- Αυτό το θέμα έχει 91 απαντήσεις, 1 φωνή και ενημερώθηκε τελευταία φορά 1 έτος από τον χρήστη Ρουμπίνα Ιωαννίδου.
-
Θέμα
-
-
Απαντήσεις
-
Η περίπτωση της Γυάρου είναι ξεχωριστή και μοναδική στην Ελλάδα. Αποτελεί τεκμηριωμένα και νομοθετημένα αφενός ιστορικό τόπο μαρτυρίου ( βλ. «ζωντανή μαρτυρία των αγώνων του ελληνικού λαού για ελευθερία και δημοκρατία» στο ΦΕΚ 1680/Β/2001), αφ’ ετέρου οικολογικό παράδεισο (ανήκει στο Δίκτυο Natura 2000, αποτελεί Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή ΘΠΠ, βλ. σχετικά δημοσιεύσεις και άρθρα της WWF, π.χ. https://www.wwf.gr/?16560391/- και του ΕΛΚΕΘΕ).
Η διττή της υπόσταση ως χαρακτηρισμένου με ΦΕΚ ιστορικού τόπου και ως μοναδικού οικολογικού βιοτόπου θα έπρεπε να την προστατεύει από κάθε είδους επιβουλεύσεις. Δυστυχώς όμως οι ίδιοι οι νόμοι διακυβεύονται από μία απλή Υπουργική Απόφαση που έχει τη δυνατότητα να άρει κάθε καθεστώς προστασίας χαρακτηρίζοντας ένα ιδιωτικό κερδοφόρο έργο -π.χ. τοποθέτηση ανεμογεννητριών- ως «εθνικής σημασίας» (βλ. στο υπό διαβούλευση Προεδρικό Διάταγμα για την προστασία της νήσου Γυάρου, άρθρο 4 με τίτλο «Γενικές ρυθμίσεις προστασίας», όπου αναφέρεται ότι σε όλες τις ζώνες προστασίας επιτρέπονται «έργα εθνικής σημασίας, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ή την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245)» [παρ. 1α του αρ. 4].)
Όταν οι νόμοι (και οι αγώνες χρόνων) κινδυνεύουν από μία απλή Υπουργική Απόφαση, τότε η δημοκρατία εκπίπτει ….
Ρουμπίνα Ιωαννίδου, εκπαιδευτικός στο ΚΕΠΕΑ (Κέντρο Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία) Σύρου
Η Γυάρος αποτελεί επί τις ελάχιστες προστατευμένες περιοχές της Ελλάδας, και είναι πολύ σημαντικό να παραμείνει έτσι. Δεν πρέπει να υπάρξει κανένας απολύτως τρόπος να παραβιαστεί αυτή η συνθήκη, αντιθέτως θα έπρεπε να αυξηθούν οι προστατευμένες θαλάσσιες περιοχές από οποιαδήποτε ανθρώπινη δραστηριότητα. Τα οικοσυστήματα των ελληνικών θαλασσών βρίσκονται σε πολύ κρίσιμη στιγμή και θα πρέπει να τα προστατέψουμε έστω και καθυστερημένα για το μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο καλό τόσο του περιβάλλοντος όσο και των κατοίκων.
Απαράδεκτο το άρθρο 4, δεν μπορεί σε όλες τις ζώνες προστασίας να επιτρέπονται «έργα εθνικής σημασίας με υπουργική απόφαση». Η Γυάρος είναι τόπος μαρτυρίου, μνημείο πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς, πρέπει να προστατευτεί πραγματικά.
Το υπό διαβούλευση σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος παραπέμπει συνειρμικά στο «Μεγάλο μας τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη και πιο συγκεκριμένα στη σκηνή που συζητούν οι μεγάλες δυνάμεις: «Να έχουν Σύνταγμα ή να μην έχουν; Αφού δεν είχαν γιατί να έχουν;…. Να αρκεστούν εις αυτά που έχουν!…. Και αν επιμένουν να το έχουν; Και αν το έχουν χωρίς να το έχουν; Τι εννοείτε έχουν – δεν έχουν; Εάν νομίζουν ότι το έχουν και εις την ουσία δεν το έχουν! Αυτοί θα χαίρουν πως το έχουν και ‘μεις θα ξέρουμε πως δεν το έχουν! Έτσι θα έχουν χωρίς να έχουν και δε θα έχουν ενώ θα έχουν».
Η παρ. 1α του άρθρου 4 το οποίο φέρει τον μάλλον ειρωνικό τίτλο «Γενικές ρυθμίσεις προστασίας» σύμφωνα με την οποία σε όλες τις ζώνες προστασίας που θεσμοθετούνται επιτρέπονται «έργα εθνικής σημασίας, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ή την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245)» θα μπορούσε να αποτελεί τον ορισμό του «έτσι θα έχουν χωρίς να έχουν και δε θα έχουν ενώ θα έχουν».
Είναι πρόδηλο ότι η παρ. 1α του άρθρου 4 καθιστά δυνατό, στις ζώνες υψηλής προστασίας που θεσμοθετούνται να επιτραπούν χρήσεις όχι μόνο μη προβλεπόμενες από τη νομοθεσία για τις επιμέρους ζώνες αλλά και απολύτως καταστρεπτικές για το προστατευτέο οικοσύστημα, κάτι που έρχεται σε άμεση αντίθεση με τον σκοπό του ίδιου του Π.Δ. (άρθρο 1).
Οι σχετικές διατάξεις με τις οποίες θεσπίστηκαν, περιοριστικά, οι επιτρεπόμενες χρήσεις στις διάφορες ζώνες προστασίας (Ν.1650/80, ΠΔ 59/18, Ν.4685/20), ιδίως δε για τις ΖΑΠΦ, ΖΠΦ και ΖΔΟΕ, δεν τελούν υπό την αίρεση υπουργικών ορέξεων για το χαρακτηρισμό έργων ως «εθνικής σημασίας» και ως εκ τούτου δεν παρέχεται σχετική εξουσιοδότηση σε υπουργούς για την παράκαμψη του προστατευτικού πλαισίου με υπουργικές αποφάσεις που θα απονέμουν το χαρακτηρισμό «εθνικής σημασίας» σε έργα με, κατά τεκμήριο, καταστροφικές συνέπειες για τη φύση και πολύ περισσότερο για της ζώνες υψηλής προστασίας όπως στην παρούσα περίπτωση. Είναι βέβαιο, ότι, όταν εκδόθηκαν οι σχετικοί νόμοι και προεδρικά διατάγματα με τα οποία ορίστηκαν οι επιτρεπόμενες χρήσεις ανά ζώνη, λήφθηκαν υπόψη και οι διατάξεις περί χαρακτηρισμού έργων ως «εθνικής σημασίας» και αποκλείστηκε η σχετική πιθανότητα μη παρέχοντας σχετικές εξουσιοδοτήσεις για την έκδοση υπουργικών αποφάσεων που ανατρέπουν το προστατευτικό πλαίσιο και θα επιτρέπουν χρήσεις που δεν θα περιλαμβάνονται στις περιοριστικά επιτρεπόμενες.
Στην προκειμένη περίπτωση «εθνικής σημασίας» αποτελεί αυτή καθ’ εαυτή η θεσμοθέτηση υψηλής προστασίας για τη Γυάρο, τις νησίδες και τις θαλάσσιες ζώνες της, η οποία δεν νομιμοποιείται να παρακάμπτεται «με υπουργικές αποφάσεις». Για την ακρίβεια πρόκειται για «ευρωπαϊκής σημασίας» εγχείρημα. Και πολύ περισσότερο αποτελεί «ιστορικής σημασίας» εγχείρημα που δεν θα πρέπει να υπονομεύεται από υπουργικές πολιτικές πεποιθήσεις. Ως εκ τούτου η παρ. 1α του άρθρου 4 θα πρέπει να διαγραφεί.
Επιπλέον:
Θα πρέπει να υπάρξει σαφής αναφορά ότι ματαιώνεται κάθε διαδικασία για την τοποθέτηση των ανεμογεννητριών στη Γυάρο (77) για τις οποίες έχουν εκδοθεί άδειες παραγωγού. Θα πρέπει να αναφερθεί ότι οι άδειες παραγωγού ακυρώνονται και παύει κάθε περαιτέρω αδειοδοτική διαδικασία.
Θα πρέπει να υπάρξει σαφής αναφορά ότι οι ανεμολογικοί ιστοί για τη συλλογή μετεωρολογικών δεδομένων οι οποίοι ενδεχομένως σήμερα να έχουν ήδη τοποθετηθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας εγκατάστασης των ανεμογεννητριών θα πρέπει να αποξηλωθούν και να απομακρυνθούν.
Θα πρέπει να υπάρξει σαφής αναφορά ότι απαγορεύεται η ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων στις θαλάσσιες ζώνες ΖΑΠΦ-01, ΖΠΦ-03 και ΖΔΟΕ-01 της Γυάρου καθώς και η κατασκευή στη χερσαία περιοχή της Γυάρου και των νησίδων της τυχόν συνοδών έργων, απαραίτητων για τη λειτουργία των υπεράκτιων αιολικών, ειδικά αν παραμείνει ενεργή η παρ. 1α του άρθρου 4.
Όπου επιλέγεται η χρήση (26.11) [στο άρθρο 6 παρ. 2α και παρ. 3α, στο άρθρο 7 σημείο (α) και στο άρθρο 8 σημείο (β)] να διατυπωθεί ευκρινέστερα ότι επιτρέπονται μόνο λιμενικές χρήσεις για την πρόσβαση στις ζώνες για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου, αποκλειόμενης οποιασδήποτε άλλης δυνατότητας λιμενικών χρήσεων.
Συμφωνώ με την επισήμανση της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας και της WWF Ελλάς (σχόλιο #12013) σχετικά τη γενική ρύθμιση του άρθρου 4 παρ. 2 σημείο (η) που αφορά την κολύμβηση και την πεζοπορία στις ζώνες ΖΑΠΦ, ότι δηλαδή, η ανάπτυξη έστω και περιορισμένης κλίμακας και συχνότητας δραστηριοτήτων ή υποδομών αυτού του χαρακτήρα δεν συνάδει με το καθεστώς υψηλής προστασίας αυτών των ζωνών. Θα συμπληρώσω ότι, όχι μόνο δεν συνάδει αλλά είναι και χρήσεις που δεν είναι επιτρεπτές, σύμφωνα με το ΠΔ 59/18, άρθρο 14α. Πιο συγκεκριμένα για τις ΖΑΠΦ το Π.Δ. 59/18 αναφέρει ως επιτρεπόμενες χρήσεις τις (26.12.7) «Μονοπάτια (πεζών)» και (26.12.8) «Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» αποκλειστικά και μόνο για την εξυπηρέτηση της προστασίας και της βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου. Κατά συνέπεια η πεζοπορία στις ζώνες ΖΑΠΦ για αναψυχή ή τυχόν άλλους λόγους απαγορεύεται. Έτσι καθίσταται αδύνατη και η προσέγγιση από ξηράς σε σημεία κατάλληλα για κολύμβηση για το μεγαλύτερο μέρος των ακτών της Γυάρου και των νησίδων (ζώνες ΖΑΠΦ-02 και ΖΑΠΦ-03). Περαιτέρω, σχεδόν το σύνολο της θαλάσσιας ζώνης γύρω από τη Γυάρο και τις νησίδες αποτελεί την θαλάσσια ζώνη ΖΑΠΦ-01 όπου, αφενός, η κολύμβηση δεν περιλαμβάνεται στις επιτρεπόμενες χρήσεις, αφετέρου οι τυχόν διάδρομοι κίνησης σκαφών σε αυτή την ζώνη θα σχετίζονται αποκλειστικά με την εξυπηρέτηση της προστασίας και της βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου. Κατά συνέπεια απαγορεύεται και η θαλάσσια προσέγγιση με σκοπό την κολύμβηση. Στο μόνο σημείο που η θαλάσσια ζώνη ανήκει στην ΖΔΟΕ-01 και δεν υπάρχουν αυτοί περιορισμοί είναι η θαλάσσια περιοχή μπροστά από τους όρμους όπου η κολύμβηση θα πρέπει να απαγορευτεί για ιστορικούς λόγους (θα αποτελεί ύβρη η κολύμβηση για αναψυχή μπροστά από τους όρμους του μαρτυρίου). Εν κατακλείδι η παρ. 2 σημείο (η) του άρθρου 4 θα πρέπει να απαλειφθεί.
Θα πρέπει να υπάρξει ρητή αναφορά ότι χρήσεις που δεν θα προβλέπονται στο υπό έκδοση Π.Δ. θα απαγορεύονται ρητά και η απαγόρευση αυτή θα κατισχύει τυχόν άλλων σχετικών διατάξεων.
<p style=”text-align: center;”>…….//…….</p>
Ας εξασφαλίσουμε για τη Γυάρο τη μέγιστη δυνατή προστασία. Ας διαφυλάξουμε την ιστορική και περιβαλλοντική της αξία. Ας την παραδώσουμε ανέπαφη στις επόμενες γενιές. Θα αποτελεί μια περιβαλλοντική χρονοκάψουλα και ένα σημαντικό ζωντανό μάθημα ιστορίας. Επιπλέον, θα αποτελεί και μια μοναδική περίπτωση όπου το κέρδος των λίγων δεν νίκησε αυτές τις αξίες.Σε συνέχεια της προηγούμενης θέσης μου να προσθέσω πως δεν πρέπει να υπάρξει ούτε χερσαία εκμετάλλευση της Γυάρου (ανεμογεννήτριες κλπ). Εκτός της ιστορικής σημασίας του νησιού που πρέπει να διαφυλαχθεί και να μην αλλοιωθεί με κανέναν τρόπο, είναι σημαντικό να παραμείνει το νησί ένα προστατευμένο καταφύγιο για την άγρια φύση.
