικιών 7 τοπικών κοινοτήτων και σε άμεση οπτική επαφή με τιςΙερέςΜονέςτωνΜετεώρωνπουαποτελούνωςγνωστόνΜνημείοΠαγκόσμιας Κληρονομιάς,μεθοδεύεταιηεγκατάστασηενόςΦωτοβολταϊκούΣταθμούΠαραγωγής
Ηλεκτρικής Ενέργειας Συνολικής Ισχύος 430MW και καταληφθείσας έκτασης τουλάχιστον 6,000στρεμμάτωνμετομεγαλύτερομέροςτηςοποίαςναείναιΑγροτικήΓηΥψηλής Παραγωγικότητας.
Η δυνατότητα υλοποίησης ενός τέτοιου έργου, καταφανώς ζημιογόνου για το περιβάλλον καικαταστροφικούγιατηνποιότηταζωήςτωνπλέοντων5,000κατοίκωντηςεγγύς
ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΝΤΙΧΑΣΙΩΝ & ΜΕΤΕΩΡΩΝ
2
περιοχής, το οποίο είναι συμβατό τόσο με το ξεπερασμένο ειδικό χωροταξικό για τις ΑΠΕ όσοκαιμετοισχύοννομικόπλαίσιογιατιςΑΠΕ,καταδεικνύειτοαδήριτοτηςανάγκης επικαιροποίησης του Ειδικού Χωροταξικού για τις ΑΠΕ και της διέπουσας νομοθεσίας με έμφαση στους φωτοβολταικούς σταθμούς παραγωγής μεγάλης κλίμακας.
1.Μέχρισήμεραέχουνλάβεικαιβρίσκονταισεδιάφοραστάδιααδειοδοτικής ωριμότηταςΦΣΠΗΕπλέοντων50,000MWσεόλητηνεπικράτειαβάσειτου παλαιούΕΧΠ.Σημειώνεταιδεότιπερίτα22,000MWαφορούνέργαεξαιρετικά μεγάλης κλίμακας των οποίων η ισχύς ξεπερνά τα 100MW.
2.ΚατάτηνεκπόνησητουπαλαιουΕΧΠ,ηισχύςτωνΦΣΠΗΕήτανσημαντικά χαμηλότερη,μεσυνέπειαναμηναντιμετωπίζεταιεπαρκώςαπόχωροταξικής πλευράς η ανάπτυξη ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας.
Καθίσταται σαφές ότι εφαρμογή του νέου ΕΧΠ για ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας θα πρέπει να γίνεται από νωρίτερο αδειοδοτικό στάδιο από αυτό των υπολοίπων τεχνολογιών για τις οποίες ήταν στοχευμένο το παλαιότερο ΕΧΠ.
Στοπλαίσιοαυτόοιπροτάσειςτουσυλλόγουμαςεπίτουπροτεινόμενουειδικού χωροταξικού για τις ΑΠΕ και της σχετικής νομοθεσίας για ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας είναι οι κάτωθι:
1. Προστασία περιοχών Natura2000 με απαγόρευση εγκατάστασης ΦΣΠΗΕ  μεγάλης κλίμακας
Τροποποίηση άρθρου 15 παρ2 ΕΧΠ για τις ΑΠΕ σύμφωνα με τα παρακάτω<
Όσον αφορά ΦΣΠΗΕ περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW), το εν λόγω άρθροεφαρμόζεται γιαόλα ταέργα γιαταοποία έχουνπαρέλθει πλέοντων2 ετών από την έκδοση της ΑΕΠΟ και δεν έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.
Ειδικότεραγιαέργαισχύοςπουξεπερνά2φορέςτοόριοτηςπεριβαλλοντικής κατηγορίαςΑ1,ήτοιισχύοςπλέοντων100MW,τοενλόγωάρθροεφαρμόζεται εφόσονμέχρικαιτηνψήφισητουΕΧΠοιΦΣΠΗΕδενέχουνλάβειΆδεια Εγκατάστασης.
2. Προστασία γεω-πάρκων από ανάπτυξη έργων περιβαλλοντικής κατηγορίας A1:
Στοπλαίσιοπροστασίαςτωνιδιαίτερηςγεωλογικήςσημασίας,σπανιότηταςή κάλλους, περιοχών που εντάσσονται στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Γεωπάρκων, ή πληρούν τιςπροϋποθέσειςκαιεξετάζεταιηενσωμάτωσητουςστοπροαναφερθένΔίκτυο, αποκλείεταιηανάπτυξηΦΣΠΗΕπεριβαλλοντικήςκατηγορίαςΑ1καιανακαλούνται όλες οι υφιστάμενες άδειες για ΦΣΠΗΕ περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 που μέχρι και την έκδοση του ΕΧΠ δεν έχουν λάβει Άδεια Εγκατάστασης.
3. Προστασία Αγροτικής Γης και Αγροτικής Γης Υψηλής Παραγωγικότητας ως πόρου μη Ανανεώσιμου:
Τροποποίησηάρθρου16παρ2ΕΧΠγιατιςΑΠΕσύμφωναμεταπαρακάτω.
Εφαρμογή του άρθρου για όλα έργα περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW)γιαταοποίαέχουνπαρέλθειπλέοντων2ετώναπότηνέκδοσητης ΑΕΠΟ και δεν έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.
Ειδικότερα για έργα ισχύος που ξεπερνά 2 φορές το όριο της περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1, ήτοι ισχύος πλέον των 100MW, το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται
εφόσονμέχρικαιτηνψήφισητουΕΧΠοιΦΣΠΗΕδενέχουνλάβειΆδεια Εγκατάστασης.
3.1.Εφαρμογήτουάρθρου56Ν2637/1998γιατονκαθορισμόγεωγραφικώνορίων αγροτικήςγηςυψηλήςπαραγωγικότηταςκαιεφαρμογήτηςεγκυκλίου1539299/6/1983 μέχρι την οριοθέτηση της ΑΓΥΠ.
3.2.Κατάργησητουάρθρου5Ν5035/2023προκειμένουναπροστατευθείηεξ αναδασμού Γη ως Γη Υψηλής Παραγωγικότητας.
3.3. Κατάργηση της απόφασης 072528 1/2/2011 (ΦΕΚ102-Τεύχος Β) προκειμένου να προστατευθεί η Αγροτική Γη εντός περιοχών Natura2000.
4. Προστασία της ποιότητας ζωής των κατοίκων: Αναφορικάμετοάρθρο16παρ1τουΕΧΠγιατιςΑΠΕ,επειδήτοόριοτου μέγιστουποσοστούεδαφικήςκάλυψηςαπόΦΣΠΗΕοριζόμενοσε1,5%της συνολικήςέκτασηςανάΠεριφερειακήΕνότηταθεωρείταιπολύχαλαρό (ενδεικτικάγιατηνΠΕΤρικάλωντοσυγκεκριμένοόριοκαθιστάεφικτήτην εγκατάσταση 3.400ΜW!), προτείνεται η τροποποίηση του άρθρου σύμφωνα με τα παρακάτω.
Εφαρμογή του άρθρου για όλα έργα περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW)γιαταοποίαέχουνπαρέλθειπλέοντων2ετώναπότηνέκδοσητης ΑΕΠΟ και δεν έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.
Ειδικότερα για έργα ισχύος που ξεπερνά 2 φορές το όριο της περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1, ήτοι ισχύος πλέον των 100MW, το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται εφόσονμέχρικαιτηνψήφισητουΕΧΠοιΦΣΠΗΕδενέχουνλάβειΆδεια
Εγκατάστασης.
4.1.Θέσπιση μέγιστης εγκατεστημένης ισχύος ΦΣΠΗΕ ανά Δήμο η οποία προκύπτει στην αρχή της αναλογικότητας και βάσει των στόχων ΕΣΕΚ. Ενδεικτικά με στόχο ΦΣΠΗΕίσο με 12,000 ΜWγιατο έτος2030,για δήμοέκτασηςίσο μεαυτότου δήμουΤρικκάιων(608τ.χλμ)θαπροβλέπεταιμέγιστηεγκατάστασηΦΣΠΗΕ 55MW.
Θέσπιση μέγιστου ορίου κατάληψης Γης για εγκατάσταση ΦΣΠΗΕ όχι μεγαλύτεροτου1%τηςέκτασηςτηςτοπικήςκοινότηταςεπίτηςοποίας αναπτύσσεται,μεειδικήμέριμναγιαακόμαμικρότερηκατάληψηστις περιοχές Natura2000.
4.3.ΘέσπισηκανόνωνελάχιστηςαπόστασηςμεταξύΦΣΠΗΕγιαέργαισχύος μεγαλύτερης τoυ 1ΜW ανάλογα με το μέγεθος τους ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι
συνεργιστικέςεπιπτώσειςπολλώνΦΣΠΗΕεντόςμιαςπεριοχήςκαιηαλλοίωση του Τοπίου. Για κάθε ΦΣΠΗΕ, θεωρείται ακτίνα, μήκους σε km ίση με το ήμισυ της ισχύοςτουσταθμού,εντόςτηςοποίαςδενθαμπορείνααναπτύσσεταινέος ΦΣΠΗΕ.
4.4.Συμμόρφωση με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο την οποία έχει υπογράψει η χώρα μας.
5. Θεσμοθέτηση προστασίας μνημείων παγκόσμιας κληρονομίας από την οπτική όχληση φωτοβολταϊκών έργων μεγάλης κλίμακας:

Εφαρμογή του άρθρου για όλα έργα περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW)γιαταοποίαέχουνπαρέλθειπλέοντων2ετώναπότηνέκδοσητης ΑΕΠΟ και δεν έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.
Ειδικότερα για έργα ισχύος που ξεπερνά 2 φορές το όριο της περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1, ήτοι ισχύος πλέον των 100MW, το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται εφόσονμέχρικαιτηνψήφισητουΕΧΠοιΦΣΠΗΕδενέχουνλάβειΆδεια Εγκατάστασης.
Δεδομένου ότι η οπτική όχληση ΦΣΠΗΕ μεγάλης κλίμακας μπορεί να εκτείνεται πολύ πέραν των 1500m απόμνημείαΠαγκόσμιαΚληρονομίαςπουορίζετα από το προτεινόμενο ΕΧΠ για τις ΑΠΕ προτείνεται η τροποποίηση του άρθρου Β παραρτήματος ΙΙΙ σύμφωνα με τα παρακάτω:
● Υποχρεωτική Εκπόνηση Μελετών Ορατότητας εντός ζώνης 15,000m από μνημεία Παγκόσμια Κληρονομίας.

● Η εκπόνηση των μελετών αφορά σταθμούς ΦΣΠΗΕ περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 που μέχρι και την έκδοση του ΕΧΠ για τις ΑΠΕ δεν έχουν λάβει Άδεια Εγκατάστασης.
6. Θεσμοθέτηση δεσμευτική ισχύος της γνωμοδότησής της τοπικής κοινωνίας.
7. Εφαρμογή αναδρομικής ισχύος του νέου ειδικού χωροταξικού για όλα έργα περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1 (άνω των 50MW) για τα οποία έχουν παρέλθει
πλέοντων2ετώναπότηνέκδοσητηςΑΕΠΟκαιδενέχουνλάβειΟριστική Προσφορά Σύνδεσης (ΟΠΣ) από το δίκτυο.
Ειδικότερα για έργα ισχύος που ξεπερνά 2 φορές το όριο της περιβαλλοντικής κατηγορίας Α1, ήτοι ισχύος πλέον των 100MW, το εν λόγω άρθρο εφαρμόζεται εφόσονμέχρικαιτηνψήφισητουΕΧΠοιΦΣΠΗΕδενέχουνλάβειΆδεια Εγκατάστασης.
Υιοθέτηση των παραπάνω προτάσεων του συλλόγου μας θεωρούμε ότι θα συνδράμουν καταλυτικάστονατύχουναποδοχήςαπότιςτοπικέςκοινωνίεςέργαΦΣΠΗΕκαιθα επιταχύνουντηνυλοποίησητους,τηνοποίακαιεμείςωςσύλλογοςθεωρούμε αναμφισβήτητα απαραίτητη για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Για τον Σ.Ε.ΠΑ.Μ

[Μαρία Βαρδάκα]

Καταθέτω το παρόν σχόλιο εστιάζοντας στην επιστημονική επάρκεια της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ, η οποία αποτελεί το βασικό τεκμηριωτικό υπόβαθρο για την επιβολή οριζόντιων και μακροχρόνιων χωρικών περιορισμών. Εφόσον η μελέτη παρουσιάζει ελλείψεις, επηρεάζεται συνολικά η αξιοπιστία του θεσμικού πλαισίου που βασίζεται σε αυτήν.
Η ΣΜΠΕ φαίνεται να βασίζεται κυρίως σε γενικές και αποσπασματικές αναφορές για το φυσικό περιβάλλον και τις περιοχές Natura 2000, χωρίς επαρκή χρήση εμπειρικών δεδομένων, μετρήσεων πεδίου ή αξιοποίηση της εμπειρίας από υφιστάμενα έργα ΑΠΕ στην Ελλάδα. Παράλληλα, η ίδια αναγνωρίζει την έλλειψη επαρκών δεδομένων, γεγονός που θέτει ερωτήματα για τη θεσμοθέτηση εκτεταμένων περιορισμών χωρίς ισχυρή τεκμηρίωση.
Επιπλέον, η σύνθεση της ομάδας εκπόνησης φαίνεται να στερείται κρίσιμων ειδικοτήτων του ενεργειακού τομέα, όπως μηχανικών ΑΠΕ, ανεμολόγων και ειδικών ενεργειακών συστημάτων, με αποτέλεσμα η αιολική ενέργεια να προσεγγίζεται κυρίως ως περιβαλλοντική όχληση και όχι ως τεχνικο-ενεργειακή υποδομή.
Παρατηρείται επίσης βιβλιογραφική ανισορροπία, με έμφαση στις επιπτώσεις και περιορισμούς των αιολικών εγκαταστάσεων και περιορισμένη αναφορά σε ζητήματα ενεργειακής απόδοσης, κόστους και διεθνών πρακτικών χωροθέτησης, τα οποία είναι απαραίτητα για μια ισόρροπη στρατηγική αξιολόγηση.
Οι αδυναμίες αυτές επηρεάζουν τη συνοχή και τεκμηρίωση των ρυθμίσεων του πλαισίου και δυσχεραίνουν τη συμβατότητά του με την Οδηγία RED III, η οποία απαιτεί σαφή εντοπισμό κατάλληλων ζωνών ανάπτυξης ΑΠΕ.
Τέλος, προτείνεται η επανεκπόνηση της ΣΜΠΕ από διεπιστημονική ομάδα με συμμετοχή εξειδικευμένων επιστημόνων του ενεργειακού τομέα και αξιοποίηση σύγχρονων δεδομένων, ώστε να αποτυπώνονται ισόρροπα τόσο οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις όσο και τα ενεργειακά και κοινωνικοοικονομικά οφέλη της αιολικής ανάπτυξης.

[ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ ΞΕΝΙΑ – ΑΝΔΡΟΣ]

H Άνδρος συγκεντρώνει ιδιαίτερα πλούσιο και εκτεταμένο πολιτιστικό απόθεμα, το οποίο εκτείνεται σε ολόκληρη την έκταση του νησιού.

Στο νησί έχουν θεσμοθετηθεί σημαντικοί αρχαιολογικοί χώροι και ζώνες προστασίας εξαιρετική σημασίας, οι οποίοι τεκμηριώνουν τη διαχρονική ανθρώπινη παρουσία και δραστηριότητα στην Άνδρο από τη Νεολιθική περίοδο έως τους Βυζαντινούς και Μεταβυζαντινούς χρόνους. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν το ακρωτήρι Στρόφιλα, ο αρχαιολογικός χώρος της Ζαγοράς, ο αρχαιολογικός χώρος της Υψηλής, ο αρχαιολογικός χώρος του Ελληνιστικού Πύργου Αγίου Πέτρου κλπ. Η αρχαιολογική κληρονομιά

της Άνδρου καλύπτει σχεδόν το συνολο των ιστορικών περιόδων, από τη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού έως τους Ελληνιστικούς, Βυζαντινούς και Μεταβυζαντινούς χρόνους, συγκροτώντας μία διαχρονική πολιτιστική ενότητα μοναδική στον χώρο των Κυκλάδων.
Παράλληλα, έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία συνολικά οκτακόσια τριάντα έξι (836) μνημεία, τα οποία περιλαμβάνουν ναούς, μονές, κτίσματα και λοιπά

στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.
Η πολιτιστική φυσιογνωμία της Άνδρου συμπληρώνεται από πλήθος στοιχείων της παραδοσιακής αγροτικής κληρονομιάς, όπως οι αναβαθμίδες, οι ξερολιθικές κατασκευές, οι πηγές, τα γεφύρια και το παλαιό δημοτικό οδικό δίκτυο (μονοπάτια), τα οποία έχουν διαμορφώσει διαχρονικά το ιδιαίτερο τοπίο του νησιού. Ειδικά το παραδοσιακό κοινόχρηστο δημοτικό οδικό δίκτυο του νησιού συνολικού μήκους 240 χιλιομέτρων, μέρος του οποίου έχει σηματοδοτηθεί και χαρτογραφηθεί θεωρείται ιστορικά διατηρητέο μνημείο αλλά και σημαντική τουριστική υποδομή. Τα στοιχεία αυτά δεν αποτελούν διάσπαρτα και ασύνδετα σημεία ενδιαφέροντος, αλλά συγκροτούν ένα ενιαίο πολιτιστικό τοπίο το οποίο έχει διαμορφώσει διαχρονικά τη φυσιογνωμία της Άνδρου. Δεν θα δεχτούμε την καταστροφή του νησιού μας.

Την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου της 14 Ιουνίου 2026 εγκρίνω και συνυπογράφω.  Ακολουθεί η Ομόφωνη Απόφαση

https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

 

[Πέτρος]

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ – ΠΡΟΒΛΗΜΑ • ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΚΥΑ • ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ

1. Φέρουσα ικανότητα Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά). Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα. Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών. Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά. Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας. Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις. Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο. Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS) Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο. Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED II Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης. Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ. Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης. Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής. Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης. Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή. Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ. Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.

 

► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες. Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση. Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.

 

► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς). Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.

 

► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη. Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή ‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.

 

► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.

 

► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.

 

► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’ (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.

 

► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.

 

► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ – ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΚΤΗ

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει. Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

 

► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.

 

► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.

 

► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση. Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά. Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων. Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.

 

► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής. Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία. Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).

 

► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III. Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.

 

► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.

 

► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα: • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών. • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3. • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9). • Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0. • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας. • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2. Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.

 

► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος ΑθήναςΠειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής. Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.

 

► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.

 

► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους: • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής. • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης. • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα. • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ’ αόριστον. • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

 

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.

 

Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ

► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης. Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες. Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.

 

► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.

 

► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.

 

► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου ‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.

 

► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.

 

► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.

 

► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.

 

Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ

► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.

 

► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη. Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα: Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη: Γαλλία Τι ισχύει: Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης. Τι δείχνει: Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα. Γερμανία Τι ισχύει: Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη. Τι δείχνει: Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων. Ιταλία Τι ισχύει: Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις. Τι δείχνει: Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται. Ολλανδία Τι ισχύει: Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες. Τι δείχνει: Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης. Αυστρία Τι ισχύει: Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών. Τι δείχνει: Η προστασία γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό ΑΠΕ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών. Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που: δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις, προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις, διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.

 

► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.

 

► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).

 

► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030. Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια. Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.

 

Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ

► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.

 

► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ). Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη. Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.

 

► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.

 

► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.

 

► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών. Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά: • τον αριθμό ανεμογεννητριών, • την εγκατεστημένη ισχύ (MW), • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km², • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης, • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί, • τον αριθμό υποσταθμών, • το μήκος γραμμών μεταφοράς, • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται, • τα έργα repowering, • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

 

Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ

► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.

 

► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)

Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.

 

► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.

 

► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.

 

ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’. Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων. Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ. Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων. Τι προτείνουμε Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000. Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί. Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης. Τι προτείνουμε Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό. Τι προτείνουμε Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.

 

Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης. Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ. Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες: Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Γερμανία Επίπεδο σχεδιασμού: Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης. Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις. Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων. Γαλλία Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους. Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura. Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης. Ισπανία Επίπεδο σχεδιασμού: Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές. Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων. Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης. Αυστρία Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης. Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

 

ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη: Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων. Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας. Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά. Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ

► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37). – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15). – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15). – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση). – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III). – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο. – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες. – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25§1 – Αρχή Αναλογικότητας άρθρο 24 Προστασία Περιβάλλοντος. – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων). – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών). – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ. – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001. – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191. – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα. – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030. – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική). – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση». – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών. – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114). – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας). – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020. – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems). – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026. – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος). – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2). – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16). – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας, Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) Πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW. – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιαν. 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11). – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

 

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου. Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού. Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.

 

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)

1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικόεπιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου.

11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση σχετικής ιεραρχίας, άρθρ 6 Ν4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

70. Να απαγορευτεί εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικόεπιστημονικό ζήτημα.

90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα προτεινόμενης απόστασης 5ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΠΑΓΑΝΗΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ]

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΧΠ – ΑΠΕ
ΑΙΟΛΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ

1. Απαγόρευση εγκατάστασης σε υψόμετρο άνω των 1200 μ.

Το σχέδιο του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ προβλέπει ως περιοχή αποκλεισμού για αιολικές εγκαταστάσεις τις περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο των 1.200 μ.. Με αυτόν τον οριζόντιο αποκλεισμό, εξαιρούνται περιοχές με ασφαλώς υψηλότερο αιολικό δυναμικό, χωρίς να δίνεται η δυνατότητα σωρευτικής αξιολόγησης όλων των παραμέτρων σχεδιασμού και λειτουργίας ενός ΑΣΠΗΕ. Επιπλέον, η θέσπιση ενός ενιαίου υψομετρικού ορίου δεν λαμβάνει υπόψη τις σημαντικές διαφοροποιήσεις της μορφολογίας, της προσβασιμότητας και των τοπικών οικοσυστημάτων, με αποτέλεσμα να αποκλείονται εκτάσεις που θα μπορούσαν να αξιολογηθούν με ασφάλεια και ανάλογη επιστημονική τεκμηρίωση.

Επιπλέον, συνυπολογίζοντας τα υπόλοιπα κριτήρια χωροθέτησης ενός ΑΣΠΗΕ (ελάχιστη απόσταση από οικισμούς, όρια θορύβου, ΠΑΔ, προστασία βιοποικιλότητας, υφιστάμενες αγροτικές και κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις κλπ.) καθίσταται σχεδόν ανεφάρμοστη η αδειοδότηση ενός νέου Αιολικού Σταθμού σε ορεινές εκτάσεις.

Η βιωσιμότητα ενός ΑΣΠΗΕ αποτελεί μία πολυπαραγοντική εξίσωση και κρίνεται επιβεβλημένη η αξιολόγηση, από τον μελετητή, κάθε μίας μεταβλητής με επιστημονικό τρόπο και όχι με την εφαρμογή κριτηρίων με οριζόντιο τρόπο, χωρίς την δυνατότητα εφαρμογής εξαιρέσεων βάσει αξιοποίησης επιστημονικών δεδομένων.

2. Απαγόρευση εγκατάστασης σε νησιά κάτω των 300 χλμ.

Το συγκεκριμένο κριτήριο αποτελεί ένα ακόμα οριζόντιο μέτρο, το οποίο θα οδηγήσει σε υπερσυγκέντρωση ΑΣΠΗΕ σε μεμονωμένες νησιωτικές περιοχές (για παράδειγμα, στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Κυκλάδων, ΑΣΠΗΕ θα μπορούσαν να εγκατασταθούν μόνο στις νήσους της Νάξου και της Άνδρου), αντί της προτιμότερης διασποράς ΑΣΠΗΕ στον νησιωτικό χώρο.

Επιπρόσθετα, η χρήση του απόλυτου ορίου (300 τ.χλμ.) οδηγεί σε έναν οριζόντιο τρόπο εφαρμογής που δεν αποτυπώνει επαρκώς τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των νησιωτικών περιοχών. Θα ήταν σκόπιμο το κριτήριο αυτό να υιοθετεί κλιμακωτή διαβάθμιση, ώστε να ενσωματώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια τις κατευθύνσεις του ΕΧΠ για τον Τουρισμό, τις υφιστάμενες υποδομές και δραστηριότητες, καθώς και την περιβαλλοντική ευαλωτότητα κάθε νησιού. Μια τέτοια προσέγγιση θα επέτρεπε μια πιο τεκμηριωμένη και ισορροπημένη αξιολόγηση, ιδίως για νησιά που βρίσκονται κοντά στο όριο των 300 τ.χλμ.

Επιπλέον, η απουσία σαφών κριτηρίων όσον αφορά στην εφαρμογή τυχόν παρεκκλίσεων δημιουργεί αβεβαιότητα για τους φορείς των έργων και δυσχεραίνει τον μακροπρόθεσμο ενεργειακό σχεδιασμό των νησιωτικών περιοχών, ως εκ τούτου οι εν λόγω παρεκκλίσεις χρήζουν εξειδίκευσης και ειδικότερης ερμηνείας.

3. Απαγόρευση εγκατάστασης σε Περιοχές Άνευ Δρόμων που καθορίζονται με αποφάσεις του ΥΠΕΝ

Η εφαρμογή της συγκεκριμένης απαγόρευσης δύναται να οδηγήσει σε ασάφειες κατά τον σχεδιασμό των μελλοντικών ΑΣΠΗΕ. Για την ρεαλιστική εφαρμογή αυτού του κριτηρίου είναι απαραίτητη η έκδοση και δημοσίευση όλων των σχετικών αποφάσεων του ΥΠΕΝ που αφορούν το σύνολο της επικράτειας, ώστε να μπορούν να τις λάβουν υπόψη τους εγκαίρως οι μελετητές και να καταστεί ικανή η σωρευτική αξιολόγηση των εφαρμοζόμενων κριτηρίων. Η πρόβλεψη μεταβατικής περιόδου έως την ολοκλήρωση των σχετικών αποφάσεων θα ήταν σκόπιμη.

4. Απαγόρευση εντός Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), εκτός εάν, σωρευτικώς, επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec, σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που τηρείται από την Ρ.Α.Α.Ε.Υ.

Η εφαρμογή ενός και μόνο αμιγώς τεχνικού κριτηρίου (αιολικό δυναμικό 7,5 m/sec σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που τηρείται από την Ρ.Α.Α.Ε.Υ.) ως κριτήριο χωροθέτησης ενός ΑΣΠΗΕ αποτελεί απλοποίηση του βασικού (αλλά όχι μοναδικού) παράγοντα που καθορίζει σημαντικά την βιωσιμότητα μίας επένδυσης.

Για την περίπτωση όμως που το ΥΠΕΝ επιμένει στην εφαρμογή του συγκεκριμένου κριτηρίου:

Επί σειρά ετών οι φορείς έργων ΑΣΠΗΕ επιβαρύνονται με κόστη συλλογής ανεμολογικών δεδομένων, τα οποία θα μπορούσαν να προσκομίζονται στην διοίκηση για να κρίνεται ad hoc η εφαρμογή της συγκεκριμένης απαγόρευσης, χωρίς να χρειάζεται η συνδρομή του αιολικού χάρτη που τηρείται από την Ρ.Α.Α.Ε.Υ.. Άλλωστε, ο τελευταίος λαμβάνει υπόψη τον μέσο όρο του αιολικού δυναμικού για μια συγκεκριμένη διοικητική ενότητα, παραβλέποντας επομένως πιθανές αποκλίσεις σε ειδικότερα σημεία που μπορεί να απολαμβάνουν πολύ υψηλότερο αιολικό δυναμικό και επομένως να κρίνονται κατάλληλα για την εγκατάσταση ΑΣΠΗΕ. Επιπρόσθετα, δεδομένου ότι, ο υπολογισμός τους αιολικού δυναμικού επηρεάζεται άμεσα από το ύψος μέτρησης και το υψόμετρο του φυσικού εδάφους, κρίνεται ότι αυτές οι παράμετροι θα πρέπει να οριστούν σαφώς με σκοπό την ορθότερη εφαρμογή του κριτηρίου.

Περαιτέρω, η απαγόρευση εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ εντός ΖΕΠ, ανεπίτρεπτα συνδέεται με το περιεχόμενο των εγκεκριμένων Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, οι οποίες από την φύση τους δεν αποτελούν κανονιστικό κείμενο αλλά συμβουλευτικό εργαλείο επιστημονικής τεκμηρίωσης των Προεδρικών Διαταγμάτων και των Σχεδίων Διαχείρισης που απαιτεί ο νόμος 1650/1986. Συγκεκριμένα στο άρθρο 21 παρ. 2 αυτού, προβλέπεται πως η «Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη αποτελεί την επιστημονική μελέτη τεκμηρίωσης του Προεδρικού Διατάγματος μιας ή περισσότερων προστατευόμενων περιοχών και του Σχεδίου Διαχείρισης κάθε προστατευόμενης περιοχής», ενώ «ο χαρακτηρισμός των περιοχών προστασίας της βιοποικιλότητας και των εθνικών πάρκων, η οριοθέτησή τους … καθώς και ο καθορισμός χρήσεων γης και δραστηριοτήτων μέσα στις ανωτέρω προστατευόμενες περιοχές, ανά ζώνη, και στις γειτονικές εκτάσεις…» γίνεται με Προεδρικό Διάταγμα «βάσει της αντίστοιχης ειδικής περιβαλλοντικής μελέτης και λαμβάνοντας υπόψη το αντίστοιχο σχέδιο διαχείρισης».