Η παράγραφος 1α του άρθρου 4 πρέπει να διαγραφεί, γιατί αφήνει ανοικτό «παραθυράκι» σε «έργα εθνικής σημασίας» σε όλες τις ζώνες προστασίας, με κίνδυνο να καταστούν ανενεργά όλα τα μέτρα προστασίας που θεσμοθετούνται με τα υπόλοιπα άρθρα του Προεδρικού Διατάγματος.
Αντιτίθεμαι πλήρως στο διάταγμα για την νήσο Γυάρο και ιδιαιτέρως για το άρθρο 4 που προφανώς αφήνει ανεξέλεγκτα τις εκάστοτε κυβερνήσεις και τα συμφέροντα να καταστρέψουν το περιβάλλον του νησιού και την βιοποικιλότητα. Η Γυάρος είναι τόπος ιστορικής μνήμης, πολιτιστικής κληρονομιάς που δε πρέπει να αφεθεί σε “σχέδια ανάπτυξης” που μόνο καταστροφή προκαλούν στην χώρα και το περιβάλλον.
Αφήστε ήσυχη τη Γυάρο! Έχετε καταστρέψει όλα τα άλλα, δε σας φτάνει;
Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης ΥΑΠ, οριοθετηθεί δύο υποπεριοχές του Υπεράκτιου Πάρκου-Γυάρου μέσα στις προστατευόμενες ζώνες του νησιού, καλύπτοντας το 20% του προστατευόμενου τότε χώρου, ενώ η τρίτη υποπεριοχή του πάρκου βρίσκεται ακριβώς στα όρια, παρά το γεγονός ότι η ίδια η μελέτη αναγνωρίζει γενικώς τη σημασία των οικοτόπων 1170-ύφαλοι, του απειλούμενου θαλασσοπουλιού Μύχου και της απειλούμενης μεσογειακής φώκιας. Η ίδια η ΣΜΠΕ θεωρεί κριτήριο αποκλεισμού την ύπαρξη περιοχών προστασίας της φύσης.
Κατά την συζήτηση της «Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων» στο Περιφερειακό Συμβούλιο Νοτίου Αιγαίου στις 29/1/2024, ώστε να δοθεί η απαραίτητη γνωμοδότηση, αποφασίστηκε με μεγάλη πλειοψηφία η αποτροπή της συγκεκριμένης εγκατάστασης του Υπεράκτιου Πάρκου (ΠΟΑ-ΥΑΠ) εντός της προστατευόμενης περιοχής της Γυάρου.
Πρόκειται για την Αριθμ. 7/2024 απόφαση Περιφερειακού Συμβουλίου με ΑΔΑ 9ΛΜ97ΛΞ-ΒΘΜ
https://diavgeia.gov.gr/decision/view/9%CE%9B%CE%9C97%CE%9B%CE%9E-%CE%92%CE%98%CE%9C
Τα παραπάνω σχετίζονται, μάλλον δένουν, με το άρθρο 4 που αναφέρει ότι σε όλες τις ζώνες προστασίας που θεσμοθετούνται επιτρέπονται έργα εθνικής σημασίας σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ή την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245). Τα πιθανότερα έργα εθνικής σημασίας μέσα στο θαλάσσιο χώρο είναι οι ΥΑΠ, που έχουν ήδη χωροθετηθεί μέσα στον προστατευόμενο χώρο της Γυάρου, σαν να ήταν σχεδιασμένη και γνωστή η αλλαγή του νομικού πλαισίου.
Τουλάχιστον για να είναι ξεκάθαρος ο νόμος πρέπει να εξαιρέσει ρητά τα υπεράκτια αιολικά πάρκα μέσα στην προστατευόμενη περιοχή. Και γενικότερα επενδυτικά σχέδια. Διαφορετικά προστατεύουμε από άλλες χρήσεις για να παραδώσουμε το χώρο στα ΥΑΠ.
Ως Γραμματέας του Περιφερειακού Συμβούλιου Νοτίου Αιγαίου σας ενημερώνω για την απόφαση μη εγκατάστασης ΥΑΠ μέσα στο θαλάσσιο χώρο της Γυάρου, απόφαση που εκφράζει όλους τους κατοίκους του Νοτίου Αιγαίου και θεωρώ ότι πρέπει να γίνει σεβαστή.
Σύμφωνα με το άρθρο 2 του Ν. 1650/86, ως περιβάλλον ορίζεται: «το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν την οικολογική ισορροπία, την ποιότητα της ζωής, την υγεία των κατοίκων, την ιστορική και πολιτιστική παράδοση και τις αισθητικές αξίες». Δηλαδή, η οικολογική ισορροπία και η ιστορική παράδοση είναι αλληλένδετα.
Η περίπτωση της Γυάρου είναι ξεχωριστή διότι στο νησί αυτό συναντήθηκε η ιστορία με ένα σημαντικό οικοσύστημα. Το νησί που αποτελεί «ζωντανή μαρτυρία των αγώνων του ελληνικού λαού για ελευθερία και δημοκρατία» όπως περιγράφεται επίσημα στο ΦΕΚ 1680/Β/2001 με το οποίο χαρακτηρίστηκε η Γυάρος ως ιστορικός τόπος, τυγχάνει να είναι και ένας οικολογικός παράδεισος, ουσιαστικά ανέγγιχτος από το χρόνο και, έως σήμερα, από την ανθρώπινη απληστία. Η προστασία της θα έπρεπε να είναι καθολική, χωρίς αστερίσκους και παραθυράκια, ούτως ώστε να την παραδώσουμε ανέπαφη στις επόμενες γενιές. Έχουμε τη δυνατότητα να αφήσουμε ένα νησί ανέγγιχτο στο διηνεκές. Το υπό διαβούλευση σχέδιο προεδρικού διατάγματος δίνει την ευκαιρία να τεθούν γερές βάσεις προς αυτή την κατεύθυνση.
Η πράξη “Εκπόνηση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σύνταξη Προεδρικών Διαταγμάτων Προστασίας και Σχεδίων Διαχείρισης για τις Περιοχές του Δικτύου Natura 2000”- ΕΠΜ 8α: Περιοχές Natura 2000 της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου (μέρους)» εντάχθηκε σε συγχρηματοδοτούμενο πρόγραμμα το 2016. Το 2019 υπογράφηκε η σχετική σύμβαση και το 2023 τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση η μελέτη που εκπονήθηκε. Έκτοτε χρειάστηκαν άλλα δύο χρόνια για να τεθεί σε διαβούλευση το σχέδιο του Π.Δ., μόνο για τη Γυάρο, και όχι για όλη την περιοχή μελέτης η οποία περιλάμβανε και τις περιοχές NATURA της Σύρου και νησίδων. Χρειάστηκε μια δεκαετία για να συζητάμε σήμερα μόνο για το σχέδιο του Π.Δ. για την περιοχή της Γυάρου. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορούμε παρά να χαιρετίσουμε το γεγονός. Το υπό διαβούλευση σχέδιο του Π.Δ. έχει προκύψει σε συνέχεια μιας ιδιαίτερα αξιόλογης μελέτης (τουλάχιστον όπως την είδαμε όταν είχε τεθεί σε διαβούλευση το 2023) η οποία αν και περιείχε κάποια σημεία που έχρηζαν αλλαγής, ως προς τις επιτρεπόμενες χρήσεις, αποτελούσε μια πολύ καλή βάση συζήτησης με σοβαρή επιστημονική τεκμηρίωση. Τότε ο σύλλογός μας (το Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου) είχε καταθέσει συγκεκριμένες και αναλυτικές προτάσεις ως προς τα σημεία που, κατά τη γνώμη μας, έχριζαν αλλαγών.
Ειδικά για τη Γυάρο, είχαμε κρίνει ότι οι προτάσεις της μελέτης ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση. Έτσι οι παρατηρήσεις μας είχαν επικεντρωθεί στην πιθανότητα τοποθέτησης των 77 ανεμογεννητριών για τις οποίες είχαν ήδη εκδοθεί άδειες παραγωγού. Παρά το γεγονός ότι η ΕΠΜ δεν προέβλεπε ως επιτρεπόμενη χρήση την εγκατάσταση ανεμογεννητριών, το αντίθετο μάλιστα: αναγνώριζε ως τη σημαντικότερη απειλή υψηλής έντασης για τη Γυάρο τον σχεδιασμό αιολικού πάρκου, θεωρήσαμε σκόπιμο να επισημάνουμε το θέμα στις παρατηρήσεις που καταθέσαμε. Συγκεκριμένα είχαμε αναφέρει τα εξής:
«Για τη Γυάρο, σχεδιάζεται η εγκατάσταση μεγάλου αριθμού (77) ανεμογεννητριών, τεραστίου μεγέθους, που ουσιαστικά θα μετατρέψουν ολόκληρο το νησί σε εργοστάσιο/εργοτάξιο. Στο Γεωπληροφοριακό Σύστημα της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας παρουσιάζονται τα σημεία της σχεδιαζόμενης τοποθέτησης των ανεμογεννητριών… Είναι σαφές, ότι τα μόνα κριτήρια που δεν έχουν ληφθεί υπόψη κατά το σχεδιασμό αυτό είναι η προστασία του περιβάλλοντος και της ιστορικής κληρονομιάς. Αντιθέτως το κριτήριο που προδήλως αποτελεί την κινητήριο δύναμη ενός τέτοιου σχεδιασμού είναι το πρόσκαιρο ιδιωτικό όφελος.
Ήδη έχουν δοθεί σχετικές εγκρίσεις για την τοποθέτηση των πρόδρομων ανεμολογικών ιστών για τη συλλογή μετεωρολογικών δεδομένων οι οποίοι ενδεχομένως σήμερα να έχουν ήδη τοποθετηθεί.
Θεωρώντας ότι η τεκμηρίωση της ΕΠΜ για την πλήρη ασυμβατότητα των ανεμογεννητριών με το προστατευτέο αντικείμενο της Γυάρου είναι επαρκέστατη, προτείνουμε να περιληφθεί στο σχέδιο η ρητή και οριστική απαγόρευση της εγκατάστασης ανεμογεννητριών στο νησί ανεξαρτήτως των όποιων προβλέψεων σε άλλα νομοθετήματα γιατί η εγκατάστασή τους δεν θα θέσει απλώς σε κίνδυνο το προστατευτέο αντικείμενο και το οικοσύστημα αλλά στην κυριολεξία θα μεταβάλλει καταστρεπτικά και δια παντός τη φυσιογνωμία του νησιού με ανεξέλεγκτη οδοποιία μαζικής κλίμακας, μπάζα εκσκαφών, φυτεμένες τεράστιες τσιμεντένιες βάσεις, λιμενικά έργα, υποστηρικτικά κτίρια, γραμμές μεταφοράς αλλά και αυτές τις ίδιες τις ανεμογεννήτριες των 150 μέτρων που θα στέκουν επιβλητικά στη μέση των Κυκλάδων ως μνημείο της ανθρώπινης απληστίας. Η συμπερίληψη της απαγόρευσης αυτής είναι υψίστης σημασίας.
Επισημάνουμε ότι για την GR4220033 – “Νήσος Γυάρος & Θαλάσσια Ζώνη”, η ΕΠΜ αναγνωρίζει ως σημαντικότερη απειλή υψηλής έντασης τον σχεδιασμό αιολικού πάρκου (D01) (σελ.114, κεφ 3Α)».
Έκτοτε, προέκυψε και η ισχυρή βούληση της κυβέρνησης για την τοποθέτηση υπεράκτιων ανεμογεννητριών στην θαλάσσια περιοχή της Γυάρου. Μια σημαντική, ιδιαίτερα θετική, στιγμή του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου αποτέλεσε η ομόφωνη γνωμοδότηση του όπως αυτή διατυπώθηκε στην υπ’ αρ. 28/10-07-2024 Συνεδρία του (Θέμα 3ο) σύμφωνα με την οποία, αρχικά, δεν εγκρίθηκε η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων για την θαλάσσια περιοχή της Γυάρου επειδή η προτεινόμενη εν δυνάμει Περιοχή Οργανωμένης Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων βόρεια, δυτικά και νότια της νήσου βρίσκεται σε άμεση οπτική επαφή με τον κηρυγμένο Ιστορικό Τόπο της Γυάρου και δεν συνάδει με τον ιστορικό της χαρακτήρα [απόφαση Υπουργού Πολιτισμού κας Λίνας Μενδώνη με τίτλο «Έγκριση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων» με την οποία εξαιρέθηκε η περιοχή της Γυάρου (ΑΔΑ: ΕΖΗΞ46ΝΚΟΤ-ΒΞΞ)].