Η σύνδεση της απαγόρευσης με μη κανονιστικά κείμενα, όπως οι ΕΠΜ, δημιουργεί σοβαρό θεσμικό ζήτημα, καθώς μεταφέρει κανονιστική ισχύ σε έγγραφα που δεν έχουν εγκριθεί σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία. Συνεπώς, η διάταξη αυτή είναι βέβαιο πως θα οδηγήσει σε ανασφάλεια δικαίου, καθώς και σε πιθανές νομικές διαμάχες που θα αποθαρρύνουν τις μελλοντικές επενδύσεις ΑΣΠΗΕ εντός των συγκεκριμένων περιοχών.

5. Ισχύς απαγόρευσης και για τα συνοδά έργα

Τα συνοδά έργα που αφορούν την ηλεκτρική διασύνδεση και την πρόσβαση ενός έργου ΑΣΠΗΕ χωροθετούνται κατά κύριο λόγο βάσει λειτουργικών και τεχνικών προδιαγραφών, με σκοπό τη βέλτιστη εξυπηρέτηση του σταθμού. Η καθολική εφαρμογή των περιβαλλοντικών κριτηρίων αποκλεισμού σε ένα συνοδό έργο ή (ακόμα και ένα μικρό) τμήμα αυτού, επηρεάζει προδήλως αρνητικά τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση, εγκατάσταση και την λειτουργία ενός ΑΣΠΗΕ (αύξηση χωματουργικών έργων ανά μέτρο οδοποιίας, αύξηση κόστους κατασκευής, αύξηση απωλειών ενέργειας) και επιβαρύνουν τον μελετητή με πρόσθετες μελέτες περιβαλλοντικής αξιολόγησης. Αντ’ αυτού θα ήταν σκόπιμο να προβλέπεται ειδική διαδικασία αξιολόγησης της περιβαλλοντικής επίπτωσης συναρτήσει της έκτασης του συνοδού έργου και η δυνατότητα τεκμηρίωσης για την εξαίρεση αυτού από τις σχετικές απαγορεύσεις. Συνεπώς, κρίνεται αναγκαίο να προβλεφθούν ειδικές ρυθμίσεις για τα συνοδά έργα, με βάση τα ειδικότερα τεχνικά και περιβαλλοντικά κριτήρια.
<p style=”text-align: center;”><u>ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ</u></p>

1. Απαγόρευση εγκατάστασης σε δασικές εκτάσεις, και για τα συνοδά έργα φωτοβολταϊκών σταθμών

Το σχέδιο του ΕΧΠ αποκλείει οριζόντια τις δασικές εκτάσεις (κατά κύριο λόγο περιοχές με θαμνώδη, φρυγανώδη ή χαμηλή φυτοκάλυψη) από τη χωροθέτηση φωτοβολταϊκών. Ο περιορισμός αυτός μάλιστα παραβλέπει το γεγονός ότι, ιδιαίτερα στις δασικές περιοχές, εφαρμόζονται μέτρα με υψηλό βαθμό απόδοσης, ενώ στην πλειονότητα τους οι επεμβάσεις που λαμβάνουν χώρα σε δασικές εκτάσεις με χαμηλή βλάστηση είναι σε ικανοποιητικό βαθμό αναστρέψιμες. Κατ’ εξαίρεση της παραπάνω διάταξης του ΕΧΠ, η χωροθέτηση των συνοδών έργων θα πρέπει να κρίνεται ως επιτρεπτή καθώς κύριο χαρακτηριστικό των συνοδών έργων είναι η μικρή επιφάνεια επέμβασης και ως εκ τούτου κατ΄ουδένα τρόπο δεν δύναται η εγκατάσταση αυτών να επηρεάσει σε ικανό βαθμό τη διατήρηση του χαρακτήρα της δασικής ή χορτολιβαδικής έκτασης.

Προτείνεται η εξαίρεση των δασικών και χορτολιβαδικών εκτάσεων από τις περιοχές αποκλεισμού εγκατάστασης Φ/Β σταθμών ή τουλάχιστον ως προς τα συνοδά αυτών έργα. Εξάλλου, η πρόβλεψη για εφαρμογή αναστρέψιμων τεχνικών λύσεων, όπως η ελαχιστοποίηση εκσκαφών και οι προσωρινές διαμορφώσεις, σε συνδυασμό με την υποχρεωτική δενδροφύτευση και την πλήρη αποκατάσταση του χώρου μετά το πέρας λειτουργίας του έργου, έχουν ήδη θεσπιστεί ως υποχρεωτικοί όροι της ανάπτυξης, εγκατάστασης και λειτουργίας των Φ/Β σταθμών, καλύπτοντας την τυχόν περιβαλλοντική επιβάρυνση που η προτεινόμενη οριζόντια απαγόρευση αποσκοπεί να αποτρέψει.

2. Απαγόρευση εγκατάστασης σε «εγκαταλελειμμένες» αναβαθμίδες

Ο όρος «εγκαταλελειμμένες» αναβαθμίδες που χρησιμοποιείται στο πλαίσιο της απαγόρευσης εγκατάστασης Φ/Β σταθμών χρήζει ερμηνείας και απαιτεί έναν σαφή διαχωρισμό από τις αναβαθμίδες που προστατεύονται ως μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς. Επιπλέον, θα πρέπει να αποσαφηνίζονται  τόσο τα κριτήρια με τα οποία αξιολογούνται οι αναβαθμίδες ως μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς, όσο και τα τεκμήρια που θα αποδεικνύουν το χαρακτηρισμό τους ως «εγκαταλελειμμένες».

Η πρόβλεψη ειδικών τεχνικών προδιαγραφών (όπως η εφαρμογή ήπιων μεθόδων εκσκαφών, περιορισμό επιχώσεων, εκ των προτέρων αρχαιολογικές αποτυπώσεις μνημείων και ανάδειξη αυτών μετά την επέμβαση) για την προστασία των αναβαθμίδων θα μπορούσε να αποτελέσει επαρκές μέτρο διασφάλισης, αντί της πλήρους απαγόρευσης εγκατάστασης Φ/Β σταθμών.

3. Σύνταξη και προσκόμιση ειδικής μελέτης θέασης για την χωροθέτηση πλησίον αρχαιολογικών μνημείων, χώρων, μείζονος σημασίας μνημείων κ.ο.κ.

Κρίνεται απαραίτητη η αποσαφήνιση των περιεχομένων της ειδικής μελέτης θέασης καθώς και η καθολική αποδοχή των αποτελεσμάτων της από τις Αρμόδιες Γνωμοδοτούσες Αρχές, ανά Περιφέρεια. Επιπλέον, απαιτείται η θέσπιση ενιαίων προδιαγραφών για τη μεθοδολογία εκπόνησης της μελέτης θέασης (π.χ. κριτήρια οπτικής όχλησης, αποστάσεις αναφοράς, χρήση φωτορεαλιστικών απεικονίσεων), ώστε να εξασφαλίζεται η σαφής μεθοδολογία αξιολόγησης και η συνεπής εφαρμογή των κριτηρίων από τις αρμόδιες αρχές.
 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 
 1. Η 20 η Μαΐου ως ημερομηνία ορόσημο για τα έργα που έχουν λάβει πληρότητα στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης

Ο ορισμός της 20ης Μάϊου ως ημερομηνία ορόσημο για τη λήψη πληρότητας φακέλου ώστε να μην καταλαμβάνεται το υπό αδειοδότηση έργο από τις διατάξεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν συνάδει με την συνήθη νομοθετική πρακτική, δηλαδή τον ορισμό της ημερομηνίας δημοσίευσης της εκάστοτε νομοθετικής πράξης ως ορόσημο για την έναρξη της ισχύος της, όπως μάλιστα αναφέρεται σε άλλο σημείο των μεταβατικών διατάξεων (βλ. ενδεικτικά παρ.8)

2. Νομοβελτιωτική προσθήκη στην παρ. 8 του άρθρου δεύτερου άρθρου του ΕΧΠ – ΑΠΕ για την πρόβλεψη όλων των περιπτώσεων αλλαγής της κατηγορίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης

Προτείνουμε την αναδιατύπωση ως εξής:

«Σε περίπτωση απαίτησης για έκδοση ΑΕΠΟ ή ΠΠΔ για έργα που έχει εκδοθεί αρχικώς βεβαίωση απαλλαγής από περιβαλλοντική αδειοδότηση ή ΠΠΔ <u>ή ΑΕΠΟ</u>, η έκδοσή τους ενεργείται σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας και βάσει των οποίων αξιολογήθηκε κατά την αρχική έκδοση αυτών.»

 

 

 

 

[ΠΑΥΛΟΣ ΠΑΥΛΟΥ – ΑΝΔΡΟΣ]

Την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου της 14 Ιουνίου 2026 εγκρίνω και συνυπογράφω.  Ακολουθεί η Ομόφωνη Απόφαση

https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

[Στέλλα Κλάδη]

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αντιμετωπίζει τη χερσαία αιολική ενέργεια όχι ως κρίσιμο εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας και αειφορίας , αλλά ως δραστηριότητα που πρέπει κατ’ αρχήν να περιοριστεί μέσω εκτεταμένων οριζόντιων αποκλεισμών.

Η προσέγγιση αυτή είναι προβληματική, καθώς βασίζεται σε γενικευμένα και ανεπαρκώς τεκμηριωμένα κριτήρια, αντί το νέο πλαίσιο να κατευθύνει τα έργα στις καταλληλότερες περιοχές, με στόχο τη μεγιστοποίηση της παραγωγής καθαρής εγχώριας ενέργειας και την ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, κινδυνεύει να οδηγήσει σε πρακτική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα.

Το αποτέλεσμα είναι ένα πλαίσιο με σοβαρές επιπτώσεις στο δημόσιο συμφέρον, στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, στην ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας και στη συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την επιτάχυνση των ΑΠΕ.

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΧΠ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΜΠΕ

1. Γενική ασάφεια του πλαισίου και σύγχυση με υποκείμενα σχέδια

Το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ παρουσιάζει σημαντική ασάφεια ως προς τη σχέση του με τα υποκείμενα χωροταξικά και πολεοδομικά σχέδια. Δεν αποσαφηνίζεται επαρκώς η ιεράρχηση μεταξύ των επιμέρους πλαισίων, ενώ αφήνεται η δυνατότητα εισαγωγής πρόσθετων περιορισμών από κατώτερα επίπεδα σχεδιασμού, γεγονός που δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου και κίνδυνο αποκλινουσών διοικητικών ερμηνειών.

Η ασάφεια αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην αιολική ενέργεια, όπου η ανάπτυξη έργων απαιτεί πολυετή τεχνική ωρίμανση, σημαντικές επενδύσεις και σύνθετη αδειοδοτική διαδικασία.

Ένα πλαίσιο που επιτρέπει κανονιστική πολυδιάσπαση και τοπικές αποκλίσεις δεν μειώνει τις συγκρούσεις αλλά τις πολλαπλασιάζει, δημιουργώντας σοβαρή αβεβαιότητα για την ανάπτυξη νέων έργων.

2. Αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων με μέσο αιολικό δυναμικό κάτω των 4 m/sec

Η πρόβλεψη αποκλεισμού ολόκληρων Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού είναι τεχνικά και επιστημονικά προβληματική. Η καταλληλότητα ενός αιολικού έργου δεν μπορεί να κρίνεται με βάση έναν γενικευμένο μέσο όρο διοικητικής ενότητας, αλλά πρέπει να αξιολογείται βάσει των πραγματικών δεδομένων της συγκεκριμένης θέσης εγκατάστασης.

Η διεθνής πρακτική ανάπτυξης αιολικών έργων βασίζεται σε εξειδικευμένες ανεμολογικές μετρήσεις, τεχνική αξιολόγηση, ανάλυση πρόσβασης, περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της ενεργειακής απόδοσης. Δεν βασίζεται σε γενικούς χάρτες μεγάλης χωρικής κλίμακας ως δεσμευτικό κριτήριο αποκλεισμού.

Παράλληλα, ο χάρτης αιολικού δυναμικού της ΡΑΑΕΥ, στον οποίο φαίνεται να βασίζεται η σχετική πρόβλεψη, στηρίζεται σε παλαιότερα δεδομένα και μετρήσεις χαμηλού ύψους, που δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά ύψη λειτουργίας των σύγχρονων ανεμογεννητριών.

Η χρήση του μέσου όρου μιας Δημοτικής Ενότητας ως κριτηρίου αποκλεισμού οδηγεί σε αυθαίρετα αποτελέσματα και μπορεί να αποκλείσει πραγματικά κατάλληλες θέσεις χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση των τεχνικών, ανεμολογικών, χωροταξικών και περιβαλλοντικών δεδομένων.

3. Υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων

Η εισαγωγή οριζόντιου αποκλεισμού για περιοχές άνω των 1.200 μ. δεν συνοδεύεται από επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση και δεν αιτιολογείται γιατί το συγκεκριμένο υψόμετρο αποτελεί κρίσιμο περιβαλλοντικό ή χωροταξικό όριο.

Η ελληνική επικράτεια χαρακτηρίζεται από έντονη γεωμορφολογική διαφοροποίηση και διαφορετικές βιοκλιματικές συνθήκες, γεγονός που καθιστά αδύνατη την εφαρμογή ενός ενιαίου υψομετρικού ορίου για όλη τη χώρα. Υπάρχουν περιοχές άνω των 1.200 μ. με υψηλό αιολικό δυναμικό, καλή προσβασιμότητα και περιορισμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ενώ αντίστοιχα υπάρχουν περιοχές χαμηλότερου υψομέτρου με σημαντικότερες συγκρούσεις χρήσεων γης.