Όμως, ήταν τόσο ισχυρή η βούληση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την τοποθέτηση ανεμογεννητριών στη θαλάσσια περιοχή της Γυάρου (Εθνικό πρόγραμμα γαρ) που κατέθεσε Αίτησης Θεραπείας κατά αυτής της απόφασης της Υπουργού Πολιτισμού. Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο με ομόφωνη γνωμοδότηση του, όπως αυτή διατυπώθηκε στην υπ’ αρ. 35/04-09-2024 Συνεδρία του (Θέμα 1ο), αναιρώντας τον εαυτό του σε μόλις δυο μήνες από την απορριπτική του γνωμοδότηση, ενέκρινε τελικά την τοποθέτηση θαλάσσιων ανεμογεννητριών στη δυτική θαλάσσια περιοχή της Γυάρου. Έτσι εκδόθηκε η απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού με τίτλο «Αποδοχή της κατατεθείσας από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας Αίτησης Θεραπείας της ΥΠΠΟ/343876/02.08.2024 (ΑΔΑ: ΕΖΗΞ46ΝΚΟΤΒΞΞ) Υπουργικής Απόφασης έγκρισης της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων» [ΑΔΑ: ΨΙΥΖ46ΝΚΟΤ-Υ7Ο], πετώντας στον κάλαθο των αχρήστων την ιστορικότητα της Γυάρου προκειμένου να πραγματοποιηθεί ένα «Εθνικό πρόγραμμα» που θα γεμίσει με χρήμα ιδιωτικές τσέπες.
Οι επιτρεπόμενες χρήσεις καθώς και τα σχετικά τα μέτρα προστασίας που θα θεσμοθετηθούν με το υπό διαβούλευση Π.Δ. θα πρέπει να είναι σύμφωνα με τη νομοθεσία (Ν.1650/80, ΠΔ 59/18, Ν.4685/20) καθώς και με τα ευρήματα και τις προτάσεις της ΕΠΜ. Με την από 17.02.2023 ανακοίνωση της η ανάδοχος εταιρεία είχε διευκρινίσει ότι: «Οι χρήσεις που προβλέπονται για κάθε Ζώνη περιλαμβάνονται στον Νόμο 4685/2020. Οι μελετητές, δεν μπορούν να προσθέσουν χρήσεις που δεν προβλέπονται στον Νόμο. Μπορούν μόνο να αφαιρέσουν, ή να τις επιτρέπουν υπό όρους».
Σύμφωνα με το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο οριοθετείται η προστατευόμενη περιοχή και οι ζώνες προστασίας (ΖΑΠΦ, ΖΠΦ, ΖΔΟΕ, ΖΒΔΦΠ) [άρθρα 2 και 3] και καθορίζονται οι επιτρεπόμενες ειδικές κατηγορίες χρήσεων κάθε Ζώνης της Προστατευόμενης Περιοχής [άρθρα 5 έως 8]. Τα άρθρα αυτά θεωρούμε ότι κινούνται προς τη θετική κατεύθυνση. Όμως υπάρχει και το άρθρο 4 το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικές ρυθμίσεις προστασίας» σύμφωνα με το οποίο, μεταξύ των άλλων, σε όλες τις ζώνες προστασίας επιτρέπονται «έργα εθνικής σημασίας, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ή την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245)» [παρ. 1α του αρ. 4].
Είναι σαφές ότι αυτή η διάταξη (αρ. 4 παρ.1α), καθιστά δυνατό να επιτραπούν χρήσεις μη προβλεπόμενες από τη νομοθεσία για τις επιμέρους ζώνες (Π.Δ. 59/18). Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ορίζεται ότι: «Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετά από αίτημα του καθ’ ύλην αρμόδιου Υπουργού, δύνανται να χαρακτηρίζονται έργα και δραστηριότητες ως έργα εθνικής σημασίας, ιδίως εάν πρόκειται για έργα συγχρηματοδοτούμενα από Διαρθρωτικά Ταμεία και ευρωπαϊκά προγράμματα, για έργα που απαιτούνται για την επείγουσα συμμόρφωση με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, για έργα που αφορούν λόγους δημόσιας υγείας» ενώ με την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245) ορίζεται ότι: «Έργα εθνικού επιπέδου, κατά τας διατάξεις περί εκτελέσεως των δημοσίων έργων, είναι τα δι’ αποφάσεως του Υπουργού Δημοσίων ‘Έργων οριζόμενα». Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε έργα λάβουν το χαρακτηρισμό «εθνικής σημασίας» με απλές υπουργικές αποφάσεις, θα μπορούν να παρακάμπτουν το προστατευτικό πλαίσιο που επιχειρείται να τεθεί με το ίδιο το υπό διαβούλευση Π.Δ. και να υλοποιούνται κανονικά ανεξάρτητα από την επίδρασή τους στους οικότοπους και στα προστατευτέα αντικείμενα ή στην ιστορική διάσταση του νησιού. Κάτι τέτοιο, προφανώς, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το άρθρο 1 του ίδιου του υπό διαβούλευση Π.Δ., σύμφωνα με το οποίο:
«1. Σκοπός του παρόντος είναι η προστασία και διαχείριση του τοπίου ως φυσικής κληρονομιάς και πολύτιμου εθνικού φυσικού πόρου της Περιοχής Προστασίας Βιοποικιλότητας «Νήσος Γυάρος και θαλάσσια ζώνη», η οποία διακρίνεται για τη σημαντική οικολογική, φυτογεωγραφική, ζωολογική, αισθητική, επιστημονική και ιστορική της αξία (εφεξής «Προστατευόμενη Περιοχή νήσου Γυάρου» με κωδικό «ELBA42233»)
- Ειδικότερα, επιδιώκεται:
α) η προστασία της ακεραιότητας της προστατευόμενης περιοχής, ως προς τις οικολογικές της λειτουργίες, β) η διατήρηση των προστατευτέων αντικειμένων (φυσικών οικοτόπων, ειδών και των ενδιαιτημάτων τους),
γ) η ρύθμιση των χρήσεων γης και των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων, μέσω του καθορισμού ζωνών προστασίας, καθώς και η θέσπιση ειδικότερων μέτρων, ανά ζώνη προστασίας».
Δηλαδή, η παρ. 1α του άρθρου 4 θέτει τη βάση για την άρση του προστατευτικού πλαισίου κατά τη βούληση του εκάστοτε υπουργού και, μάλιστα, με πολύ απλή διαδικασία.
Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι, ήδη, η ανάπτυξη Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων στη θαλάσσια περιοχή της Γυάρου αποτελεί «Εθνικό πρόγραμμα» (έτσι αναφέρεται στις σχετικές αποφάσεις). Δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι θα «βαφτιστεί» από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και «Εθνικής σημασίας». Άλλωστε, έως και Αίτηση Θεραπείας άσκησε (φανταζόμαστε και πιέσεις προς τα μέλη του ΚΑΣ) προκειμένου να πάρει το «πράσινο αρχαιολογικό φως» για την υλοποίηση του έργου.
Μετά τα ανωτέρω, οι προτάσεις για το σχέδιο του υπό διαβούλευση Π.Δ. έχουν ως εξής:
- Η παρ. 1α του άρθρου 4 θα πρέπει να διαγραφεί. Σε περίπτωση που το σημείο αυτό παραμείνει να διατυπωθεί ρητά ότι τα έργα και οι δραστηριότητες εθνικής σημασίας που θα μπορούν να υλοποιηθούν στη Γυάρο, στις νησίδες της και στις θαλάσσιες ζώνες τις οποίες καλύπτει το Π.Δ., θα αφορούν αποκλειστικά και μόνο λόγους δημόσιας υγείας.
- Η ισχυρή μας επιθυμία για την ματαίωση των σχεδίων για την ανάπτυξη Υπεράκτιου Αιολικού Πάρκου στη Γυάρο είναι δεδομένη. Δεν έχουμε στοιχεία για την πιθανή χωροθέτηση του (απόσταση από το νησί, περίγραμμα θαλάσσιας έκτασης, κλπ). Ζητούμε τη σαφή αναφορά στο Π.Δ. ότι απαγορεύεται η ανάπτυξη Υπεράκτιων Αιολικών πάρκων στις θαλάσσιες ζώνες ΖΑΠΦ-01, ΖΠΦ-03 και ΖΔΟΕ-01 της Γυάρου καθώς και η κατασκευή στη χερσαία περιοχή της Γυάρου και των νησίδων της τυχόν συνοδών έργων, απαραίτητων για τη λειτουργία των αιολικών. Σημειώνουμε, ότι, αν γίνει δεκτή η ανωτέρω πρότασή μας (σημείο 1) δεν θα χρειάζεται κάποια περαιτέρω αναφορά.
- Να υπάρξει ρητή αναφορά ότι αναστέλλεται κάθε διαδικασία για την τοποθέτηση των ανεμογεννητριών για τις οποίες έχουν εκδοθεί άδειες παραγωγού. Οι άδειες παραγωγού θα πρέπει να ακυρωθούν.
- Να υπάρξει ρητή αναφορά ότι οι ανεμολογικοί ιστοί για τη συλλογή μετεωρολογικών δεδομένων οι οποίοι ενδεχομένως σήμερα να έχουν ήδη τοποθετηθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας εγκατάστασης των ανεμογεννητριών θα πρέπει να αποξηλωθούν και να απομακρυνθούν.
- Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 2α εντός της ΖΠΦ-02 είναι επιτρεπτή η ειδική χρήση (26.11) «Λιμενικές ζώνες επιβατικής, εμπορικής, αλιευτικής, βιομηχανικής και τουριστικής δραστηριότητας, μαρίνες» για την οποία αναφέρεται ότι: «Ειδικότερα, επιτρέπεται η εγκατάσταση, χρήση και συντήρηση προβλητών για την πρόσβαση στη ζώνη για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου». Επειδή ενδεχομένως να υπάρξουν στο μέλλον διχογνωμίες και παρερμηνείες σχετικά με το αν αυτή η διατύπωση αποκλείει κάθε άλλη λιμενική χρήση, προτείνουμε να διατυπωθεί ακριβέστερα μιας και η προφανής πρόθεση του νομοθέτη είναι να επιτρέψει τις λιμενικές ζώνες αποκλειστικά και μόνο για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου. Η διατύπωση θα μπορούσε να είναι κάπως έτσι: «Ειδικότερα, επιτρέπεται μόνο η εγκατάσταση, χρήση και συντήρηση προβλητών για την πρόσβαση στη ζώνη για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου, αποκλειόμενης οποιασδήποτε άλλης δυνατότητας λιμενικών ζωνών».
- Αντίστοιχες διατυπώσεις με το ανωτέρω σημείο θα πρέπει να γίνουν σε όλες τις περιπτώσεις που επιλέγεται η χρήση (26.11) [στο άρθρο 6 παρ.3, στο άρθρο 7 σημείο (α) και στο άρθρο 8 σημείο (β)]
Κλείνοντας θα πρέπει να τονίσουμε ότι είναι επιτακτική ανάγκη να εκδοθούν άμεσα και τα υπόλοιπα Π.Δ. για το σύνολο της περιοχής μελέτης ΕΠΜ-8α (νήσος Σύρος και νησίδες) αλλά και το σύνολο των αντίστοιχων διαταγμάτων για όλες τις περιοχές NATURA της Ελλάδας. Η καθυστέρηση έχει καταστροφικές και ανεπανόρθωτες συνέπειες.
ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ -Πράσινη Συμφωνία
στη Δημόσια Διαβούλευση για τη θεσμοθέτηση του Θαλάσσιου Πάρκου Γυάρου
Ο ΚΟΣΜΟΣ χαιρετίζει την πρωτοβουλία θεσμοθέτησης του Θαλάσσιου Πάρκου Γυάρου, ως ένα αναγκαίο βήμα στην κατεύθυνση της προστασίας της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και της εφαρμογής του Στόχου 14 της Ατζέντας Βιωσιμότητας 2030 του ΟΗΕ για τη Ζωή στη Θάλασσα. Ωστόσο, η υλοποίηση ενός τέτοιου εγχειρήματος οφείλει να στηρίζεται σε ισχυρή θεσμική θωράκιση, δεσμευτικούς μηχανισμούς διαχείρισης και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, και όχι να εξαντλείται σε επικοινωνιακού τύπου ανακοινώσεις ή ρυθμίσεις της τελευταίας στιγμής.
Η Γυάρος δεν είναι απλώς ένα νησί. Είναι ιστορικός τόπος μνήμης, περιοχή υψηλής περιβαλλοντικής αξίας, και πλέον και ευάλωτη περιοχή στην κλιματική κρίση. Το Αιγαίο θερμαίνεται και οξινίζεται με ρυθμό μεγαλύτερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Οι θαλάσσιοι καύσωνες πλήττουν πλέον συστηματικά τα οικοσυστήματα των Κυκλάδων, επηρεάζοντας τη βιοποικιλότητα, τα αλιεύματα και τη βιωσιμότητα των νησιωτικών κοινοτήτων (βλ. σχετικά την έκθεση European State of the Climate 2024)
Αποτελεί όμως παράλληλα ένα εξαιρετικό παράδειγμα. Το νησί της εξορίας, μετά από 12 χρόνια αφοσιωμένης εργασίας περιβαλλοντικών και ερευνητικών φορέων, μετατράπηκε σε σύμβολο αναγέννησης, φιλοξενώντας πλέον σημαντικούς πληθυσμούς μεσογειακής φώκιας και εντυπωσιακή ανάκαμψη της ιχθυοπανίδας. Όμως το απαραίτητο Προεδρικό Διάταγμα για τη Θαλάσσια Προστατευόμενη περιοχή της Γυάρου, που θα διασφάλιζε τη μακροχρόνια προστασία της καθυστέρησε πολύ να προχωρήσει.
Διαμαρτυρόμαστε κατ΄αρχήν για τον χρονισμό και τον χρονικό περιορισμό της διαδικασίας διαβούλευσης: Το σχέδιο ΠΔ για την περιοχή της Γυάρου αναρτήθηκε στη διαβούλευση ένα μήνα μόλις πριν τη λήξη του προσωρινού καθεστώτος προστασίας, με 10 μέρες προθεσμία διατύπωσης σχολίων! Το προσωρινό καθεστώς προστασίας λήγει σύντομα, αφήνοντας την περιοχή εκτεθειμένη λόγω γραφειοκρατικών καθυστερήσεων και πολιτικής αδιαφορίας.
Επί του περιεχομένου του σχεδίου ΠΔ
Η Ελλάδα έχει την υποχρέωση να εφαρμόσει το Σχέδιο Δράσης της ΕΕγια την Προστασία της Φύσης (Nature Restoration Law) και έχει δεσμευθεί να συμβάλει στους ευρωπαϊκούς στόχους για 30% προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές έως το 2030. Στο πλαίσιο αυτό:
Απαιτείται να αποσαφηνιστεί πλήρως το θεσμικό καθεστώς της περιοχής, να διασφαλιστεί η νομική ισχύς των όρων προστασίας και να προβλεφθεί η ενσωμάτωση του Θαλάσσιου Πάρκου στο νέο Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχέδιο της χώρας.
Η διαχείριση πρέπει να βασίζεται σε ένα αποκεντρωμένο και συμμετοχικό σχήμα, με ουσιαστική εκπροσώπηση των τοπικών κοινωνιών, των επιστημονικών φορέων, των ΜΚΟ και των αλιευτικών συνεταιρισμών. Το μοντέλο διακυβέρνησης πρέπει να υπηρετεί τη θαλάσσια δημοκρατία – όχι την αυθαίρετη εκχώρηση εξουσιών ή την ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης.
Η χρηματοδότηση του Φορέα Διαχείρισης πρέπει να είναι μόνιμη και επαρκής, με δέσμευση πόρων από το Ταμείο Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας & Αλιείας (EMFAF) και το Ταμείο Ανθεκτικότητας. Το Πάρκο δεν μπορεί να βασίζεται σε διαλείπουσα ευρωπαϊκή ή ιδιωτική χρηματοδότηση.
Απαιτείται κανονισμός χρήσεων με αυστηρή ιεράρχηση, με βάση και την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη για τις Περιοχές του Δικτύου Natura 2000 των Βορείων Κυκλάδων.
Ειδικότερα για το Άρθρο 4 -Παράγραφος 1.α-¨Εργα «εθνικής σημασίας» σε όλες τις ζώνες προστασίας
Το άρθρο 4 -Παράγραφος 1.α., το οποίο επιτρέπει έργα «εθνικής σημασίας» σε όλες τις ζώνες προστασίας, στα οποία εντάσσονται μεγάλα έργα υποδομής, εγκατάσταση μεγάλων έργων ΑΠΕ, καθώς και άλλα έργα συγχρηματοδοτούμενα από ευρωπαϊκά προγράμματα. Οι εγκρίσεις των παραπάνω γίνονται με απλές υπουργικές αποφάσεις και δεν συνάδουν με τις χρήσεις σε ζώνες απόλυτης προστασίας της φύσης και ακεραιότητας ως προς τις οικολογικές λειτουργίες. Η δε «βάφτισή» τους ως «εθνικής σημασίας» μπορεί να καταστήσει ανενεργά όλα τα μέτρα προστασίας.
Αιτούμαστε την πλήρη απαλοιφή της συγκεκριμένης διάταξης από το άρθρο 4 και την αναδιατύπωση τους. Σε προστατευόμενες περιοχές, κανένα έργο δεν πρέπει να επιτρέπεται, εκτός από όσα είναι απολύτως αναγκαία για τον σκοπό της προστασίας της φύσης και των οικοσυστημάτων. Πρέπει να προκαθοριστούν με σαφήνεια και εξαντλητικά όλες οι επιτρεπτές χρήσεις, όπως γίνεται στα υπόλοιπα άρθρα, και να αποκλείονται ρητά όλες οι άλλες.
Ειδικότερα για το Αρθρα 6/α, 7 και 8/β Ασυμβατότητες στις επιτρεπόμενες λιμενικές εγκαταστάσεις
Στα άρθρα 6/α, 7 και 8/β, οι επιτρεπόμενες κατηγορίες λιμενικών εγκαταστάσεων («εμπορική», «βιομηχανική» και «μαρίνες») αντιβαίνουν ευθέως στους στόχους προστασίας του νησιού. Μια εμπορική ή βιομηχανική λιμενική λειτουργία προϋποθέτει αντίστοιχες χρήσεις γης και οδικά δίκτυα στην ενδοχώρα της Γυάρου, κάτι που ορθώς απαγορεύεται.
Οι μαρίνες, ως λιμενική λειτουργία, προσελκύουν μεγάλο αριθμό τουριστικών σκαφών και επισκεπτών, κάτι που αντιβαίνει με τις ζώνες παράκτιας προστασίας και τον έλεγχο θαλασσίων διαδρόμων κίνησης σκαφών και βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με την απόλυτη προστασία της φύσης και της οικολογικής σημασίας του νησιού.
Αιτούμαστε την απαλοιφή των συγκεκριμένων προβλέψεων από τα αντίστοιχα άρθρα.
Επέκταση της απαγόρευσης αλιείας
Θεωρούμε κρίσιμο να υπάρξει στο ΠΔ σαφές πλαίσιο απαγόρευσης της αλιείας και μετά την 7η Ιουλίου 2025, έστω και μεταβατικό, μέχρι τη θέσπιση του οριστικού πλαισίου. Η ανεξέλεγκτη επαναδραστηριοποίηση της αλιείας, έστω και για μικρό χρονικό διάστημα, μπορεί να αποβεί καταστροφική για την προστασία της βιοποικιλότητας της περιοχής, η οποία αναδείχθηκε μέσα από τους περιορισμούς των τελευταίων χρόνων.
Ειδικότερα για το Άρθρο 4 -Παράγραφος 1στ-. Προστασία της ιστορικής κληρονομιάς
Η Γυάρος δεν έχει μόνο τεράστια περιβαλλοντική, αλλά και ιστορική σημασία ως τόπος εξορίας, από τους ρωμαϊκούς ήδη χρόνους αλλά και στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας, κυρίως στα χρόνια περί τον εμφύλιο και τη χούντα, μέχρι και το 1974. Είναι αναγνωρισμένη το 2001, με απόφαση του υπουργού Αιγαίου και του υπουργού Πολιτισμού ως ιστορικός τόπος και όλα τα κτίρια ως διατηρητέα, με το σκεπτικό ότι το νησί «Αποτελεί ζωντανή μαρτυρία των αγώνων του ελληνικού λαού για ελευθερία και δημοκρατία, σύμβολο καταδίκης των βασανιστηρίων και του περιορισμού των δημοκρατικών ελευθεριών».
Δυστυχώς στην παράγραφο 1στ του άρθρου 4 υπάρχει ασαφής η πρόβλεψη για «επισκευή και αποκατάσταση ιστορικών και πολιτιστικών μνημείων, εφαρμοζομένου του Κώδικα για την προστασία των αρχαιοτήτων και πολιτιστικής κληρονομιάς (ν. 4858/2021, Α’ 220)».
Δεν διευκρινίζεται όμως το καθεστώς χρήσης αυτών των χώρων μετά την αποκατάστασή τους, ενώ έχουν ενεργοποιηθεί ήδη ιδιωτικές πρωτοβουλίες παρέμβασης (μέσω του διαγωνισμού που εξήγγειλε εταιρεία αλουμινίου) για τη μετατροπή της Γυάρου, σε «water & energy self-sufficient Hub» («αυτάρκη κόμβο νερού και ενέργειας»).
Προτείνουμε να συμπληρωθεί το άρθρο 4, παρ. 1στ με αναφορά σε σαφή διαδικασία, με πρωτοβουλία και ευθύνη του Υπουργείου Πολιτισμού, που θα ορίσει τις συμβατές χρήσεις κατόπιν διαβούλευσης με τους αρμόδιους και συλλογικούς φορείς και σχετικών εγκρίσεων.
Και βέβαια, δεν πρόκειται μόνο για θέμα προστασίας της ιστορικής μνήμης, η αυστηρότητα των επιτρεπτών επεμβάσεων και χρήσεων των μνημείων συνδέεται επίσης άμεσα με την ίδια την περιβαλλοντική αξία του νησιού και την προστασία της, όπως αναδείχθηκε και μέσα από την ιδιαίτερη ιστορική της διαδρομή και τις συνθήκες απομόνωσης.
Η προστασία του περιβάλλοντος και η υπεράσπιση της δημοκρατικής μνήμης δεν μπορεί να είναι διακριτές πολιτικές. Είναι κοινή μας ευθύνη για το μέλλον.
Σύμφωνα με το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο οριοθετείται η προστατευόμενη περιοχή και οι ζώνες προστασίας (ΖΑΠΦ, ΖΠΦ, ΖΔΟΕ, ΖΒΔΦΠ) [άρθρα 2 και 3] και καθορίζονται οι επιτρεπόμενες ειδικές κατηγορίες χρήσεων κάθε Ζώνης της Προστατευόμενης Περιοχής [άρθρα 5 έως 8]. Τα άρθρα αυτά θεωρούμε ότι κινούνται προς τη θετική κατεύθυνση. Όμως υπάρχει και το άρθρο 4 το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικές ρυθμίσεις προστασίας» σύμφωνα με το οποίο, μεταξύ των άλλων, σε όλες τις ζώνες προστασίας επιτρέπονται «έργα εθνικής σημασίας, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ή την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245)» [παρ. 1α του αρ. 4].
Είναι σαφές ότι αυτή η διάταξη (αρ. 4 παρ.1α), καθιστά δυνατό να επιτραπούν χρήσεις μη προβλεπόμενες από τη νομοθεσία για τις επιμέρους ζώνες (Π.Δ. 59/18). Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ορίζεται ότι: «Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετά από αίτημα του καθ’ ύλην αρμόδιου Υπουργού, δύνανται να χαρακτηρίζονται έργα και δραστηριότητες ως έργα εθνικής σημασίας, ιδίως εάν πρόκειται για έργα συγχρηματοδοτούμενα από Διαρθρωτικά Ταμεία και ευρωπαϊκά προγράμματα, για έργα που απαιτούνται για την επείγουσα συμμόρφωση με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, για έργα που αφορούν λόγους δημόσιας υγείας» ενώ με την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245) ορίζεται ότι: «Έργα εθνικού επιπέδου, κατά τας διατάξεις περί εκτελέσεως των δημοσίων έργων, είναι τα δι’ αποφάσεως του Υπουργού Δημοσίων ‘Έργων οριζόμενα». Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε έργα λάβουν το χαρακτηρισμό «εθνικής σημασίας» με απλές υπουργικές αποφάσεις, θα μπορούν να παρακάμπτουν το προστατευτικό πλαίσιο που επιχειρείται να τεθεί με το ίδιο το υπό διαβούλευση Π.Δ. και να υλοποιούνται κανονικά ανεξάρτητα από την επίδρασή τους στους οικότοπους και στα προστατευτέα αντικείμενα ή στην ιστορική διάσταση του νησιού. Κάτι τέτοιο, προφανώς, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το άρθρο 1 του ίδιου του υπό διαβούλευση Π.Δ., σύμφωνα με το οποίο:
«1. Σκοπός του παρόντος είναι η προστασία και διαχείριση του τοπίου ως φυσικής κληρονομιάς και πολύτιμου εθνικού φυσικού πόρου της Περιοχής Προστασίας Βιοποικιλότητας «Νήσος Γυάρος και θαλάσσια ζώνη», η οποία διακρίνεται για τη σημαντική οικολογική, φυτογεωγραφική, ζωολογική, αισθητική, επιστημονική και ιστορική της αξία (εφεξής «Προστατευόμενη Περιοχή νήσου Γυάρου» με κωδικό «ELBA42233»)
- Ειδικότερα, επιδιώκεται:
α) η προστασία της ακεραιότητας της προστατευόμενης περιοχής, ως προς τις οικολογικές της λειτουργίες, β) η διατήρηση των προστατευτέων αντικειμένων (φυσικών οικοτόπων, ειδών και των ενδιαιτημάτων τους),
γ) η ρύθμιση των χρήσεων γης και των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων, μέσω του καθορισμού ζωνών προστασίας, καθώς και η θέσπιση ειδικότερων μέτρων, ανά ζώνη προστασίας».
Δηλαδή, η παρ. 1α του άρθρου 4 θέτει τη βάση για την άρση του προστατευτικού πλαισίου κατά τη βούληση του εκάστοτε υπουργού και, μάλιστα, με πολύ απλή διαδικασία.
Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι, ήδη, η ανάπτυξη Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων στη θαλάσσια περιοχή της Γυάρου αποτελεί «Εθνικό πρόγραμμα» (έτσι αναφέρεται στις σχετικές αποφάσεις). Δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι θα «βαφτιστεί» από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και «Εθνικής σημασίας». Άλλωστε, έως και Αίτηση Θεραπείας άσκησε (φανταζόμαστε και πιέσεις προς τα μέλη του ΚΑΣ) προκειμένου να πάρει το «πράσινο αρχαιολογικό φως» για την υλοποίηση του έργου.