Η επιλογή αυτή είναι δυσανάλογη και αυθαίρετη, καθώς αποκλείει εκ των προτέρων εκτεταμένες περιοχές με υψηλό ενεργειακό ενδιαφέρον χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

4. ΣΜΠΕ – Ελλείψεις και ανεπάρκειες

Η ΣΜΠΕ παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες ως προς την επιστημονική τεκμηρίωση, τη μεθοδολογική επάρκεια και τη συνολική αξιολόγηση των επιπτώσεων του νέου πλαισίου. Παρά τη μεγάλη έκτασή της, η μελέτη επικεντρώνεται κυρίως στην περιγραφή του φυσικού περιβάλλοντος, των προστατευόμενων περιοχών και των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων ΑΠΕ, χωρίς να τεκμηριώνει επαρκώς τη σύνδεση των στοιχείων αυτών με τους εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς που προτείνονται.

Επιπλέον, δεν φαίνεται να αξιοποιεί επαρκώς εμπειρικά δεδομένα από υφιστάμενα αιολικά έργα, αποτελέσματα περιβαλλοντικής παρακολούθησης, σύγχρονα ανεμολογικά στοιχεία, δεδομένα λειτουργίας σύγχρονων ανεμογεννητριών ή τεχνικοοικονομική αξιολόγηση των συνεπειών των προτεινόμενων περιορισμών.

Παράλληλα, η σύνθεση της ομάδας σύνταξης δεν φαίνεται να περιλαμβάνει κρίσιμες ειδικότητες για την πλήρη αξιολόγηση ενός χωροταξικού πλαισίου ΑΠΕ, όπως μηχανικούς ΑΠΕ, ανεμολόγους, ειδικούς ενεργειακής οικονομίας και ειδικούς λειτουργίας ηλεκτρικών συστημάτων. Η απουσία αυτών των ειδικοτήτων επηρεάζει τη συνολική προσέγγιση της μελέτης, η οποία δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά περιβαλλοντική, αλλά οφείλει να ενσωματώνει και την ενεργειακή, τεχνική και οικονομική διάσταση.

Η βιβλιογραφική τεκμηρίωση εμφανίζει επίσης ανισορροπία, καθώς δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων, χωρίς αντίστοιχη ανάλυση της ενεργειακής σημασίας της αιολικής ενέργειας, της συμβολής της στη μείωση του κόστους ηλεκτρισμού, της ανάγκης επίτευξης των στόχων του ΕΣΕΚ και της τεχνολογικής εξέλιξης των ανεμογεννητριών.

Κατά συνέπεια, η έμφαση της ΣΜΠΕ μετατοπίζεται δυσανάλογα προς τον αποκλεισμό μεγάλων περιοχών —άνω του 61% της ελληνικής επικράτειας— και όχι προς την τεκμηριωμένη, αναλογική και ορθολογική χωροθέτηση. Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς την επάρκεια της ΣΜΠΕ και την τεκμηρίωση της αναγκαιότητας και αναλογικότητας των προτεινόμενων περιορισμών.

5. Μη συμβατότητα με τη λογική της RED III και τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους

Η Οδηγία RED III προωθεί την επιτάχυνση της ανάπτυξης έργων ΑΠΕ μέσω μείωσης της αδειοδοτικής αβεβαιότητας, καθορισμού κατάλληλων περιοχών και απλοποίησης της αδειοδοτικής διαδικασίας.

Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται άμεσα με τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους της χώρας, ιδίως με την ανάγκη μεγάλης διείσδυσης των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή έως το 2035 και τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Η επίτευξη των στόχων αυτών προϋποθέτει σταθερό, σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο χωροθέτησης, το οποίο να επιτρέπει την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, εισάγοντας εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς, ασαφείς περιορισμούς και πρόσθετα επίπεδα αβεβαιότητας.

Με τον τρόπο αυτό, δεν υποστηρίζει επαρκώς την επιτάχυνση των ΑΠΕ, την επίτευξη των εθνικών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα, ούτε την ανάγκη αποτελεσματικής αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

Αντί να δημιουργεί ένα σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο ανάπτυξης, λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός περιορισμού παρά ως εργαλείο επιτάχυνσης της ανάπτυξης ΑΠΕ, σε αντίθεση τόσο με τη λογική της RED III όσο και με τη μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση.

6. Μεταβατικές διατάξεις

Οι μεταβατικές διατάξεις κρίνονται ανεπαρκείς για την προστασία έργων που έχουν ήδη κινηθεί νόμιμα βάσει του ισχύοντος πλαισίου και έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές τεχνικές και οικονομικές επενδύσεις.

Δεν προβλέπεται επαρκής προστασία για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού, έργα που έχουν λάβει παρατάσεις για ΕΟΑ, καθώς και έργα ριζικής ανανέωσης (repowering), παρότι τα έργα αυτά αποτελούν κρίσιμο εργαλείο αύξησης της παραγωγής πράσινης ενέργειας με αξιοποίηση ήδη επιλεγμένων θέσεων.

Η αιφνίδια μεταβολή των κανόνων χωρίς επαρκή μεταβατική μέριμνα πλήττει την ασφάλεια δικαίου και τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των επενδυτών.

7. Αποστάσεις από αρχαιολογικούς χώρους

Η πρόβλεψη της απόστασης 7d από αρχαιολογικά μνημεία παραμένει ασαφής ως προς το πεδίο εφαρμογής της, γεγονός που έχει οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες από τις αρμόδιες υπηρεσίες και σημαντικές καθυστερήσεις στην αδειοδοτική διαδικασία.

Απαιτείται ρητή αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία και όχι σε μη κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και αρχαιολογικές ενδείξεις ή ευρήματα.

Γ. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η αποδυνάμωση της χερσαίας αιολικής ενέργειας δεν αφορά μόνο τον κλάδο των ΑΠΕ, αλλά επηρεάζει άμεσα το δημόσιο συμφέρον, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, την ενεργειακή ανεξαρτησία και την ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Η χερσαία αιολική ενέργεια αποτελεί μία από τις οικονομικότερες μορφές ηλεκτροπαραγωγής διεθνώς, αξιοποιεί έναν εγχώριο ανανεώσιμο πόρο και παρουσιάζει ιδιαίτερα αποδοτική σχέση παραγόμενης ενέργειας προς πραγματική κατάληψη γης. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με σημαντικό αιολικό δυναμικό, η ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά και συγκριτικό πλεονέκτημα, το οποίο μπορεί να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους, στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και στην προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων.

Παράλληλα, η επιτάχυνση των ΑΠΕ αποτελεί βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και για την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για την αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα και τη μετάβαση σε κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Συνεπώς, κάθε νέο χωροταξικό πλαίσιο οφείλει να διευκολύνει, και όχι να περιορίζει δυσανάλογα, την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, ο περιορισμός της δυνατότητας ανάπτυξης νέων αιολικών έργων μειώνει τη δυνατότητα αξιοποίησης ενός φθηνού εγχώριου ενεργειακού πόρου και οδηγεί σε μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες μορφές παραγωγής ή εισαγόμενη ενέργεια. Παράλληλα, το νέο πλαίσιο αναμένεται να εντείνει την αδειοδοτική αβεβαιότητα και να δυσχεράνει ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη νέων έργων, σε μία ήδη ιδιαίτερα χρονοβόρα και διοικητικά επιβαρυμένη διαδικασία.

Η συστηματική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας μέσω υπέρμετρων περιορισμών οδηγεί σε λιγότερη φθηνή εγχώρια παραγωγή, μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες λύσεις και τελικά σε επιβάρυνση των πολιτών, των επιχειρήσεων και της οικονομίας. Επιπλέον, περιορίζει τη δυνατότητα της χώρας να αξιοποιήσει τις ΑΠΕ ως μοχλό ανταγωνιστικότητας, ενεργειακής αυτονομίας και πράσινης ανάπτυξης.

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, στην παρούσα μορφή του, δεν αποτελεί επαρκώς επιστημονικά τεκμηριωμένο και ισορροπημένο εργαλείο χωροταξικού σχεδιασμού. Εισάγει οριζόντιους αποκλεισμούς χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, βασίζεται σε παρωχημένα δεδομένα και δημιουργεί σοβαρή αβεβαιότητα ως προς τη μελλοντική ανάπτυξη των ΑΠΕ στη χώρα.

Η χώρα χρειάζεται ένα πλαίσιο που να κατευθύνει την αιολική ανάπτυξη στις πραγματικά κατάλληλες θέσεις, με βάση τεχνικά, ενεργειακά, περιβαλλοντικά και χωροταξικά δεδομένα, και όχι ένα πλαίσιο που να την αποκλείει εκ των προτέρων από μεγάλες περιοχές χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Δ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Προτείνεται:

• Το ΕΧΠ-ΑΠΕ να υπερισχύει όλων ως εξειδικευμένο, όπως γίνεται και σήμερα.
• να μην υφίσταται οριζόντιος αποκλεισμός βάσει υψομέτρου έως τα 2.000 μ.
• να καταργηθεί ο αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού. Αντί αυτού να προκριθεί η απόδειξη αιολικού δυναμικού με πιστοποιημένες μετρήσεις κατ’ ελάχιστο ενός έτους ύψους μέτρησης 50μ και μέση ταχύτητα άνω των 5m/s.
• η ουσιαστική εναρμόνιση του νέου πλαισίου με τη λογική της οδηγίας RED III για αξιολόγηση κάθε έργου ξεχωριστά.
• Σύνταξη ΣΜΠΕ από διεπιστημονική ομάδα με αξιοποίηση σύγχρονων δεδομένων, πραγματικών ανεμολογικών μετρήσεων και διεθνών πρακτικών .
• αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία.
• Eνίσχυση των ανταποδοτικών ωφελειών προς τις τοπικές κοινωνίες
• Δυνατότητα σύναψης PPAs από ΟΤΑ απευθείας με παραγωγούς ΑΠΕ, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενίσχυση της τοπικής ενεργειακής αυτονομίας.
• Επαρκής μεταβατική προστασία:
  • για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού σε περίπτωση εκπόνησης ΕΟΑ
  • έργα με ΑΕΠΟ
  • έργα repowering – Ριζικής ανανέωσης

 

[Δήμος Ρόδου]

Συμμετοχή του Δήμου Ρόδου στη δημόσια διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ

 

Γενικά καταρχήν σχόλια:

Ο Δήμος Ρόδου στηρίζει τους κοινοτικούς και εθνικούς στόχους για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας, τη δίκαιη μετάβαση και γενικότερα την προώθηση της ενεργειακής πολιτικής της χώρας όπως αυτή αποτυπώνεται στο Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΦΕΚ 6983/Β/2024) και ό,τι αυτή συνεπάγεται σε σχέση με τη συμβολή και ανάπτυξη των ΑΠΕ στην τελική παραγωγή και κατανάλωση ενέργειας.

Ωστόσο, με εξαίρεση την, πλημμελή, ένταξη οικότοπων προτεραιότητας και Ζωνών Ειδικής Προστασίας εντός περιοχών του Δικτύου Natura 2000 στις περιοχές αποκλεισμού, θεωρούμε ότι το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (Νέο ΕΧΠ) δεν αναθεωρεί, αντίθετα, νομιμοποιεί τις γενικές κατευθύνσεις του ισχύοντος Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) ενισχύοντας έτσι τις στρεβλώσεις/ πλημμέλειες που το χαρακτηρίζουν, με δυνητικά σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις σε επιμέρους περιοχές της χώρας.

Ειδικότερα, επισημαίνονται ενδεικτικά οι εξής διαπιστώσεις/ παρατηρήσεις:

1. Aξιολόγηση ισχύοντος ΕΧΠ

Από την απουσία σχετικών στοιχείων/ αναφορών τόσο στο σχέδιο ΚΥΑ όσο και στη ΣΜΠΕ, διαφαίνεται ότι δεν έχει γίνει, όπως απαιτείται από τη σχετική νομοθεσία, ουσιαστική αξιολόγηση του ισχύοντος ΕΧΠ ως προς τις περιβαλλοντικές και χωρικές του επιπτώσεις. Ως εκ τούτου, σημειώνεται σημαντικό έλλειμμα ως προς την εξέταση κρίσιμων ζητημάτων που έχουν απασχολήσει τις τοπικές κοινωνίες αλλά και την επιστημονική κοινότητα τα τελευταία 18 χρόνια εφαρμογής του ισχύοντος ΕΧΠ, όπως η κοινωνική αποδοχή των έργων ΑΠΕ, οι σωρευτικές περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις και η βιώσιμη ανάπτυξη χωρικών ενοτήτων στις οποίες καταγράφεται μεγάλη συγκέντρωση αιολικών κυρίως εγκαταστάσεων. Έλλειμμα που αφενός ευνοεί την αναπαραγωγή στο μέλλον φαινομένων καταστροφής του πολιτιστικού και φυσικού περιβάλλοντος και του τοπίου και, αφετέρου, δυσχεραίνει την προφύλαξη από δυνητικούς κινδύνους στην υγεία και τη ζωή των κατοίκων των περιοχών υποδοχής εγκαταστάσεων ΑΠΕ.