Μετά τα ανωτέρω, οι προτάσεις για το σχέδιο του υπό διαβούλευση Π.Δ. έχουν ως εξής:
- Η παρ. 1α του άρθρου 4 θα πρέπει να διαγραφεί. Σε περίπτωση που το σημείο αυτό παραμείνει να διατυπωθεί ρητά ότι τα έργα και οι δραστηριότητες εθνικής σημασίας που θα μπορούν να υλοποιηθούν στη Γυάρο, στις νησίδες της και στις θαλάσσιες ζώνες τις οποίες καλύπτει το Π.Δ., θα αφορούν αποκλειστικά και μόνο λόγους δημόσιας υγείας.
- Η ισχυρή μας επιθυμία για την ματαίωση των σχεδίων για την ανάπτυξη Υπεράκτιου Αιολικού Πάρκου στη Γυάρο είναι δεδομένη. Δεν έχουμε στοιχεία για την πιθανή χωροθέτηση του (απόσταση από το νησί, περίγραμμα θαλάσσιας έκτασης, κλπ). Ζητούμε τη σαφή αναφορά στο Π.Δ. ότι απαγορεύεται η ανάπτυξη Υπεράκτιων Αιολικών πάρκων στις θαλάσσιες ζώνες ΖΑΠΦ-01, ΖΠΦ-03 και ΖΔΟΕ-01 της Γυάρου καθώς και η κατασκευή στη χερσαία περιοχή της Γυάρου και των νησίδων της τυχόν συνοδών έργων, απαραίτητων για τη λειτουργία των αιολικών. Σημειώνουμε, ότι, αν γίνει δεκτή η ανωτέρω πρότασή μας (σημείο 1) δεν θα χρειάζεται κάποια περαιτέρω αναφορά.
- Να υπάρξει ρητή αναφορά ότι αναστέλλεται κάθε διαδικασία για την τοποθέτηση των ανεμογεννητριών για τις οποίες έχουν εκδοθεί άδειες παραγωγού. Οι άδειες παραγωγού θα πρέπει να ακυρωθούν.
- Να υπάρξει ρητή αναφορά ότι οι ανεμολογικοί ιστοί για τη συλλογή μετεωρολογικών δεδομένων οι οποίοι ενδεχομένως σήμερα να έχουν ήδη τοποθετηθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας εγκατάστασης των ανεμογεννητριών θα πρέπει να αποξηλωθούν και να απομακρυνθούν.
- Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 2α εντός της ΖΠΦ-02 είναι επιτρεπτή η ειδική χρήση (26.11) «Λιμενικές ζώνες επιβατικής, εμπορικής, αλιευτικής, βιομηχανικής και τουριστικής δραστηριότητας, μαρίνες» για την οποία αναφέρεται ότι: «Ειδικότερα, επιτρέπεται η εγκατάσταση, χρήση και συντήρηση προβλητών για την πρόσβαση στη ζώνη για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου». Επειδή ενδεχομένως να υπάρξουν στο μέλλον διχογνωμίες και παρερμηνείες σχετικά με το αν αυτή η διατύπωση αποκλείει κάθε άλλη λιμενική χρήση, προτείνουμε να διατυπωθεί ακριβέστερα μιας και η προφανής πρόθεση του νομοθέτη είναι να επιτρέψει τις λιμενικές ζώνες αποκλειστικά και μόνο για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου. Η διατύπωση θα μπορούσε να είναι κάπως έτσι: «Ειδικότερα, επιτρέπεται μόνο η εγκατάσταση, χρήση και συντήρηση προβλητών για την πρόσβαση στη ζώνη για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου, αποκλειόμενης οποιασδήποτε άλλης δυνατότητας λιμενικών ζωνών».
- Αντίστοιχες διατυπώσεις με το ανωτέρω σημείο θα πρέπει να γίνουν σε όλες τις περιπτώσεις που επιλέγεται η χρήση (26.11) [στο άρθρο 6 παρ.3, στο άρθρο 7 σημείο (α) και στο άρθρο 8 σημείο (β)]
Κλείνοντας θα πρέπει να τονίσουμε ότι είναι επιτακτική ανάγκη να εκδοθούν άμεσα και τα υπόλοιπα Π.Δ. για το σύνολο της περιοχής μελέτης ΕΠΜ-8α (νήσος Σύρος και νησίδες) αλλά και το σύνολο των αντίστοιχων διαταγμάτων για όλες τις περιοχές NATURA της Ελλάδας. Η καθυστέρηση έχει καταστροφικές και ανεπανόρθωτες συνέπειες.
Σύμφωνα με το άρθρο 2 του Ν. 1650/86, ως περιβάλλον ορίζεται: «το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων και στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και επηρεάζουν την οικολογική ισορροπία, την ποιότητα της ζωής, την υγεία των κατοίκων, την ιστορική και πολιτιστική παράδοση και τις αισθητικές αξίες». Δηλαδή, η οικολογική ισορροπία και η ιστορική παράδοση είναι αλληλένδετα.
Η περίπτωση της Γυάρου είναι ξεχωριστή διότι στο νησί αυτό συναντήθηκε η ιστορία με ένα σημαντικό οικοσύστημα. Το νησί που αποτελεί «ζωντανή μαρτυρία των αγώνων του ελληνικού λαού για ελευθερία και δημοκρατία» όπως περιγράφεται επίσημα στο ΦΕΚ 1680/Β/2001 με το οποίο χαρακτηρίστηκε η Γυάρος ως ιστορικός τόπος, τυγχάνει να είναι και ένας οικολογικός παράδεισος, ουσιαστικά ανέγγιχτος από το χρόνο και, έως σήμερα, από την ανθρώπινη απληστία. Η προστασία της θα έπρεπε να είναι καθολική, χωρίς αστερίσκους και παραθυράκια, ούτως ώστε να την παραδώσουμε ανέπαφη στις επόμενες γενιές. Έχουμε τη δυνατότητα να αφήσουμε ένα νησί ανέγγιχτο στο διηνεκές. Το υπό διαβούλευση σχέδιο προεδρικού διατάγματος δίνει την ευκαιρία να τεθούν γερές βάσεις προς αυτή την κατεύθυνση.
Η πράξη “Εκπόνηση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σύνταξη Προεδρικών Διαταγμάτων Προστασίας και Σχεδίων Διαχείρισης για τις Περιοχές του Δικτύου Natura 2000”- ΕΠΜ 8α: Περιοχές Natura 2000 της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου (μέρους)» εντάχθηκε σε συγχρηματοδοτούμενο πρόγραμμα το 2016. Το 2019 υπογράφηκε η σχετική σύμβαση και το 2023 τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση η μελέτη που εκπονήθηκε. Έκτοτε χρειάστηκαν άλλα δύο χρόνια για να τεθεί σε διαβούλευση το σχέδιο του Π.Δ., μόνο για τη Γυάρο, και όχι για όλη την περιοχή μελέτης η οποία περιλάμβανε και τις περιοχές NATURA της Σύρου και νησίδων. Χρειάστηκε μια δεκαετία για να συζητάμε σήμερα μόνο για το σχέδιο του Π.Δ. για την περιοχή της Γυάρου. Σε κάθε περίπτωση δεν μπορούμε παρά να χαιρετίσουμε το γεγονός. Το υπό διαβούλευση σχέδιο του Π.Δ. έχει προκύψει σε συνέχεια μιας ιδιαίτερα αξιόλογης μελέτης (τουλάχιστον όπως την είδαμε όταν είχε τεθεί σε διαβούλευση το 2023) η οποία αν και περιείχε κάποια σημεία που έχρηζαν αλλαγής, ως προς τις επιτρεπόμενες χρήσεις, αποτελούσε μια πολύ καλή βάση συζήτησης με σοβαρή επιστημονική τεκμηρίωση. Τότε ο σύλλογός μας (το Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου) είχε καταθέσει συγκεκριμένες και αναλυτικές προτάσεις ως προς τα σημεία που, κατά τη γνώμη μας, έχριζαν αλλαγών.
Ειδικά για τη Γυάρο, είχαμε κρίνει ότι οι προτάσεις της μελέτης ήταν προς τη σωστή κατεύθυνση. Έτσι οι παρατηρήσεις μας είχαν επικεντρωθεί στην πιθανότητα τοποθέτησης των 77 ανεμογεννητριών για τις οποίες είχαν ήδη εκδοθεί άδειες παραγωγού. Παρά το γεγονός ότι η ΕΠΜ δεν προέβλεπε ως επιτρεπόμενη χρήση την εγκατάσταση ανεμογεννητριών, το αντίθετο μάλιστα: αναγνώριζε ως τη σημαντικότερη απειλή υψηλής έντασης για τη Γυάρο τον σχεδιασμό αιολικού πάρκου, θεωρήσαμε σκόπιμο να επισημάνουμε το θέμα στις παρατηρήσεις που καταθέσαμε. Συγκεκριμένα είχαμε αναφέρει τα εξής:
«Για τη Γυάρο, σχεδιάζεται η εγκατάσταση μεγάλου αριθμού (77) ανεμογεννητριών, τεραστίου μεγέθους, που ουσιαστικά θα μετατρέψουν ολόκληρο το νησί σε εργοστάσιο/εργοτάξιο. Στο Γεωπληροφοριακό Σύστημα της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας παρουσιάζονται τα σημεία της σχεδιαζόμενης τοποθέτησης των ανεμογεννητριών… Είναι σαφές, ότι τα μόνα κριτήρια που δεν έχουν ληφθεί υπόψη κατά το σχεδιασμό αυτό είναι η προστασία του περιβάλλοντος και της ιστορικής κληρονομιάς. Αντιθέτως το κριτήριο που προδήλως αποτελεί την κινητήριο δύναμη ενός τέτοιου σχεδιασμού είναι το πρόσκαιρο ιδιωτικό όφελος.
Ήδη έχουν δοθεί σχετικές εγκρίσεις για την τοποθέτηση των πρόδρομων ανεμολογικών ιστών για τη συλλογή μετεωρολογικών δεδομένων οι οποίοι ενδεχομένως σήμερα να έχουν ήδη τοποθετηθεί.
Θεωρώντας ότι η τεκμηρίωση της ΕΠΜ για την πλήρη ασυμβατότητα των ανεμογεννητριών με το προστατευτέο αντικείμενο της Γυάρου είναι επαρκέστατη, προτείνουμε να περιληφθεί στο σχέδιο η ρητή και οριστική απαγόρευση της εγκατάστασης ανεμογεννητριών στο νησί ανεξαρτήτως των όποιων προβλέψεων σε άλλα νομοθετήματα γιατί η εγκατάστασή τους δεν θα θέσει απλώς σε κίνδυνο το προστατευτέο αντικείμενο και το οικοσύστημα αλλά στην κυριολεξία θα μεταβάλλει καταστρεπτικά και δια παντός τη φυσιογνωμία του νησιού με ανεξέλεγκτη οδοποιία μαζικής κλίμακας, μπάζα εκσκαφών, φυτεμένες τεράστιες τσιμεντένιες βάσεις, λιμενικά έργα, υποστηρικτικά κτίρια, γραμμές μεταφοράς αλλά και αυτές τις ίδιες τις ανεμογεννήτριες των 150 μέτρων που θα στέκουν επιβλητικά στη μέση των Κυκλάδων ως μνημείο της ανθρώπινης απληστίας. Η συμπερίληψη της απαγόρευσης αυτής είναι υψίστης σημασίας.
Επισημάνουμε ότι για την GR4220033 – “Νήσος Γυάρος & Θαλάσσια Ζώνη”, η ΕΠΜ αναγνωρίζει ως σημαντικότερη απειλή υψηλής έντασης τον σχεδιασμό αιολικού πάρκου (D01) (σελ.114, κεφ 3Α)».
Έκτοτε, προέκυψε και η ισχυρή βούληση της κυβέρνησης για την τοποθέτηση υπεράκτιων ανεμογεννητριών στην θαλάσσια περιοχή της Γυάρου. Μια σημαντική, ιδιαίτερα θετική, στιγμή του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου αποτέλεσε η ομόφωνη γνωμοδότηση του όπως αυτή διατυπώθηκε στην υπ’ αρ. 28/10-07-2024 Συνεδρία του (Θέμα 3ο) σύμφωνα με την οποία, αρχικά, δεν εγκρίθηκε η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων για την θαλάσσια περιοχή της Γυάρου επειδή η προτεινόμενη εν δυνάμει Περιοχή Οργανωμένης Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων βόρεια, δυτικά και νότια της νήσου βρίσκεται σε άμεση οπτική επαφή με τον κηρυγμένο Ιστορικό Τόπο της Γυάρου και δεν συνάδει με τον ιστορικό της χαρακτήρα [απόφαση Υπουργού Πολιτισμού κας Λίνας Μενδώνη με τίτλο «Έγκριση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων» με την οποία εξαιρέθηκε η περιοχή της Γυάρου (ΑΔΑ: ΕΖΗΞ46ΝΚΟΤ-ΒΞΞ)].