2. Υιοθετούμενη μεθοδολογία

Το Νέο Πλαίσιο υιοθετεί τη μεθοδολογική προσέγγιση του ισχύοντος ΕΧΠ η οποία βασίζεται σε συνδυασμό χωροταξικών κριτηρίων και εργαλείων, όπως οι ζώνες αποκλεισμού, η φέρουσα ικανότητα – μέγιστη πυκνότητα, επιτρεπόμενες αποστάσεις κλπ. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή χαρακτηρίζεται από σημαντική έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης σε ό,τι αφορά στην επιλογή των τιμών/ δεικτών των επιμέρους παραμέτρων αλλά και αναντιστοιχίες/ αντιφάσεις μεταξύ δηλωμένων στόχων και κατευθύνσεων, όπως ενδεικτικά αναφέρονται παρακάτω:

• Παρά τη διατυπωμένη διαπίστωση σε σχέση με τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων ότι «Οι εξελίξεις στην τεχνολογία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την αύξηση του μεγέθους των ανεμογεννητριών (Α/Γ) που τροποποιεί ορισμένα δεδομένα-υποθέσεις στα οποία είχε βασιστεί το ισχύον ΕΧΠ-Α.Π.Ε. … καθιστά αναγκαία την επανεξέταση θεμάτων όπως οι κανόνες ένταξης στο τοπίο, οι ελάχιστες αποστάσεις, η επίδραση τέτοιων μεγεθών σε ευαίσθητα τοπία μικρής κλίμακας (πχ. νησιά) και η φέρουσα ικανότητα», το Νέο Πλαίσιο διατηρεί τις κατευθύνσεις/ ρυθμίσεις του ισχύοντος ΕΧΠ σε σχέση με τις προβλεπόμενες, και πλέον παντελώς ανεπαρκείς, αποστάσεις των αιολικών, και όχι μόνο, εγκαταστάσεων από σημεία ενδιαφέροντος, όπως οικισμοί, παραλίες/ ακτές, τοπία και περιοχές αποκλεισμού. Αντίθετα, προβλέπονται μεγάλες αποστάσεις από το υφιστάμενο οδικό δίκτυο που ενισχύουν τη διείσδυση των υποδομών ΑΠΕ στο εσωτερικό φυσικών, απάτητων, περιοχών. Επιπλέον, δεν τροποποιεί την ισχύουσα μέθοδο και κανόνες ένταξης Α/Γ στο τοπίο, ακυρώνοντας έτσι την όποια πρόθεση ελαχιστοποίησης της οπτικής ρύπανσης που εκτιμάται ότι θα ενταθεί από την εγκατάσταση των νέας τεχνολογίας, ‘γιγαντιαίων’ Α/Γ.
• Ιδιαίτερα προβληματικός κρίνεται ο ορισμός της φέρουσας ικανότητας (ΦΙ) η οποία εκφράζεται ως ‘μέγιστο ποσοστό κάλυψης εδάφους’ το οποίο για τις αιολικές εγκαταστάσεις καθορίζεται, με εντελώς αντιεπιστημονικό τρόπο, σε επίπεδο δημοτικών ενοτήτων και όχι ολοκληρωμένων/ λειτουργικών χωρικών ενοτήτων, πχ δήμοι, οικοσυστήματα. Εξίσου προβληματική κρίνεται η χωρίς τεκμηρίωση διατήρηση των υφιστάμενων μέγιστων τιμών της ΦΙ/ πυκνότητας ανά κατηγορία χώρου, 4% και 8% για τον νησιωτικό και ηπειρωτικό χώρο, αντίστοιχα, καθώς και η πρόβλεψη για προσαύξηση αυτών των μεγεθών έως και 50%. Οριζόντια πρόβλεψη που, μεταξύ άλλων, δεν λαμβάνει υπόψη χωρικές ιδιαιτερότητες των επιμέρους δημοτικών ενοτήτων, όπως αναπτυξιακός χαρακτήρας/ προοπτική, ύπαρξη γεωργικής γης, έκταση περιοχών προστασίας κλπ αλλά ούτε και τις σωρευτικές επιπτώσεις από τη δημιουργία μεγάλης κλίμακας βιομηχανικών ΑΠΕ. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στις 4 από τις 10 Δ.Ε. του Δήμου Ρόδου όπου έχει εκδηλωθεί επενδυτικό ενδιαφέρον, προβλέπεται, η εγκατάσταση συνολικά 527 Α/Γ σε εφαρμογή της επιτρεπόμενης, βάσει του ισχύοντος ΕΧΠ, φέρουσας ικανότητας.
• Η κατηγοριοποίηση του εθνικού χώρου σε περιοχές αιολικής καταλληλότητας και περιοχές αποκλεισμού γίνεται χωρίς ουσιαστική τεκμηρίωση δημιουργώντας σημαντικά κενά και ερωτήματα, όπως πχ λόγοι εξαίρεσης από τις περιοχές αιολικής καταλληλότητας, περιοχών χαρακτηρισμένων από το ισχύον ΕΧΠ ως περιοχών αιολικής προτεραιότητας καθώς και ένταξης νησιών με έκταση μεγαλύτερη των 300 τ.χλμ στις περιοχές αποκλεισμού.

3. Σύνδεση με ενεργειακή πολιτική

Το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζεται ως βασικό εργαλείο υλοποίησης της ενεργειακής πολιτικής της χώρας. Ωστόσο, για να επιτελέσει αποτελεσματικά τον ρόλο αυτό, απαιτείται η άμεση διασύνδεση του με τους σαφώς διατυπωμένους και ποσοτικά καθορισμένους ανά τεχνολογία ΑΠΕ στόχους για την παραγωγή/ τελική κατανάλωση ενέργειας, όπως αυτοί αποτυπώνονται στο ΕΣΕΚ. Σε αντίθεση, το νέο Πλαίσιο, όπως και το ισχύον, δεν συνδέεται με τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας με στόχο την υλοποίηση των προγραμματικών της στόχων με όρους ορθολογικής και δίκαιης κατανομής των έργων ΑΠΕ στον εθνικό χώρο. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι το σύνολο της παραγόμενης ισχύος από τη λειτουργία και δυνητική υλοποίηση όλων των αιολικών πάρκων που σήμερα έχουν άδεια παραγωγής στο σύνολο των Δ.Ε. του Δήμου Ρόδου εκτιμάται ότι θα ανέρχεται στα περίπου 800 MW όταν η προβλεπόμενη από το ΕΣΕΚ εγκατεστημένη ισχύς χερσαίων αιολικών ανέρχεται στα 13.000 MW για το σύνολο της χώρας το έτος 2050. Σημειώνεται  δε ότι, σήμερα, το μέγιστο ετήσιο συνολικό φορτίο κατανάλωσης στο νησί της Ρόδου, κατά την περίοδο τουριστικής αιχμής, ανέρχεται στα 260MW.

Επιπλέον, το Νέο Πλαίσιο φαίνεται να προσανατολίζεται αμιγώς στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας αγνοώντας πολιτικές/ μέτρα για τη διείσδυση ΑΠΕ σε επιμέρους τομείς της οικονομίας στην κατεύθυνση απανθρακοποίησης τους, όπως διαφαίνεται από την συνολική εξαίρεση τουριστικών περιοχών αλλά και επιμέρους οικιστικών και βιομηχανικών περιοχών από τις περιοχές καταλληλότητας ή/και επιτάχυνσης στις οποίες προωθούνται μικρής κλίμακας έργα ΑΠΕ.

4. Μεταβατικές διατάξεις

Οι μεταβατικές διατάξεις του υπό διαβούλευση Πλαισίου συνιστούν ένα πρόσθετο προβληματικό στοιχείο στον βαθμό που προωθούν την «..επ’ αόριστον παράταση της ισχύος του υφιστάμενου ΕΧΠ» και συνακόλουθα τη νομιμοποίηση όλων των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ ανεξάρτητα του βαθμού ωρίμανσης/ σταδίου αδειοδότησης τους. Για την τεκμηρίωση των προβλέψεων και συνεπειών των προτεινόμενων μεταβατικών διατάξεων παραπέμπουμε στις θέσεις του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητος.

 

Συμπερασματικά,

κρίνουμε ότι το νέο Πλαίσιο δεν προωθεί την αναθεώρηση του ισχύοντος ΕΧΠ στην κατεύθυνση αναδιάρθρωσης του ενεργειακού τοπίου της χώρας με όρους περιβαλλοντικής προστασίας, βιώσιμης ανάπτυξης και γενικευμένης κοινωνικής αποδοχής.   Αντίθετα, νομιμοποιεί τις προβλέψεις του ισχύοντος ΕΧΠ και εντείνει τη συγκέντρωση μεγάλης κλίμακας βιομηχανικών ΑΠΕ σε επιμέρους περιοχές της χώρας αμιγώς στη βάση των επιλογών της αγοράς σε ό,τι αφορά στη δυναμικότητα/ τελική παραγωγή ενέργειας και θέσεις εγκατάστασης τους. Πολιτική που επιτυγχάνεται μέσω της υιοθέτησης της, αντιεπιστημονικής, προσέγγισης της φέρουσας ικανότητας και ελαστικών κριτηρίων χωροθέτησης και με όχημα την προγραμματιζόμενη διασύνδεση του δικτύου.

Στο πλαίσιο αυτό και με βασικό στόχο την άμβλυνση της άνισης χωρικής συγκέντρωσης έργων ΑΠΕ και απομείωσης των αρνητικών σωρευτικών περιβαλλοντικών/ χωρικών τους επιπτώσεων, υποστηρίζουμε ότι η κατανομή εγκαταστάσεων ΑΠΕ σε επίπεδο χώρας πρέπει να γίνεται σε σχέση/ διασύνδεση με τους ποσοτικοποιημένους στόχους της ενεργειακής πολιτικής της χώρας  αναφορικά με την εγκατεστημένη ισχύ ανά κατηγορία ΑΠΕ και όχι σε εφαρμογή μη τεκμηριωμένων χωροθετικών κριτηρίων όπως αυτά προβλέπονται από το νέο Πλαίσιο. Κατανομή η οποία στη βάση των αρχών της περιβαλλοντικής δικαιοσύνης, της αναλογικότητας και προφύλαξης θα λαμβάνει υπόψη τοπικές ανάγκες/ μεγέθη ενεργειακής ζήτησης/ κατανάλωσης, περιβαλλοντικούς/ πολιτιστικούς πόρους και την ποιότητα ζωής των πολιτών.

Υπό αυτό το πρίσμα, θεωρούμε αναγκαία την απόσυρση του υπό διαβούλευση νέου Πλαισίου με στόχο τη ριζική αναθεώρηση/ επανεξέταση των βασικών του παραδοχών και κατευθύνσεων.

[Μαριάννα Πιλάτη]

Διαφωνώ με το χωροταξικό για τις ΑΠΕ. Συμφωνώ με τις θέσεις που εκφράζει το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στο κείμενο που κατέθεσε στην Δημόσια Διαβούλευση.

[Νίκος Βαρδηνογέννης]

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αντιμετωπίζει τη χερσαία αιολική ενέργεια όχι ως κρίσιμο εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας και αειφορίας , αλλά ως δραστηριότητα που πρέπει κατ’ αρχήν να περιοριστεί μέσω εκτεταμένων οριζόντιων αποκλεισμών.

Η προσέγγιση αυτή είναι προβληματική, καθώς βασίζεται σε γενικευμένα και ανεπαρκώς τεκμηριωμένα κριτήρια, αντί το νέο πλαίσιο να κατευθύνει τα έργα στις καταλληλότερες περιοχές, με στόχο τη μεγιστοποίηση της παραγωγής καθαρής εγχώριας ενέργειας και την ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, κινδυνεύει να οδηγήσει σε πρακτική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα.

Το αποτέλεσμα είναι ένα πλαίσιο με σοβαρές επιπτώσεις στο δημόσιο συμφέρον, στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, στην ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας και στη συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την επιτάχυνση των ΑΠΕ.

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΧΠ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΜΠΕ

1. Γενική ασάφεια του πλαισίου και σύγχυση με υποκείμενα σχέδια

Το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ παρουσιάζει σημαντική ασάφεια ως προς τη σχέση του με τα υποκείμενα χωροταξικά και πολεοδομικά σχέδια. Δεν αποσαφηνίζεται επαρκώς η ιεράρχηση μεταξύ των επιμέρους πλαισίων, ενώ αφήνεται η δυνατότητα εισαγωγής πρόσθετων περιορισμών από κατώτερα επίπεδα σχεδιασμού, γεγονός που δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου και κίνδυνο αποκλινουσών διοικητικών ερμηνειών.

Η ασάφεια αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην αιολική ενέργεια, όπου η ανάπτυξη έργων απαιτεί πολυετή τεχνική ωρίμανση, σημαντικές επενδύσεις και σύνθετη αδειοδοτική διαδικασία.

Ένα πλαίσιο που επιτρέπει κανονιστική πολυδιάσπαση και τοπικές αποκλίσεις δεν μειώνει τις συγκρούσεις αλλά τις πολλαπλασιάζει, δημιουργώντας σοβαρή αβεβαιότητα για την ανάπτυξη νέων έργων.

2. Αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων με μέσο αιολικό δυναμικό κάτω των 4 m/sec

Η πρόβλεψη αποκλεισμού ολόκληρων Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού είναι τεχνικά και επιστημονικά προβληματική. Η καταλληλότητα ενός αιολικού έργου δεν μπορεί να κρίνεται με βάση έναν γενικευμένο μέσο όρο διοικητικής ενότητας, αλλά πρέπει να αξιολογείται βάσει των πραγματικών δεδομένων της συγκεκριμένης θέσης εγκατάστασης.

Η διεθνής πρακτική ανάπτυξης αιολικών έργων βασίζεται σε εξειδικευμένες ανεμολογικές μετρήσεις, τεχνική αξιολόγηση, ανάλυση πρόσβασης, περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της ενεργειακής απόδοσης. Δεν βασίζεται σε γενικούς χάρτες μεγάλης χωρικής κλίμακας ως δεσμευτικό κριτήριο αποκλεισμού.

Παράλληλα, ο χάρτης αιολικού δυναμικού της ΡΑΑΕΥ, στον οποίο φαίνεται να βασίζεται η σχετική πρόβλεψη, στηρίζεται σε παλαιότερα δεδομένα και μετρήσεις χαμηλού ύψους, που δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά ύψη λειτουργίας των σύγχρονων ανεμογεννητριών.

Η χρήση του μέσου όρου μιας Δημοτικής Ενότητας ως κριτηρίου αποκλεισμού οδηγεί σε αυθαίρετα αποτελέσματα και μπορεί να αποκλείσει πραγματικά κατάλληλες θέσεις χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση των τεχνικών, ανεμολογικών, χωροταξικών και περιβαλλοντικών δεδομένων.

3. Υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων

Η εισαγωγή οριζόντιου αποκλεισμού για περιοχές άνω των 1.200 μ. δεν συνοδεύεται από επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση και δεν αιτιολογείται γιατί το συγκεκριμένο υψόμετρο αποτελεί κρίσιμο περιβαλλοντικό ή χωροταξικό όριο.

Η ελληνική επικράτεια χαρακτηρίζεται από έντονη γεωμορφολογική διαφοροποίηση και διαφορετικές βιοκλιματικές συνθήκες, γεγονός που καθιστά αδύνατη την εφαρμογή ενός ενιαίου υψομετρικού ορίου για όλη τη χώρα. Υπάρχουν περιοχές άνω των 1.200 μ. με υψηλό αιολικό δυναμικό, καλή προσβασιμότητα και περιορισμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ενώ αντίστοιχα υπάρχουν περιοχές χαμηλότερου υψομέτρου με σημαντικότερες συγκρούσεις χρήσεων γης.

Η επιλογή αυτή είναι δυσανάλογη και αυθαίρετη, καθώς αποκλείει εκ των προτέρων εκτεταμένες περιοχές με υψηλό ενεργειακό ενδιαφέρον χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

4. ΣΜΠΕ – Ελλείψεις και ανεπάρκειες

Η ΣΜΠΕ παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες ως προς την επιστημονική τεκμηρίωση, τη μεθοδολογική επάρκεια και τη συνολική αξιολόγηση των επιπτώσεων του νέου πλαισίου. Παρά τη μεγάλη έκτασή της, η μελέτη επικεντρώνεται κυρίως στην περιγραφή του φυσικού περιβάλλοντος, των προστατευόμενων περιοχών και των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων ΑΠΕ, χωρίς να τεκμηριώνει επαρκώς τη σύνδεση των στοιχείων αυτών με τους εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς που προτείνονται.

Επιπλέον, δεν φαίνεται να αξιοποιεί επαρκώς εμπειρικά δεδομένα από υφιστάμενα αιολικά έργα, αποτελέσματα περιβαλλοντικής παρακολούθησης, σύγχρονα ανεμολογικά στοιχεία, δεδομένα λειτουργίας σύγχρονων ανεμογεννητριών ή τεχνικοοικονομική αξιολόγηση των συνεπειών των προτεινόμενων περιορισμών.

Παράλληλα, η σύνθεση της ομάδας σύνταξης δεν φαίνεται να περιλαμβάνει κρίσιμες ειδικότητες για την πλήρη αξιολόγηση ενός χωροταξικού πλαισίου ΑΠΕ, όπως μηχανικούς ΑΠΕ, ανεμολόγους, ειδικούς ενεργειακής οικονομίας και ειδικούς λειτουργίας ηλεκτρικών συστημάτων. Η απουσία αυτών των ειδικοτήτων επηρεάζει τη συνολική προσέγγιση της μελέτης, η οποία δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά περιβαλλοντική, αλλά οφείλει να ενσωματώνει και την ενεργειακή, τεχνική και οικονομική διάσταση.

Η βιβλιογραφική τεκμηρίωση εμφανίζει επίσης ανισορροπία, καθώς δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων, χωρίς αντίστοιχη ανάλυση της ενεργειακής σημασίας της αιολικής ενέργειας, της συμβολής της στη μείωση του κόστους ηλεκτρισμού, της ανάγκης επίτευξης των στόχων του ΕΣΕΚ και της τεχνολογικής εξέλιξης των ανεμογεννητριών.

Κατά συνέπεια, η έμφαση της ΣΜΠΕ μετατοπίζεται δυσανάλογα προς τον αποκλεισμό μεγάλων περιοχών —άνω του 61% της ελληνικής επικράτειας— και όχι προς την τεκμηριωμένη, αναλογική και ορθολογική χωροθέτηση. Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς την επάρκεια της ΣΜΠΕ και την τεκμηρίωση της αναγκαιότητας και αναλογικότητας των προτεινόμενων περιορισμών.

5. Μη συμβατότητα με τη λογική της RED III και τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους

Η Οδηγία RED III προωθεί την επιτάχυνση της ανάπτυξης έργων ΑΠΕ μέσω μείωσης της αδειοδοτικής αβεβαιότητας, καθορισμού κατάλληλων περιοχών και απλοποίησης της αδειοδοτικής διαδικασίας.

Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται άμεσα με τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους της χώρας, ιδίως με την ανάγκη μεγάλης διείσδυσης των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή έως το 2035 και τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Η επίτευξη των στόχων αυτών προϋποθέτει σταθερό, σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο χωροθέτησης, το οποίο να επιτρέπει την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, εισάγοντας εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς, ασαφείς περιορισμούς και πρόσθετα επίπεδα αβεβαιότητας.

Με τον τρόπο αυτό, δεν υποστηρίζει επαρκώς την επιτάχυνση των ΑΠΕ, την επίτευξη των εθνικών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα, ούτε την ανάγκη αποτελεσματικής αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

Αντί να δημιουργεί ένα σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο ανάπτυξης, λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός περιορισμού παρά ως εργαλείο επιτάχυνσης της ανάπτυξης ΑΠΕ, σε αντίθεση τόσο με τη λογική της RED III όσο και με τη μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση.

6. Μεταβατικές διατάξεις

Οι μεταβατικές διατάξεις κρίνονται ανεπαρκείς για την προστασία έργων που έχουν ήδη κινηθεί νόμιμα βάσει του ισχύοντος πλαισίου και έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές τεχνικές και οικονομικές επενδύσεις.

Δεν προβλέπεται επαρκής προστασία για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού, έργα που έχουν λάβει παρατάσεις για ΕΟΑ, καθώς και έργα ριζικής ανανέωσης (repowering), παρότι τα έργα αυτά αποτελούν κρίσιμο εργαλείο αύξησης της παραγωγής πράσινης ενέργειας με αξιοποίηση ήδη επιλεγμένων θέσεων.

Η αιφνίδια μεταβολή των κανόνων χωρίς επαρκή μεταβατική μέριμνα πλήττει την ασφάλεια δικαίου και τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των επενδυτών.

7. Αποστάσεις από αρχαιολογικούς χώρους

Η πρόβλεψη της απόστασης 7d από αρχαιολογικά μνημεία παραμένει ασαφής ως προς το πεδίο εφαρμογής της, γεγονός που έχει οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες από τις αρμόδιες υπηρεσίες και σημαντικές καθυστερήσεις στην αδειοδοτική διαδικασία.

Απαιτείται ρητή αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία και όχι σε μη κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και αρχαιολογικές ενδείξεις ή ευρήματα.

Γ. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η αποδυνάμωση της χερσαίας αιολικής ενέργειας δεν αφορά μόνο τον κλάδο των ΑΠΕ, αλλά επηρεάζει άμεσα το δημόσιο συμφέρον, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, την ενεργειακή ανεξαρτησία και την ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Η χερσαία αιολική ενέργεια αποτελεί μία από τις οικονομικότερες μορφές ηλεκτροπαραγωγής διεθνώς, αξιοποιεί έναν εγχώριο ανανεώσιμο πόρο και παρουσιάζει ιδιαίτερα αποδοτική σχέση παραγόμενης ενέργειας προς πραγματική κατάληψη γης. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με σημαντικό αιολικό δυναμικό, η ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά και συγκριτικό πλεονέκτημα, το οποίο μπορεί να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους, στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και στην προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων.

Παράλληλα, η επιτάχυνση των ΑΠΕ αποτελεί βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και για την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για την αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα και τη μετάβαση σε κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Συνεπώς, κάθε νέο χωροταξικό πλαίσιο οφείλει να διευκολύνει, και όχι να περιορίζει δυσανάλογα, την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, ο περιορισμός της δυνατότητας ανάπτυξης νέων αιολικών έργων μειώνει τη δυνατότητα αξιοποίησης ενός φθηνού εγχώριου ενεργειακού πόρου και οδηγεί σε μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες μορφές παραγωγής ή εισαγόμενη ενέργεια. Παράλληλα, το νέο πλαίσιο αναμένεται να εντείνει την αδειοδοτική αβεβαιότητα και να δυσχεράνει ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη νέων έργων, σε μία ήδη ιδιαίτερα χρονοβόρα και διοικητικά επιβαρυμένη διαδικασία.

Η συστηματική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας μέσω υπέρμετρων περιορισμών οδηγεί σε λιγότερη φθηνή εγχώρια παραγωγή, μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες λύσεις και τελικά σε επιβάρυνση των πολιτών, των επιχειρήσεων και της οικονομίας. Επιπλέον, περιορίζει τη δυνατότητα της χώρας να αξιοποιήσει τις ΑΠΕ ως μοχλό ανταγωνιστικότητας, ενεργειακής αυτονομίας και πράσινης ανάπτυξης.

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, στην παρούσα μορφή του, δεν αποτελεί επαρκώς επιστημονικά τεκμηριωμένο και ισορροπημένο εργαλείο χωροταξικού σχεδιασμού. Εισάγει οριζόντιους αποκλεισμούς χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, βασίζεται σε παρωχημένα δεδομένα και δημιουργεί σοβαρή αβεβαιότητα ως προς τη μελλοντική ανάπτυξη των ΑΠΕ στη χώρα.

Η χώρα χρειάζεται ένα πλαίσιο που να κατευθύνει την αιολική ανάπτυξη στις πραγματικά κατάλληλες θέσεις, με βάση τεχνικά, ενεργειακά, περιβαλλοντικά και χωροταξικά δεδομένα, και όχι ένα πλαίσιο που να την αποκλείει εκ των προτέρων από μεγάλες περιοχές χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Δ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Προτείνεται:

• Το ΕΧΠ-ΑΠΕ να υπερισχύει όλων ως εξειδικευμένο, όπως γίνεται και σήμερα.
• να μην υφίσταται οριζόντιος αποκλεισμός βάσει υψομέτρου έως τα 2.000 μ.
• να καταργηθεί ο αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού. Αντί αυτού να προκριθεί η απόδειξη αιολικού δυναμικού με πιστοποιημένες μετρήσεις κατ’ ελάχιστο ενός έτους ύψους μέτρησης 50μ και μέση ταχύτητα άνω των 5m/s.
• η ουσιαστική εναρμόνιση του νέου πλαισίου με τη λογική της οδηγίας RED III για αξιολόγηση κάθε έργου ξεχωριστά.
• Σύνταξη ΣΜΠΕ από διεπιστημονική ομάδα με αξιοποίηση σύγχρονων δεδομένων, πραγματικών ανεμολογικών μετρήσεων και διεθνών πρακτικών .
• αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία.
• Eνίσχυση των ανταποδοτικών ωφελειών προς τις τοπικές κοινωνίες
• Δυνατότητα σύναψης PPAs από ΟΤΑ απευθείας με παραγωγούς ΑΠΕ, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενίσχυση της τοπικής ενεργειακής αυτονομίας.
• Επαρκής μεταβατική προστασία:
  • για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού σε περίπτωση εκπόνησης ΕΟΑ
  • έργα με ΑΕΠΟ
  • έργα repowering – Ριζικής ανανέωσης

[Κωνσταντίνος Τσαγκάνης]

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αντιμετωπίζει τη χερσαία αιολική ενέργεια όχι ως κρίσιμο εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας και αειφορίας , αλλά ως δραστηριότητα που πρέπει κατ’ αρχήν να περιοριστεί μέσω εκτεταμένων οριζόντιων αποκλεισμών.

Η προσέγγιση αυτή είναι προβληματική, καθώς βασίζεται σε γενικευμένα και ανεπαρκώς τεκμηριωμένα κριτήρια, αντί το νέο πλαίσιο να κατευθύνει τα έργα στις καταλληλότερες περιοχές, με στόχο τη μεγιστοποίηση της παραγωγής καθαρής εγχώριας ενέργειας και την ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, κινδυνεύει να οδηγήσει σε πρακτική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα.

Το αποτέλεσμα είναι ένα πλαίσιο με σοβαρές επιπτώσεις στο δημόσιο συμφέρον, στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, στην ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας και στη συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την επιτάχυνση των ΑΠΕ.

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΧΠ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΜΠΕ

1. Γενική ασάφεια του πλαισίου και σύγχυση με υποκείμενα σχέδια

Το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ παρουσιάζει σημαντική ασάφεια ως προς τη σχέση του με τα υποκείμενα χωροταξικά και πολεοδομικά σχέδια. Δεν αποσαφηνίζεται επαρκώς η ιεράρχηση μεταξύ των επιμέρους πλαισίων, ενώ αφήνεται η δυνατότητα εισαγωγής πρόσθετων περιορισμών από κατώτερα επίπεδα σχεδιασμού, γεγονός που δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου και κίνδυνο αποκλινουσών διοικητικών ερμηνειών.

Η ασάφεια αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην αιολική ενέργεια, όπου η ανάπτυξη έργων απαιτεί πολυετή τεχνική ωρίμανση, σημαντικές επενδύσεις και σύνθετη αδειοδοτική διαδικασία.

Ένα πλαίσιο που επιτρέπει κανονιστική πολυδιάσπαση και τοπικές αποκλίσεις δεν μειώνει τις συγκρούσεις αλλά τις πολλαπλασιάζει, δημιουργώντας σοβαρή αβεβαιότητα για την ανάπτυξη νέων έργων.

2. Αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων με μέσο αιολικό δυναμικό κάτω των 4 m/sec

Η πρόβλεψη αποκλεισμού ολόκληρων Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού είναι τεχνικά και επιστημονικά προβληματική. Η καταλληλότητα ενός αιολικού έργου δεν μπορεί να κρίνεται με βάση έναν γενικευμένο μέσο όρο διοικητικής ενότητας, αλλά πρέπει να αξιολογείται βάσει των πραγματικών δεδομένων της συγκεκριμένης θέσης εγκατάστασης.

Η διεθνής πρακτική ανάπτυξης αιολικών έργων βασίζεται σε εξειδικευμένες ανεμολογικές μετρήσεις, τεχνική αξιολόγηση, ανάλυση πρόσβασης, περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της ενεργειακής απόδοσης. Δεν βασίζεται σε γενικούς χάρτες μεγάλης χωρικής κλίμακας ως δεσμευτικό κριτήριο αποκλεισμού.

Παράλληλα, ο χάρτης αιολικού δυναμικού της ΡΑΑΕΥ, στον οποίο φαίνεται να βασίζεται η σχετική πρόβλεψη, στηρίζεται σε παλαιότερα δεδομένα και μετρήσεις χαμηλού ύψους, που δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά ύψη λειτουργίας των σύγχρονων ανεμογεννητριών.

Η χρήση του μέσου όρου μιας Δημοτικής Ενότητας ως κριτηρίου αποκλεισμού οδηγεί σε αυθαίρετα αποτελέσματα και μπορεί να αποκλείσει πραγματικά κατάλληλες θέσεις χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση των τεχνικών, ανεμολογικών, χωροταξικών και περιβαλλοντικών δεδομένων.

3. Υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων

Η εισαγωγή οριζόντιου αποκλεισμού για περιοχές άνω των 1.200 μ. δεν συνοδεύεται από επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση και δεν αιτιολογείται γιατί το συγκεκριμένο υψόμετρο αποτελεί κρίσιμο περιβαλλοντικό ή χωροταξικό όριο.

Η ελληνική επικράτεια χαρακτηρίζεται από έντονη γεωμορφολογική διαφοροποίηση και διαφορετικές βιοκλιματικές συνθήκες, γεγονός που καθιστά αδύνατη την εφαρμογή ενός ενιαίου υψομετρικού ορίου για όλη τη χώρα. Υπάρχουν περιοχές άνω των 1.200 μ. με υψηλό αιολικό δυναμικό, καλή προσβασιμότητα και περιορισμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ενώ αντίστοιχα υπάρχουν περιοχές χαμηλότερου υψομέτρου με σημαντικότερες συγκρούσεις χρήσεων γης.