Όμως, ήταν τόσο ισχυρή η βούληση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για την τοποθέτηση ανεμογεννητριών στη θαλάσσια περιοχή της Γυάρου (Εθνικό πρόγραμμα γαρ) που κατέθεσε Αίτησης Θεραπείας κατά αυτής της απόφασης της Υπουργού Πολιτισμού. Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο με ομόφωνη γνωμοδότηση του, όπως αυτή διατυπώθηκε στην υπ’ αρ. 35/04-09-2024 Συνεδρία του (Θέμα 1ο), αναιρώντας τον εαυτό του σε μόλις δυο μήνες από την απορριπτική του γνωμοδότηση, ενέκρινε τελικά την τοποθέτηση θαλάσσιων ανεμογεννητριών στη δυτική θαλάσσια περιοχή της Γυάρου. Έτσι εκδόθηκε η απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού με τίτλο «Αποδοχή της κατατεθείσας από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας Αίτησης Θεραπείας της ΥΠΠΟ/343876/02.08.2024 (ΑΔΑ: ΕΖΗΞ46ΝΚΟΤΒΞΞ) Υπουργικής Απόφασης έγκρισης της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων» [ΑΔΑ: ΨΙΥΖ46ΝΚΟΤ-Υ7Ο], πετώντας στον κάλαθο των αχρήστων την ιστορικότητα της Γυάρου προκειμένου να πραγματοποιηθεί ένα «Εθνικό πρόγραμμα» που θα γεμίσει με χρήμα ιδιωτικές τσέπες.
Οι επιτρεπόμενες χρήσεις καθώς και τα σχετικά τα μέτρα προστασίας που θα θεσμοθετηθούν με το υπό διαβούλευση Π.Δ. θα πρέπει να είναι σύμφωνα με τη νομοθεσία (Ν.1650/80, ΠΔ 59/18, Ν.4685/20) καθώς και με τα ευρήματα και τις προτάσεις της ΕΠΜ. Με την από 17.02.2023 ανακοίνωση της η ανάδοχος εταιρεία είχε διευκρινίσει ότι: «Οι χρήσεις που προβλέπονται για κάθε Ζώνη περιλαμβάνονται στον Νόμο 4685/2020. Οι μελετητές, δεν μπορούν να προσθέσουν χρήσεις που δεν προβλέπονται στον Νόμο. Μπορούν μόνο να αφαιρέσουν, ή να τις επιτρέπουν υπό όρους».
Σύμφωνα με το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο οριοθετείται η προστατευόμενη περιοχή και οι ζώνες προστασίας (ΖΑΠΦ, ΖΠΦ, ΖΔΟΕ, ΖΒΔΦΠ) [άρθρα 2 και 3] και καθορίζονται οι επιτρεπόμενες ειδικές κατηγορίες χρήσεων κάθε Ζώνης της Προστατευόμενης Περιοχής [άρθρα 5 έως 8]. Τα άρθρα αυτά θεωρούμε ότι κινούνται προς τη θετική κατεύθυνση. Όμως υπάρχει και το άρθρο 4 το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικές ρυθμίσεις προστασίας» σύμφωνα με το οποίο, μεταξύ των άλλων, σε όλες τις ζώνες προστασίας επιτρέπονται «έργα εθνικής σημασίας, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ή την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245)» [παρ. 1α του αρ. 4].
Είναι σαφές ότι αυτή η διάταξη (αρ. 4 παρ.1α), καθιστά δυνατό να επιτραπούν χρήσεις μη προβλεπόμενες από τη νομοθεσία για τις επιμέρους ζώνες (Π.Δ. 59/18). Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ορίζεται ότι: «Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μετά από αίτημα του καθ’ ύλην αρμόδιου Υπουργού, δύνανται να χαρακτηρίζονται έργα και δραστηριότητες ως έργα εθνικής σημασίας, ιδίως εάν πρόκειται για έργα συγχρηματοδοτούμενα από Διαρθρωτικά Ταμεία και ευρωπαϊκά προγράμματα, για έργα που απαιτούνται για την επείγουσα συμμόρφωση με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, για έργα που αφορούν λόγους δημόσιας υγείας» ενώ με την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245) ορίζεται ότι: «Έργα εθνικού επιπέδου, κατά τας διατάξεις περί εκτελέσεως των δημοσίων έργων, είναι τα δι’ αποφάσεως του Υπουργού Δημοσίων ‘Έργων οριζόμενα». Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε έργα λάβουν το χαρακτηρισμό «εθνικής σημασίας» με απλές υπουργικές αποφάσεις, θα μπορούν να παρακάμπτουν το προστατευτικό πλαίσιο που επιχειρείται να τεθεί με το ίδιο το υπό διαβούλευση Π.Δ. και να υλοποιούνται κανονικά ανεξάρτητα από την επίδρασή τους στους οικότοπους και στα προστατευτέα αντικείμενα ή στην ιστορική διάσταση του νησιού. Κάτι τέτοιο, προφανώς, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το άρθρο 1 του ίδιου του υπό διαβούλευση Π.Δ., σύμφωνα με το οποίο:
«1. Σκοπός του παρόντος είναι η προστασία και διαχείριση του τοπίου ως φυσικής κληρονομιάς και πολύτιμου εθνικού φυσικού πόρου της Περιοχής Προστασίας Βιοποικιλότητας «Νήσος Γυάρος και θαλάσσια ζώνη», η οποία διακρίνεται για τη σημαντική οικολογική, φυτογεωγραφική, ζωολογική, αισθητική, επιστημονική και ιστορική της αξία (εφεξής «Προστατευόμενη Περιοχή νήσου Γυάρου» με κωδικό «ELBA42233»)
- Ειδικότερα, επιδιώκεται:
α) η προστασία της ακεραιότητας της προστατευόμενης περιοχής, ως προς τις οικολογικές της λειτουργίες, β) η διατήρηση των προστατευτέων αντικειμένων (φυσικών οικοτόπων, ειδών και των ενδιαιτημάτων τους),
γ) η ρύθμιση των χρήσεων γης και των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων, μέσω του καθορισμού ζωνών προστασίας, καθώς και η θέσπιση ειδικότερων μέτρων, ανά ζώνη προστασίας».
Δηλαδή, η παρ. 1α του άρθρου 4 θέτει τη βάση για την άρση του προστατευτικού πλαισίου κατά τη βούληση του εκάστοτε υπουργού και, μάλιστα, με πολύ απλή διαδικασία.
Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι, ήδη, η ανάπτυξη Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων στη θαλάσσια περιοχή της Γυάρου αποτελεί «Εθνικό πρόγραμμα» (έτσι αναφέρεται στις σχετικές αποφάσεις). Δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι θα «βαφτιστεί» από τον Υπουργό Περιβάλλοντος και «Εθνικής σημασίας». Άλλωστε, έως και Αίτηση Θεραπείας άσκησε (φανταζόμαστε και πιέσεις προς τα μέλη του ΚΑΣ) προκειμένου να πάρει το «πράσινο αρχαιολογικό φως» για την υλοποίηση του έργου.
Μετά τα ανωτέρω, οι προτάσεις για το σχέδιο του υπό διαβούλευση Π.Δ. έχουν ως εξής:
- Η παρ. 1α του άρθρου 4 θα πρέπει να διαγραφεί. Σε περίπτωση που το σημείο αυτό παραμείνει να διατυπωθεί ρητά ότι τα έργα και οι δραστηριότητες εθνικής σημασίας που θα μπορούν να υλοποιηθούν στη Γυάρο, στις νησίδες της και στις θαλάσσιες ζώνες τις οποίες καλύπτει το Π.Δ., θα αφορούν αποκλειστικά και μόνο λόγους δημόσιας υγείας.
- Η ισχυρή μας επιθυμία για την ματαίωση των σχεδίων για την ανάπτυξη Υπεράκτιου Αιολικού Πάρκου στη Γυάρο είναι δεδομένη. Δεν έχουμε στοιχεία για την πιθανή χωροθέτηση του (απόσταση από το νησί, περίγραμμα θαλάσσιας έκτασης, κλπ). Ζητούμε τη σαφή αναφορά στο Π.Δ. ότι απαγορεύεται η ανάπτυξη Υπεράκτιων Αιολικών πάρκων στις θαλάσσιες ζώνες ΖΑΠΦ-01, ΖΠΦ-03 και ΖΔΟΕ-01 της Γυάρου καθώς και η κατασκευή στη χερσαία περιοχή της Γυάρου και των νησίδων της τυχόν συνοδών έργων, απαραίτητων για τη λειτουργία των αιολικών. Σημειώνουμε, ότι, αν γίνει δεκτή η ανωτέρω πρότασή μας (σημείο 1) δεν θα χρειάζεται κάποια περαιτέρω αναφορά.
- Να υπάρξει ρητή αναφορά ότι αναστέλλεται κάθε διαδικασία για την τοποθέτηση των ανεμογεννητριών για τις οποίες έχουν εκδοθεί άδειες παραγωγού. Οι άδειες παραγωγού θα πρέπει να ακυρωθούν.
- Να υπάρξει ρητή αναφορά ότι οι ανεμολογικοί ιστοί για τη συλλογή μετεωρολογικών δεδομένων οι οποίοι ενδεχομένως σήμερα να έχουν ήδη τοποθετηθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας εγκατάστασης των ανεμογεννητριών θα πρέπει να αποξηλωθούν και να απομακρυνθούν.
- Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 2α εντός της ΖΠΦ-02 είναι επιτρεπτή η ειδική χρήση (26.11) «Λιμενικές ζώνες επιβατικής, εμπορικής, αλιευτικής, βιομηχανικής και τουριστικής δραστηριότητας, μαρίνες» για την οποία αναφέρεται ότι: «Ειδικότερα, επιτρέπεται η εγκατάσταση, χρήση και συντήρηση προβλητών για την πρόσβαση στη ζώνη για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου». Επειδή ενδεχομένως να υπάρξουν στο μέλλον διχογνωμίες και παρερμηνείες σχετικά με το αν αυτή η διατύπωση αποκλείει κάθε άλλη λιμενική χρήση, προτείνουμε να διατυπωθεί ακριβέστερα μιας και η προφανής πρόθεση του νομοθέτη είναι να επιτρέψει τις λιμενικές ζώνες αποκλειστικά και μόνο για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου. Η διατύπωση θα μπορούσε να είναι κάπως έτσι: «Ειδικότερα, επιτρέπεται μόνο η εγκατάσταση, χρήση και συντήρηση προβλητών για την πρόσβαση στη ζώνη για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου, αποκλειόμενης οποιασδήποτε άλλης δυνατότητας λιμενικών ζωνών».
- Αντίστοιχες διατυπώσεις με το ανωτέρω σημείο θα πρέπει να γίνουν σε όλες τις περιπτώσεις που επιλέγεται η χρήση (26.11) [στο άρθρο 6 παρ.3, στο άρθρο 7 σημείο (α) και στο άρθρο 8 σημείο (β)]
Κλείνοντας θα πρέπει να τονίσουμε ότι είναι επιτακτική ανάγκη να εκδοθούν άμεσα και τα υπόλοιπα Π.Δ. για το σύνολο της περιοχής μελέτης ΕΠΜ-8α (νήσος Σύρος και νησίδες) αλλά και το σύνολο των αντίστοιχων διαταγμάτων για όλες τις περιοχές NATURA της Ελλάδας. Η καθυστέρηση έχει καταστροφικές και ανεπανόρθωτες συνέπειες.
Ξεκινώντας από το την πρώτη σελίδα του Σχεδίου ΠΔ και τα θέματα «έχοντας υπόψη» το σημείο «4. Το γεγονός ότι από το παρόν διάταγμα δεν προκαλείται δαπάνη σε βάρος του κρατικού προϋπολογισμού» δεν ευσταθεί, εκτός αν εννοείται από το ΥΠΕΝ ότι θα δημιουργηθεί άλλη μια προστατευόμενη περιοχή η οποία θα ισχύει μόνον στα χαρτιά. Είναι προφανές ότι για να έχει αποτέλεσμα η προστασία της πολύ σημαντικής (όπως έχει αναγνωριστεί πλέον) αυτής περιοχής προφανώς και θα πρέπει να προβλεφθούν δαπάνες από τον κρατικό προϋπολογισμό (η και από τον κρατικό προϋπολογισμό) για την ουσιαστική επιτήρηση και διαχείριση της περιοχής και εντέλει την αποτελεσματική διατήρηση των προστατευτέων αντικειμένων. Για την αποτελεσματική διαχείριση της περιοχής θα πρέπει να συνταχθεί άμεσα Σχέδιο Διαχείρισης το οποίο η ελληνική πολιτεία θα πρέπει να εφαρμόσει διασφαλίζοντας για τον σκοπό αυτό και τους απαραίτητους πόρους. Πρέπει λοιπόν να απαλειφθεί το συγκεκριμένο σημείο 4 καθώς κρίνεται επιεικώς «παράλογο».
Ήδη αρκετά από τα σχόλια θίγουν το ζήτημα του άρθρου 4, 1α) σύμφωνα με το οποίο “σε όλες τις ζώνες προστασίας που θεσμοθετούνται επιτρέπονται έργα εθνικής σημασίας σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ή την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245)”.