Η επιλογή αυτή είναι δυσανάλογη και αυθαίρετη, καθώς αποκλείει εκ των προτέρων εκτεταμένες περιοχές με υψηλό ενεργειακό ενδιαφέρον χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

4. ΣΜΠΕ – Ελλείψεις και ανεπάρκειες

Η ΣΜΠΕ παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες ως προς την επιστημονική τεκμηρίωση, τη μεθοδολογική επάρκεια και τη συνολική αξιολόγηση των επιπτώσεων του νέου πλαισίου. Παρά τη μεγάλη έκτασή της, η μελέτη επικεντρώνεται κυρίως στην περιγραφή του φυσικού περιβάλλοντος, των προστατευόμενων περιοχών και των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων ΑΠΕ, χωρίς να τεκμηριώνει επαρκώς τη σύνδεση των στοιχείων αυτών με τους εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς που προτείνονται.

Επιπλέον, δεν φαίνεται να αξιοποιεί επαρκώς εμπειρικά δεδομένα από υφιστάμενα αιολικά έργα, αποτελέσματα περιβαλλοντικής παρακολούθησης, σύγχρονα ανεμολογικά στοιχεία, δεδομένα λειτουργίας σύγχρονων ανεμογεννητριών ή τεχνικοοικονομική αξιολόγηση των συνεπειών των προτεινόμενων περιορισμών.

Παράλληλα, η σύνθεση της ομάδας σύνταξης δεν φαίνεται να περιλαμβάνει κρίσιμες ειδικότητες για την πλήρη αξιολόγηση ενός χωροταξικού πλαισίου ΑΠΕ, όπως μηχανικούς ΑΠΕ, ανεμολόγους, ειδικούς ενεργειακής οικονομίας και ειδικούς λειτουργίας ηλεκτρικών συστημάτων. Η απουσία αυτών των ειδικοτήτων επηρεάζει τη συνολική προσέγγιση της μελέτης, η οποία δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά περιβαλλοντική, αλλά οφείλει να ενσωματώνει και την ενεργειακή, τεχνική και οικονομική διάσταση.

Η βιβλιογραφική τεκμηρίωση εμφανίζει επίσης ανισορροπία, καθώς δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων, χωρίς αντίστοιχη ανάλυση της ενεργειακής σημασίας της αιολικής ενέργειας, της συμβολής της στη μείωση του κόστους ηλεκτρισμού, της ανάγκης επίτευξης των στόχων του ΕΣΕΚ και της τεχνολογικής εξέλιξης των ανεμογεννητριών.

Κατά συνέπεια, η έμφαση της ΣΜΠΕ μετατοπίζεται δυσανάλογα προς τον αποκλεισμό μεγάλων περιοχών —άνω του 61% της ελληνικής επικράτειας— και όχι προς την τεκμηριωμένη, αναλογική και ορθολογική χωροθέτηση. Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς την επάρκεια της ΣΜΠΕ και την τεκμηρίωση της αναγκαιότητας και αναλογικότητας των προτεινόμενων περιορισμών.

5. Μη συμβατότητα με τη λογική της RED III και τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους

Η Οδηγία RED III προωθεί την επιτάχυνση της ανάπτυξης έργων ΑΠΕ μέσω μείωσης της αδειοδοτικής αβεβαιότητας, καθορισμού κατάλληλων περιοχών και απλοποίησης της αδειοδοτικής διαδικασίας.

Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται άμεσα με τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους της χώρας, ιδίως με την ανάγκη μεγάλης διείσδυσης των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή έως το 2035 και τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Η επίτευξη των στόχων αυτών προϋποθέτει σταθερό, σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο χωροθέτησης, το οποίο να επιτρέπει την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, εισάγοντας εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς, ασαφείς περιορισμούς και πρόσθετα επίπεδα αβεβαιότητας.

Με τον τρόπο αυτό, δεν υποστηρίζει επαρκώς την επιτάχυνση των ΑΠΕ, την επίτευξη των εθνικών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα, ούτε την ανάγκη αποτελεσματικής αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

Αντί να δημιουργεί ένα σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο ανάπτυξης, λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός περιορισμού παρά ως εργαλείο επιτάχυνσης της ανάπτυξης ΑΠΕ, σε αντίθεση τόσο με τη λογική της RED III όσο και με τη μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση.

6. Μεταβατικές διατάξεις

Οι μεταβατικές διατάξεις κρίνονται ανεπαρκείς για την προστασία έργων που έχουν ήδη κινηθεί νόμιμα βάσει του ισχύοντος πλαισίου και έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές τεχνικές και οικονομικές επενδύσεις.

Δεν προβλέπεται επαρκής προστασία για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού, έργα που έχουν λάβει παρατάσεις για ΕΟΑ, καθώς και έργα ριζικής ανανέωσης (repowering), παρότι τα έργα αυτά αποτελούν κρίσιμο εργαλείο αύξησης της παραγωγής πράσινης ενέργειας με αξιοποίηση ήδη επιλεγμένων θέσεων.

Η αιφνίδια μεταβολή των κανόνων χωρίς επαρκή μεταβατική μέριμνα πλήττει την ασφάλεια δικαίου και τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των επενδυτών.

7. Αποστάσεις από αρχαιολογικούς χώρους

Η πρόβλεψη της απόστασης 7d από αρχαιολογικά μνημεία παραμένει ασαφής ως προς το πεδίο εφαρμογής της, γεγονός που έχει οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες από τις αρμόδιες υπηρεσίες και σημαντικές καθυστερήσεις στην αδειοδοτική διαδικασία.

Απαιτείται ρητή αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία και όχι σε μη κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και αρχαιολογικές ενδείξεις ή ευρήματα.

Γ. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η αποδυνάμωση της χερσαίας αιολικής ενέργειας δεν αφορά μόνο τον κλάδο των ΑΠΕ, αλλά επηρεάζει άμεσα το δημόσιο συμφέρον, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, την ενεργειακή ανεξαρτησία και την ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Η χερσαία αιολική ενέργεια αποτελεί μία από τις οικονομικότερες μορφές ηλεκτροπαραγωγής διεθνώς, αξιοποιεί έναν εγχώριο ανανεώσιμο πόρο και παρουσιάζει ιδιαίτερα αποδοτική σχέση παραγόμενης ενέργειας προς πραγματική κατάληψη γης. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με σημαντικό αιολικό δυναμικό, η ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά και συγκριτικό πλεονέκτημα, το οποίο μπορεί να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους, στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και στην προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων.

Παράλληλα, η επιτάχυνση των ΑΠΕ αποτελεί βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και για την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για την αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα και τη μετάβαση σε κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Συνεπώς, κάθε νέο χωροταξικό πλαίσιο οφείλει να διευκολύνει, και όχι να περιορίζει δυσανάλογα, την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, ο περιορισμός της δυνατότητας ανάπτυξης νέων αιολικών έργων μειώνει τη δυνατότητα αξιοποίησης ενός φθηνού εγχώριου ενεργειακού πόρου και οδηγεί σε μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες μορφές παραγωγής ή εισαγόμενη ενέργεια. Παράλληλα, το νέο πλαίσιο αναμένεται να εντείνει την αδειοδοτική αβεβαιότητα και να δυσχεράνει ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη νέων έργων, σε μία ήδη ιδιαίτερα χρονοβόρα και διοικητικά επιβαρυμένη διαδικασία.

Η συστηματική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας μέσω υπέρμετρων περιορισμών οδηγεί σε λιγότερη φθηνή εγχώρια παραγωγή, μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες λύσεις και τελικά σε επιβάρυνση των πολιτών, των επιχειρήσεων και της οικονομίας. Επιπλέον, περιορίζει τη δυνατότητα της χώρας να αξιοποιήσει τις ΑΠΕ ως μοχλό ανταγωνιστικότητας, ενεργειακής αυτονομίας και πράσινης ανάπτυξης.

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, στην παρούσα μορφή του, δεν αποτελεί επαρκώς επιστημονικά τεκμηριωμένο και ισορροπημένο εργαλείο χωροταξικού σχεδιασμού. Εισάγει οριζόντιους αποκλεισμούς χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, βασίζεται σε παρωχημένα δεδομένα και δημιουργεί σοβαρή αβεβαιότητα ως προς τη μελλοντική ανάπτυξη των ΑΠΕ στη χώρα.

Η χώρα χρειάζεται ένα πλαίσιο που να κατευθύνει την αιολική ανάπτυξη στις πραγματικά κατάλληλες θέσεις, με βάση τεχνικά, ενεργειακά, περιβαλλοντικά και χωροταξικά δεδομένα, και όχι ένα πλαίσιο που να την αποκλείει εκ των προτέρων από μεγάλες περιοχές χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Δ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Προτείνεται:

• Το ΕΧΠ-ΑΠΕ να υπερισχύει όλων ως εξειδικευμένο, όπως γίνεται και σήμερα.
• να μην υφίσταται οριζόντιος αποκλεισμός βάσει υψομέτρου έως τα 1.800 μ.
• να καταργηθεί ο αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού. Αντί αυτού να προκριθεί η απόδειξη αιολικού δυναμικού με πιστοποιημένες μετρήσεις κατ’ ελάχιστο ενός έτους ύψους μέτρησης 50μ και μέση ταχύτητα άνω των 5m/s.
• η ουσιαστική εναρμόνιση του νέου πλαισίου με τη λογική της οδηγίας RED III για αξιολόγηση κάθε έργου ξεχωριστά.
• Σύνταξη ΣΜΠΕ από διεπιστημονική ομάδα με αξιοποίηση σύγχρονων δεδομένων, πραγματικών ανεμολογικών μετρήσεων και διεθνών πρακτικών .
• αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία.
• Eνίσχυση των ανταποδοτικών ωφελειών προς τις τοπικές κοινωνίες
• Δυνατότητα σύναψης PPAs από ΟΤΑ απευθείας με παραγωγούς ΑΠΕ, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενίσχυση της τοπικής ενεργειακής αυτονομίας.
• Επαρκής μεταβατική προστασία:
  • για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού σε περίπτωση εκπόνησης ΕΟΑ
  • έργα με ΑΕΠΟ
  • έργα repowering – Ριζικής ανανέωσης

 

[Τάσος Κλάδης]

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αντιμετωπίζει τη χερσαία αιολική ενέργεια όχι ως κρίσιμο εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας και αειφορίας , αλλά ως δραστηριότητα που πρέπει κατ’ αρχήν να περιοριστεί μέσω εκτεταμένων οριζόντιων αποκλεισμών.

Η προσέγγιση αυτή είναι προβληματική, καθώς βασίζεται σε γενικευμένα και ανεπαρκώς τεκμηριωμένα κριτήρια, αντί το νέο πλαίσιο να κατευθύνει τα έργα στις καταλληλότερες περιοχές, με στόχο τη μεγιστοποίηση της παραγωγής καθαρής εγχώριας ενέργειας και την ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, κινδυνεύει να οδηγήσει σε πρακτική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα.

Το αποτέλεσμα είναι ένα πλαίσιο με σοβαρές επιπτώσεις στο δημόσιο συμφέρον, στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, στην ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας και στη συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή στρατηγική για την επιτάχυνση των ΑΠΕ.

Β. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΧΠ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΜΠΕ

1. Γενική ασάφεια του πλαισίου και σύγχυση με υποκείμενα σχέδια

Το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ παρουσιάζει σημαντική ασάφεια ως προς τη σχέση του με τα υποκείμενα χωροταξικά και πολεοδομικά σχέδια. Δεν αποσαφηνίζεται επαρκώς η ιεράρχηση μεταξύ των επιμέρους πλαισίων, ενώ αφήνεται η δυνατότητα εισαγωγής πρόσθετων περιορισμών από κατώτερα επίπεδα σχεδιασμού, γεγονός που δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου και κίνδυνο αποκλινουσών διοικητικών ερμηνειών.

Η ασάφεια αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην αιολική ενέργεια, όπου η ανάπτυξη έργων απαιτεί πολυετή τεχνική ωρίμανση, σημαντικές επενδύσεις και σύνθετη αδειοδοτική διαδικασία.

Ένα πλαίσιο που επιτρέπει κανονιστική πολυδιάσπαση και τοπικές αποκλίσεις δεν μειώνει τις συγκρούσεις αλλά τις πολλαπλασιάζει, δημιουργώντας σοβαρή αβεβαιότητα για την ανάπτυξη νέων έργων.

2. Αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων με μέσο αιολικό δυναμικό κάτω των 4 m/sec

Η πρόβλεψη αποκλεισμού ολόκληρων Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού είναι τεχνικά και επιστημονικά προβληματική. Η καταλληλότητα ενός αιολικού έργου δεν μπορεί να κρίνεται με βάση έναν γενικευμένο μέσο όρο διοικητικής ενότητας, αλλά πρέπει να αξιολογείται βάσει των πραγματικών δεδομένων της συγκεκριμένης θέσης εγκατάστασης.

Η διεθνής πρακτική ανάπτυξης αιολικών έργων βασίζεται σε εξειδικευμένες ανεμολογικές μετρήσεις, τεχνική αξιολόγηση, ανάλυση πρόσβασης, περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της ενεργειακής απόδοσης. Δεν βασίζεται σε γενικούς χάρτες μεγάλης χωρικής κλίμακας ως δεσμευτικό κριτήριο αποκλεισμού.

Παράλληλα, ο χάρτης αιολικού δυναμικού της ΡΑΑΕΥ, στον οποίο φαίνεται να βασίζεται η σχετική πρόβλεψη, στηρίζεται σε παλαιότερα δεδομένα και μετρήσεις χαμηλού ύψους, που δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά ύψη λειτουργίας των σύγχρονων ανεμογεννητριών.

Η χρήση του μέσου όρου μιας Δημοτικής Ενότητας ως κριτηρίου αποκλεισμού οδηγεί σε αυθαίρετα αποτελέσματα και μπορεί να αποκλείσει πραγματικά κατάλληλες θέσεις χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση των τεχνικών, ανεμολογικών, χωροταξικών και περιβαλλοντικών δεδομένων.

3. Υψομετρικό όριο των 1.200 μέτρων

Η εισαγωγή οριζόντιου αποκλεισμού για περιοχές άνω των 1.200 μ. δεν συνοδεύεται από επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση και δεν αιτιολογείται γιατί το συγκεκριμένο υψόμετρο αποτελεί κρίσιμο περιβαλλοντικό ή χωροταξικό όριο.

Η ελληνική επικράτεια χαρακτηρίζεται από έντονη γεωμορφολογική διαφοροποίηση και διαφορετικές βιοκλιματικές συνθήκες, γεγονός που καθιστά αδύνατη την εφαρμογή ενός ενιαίου υψομετρικού ορίου για όλη τη χώρα. Υπάρχουν περιοχές άνω των 1.200 μ. με υψηλό αιολικό δυναμικό, καλή προσβασιμότητα και περιορισμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις, ενώ αντίστοιχα υπάρχουν περιοχές χαμηλότερου υψομέτρου με σημαντικότερες συγκρούσεις χρήσεων γης.

Η επιλογή αυτή είναι δυσανάλογη και αυθαίρετη, καθώς αποκλείει εκ των προτέρων εκτεταμένες περιοχές με υψηλό ενεργειακό ενδιαφέρον χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

4. ΣΜΠΕ – Ελλείψεις και ανεπάρκειες

Η ΣΜΠΕ παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες ως προς την επιστημονική τεκμηρίωση, τη μεθοδολογική επάρκεια και τη συνολική αξιολόγηση των επιπτώσεων του νέου πλαισίου. Παρά τη μεγάλη έκτασή της, η μελέτη επικεντρώνεται κυρίως στην περιγραφή του φυσικού περιβάλλοντος, των προστατευόμενων περιοχών και των δυνητικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων ΑΠΕ, χωρίς να τεκμηριώνει επαρκώς τη σύνδεση των στοιχείων αυτών με τους εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς που προτείνονται.

Επιπλέον, δεν φαίνεται να αξιοποιεί επαρκώς εμπειρικά δεδομένα από υφιστάμενα αιολικά έργα, αποτελέσματα περιβαλλοντικής παρακολούθησης, σύγχρονα ανεμολογικά στοιχεία, δεδομένα λειτουργίας σύγχρονων ανεμογεννητριών ή τεχνικοοικονομική αξιολόγηση των συνεπειών των προτεινόμενων περιορισμών.

Παράλληλα, η σύνθεση της ομάδας σύνταξης δεν φαίνεται να περιλαμβάνει κρίσιμες ειδικότητες για την πλήρη αξιολόγηση ενός χωροταξικού πλαισίου ΑΠΕ, όπως μηχανικούς ΑΠΕ, ανεμολόγους, ειδικούς ενεργειακής οικονομίας και ειδικούς λειτουργίας ηλεκτρικών συστημάτων. Η απουσία αυτών των ειδικοτήτων επηρεάζει τη συνολική προσέγγιση της μελέτης, η οποία δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά περιβαλλοντική, αλλά οφείλει να ενσωματώνει και την ενεργειακή, τεχνική και οικονομική διάσταση.

Η βιβλιογραφική τεκμηρίωση εμφανίζει επίσης ανισορροπία, καθώς δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων, χωρίς αντίστοιχη ανάλυση της ενεργειακής σημασίας της αιολικής ενέργειας, της συμβολής της στη μείωση του κόστους ηλεκτρισμού, της ανάγκης επίτευξης των στόχων του ΕΣΕΚ και της τεχνολογικής εξέλιξης των ανεμογεννητριών.

Κατά συνέπεια, η έμφαση της ΣΜΠΕ μετατοπίζεται δυσανάλογα προς τον αποκλεισμό μεγάλων περιοχών —άνω του 61% της ελληνικής επικράτειας— και όχι προς την τεκμηριωμένη, αναλογική και ορθολογική χωροθέτηση. Η προσέγγιση αυτή δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες ως προς την επάρκεια της ΣΜΠΕ και την τεκμηρίωση της αναγκαιότητας και αναλογικότητας των προτεινόμενων περιορισμών.

5. Μη συμβατότητα με τη λογική της RED III και τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους

Η Οδηγία RED III προωθεί την επιτάχυνση της ανάπτυξης έργων ΑΠΕ μέσω μείωσης της αδειοδοτικής αβεβαιότητας, καθορισμού κατάλληλων περιοχών και απλοποίησης της αδειοδοτικής διαδικασίας.

Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται άμεσα με τους εθνικούς ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους της χώρας, ιδίως με την ανάγκη μεγάλης διείσδυσης των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή έως το 2035 και τη μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Η επίτευξη των στόχων αυτών προϋποθέτει σταθερό, σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο χωροθέτησης, το οποίο να επιτρέπει την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, εισάγοντας εκτεταμένους οριζόντιους αποκλεισμούς, ασαφείς περιορισμούς και πρόσθετα επίπεδα αβεβαιότητας.

Με τον τρόπο αυτό, δεν υποστηρίζει επαρκώς την επιτάχυνση των ΑΠΕ, την επίτευξη των εθνικών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα, ούτε την ανάγκη αποτελεσματικής αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής.

Αντί να δημιουργεί ένα σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο ανάπτυξης, λειτουργεί περισσότερο ως μηχανισμός περιορισμού παρά ως εργαλείο επιτάχυνσης της ανάπτυξης ΑΠΕ, σε αντίθεση τόσο με τη λογική της RED III όσο και με τη μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική για την ενεργειακή μετάβαση.

6. Μεταβατικές διατάξεις

Οι μεταβατικές διατάξεις κρίνονται ανεπαρκείς για την προστασία έργων που έχουν ήδη κινηθεί νόμιμα βάσει του ισχύοντος πλαισίου και έχουν πραγματοποιήσει σημαντικές τεχνικές και οικονομικές επενδύσεις.

Δεν προβλέπεται επαρκής προστασία για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού, έργα που έχουν λάβει παρατάσεις για ΕΟΑ, καθώς και έργα ριζικής ανανέωσης (repowering), παρότι τα έργα αυτά αποτελούν κρίσιμο εργαλείο αύξησης της παραγωγής πράσινης ενέργειας με αξιοποίηση ήδη επιλεγμένων θέσεων.

Η αιφνίδια μεταβολή των κανόνων χωρίς επαρκή μεταβατική μέριμνα πλήττει την ασφάλεια δικαίου και τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των επενδυτών.

7. Αποστάσεις από αρχαιολογικούς χώρους

Η πρόβλεψη της απόστασης 7d από αρχαιολογικά μνημεία παραμένει ασαφής ως προς το πεδίο εφαρμογής της, γεγονός που έχει οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες από τις αρμόδιες υπηρεσίες και σημαντικές καθυστερήσεις στην αδειοδοτική διαδικασία.

Απαιτείται ρητή αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία και όχι σε μη κηρυγμένους αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία και αρχαιολογικές ενδείξεις ή ευρήματα.

Γ. ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΣΥΜΦΕΡΟΝ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η αποδυνάμωση της χερσαίας αιολικής ενέργειας δεν αφορά μόνο τον κλάδο των ΑΠΕ, αλλά επηρεάζει άμεσα το δημόσιο συμφέρον, το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, την ενεργειακή ανεξαρτησία και την ανταγωνιστικότητα της χώρας.

Η χερσαία αιολική ενέργεια αποτελεί μία από τις οικονομικότερες μορφές ηλεκτροπαραγωγής διεθνώς, αξιοποιεί έναν εγχώριο ανανεώσιμο πόρο και παρουσιάζει ιδιαίτερα αποδοτική σχέση παραγόμενης ενέργειας προς πραγματική κατάληψη γης. Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με σημαντικό αιολικό δυναμικό, η ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά και συγκριτικό πλεονέκτημα, το οποίο μπορεί να συμβάλει στη μείωση του ενεργειακού κόστους, στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και στην προσέλκυση παραγωγικών επενδύσεων.

Παράλληλα, η επιτάχυνση των ΑΠΕ αποτελεί βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και για την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την ενέργεια και το κλίμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει φιλόδοξους στόχους για την αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα και τη μετάβαση σε κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Συνεπώς, κάθε νέο χωροταξικό πλαίσιο οφείλει να διευκολύνει, και όχι να περιορίζει δυσανάλογα, την ανάπτυξη ώριμων και τεχνικά κατάλληλων έργων ΑΠΕ.

Αντίθετα, ο περιορισμός της δυνατότητας ανάπτυξης νέων αιολικών έργων μειώνει τη δυνατότητα αξιοποίησης ενός φθηνού εγχώριου ενεργειακού πόρου και οδηγεί σε μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες μορφές παραγωγής ή εισαγόμενη ενέργεια. Παράλληλα, το νέο πλαίσιο αναμένεται να εντείνει την αδειοδοτική αβεβαιότητα και να δυσχεράνει ακόμη περισσότερο την ανάπτυξη νέων έργων, σε μία ήδη ιδιαίτερα χρονοβόρα και διοικητικά επιβαρυμένη διαδικασία.

Η συστηματική αποδυνάμωση της αιολικής ενέργειας μέσω υπέρμετρων περιορισμών οδηγεί σε λιγότερη φθηνή εγχώρια παραγωγή, μεγαλύτερη εξάρτηση από ακριβότερες λύσεις και τελικά σε επιβάρυνση των πολιτών, των επιχειρήσεων και της οικονομίας. Επιπλέον, περιορίζει τη δυνατότητα της χώρας να αξιοποιήσει τις ΑΠΕ ως μοχλό ανταγωνιστικότητας, ενεργειακής αυτονομίας και πράσινης ανάπτυξης.

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ, στην παρούσα μορφή του, δεν αποτελεί επαρκώς επιστημονικά τεκμηριωμένο και ισορροπημένο εργαλείο χωροταξικού σχεδιασμού. Εισάγει οριζόντιους αποκλεισμούς χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, βασίζεται σε παρωχημένα δεδομένα και δημιουργεί σοβαρή αβεβαιότητα ως προς τη μελλοντική ανάπτυξη των ΑΠΕ στη χώρα.

Η χώρα χρειάζεται ένα πλαίσιο που να κατευθύνει την αιολική ανάπτυξη στις πραγματικά κατάλληλες θέσεις, με βάση τεχνικά, ενεργειακά, περιβαλλοντικά και χωροταξικά δεδομένα, και όχι ένα πλαίσιο που να την αποκλείει εκ των προτέρων από μεγάλες περιοχές χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Δ. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Προτείνεται:

• Το ΕΧΠ-ΑΠΕ να υπερισχύει όλων ως εξειδικευμένο, όπως γίνεται και σήμερα.
• να μην υφίσταται οριζόντιος αποκλεισμός βάσει υψομέτρου έως τα 2.000 μ.
• να καταργηθεί ο αποκλεισμός Δημοτικών Ενοτήτων βάσει μέσου αιολικού δυναμικού. Αντί αυτού να προκριθεί η απόδειξη αιολικού δυναμικού με πιστοποιημένες μετρήσεις κατ’ ελάχιστο ενός έτους ύψους μέτρησης 50μ και μέση ταχύτητα άνω των 5m/s.
• η ουσιαστική εναρμόνιση του νέου πλαισίου με τη λογική της οδηγίας RED III για αξιολόγηση κάθε έργου ξεχωριστά.
• Σύνταξη ΣΜΠΕ από διεπιστημονική ομάδα με αξιοποίηση σύγχρονων δεδομένων, πραγματικών ανεμολογικών μετρήσεων και διεθνών πρακτικών .
• αποσαφήνιση ότι η απόσταση των 7d εφαρμόζεται αποκλειστικά σε κηρυγμένα αρχαιολογικά μνημεία.
• Eνίσχυση των ανταποδοτικών ωφελειών προς τις τοπικές κοινωνίες
• Δυνατότητα σύναψης PPAs από ΟΤΑ απευθείας με παραγωγούς ΑΠΕ, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενίσχυση της τοπικής ενεργειακής αυτονομίας.
• Επαρκής μεταβατική προστασία:
  • για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού σε περίπτωση εκπόνησης ΕΟΑ
  • έργα με ΑΕΠΟ
  • έργα repowering – Ριζικής ανανέωσης

 

[ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΙΤΥΟΥΣΑ ΝΕΑΣ ΛΑΜΨΑΚΟΥ]

Παρατηρήσεις και προτάσεις του Περιβαλλοντικού Συλλόγου Πιτυούσα
Νέας Λαμψάκου επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Ο Περιβαλλοντικός Σύλλογος Πιτυούσα Νέας Λαμψάκου συμμετέχει στη
δημόσια διαβούλευση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των ΑΠΕ,
υποστηρίζοντας την ανάγκη μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας, υπό
την απαραίτητη προϋπόθεση της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος,
της βιοποικιλότητας και της φυσιογνωμίας κάθε περιοχής.
Θεωρούμε ότι ο σχεδιασμός για την ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν μπορεί να γίνεται
ερήμην των τοπικών κοινωνιών. Οι κάτοικοι κάθε περιοχής πρέπει να έχουν
πρωτεύοντα και ουσιαστικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν το
περιβάλλον, το τοπίο, την οικονομία και την ποιότητα ζωής τους. Η κοινωνική
συναίνεση δεν πρέπει να αποτελεί τυπική διαδικασία διαβούλευσης, αλλά
βασική προϋπόθεση κάθε χωροθέτησης έργου.
Παράλληλα, ζητούμε την αυστηρή προστασία όλων των μικρών νησιωτικών
υγροτόπων της χώρας, ανεξάρτητα από το αν έχουν ήδη καταγραφεί ή
οριοθετηθεί με ΦΕΚ. Η οικολογική αξία ενός υγροτόπου δεν εξαρτάται από τη
διοικητική του αναγνώριση αλλά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και τον
ρόλο του στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, της ορνιθοπανίδας, των
υδάτινων πόρων και της ανθεκτικότητας των νησιωτικών οικοσυστημάτων. Η
έλλειψη θεσμικής καταγραφής δεν μπορεί να αποτελεί λόγο υποβάθμισης ή
καταστροφής τους.
Ζητούμε επίσης την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, την εκτίμηση των
σωρευτικών επιπτώσεων των έργων ΑΠΕ, την προστασία των περιοχών
Natura 2000, των τοπίων ιδιαίτερης φυσικής αξίας φυσικου καλους και των
ευαίσθητων οικοσυστημάτων, καθώς και την υποχρεωτική αποκατάσταση των
χώρων μετά το τέλος λειτουργίας των εγκαταστάσεων.
Η ενεργειακή μετάβαση οφείλει να συμβαδίζει με τη διατήρηση του φυσικού
κεφαλαίου της χώρας και με τον σεβασμό των τοπικών κοινωνιών, ώστε η
ανάπτυξη να είναι πραγματικά βιώσιμη και κοινωνικά δίκαιη.
Περιβαλλοντικός Σύλλογος « Πιτυούσα» Νέας Λαμψάκου.

[ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΛΑΜΑΝΗΣ – ΑΝΔΡΟΣ]

Την Ομόφωνη Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Άνδρου της 14 Ιουνίου 2026 εγκρίνω και συνυπογράφω.  Ακολουθεί η Ομόφωνη Απόφαση

https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

[Συντάκτης]

Απαντήσεις