Είναι αδιαπραγμάτευτη η ανάγκη να διαγραφεί άμεσα το άρθρο από το Σχέδιο, αφού καθίσταται εξόφθαλμα σαφές ότι δημιουργεί ένα ευμέγεθες διαδικαστικό «παράθυρο» για την δρομολόγηση, μεγάλης κλίμακας έργων στην περιοχή (παντελώς ασυμβίβαστων με το πνεύμα διατήρησης της βιοποικιλότητας και σεβασμού της ιστορικής μνήμης), μέσω του χαρακτηρισμού τους ως «εθνικής σημασίας», με πιο πιθανά βέβαια τα μεγάλης κλίμακας έργα ΑΠΕ.Τέλος, κρίνεται προβληματικό κι επί της ουσίας άτοπο το σημείο 2η) του Άρθρου 4, σύμφωνα με το οποίο «επιτρέπεται η πεζοπορία και η κολύμβηση, με την επιφύλαξη ειδικότερων μέτρων προστασίας» σε όλες τις ζώνες δηλαδή ακόμη και στις Ζώνες Αυστηρής Προστασίας της Φύσης. Υπενθυμίζεται ότι οι ΖΑΠΦ έχουν δημιουργηθεί για να προστατευτούν ευαίσθητα ενδιαιτήματα για σημαντικά είδη της περιοχής από τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Καθώς η Γυάρος βρίσκεται σε κεντρικό σημείο των Κυκλάδων (μια περιοχή με εξαιρετικά έντονη τουριστική δραστηριότητα) και καθώς τα τελευταία χρόνια έχει ιδιαίτερα «διαφημιστεί» είναι επιτακτική η ανάγκη να προστατευτούν οι ευαίσθητες αυτές περιοχές από την συνεχώς αυξανόμενη στην περιοχή ανθρώπινη δραστηριότητα. Προτείνεται λοιπόν το συγκεκριμένο σημείο να τροποποιηθεί ως εξής: «επιτρέπεται η πεζοπορία και η κολύμβηση, με εξαίρεση τις ΖΑΠΦ και με την επιφύλαξη ειδικότερων μέτρων προστασίας»
Άρθρο 4, παράγραφος 1α
Προσπαθώ να καταλάβω τι σχέση έχει η πρόνοια για «77 χερσαίες και 33 υπεράκτιες ανεμογεννήτριες και τα λοιπά επιχειρηματικά σχέδια εθνικής σημασίας» (το άρθρο 4, παράγραφος 1α), με τον τίτλο του του σχεδίου του ΠΔ, «Προστασία, διατήρηση και διαχείριση της φύσης της χερσαίας και θαλάσσιας περιοχής της Νήσου Γυάρου».
Ειλικρινά δυσκολεύομαι, δυσκολεύομαι πολύ, μα πάρα πολύ.
<u>Ζητώ εξάλειψη αυτής της πρόνοιας</u>, ως παντελώς άσχετης με τον τίτλο του συγκεκριμένου σχεδίου ΠΔ.
Χρόνια τώρα έγγραφα ισχυρίζομαι πως το ΥΠΕΝ είναι <u>ένα διαχρονικά αποτυχημένο υπουργείο</u>. Περισσότερα, σε παλιό κείμενό μου, που παραθέτω:
Κλιματικές αλλαγές – Μια αιρετική άποψη
Η αναμενόμενη οξύτητα των κλιματικών αλλαγών έφερε το θέμα στο σύγχρονο πολιτικό προβληματισμό. Οι τεχνικοί / επιστήμονες του λεγόμενου αναπτυγμένου κόσμου φέρουμε μεγάλο μέρος της ευθύνης, για το επερχόμενο κακό. Παρασυρμένοι από την τεχνολογία, την επιστήμη δίναμε και εξακολουθούμε να δίνουμε τα κάθε λογής τεχνικά μέσα στον κόσμο, που «διευκολύνουν» τη ζωή του. Δεν μπορέσαμε όμως έγκαιρα να δούμε «πέρα απ’ τη μύτη μας…». Ή τουλάχιστον δεν μας άφησε το τεράστιο οικονομικό σύστημα που αναπτύχθηκε περί αυτά να συνειδητοποιήσουμε τα παρατράγουδα της απίστευτης υπερκατανάλωσης ενέργειας, στην οποία όλα αυτά οδηγούσαν και εξακολουθούν να οδηγούν.
Ας μη γελιόμαστε. Στη γη μας καταναλίσκουμε, δεκαετίες τώρα, πολύ περισσότερη ενέργεια, απ’ όση μπορεί να αντέξει ο πλανήτης κι εμείς, του «αναπτυγμένου» κόσμου, είμαστε πρωταθλητές… Η κατάσταση πηγαίνει προς επιδείνωση. Δισεκατομμύρια κόσμου στην Κίνα στην Ινδία κι αλλού αυξάνουν ραγδαία την ενεργειακή κατανάλωσή τους. Είναι λογική συνέπεια. Το διεθνές οικονομικό σύστημα, που έχουμε στήσει προβάλει και σ’ αυτούς το γκλαμουράτο υπόδειγμα της «Κοινωνίας της Αφθονίας», για να θυμηθούμε και τον πρόσφατα αποβιώσαντα Galbreith.
Θεωρώ ότι, μακράν, πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η δραστική μείωση της ζήτησης ενέργειας. Ουσιαστικά βήματα προς αυτήν την κατεύθυνση δεν μπορεί να γίνουν αν δεν πεισθούμε πρώτα εμείς οι ίδιοι, οι «αναπτυγμένοι», να αρχίσουμε να αναθεωρούμε τον τρόπο με τον οποίο έχουμε καταντήσει να ζούμε. Τρόπο, που δεν είναι καθόλου συμβατός με την αειφορία. Απέχουμε πολύ από τη συνειδητοποίηση αυτής της πραγματικότητας κι ακόμα περισσότερο από τη δράση.
Τα τελευταία χρόνια, στρέψαμε στη Δύση την προσοχή μας στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), και αυτοπαγιδευθήκαμε. Νομίζουμε ότι έτσι κάνουμε το καθήκον μας, ότι έτσι εξαντλούμε τις υποχρεώσεις μας για το περιβάλλον, για τις επόμενες γενιές. Παράλληλα όμως, δεν αλλάζουμε τόσο δα τον καθημερινό τρόπο ζωής μας. Εξακολουθούμε, φευ, να υπερ-καταναλίσκουμε ενέργεια… Μας διαφεύγει, όμως ότι, οι ΑΠΕ συμβάλλουν στην προσφορά ενέργειας όχι στη ζήτηση, που είναι η πρωτογενής αιτία του κακού. Γιατί να γεμίσουμε π.χ. όλες τις κορυφογραμμές του ελληνικού τοπίου με αμφισβητούμενης αισθητικής ανεμογεννήτριες ηλεκτρισμού, για να εξακολουθούμε να έχουμε 15 αντί 2 η 3 φώτα αναμμένα σπίτι μας;
Με αυτήν την έννοια, η αφεντιά μου σκόπιμα δηλώνει «εχθρός» των ΑΠΕ. Η ενασχόληση με αυτές, κατ’ εμέ, αποπροσανατολίζει από τον κύριο στόχο. Αυτός πρέπει να είναι, μακράν του οτιδήποτε άλλου, η αλλαγή της συμπεριφοράς όλων μας, προκειμένου να ζούμε ζητώντας και συνεπώς καταναλίσκοντας λιγότερη, μα πολύ λιγότερη ενέργεια. Από δε ένα σημείο και μετά, βλέπω με μεγάλη δυσπιστία και υποψία τα διάφορα κίνητρα / επιχειρηματικά συμφέροντα, που έχουν αναπτυχθεί γύρω από αυτές. Για να υπερβάλω και πάλι σκόπιμα, θεωρώ ότι, η καλύτερη μορφή ενέργειας είναι, όχι η των ΑΠΕ, αλλά αυτή που δεν ζητιέται, αυτή που δεν καταναλίσκεται. Η οξύτητα του προβλήματος επιβάλλει επειγόντως να αναθεωρήσουμε το «αξιακό» μας σύστημα – που, π.χ. χρησιμοποιεί την κατά κεφαλήν κατανάλωση ενέργειας ως δείκτη ανάπτυξης – και φυσικά την οικονομία, που το στηρίζει.
Έρχομαι στο δέον γενέσθαι. Προσυπογράφω απόλυτα το εργαλείο της εισαγωγής σταδιακά αυξανόμενης τσουχτερής φορολόγησης. Ζούμε σε περιβάλλον ελεύθερης οικονομίας κι αυτό δεν φαίνεται να αλλάζει στον ορατό ορίζοντα. Στο μάταιο και ψυχρά υλιστικό κόσμο μας, ό, τι δεν ακουμπάει τη τσέπη, μας αφήνει παγερά αδιάφορους. Πάντα δε δείχνουμε, τρομάρα μας, τους άλλους, όταν κάνουμε συζήτηση για το ποιος φταίει…
Ο λεγόμενος φόρος του άνθρακα προβλέπει τη φορολόγηση των ορυκτών καυσίμων και των προϊόντων τους (βενζίνη, πετρέλαιο Diesel, φυσικό αέριο, λιγνίτες, κτλ.) ανάλογα με την ποσότητα άνθρακα που περιέχουν και συνεπώς του CO2 (κύριου συστατικού των αερίων του θερμοκηπίου), που εκλύουν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον μελέτησε, για χρόνια. Τα βιομηχανικά lobbies της Ένωσης «τον έθαψαν». Καιρός να τον ξεθάψουμε. Παρά τα προβλήματά του, επιτρέπει με περιβαλλοντικά δίκαιο τρόπο να αυξήσουμε την τιμή της ενέργειας κατά όσο χρειάζεται, για να επιτύχουμε τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Για το μέγεθος της φορολογίας, θα πρέπει να πάμε ψάχνοντας. Η ελαστικότητα της ζήτησης ενέργειας σε δραστικές αυξήσεις της τιμής της είναι άγνωστη. Για να επιτύχουμε την επιθυμητή μείωση, ίσως χρειαστεί να πάμε σε αυξήσεις της τιμής καταναλωτή της τάξεως του 50%, 250% ή ακόμα και 500%!
Η χώρα μας, έχει όλες τις προϋποθέσεις να μπει στην πρωτοπορία στο θέμα αυτό. Έχουμε ανθρωποκεντρικό πολιτισμό χιλιετιών, «μέτρον άριστον»…, μεγάλη ποικιλία περιβάλλοντος με στοιχεία παγκόσμιας σπανιότητας (αιγαιοπελαγίτικο τοπίο). Έχουμε, θα πρόσθετα ακόμα, και το ό, τι έχει απομείνει από την αριστερή διανόηση…
Ζητώ να πρωτοστατήσουμε στην υιοθέτηση πολιτικών τσουχτερού φόρου άνθρακα, ανταποδοτικού σε κοινωνικές και περιβαλλοντικές δράσεις. Προτείνω να σκεφθούμε να τον υιοθετήσουμε ακόμα και μόνοι μας. Η Σουηδία τον έχει θεσπίσει, έστω σε ήπια δόση, από το ’91, συνεπώς «δεν χτυπάει» στη συνθήκη της Ρώμης ή τους κανόνες λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς της ΕΕ. Δεν θα είναι τόσο επαχθές για εμάς. Δεν έχουμε σοβαρή εξαγωγική, ενεργοβόρα, βιομηχανική παραγωγή. Το αλουμίνιο, το τσιμέντο, κτλ. ίσως χρειασθεί να τα εξαιρέσουμε. Η εμπειρία της Σουηδίας θα βοηθήσει.
Σάκης Γαλιγάλης, Κέα, 6944 109 794, e-mail: agali15669@gmail.com
Η προστασία της Γυάρου πρέπει να είναι καθολική, χωρίς αστερίσκους και παραθυράκια που επιτρέπουν την καταστροφή του για πρόσκαιρο ιδιωτικό όφελος.
Η Γυάρος, τόπος μαρτυρίου και εξορίας χιλιάδων αγωνιστών, δεν πρέπει να μετατραπεί απλώς σε χώρο εγκατάστασης αιολικών πάρκων. Αξίζει έργα συντήρησης και αποκατάστασης των ιστορικών κτιρίων της, ώστε να αναδειχθεί ως μνημείο μνήμης και πολιτισμού. Μπορεί να αποτελέσει επισκέψιμο ιστορικό πάρκο, με μουσειακούς χώρους και εκπαιδευτικές δράσεις. Παράλληλα, να προστατευτεί η μοναδική βιοποικιλότητα του νησιού. Στην ίδια κατεύθυνση, χρειάζεται αποκατάσταση και ο φάρος της Δίδυμης στη Σύρο, δημιουργώντας ένα δίκτυο ιστορικών και φυσιολατρικών προορισμών στις Κυκλάδες. Οτιδήποτε άλλο θα αποτελέσει περιβαλλοντικό έγκλημα!
Αναφορικά με τις προβλέψεις του υπό διαβούλευση Προεδρικού Διατάγματος (Π.Δ.) με τίτλο (άρθρο 1): «Η προστασία και διαχείριση του τοπίου ως φυσικής κληρονομιάς και πολύτιμου εθνικού φυσικού πόρου της Περιοχής Προστασίας Βιοποικιλότητας ‘Νήσος Γυάρος και θαλάσσια ζώνη’, η οποία διακρίνεται για τη σημαντική οικολογική, φυτογεωγραφική, ζωολογική, αισθητική, επιστημονική και ιστορική της αξία» (εφεξής «Προστατευόμενη Περιοχή Νήσου Γυάρου», με κωδικό ELBA42233), διατυπώνονται οι ακόλουθες παρατηρήσεις.
Η πρόβλεψη του άρθρου 4, παράγραφος 1(α), σύμφωνα με την οποία: «Επιτρέπονται σε όλες τις ζώνες προστασίας έργα εθνικής σημασίας, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ή την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245)», κρίνεται ως απολύτως ασύμβατη με τον πυρήνα και τη λογική του εν λόγω σχεδίου.
Η συγκεκριμένη διατύπωση αντιβαίνει στον βασικό σκοπό του υπό διαβούλευση Π.Δ., καθώς δημιουργεί ένα πλαίσιο εξαιρέσεων το οποίο θέτει σε κίνδυνο το καθεστώς αυστηρής προστασίας της Γυάρου. Η ένταξη έργων στην κατηγορία της «εθνικής σημασίας», σύμφωνα με την προαναφερθείσα νομοθεσία, επιτρέπει την αδειοδότησή τους μέσω απλών υπουργικών αποφάσεων, χωρίς την υποχρέωση προηγούμενης αξιολόγησης από καθ’ ύλην αρμόδιους φορείς (π.χ. Υπηρεσίες Αρχαιοτήτων, ΟΦΥΠΕΚΑ), παρακάμπτοντας ουσιαστικούς μηχανισμούς ελέγχου και αξιολόγησης περιβαλλοντικών, πολιτιστικών και κοινωνικών επιπτώσεων.
Η πρόβλεψη αυτή ενέχει σοβαρό κίνδυνο για την εγκατάσταση δραστηριοτήτων όπως Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), λιμενικά έργα, στρατιωτικές ή άλλες υποδομές μεγάλης κλίμακας, οι οποίες – ανεξαρτήτως του χαρακτηρισμού τους ως «εθνικής σημασίας» – ενδέχεται να προκαλέσουν μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο ευαίσθητο και προστατευόμενο οικοσύστημα της Γυάρου.
Υπογραμμίζεται ότι έργα που εξυπηρετούν πράγματι λόγους εθνικής άμυνας και ασφάλειας, είναι δυνατόν να υλοποιούνται με ειδική μέριμνα και κατάλληλη τεκμηρίωση από τα συναρμόδια Υπουργεία, ανεξαρτήτως της ύπαρξης σχετικής πρόβλεψης σε Π.Δ. προστασίας περιοχών. Συνεπώς, η εν λόγω διάταξη αφήνει ανοικτό ένα θεσμικό παράθυρο για τη δυνατότητα καταστρατήγησης του καθεστώτος προστασίας, μέσω γενικευμένων εξαιρέσεων.
Περαιτέρω, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα ως προς την πρόβλεψη λιμενικών χρήσεων στις κατηγορίες «εμπορικές», «βιομηχανικές» και «μαρίνες» (άρθρα 6, 7 και 8 του σχεδίου Π.Δ.), καθώς οι εν λόγω δραστηριότητες είναι ουσιωδώς ασύμβατες με τον χαρακτήρα και τους στόχους προστασίας της περιοχής. Οι εμπορικές και βιομηχανικές λιμενικές υποδομές προϋποθέτουν πολλές φορές ή προκαλούν εκτεταμένες κατασκευές και οδική διασύνδεση με τις ενοδχώρες των μικρών νησιών, στοιχεία που αντίκεινται στις προβλεπόμενες ζώνες προστασίας. Τούτο συνέβη με δραματικό τρόπο στην βραχονησίδα του Αγίου Γεωργίου μετά την εγκατάσταση Α.Π.Ε και κατασκευή βιομηχανικών λιμενικών εγκαταστάσεων. Αντίστοιχα, οι τουριστικές μαρίνες – ιδίως σε ένα άνυδρο και ιστορικά φορτισμένο τοπίο όπως αυτό της Γυάρου – συνεπάγονται τη δημιουργία πρόσθετων δομών και είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσουν αύξηση της τουριστικής πίεσης, θέτοντας σε κίνδυνο τη βιολογική και αισθητική ακεραιότητα του νησιού.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η γεωγραφική θαλάσσια «σφήνα» που δημιουργείται στον όρμο του στρατοπέδου και των φυλακών χωρίς πρόβλεψη ζωνών προστασίας, η οποία ενδέχεται να επιτρέψει την υλοποίηση λιμενικών έργων μεγάλης κλίμακας. Αντιθέτως, η δημιουργία ή αναβάθμιση μικρής κλίμακας λιμενικών υποδομών, συμβατών με τον ιστορικό και φυσικό χαρακτήρα της περιοχής, μπορεί να εξεταστεί υπό αυστηρούς όρους και ρητές χωρικές και ποιοτικές προϋποθέσεις εντός των καθορισμένων ζωνών προστασίας.
Καταληκτικά, επισημαίνεται η ανάγκη για απόλυτη θεσμική θωράκιση του καθεστώτος προστασίας της νήσου Γυάρου, η οποία αποτελεί μοναδικό οικοσύστημα, ιστορικό τόπο και σύμβολο συλλογικής μνήμης. Κάθε ρύθμιση που ενέχει την πιθανότητα αλλοίωσης της φυσιογνωμίας της περιοχής πρέπει να αποφεύγεται, ώστε να διασφαλιστεί η ουσιαστική και μακροπρόθεσμη διατήρηση της βιοποικιλότητας, της πολιτισμικής αξίας και της περιβαλλοντικής ακεραιότητάς της.
Η Γυάρος αφορά όλους μας — και δεν είναι για μελλοντική χρήση
Η Γυάρος δεν είναι αποθήκη εθνικών αποθεμάτων για όταν “χρειαστεί”. Η πρόβλεψη για <span lang=”EL”> ασαφή </span>έργα “εθνικής σημασίας” στο Προεδρικό Διάταγμα αποτελεί σοβαρή υπονόμευση της προστασίας της Γυάρου Ανήκει ήδη στην εθνική και διεθνή πολιτιστική και φυσική κληρονομιά. Δεν χτίζεις στο μνημείο σου, δεν πειράζεις το τοπίο που είναι η ίδια η ταυτότητά σου. Η απόλυτη προστασία της είναι πράξη σεβασμού και ευθύνης απέναντι στο παρελθόν και στο μέλλον.Πρέπει να συνεχιστεί το καθεστώς προστασίας της Γυάρου
1. Η παρ. 1α του άρθρου 4 θα πρέπει να διαγραφεί. Σε περίπτωση που το σημείο αυτό παραμείνει να διατυπωθεί ρητά ότι τα έργα και οι δραστηριότητες εθνικής σημασίας που θα μπορούν να υλοποιηθούν στη Γυάρο, στις νησίδες της και στις θαλάσσιες ζώνες τις οποίες καλύπτει το Π.Δ., θα αφορούν αποκλειστικά και μόνο λόγους δημόσιας υγείας.
2. Η ματαίωση σχεδίου για την ανάπτυξη Υπεράκτιου Αιολικού Πάρκου στη Γυάρο.
3. Να υπάρξει ρητή αναφορά ότι αναστέλλεται κάθε διαδικασία για την τοποθέτηση των ανεμογεννητριών για τις οποίες έχουν εκδοθεί άδειες παραγωγού. Οι άδειες παραγωγού θα πρέπει να ακυρωθούν.
4. Να υπάρξει ρητή αναφορά ότι οι ανεμολογικοί ιστοί για τη συλλογή μετεωρολογικών δεδομένων οι οποίοι ενδεχομένως σήμερα να έχουν ήδη τοποθετηθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας εγκατάστασης των ανεμογεννητριών θα πρέπει να αποξηλωθούν και να απομακρυνθούν.
5. Σύμφωνα με το άρθρο 6 παρ. 2α εντός της ΖΠΦ-02 είναι επιτρεπτή η ειδική χρήση (26.11) «Λιμενικές ζώνες επιβατικής, εμπορικής, αλιευτικής, βιομηχανικής και τουριστικής δραστηριότητας, μαρίνες» για την οποία αναφέρεται ότι: «Ειδικότερα, επιτρέπεται η εγκατάσταση, χρήση και συντήρηση προβλητών για την πρόσβαση στη ζώνη για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου». Επειδή ενδεχομένως να υπάρξουν στο μέλλον διχογνωμίες και παρερμηνείες σχετικά με το αν αυτή η διατύπωση αποκλείει κάθε άλλη λιμενική χρήση, προτείνουμε να διατυπωθεί ακριβέστερα μιας και η προφανής πρόθεση του νομοθέτη είναι να επιτρέψει τις λιμενικές ζώνες αποκλειστικά και μόνο για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου. Η διατύπωση θα μπορούσε να είναι κάπως έτσι: «Ειδικότερα, επιτρέπεται μόνο η εγκατάσταση, χρήση και συντήρηση προβλητών για την πρόσβαση στη ζώνη για λόγους προστασίας και βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου, αποκλειόμενης οποιασδήποτε άλλης δυνατότητας λιμενικών ζωνών».
6. Αντίστοιχες διατυπώσεις με το ανωτέρω σημείο θα πρέπει να γίνουν σε όλες τις περιπτώσεις που επιλέγεται η χρήση (26.11) [στο άρθρο 6 παρ.3, στο άρθρο 7 σημείο (α) και στο άρθρο 8 σημείο (β)]
Η Γυάρος δεν προσφέρεται για “εθνικής σημασίας” παρεμβάσεις
Στο υπό διαβούλευση Προεδρικό Διάταγμα για την προστασία της νήσου Γυάρου προβλέπεται, στο άρθρο 4, ότι μπορούν να πραγματοποιούνται έργα «εθνικής σημασίας» σε όλες τις ζώνες της προστατευόμενης περιοχής — αρκεί να χαρακτηριστούν έτσι από έναν Υπουργό.
Η πρόβλεψη αυτή αναιρεί στην πράξη την προστασία του νησιού. Ανοίγει τον δρόμο για έργα βιομηχανικής κλίμακας, όπως αιολικά πάρκα, πλωτά ή χερσαία, σε έναν από τους ελάχιστους παρθένους τόπους του Αιγαίου, με τεράστια ιστορική, περιβαλλοντική και συμβολική αξία.
Λυδια Δαμπασίνα ,
Εικαστικός
Η Γυάρος δεν προσφέρεται για “εθνικής σημασίας” παρεμβάσεις
Στο υπό διαβούλευση Προεδρικό Διάταγμα για την προστασία της νήσου Γυάρου προβλέπεται, στο άρθρο 4, ότι μπορούν να πραγματοποιούνται έργα «εθνικής σημασίας» σε όλες τις ζώνες της προστατευόμενης περιοχής — αρκεί να χαρακτηριστούν έτσι από έναν Υπουργό.
Η πρόβλεψη αυτή αναιρεί στην πράξη την προστασία του νησιού. Ανοίγει τον δρόμο για έργα βιομηχανικής κλίμακας, όπως αιολικά πάρκα, πλωτά ή χερσαία, σε έναν από τους ελάχιστους παρθένους τόπους του Αιγαίου, με τεράστια ιστορική, περιβαλλοντική και συμβολική αξία.
Η Γυάρος είναι ορατή από πολλές περιοχές Natura και αρχαιολογικούς τόπους των Κυκλάδων: Άνδρος, Κέα, Κύθνος, Σύρος και άλλα Η αλλοίωσή της δεν αφορά μόνο το νησί — αφορά ολόκληρο το φυσικό και πολιτισμικό τοπίο του Δυτικού Αιγαίου.
Ζητάμε την πλήρη απαλοιφή της παραγράφου που επιτρέπει παρεμβάσεις «εθνικής σημασίας».
Η προστασία της Γυάρου είναι εθνικής σημασίας που πρέπει να προασπιστείΛυδια Δαμπασινα Εικαστικός
Θα πρέπει να απαλειφθεί το άρθρο 4 όπου αναφέρεται ότι σε όλες τις ζώνες προστασίας που θεσπίζονται επιτρέπονται έργα εθνικής σημασίας, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρ. 1 του άρθρου 13 του ν. 4014/2011 (Α’ 209) ή την παρ. 4 του άρθρου 10 του ν. 679/1977 (Α’ 245). Το να βαφτίζονται με υπουργική απόφαση έργα, ανεξαρτήτως είδους, ως εθνικής σημασίας, χωρίς συγκεκριμένα κριτήρια και πολύ περισσότερο αυτά να μπορούν να εγκατασταθούν και λειτουργούν σε περιοχές απόλυτης προστασίας της φύσης και προστασίας της φύσης, δε συνάδει με το ρυθμιστικό πλαίσιο που ορίζεται στο νόμο N. 3937/11.
Να συμπεριληφθεί διάταξη με ρητή απαγόρευση εγκατάστασης και λειτουργίας έργων της κατηγορίας αξιοποίησης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.
Το κράτος οφείλει να θεσπίσει θεσμικό πλαίσιο προστασίας και διαφύλαξης της Γυάρου ως αυτό που είναι: Ανυπέρβλητο Μνημείο πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς, και λόγω και αυτού, αδιατάρακτο οικοσύστημα με υψηλής αξίας θαλάσσια ζωή και βιοποικιλότητα που επιτέλους πρέπει να θωρακιστεί απέναντι σε όλες τις χρήσεις – δραστηριότητες που το απειλούν.
Καθεστως απόλυτης προστασίας εκαι εκτός εργων εθνικής εμβελειας.
- Το θέμα ‘Δημόσια Διαβούλευση για το Σχέδιο Π.Δ/τος Προστασίας της ν. Γυάρου’ δεν δέχεται νέες απαντήσεις.