Εθνικό θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου (ΕΘΠΙΟ)

[Μαρία Σαλωμίδη]

Χαιρετίζουμε την πρόθεση της πολιτείας να εγκύψει επιτέλους στις χρόνια ελλειμματικές υποχρεώσεις της απέναντι στους διεθνείς κανονισμούς και συμβάσεις για την ορθολογική διαχείριση και προστασία των ελληνικών θαλασσών.

Αντιλαμβανόμαστε τον πλούτο και τη σημασία της προτεινόμενης περιοχής για τη διατήρηση σπάνιας και μοναδικής βιοποικιλότητας.

Επικροτούμε την πρόθεση να ληφθούν (έστω και μερικώς) υπόψη στο σχέδιο αυτό, όχι μόνο δημοφιλή και χαρισματικά είδη αλλά και τα θαλάσσια οικοσυστήματα που υποστηρίζουν την επιβίωσή τους.

Έχοντας ωστόσο υπόψη τις εξαγγελίες του Πρωθυπουργού ως προς την «πλήρη επίτευξη του στόχου 30×30» βάσει του προτεινόμενου αυτού σχεδίου (συνδυαστικά Θαλάσσια Πάρκα Νοτίου Ιονίου και Κυκλάδων), ήτοι:

[«Με τα νέα πάρκα, θα αυξήσουμε σημαντικά τις θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές στα χωρικά μας ύδατα: μόλις ολοκληρωθούν αυτά τα πάρκα, θα υπερβούμε σημαντικά το όριο του 30% πολύ πριν από τον στόχο 30×30 του 2030» – Εθνική παρέμβαση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην Ολομέλεια της 3ης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για τους Ωκεανούς, στη Νίκαια],

οφείλουμε να επισημάνουμε τα εξής:

Σύμφωνα με την παγκόσμια περιβαλλοντική συνθήκη Σύμβαση για τη Βιοποικιλότητα (CBD) και το νέο Παγκόσμιο Πλαίσιο για τη Βιοποικιλότητα, ο Στόχος 3 (Διατήρηση του 30% της Γης, των Υδάτων και των Θαλασσών) αποσκοπεί στη διασφάλιση, έως το 2030, της διατήρησης και αποτελεσματικής διαχείρισης τουλάχιστον του 30% των χερσαίων, εσωτερικών υδάτινων, καθώς και των παράκτιων και θαλάσσιων περιοχών, ιδίως των περιοχών ιδιαίτερης σημασίας για τη βιοποικιλότητα και τις λειτουργίες και υπηρεσίες των οικοσυστημάτων.

Δεν πρόκειται ωστόσο μόνο για τον αριθμό 30%. Ο στόχος περιλαμβάνει καίριους όρους και προσδιορισμούς για να διασφαλιστεί ότι οι προσπάθειες διατήρησης είναι ουσιαστικές. Οι περιοχές πρέπει να είναι:

1. Καλά συνδεδεμένες: Οι προστατευόμενες περιοχές πρέπει να σχηματίζουν ένα δίκτυο, επιτρέποντας στα είδη να μετακινούνται μεταξύ τους, κάτι που είναι ζωτικής σημασίας για τη μακροπρόθεσμη επιβίωση και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
2. Οικολογικά αντιπροσωπευτικές: Οι προστατευόμενες περιοχές πρέπει να καλύπτουν το πλήρες φάσμα της βιοποικιλότητας, από δάση και υγρότοπους μέχρι θαλάσσιους οικοτόπους, και όχι μόνο λίγους συγκεκριμένους τύπους οικοσυστημάτων.
3. Αποτελεσματικά διατηρούμενες και διαχειριζόμενες: Αυτό σημαίνει ότι οι περιοχές πρέπει να έχουν ισχυρά, καλά εφαρμοζόμενα προστατευτικά πλαίσια για την επίτευξη αποτελεσματικής διατήρησης.
4. Δίκαια διοικούμενες: Η διαχείριση αυτών των περιοχών πρέπει να σέβεται τα δικαιώματα των αυτοχθόνων και των τοπικών κοινοτήτων, διασφαλίζοντας τη συμμετοχή τους και τα δίκαια οφέλη.

Ως προς το Σημείο 1, προκύπτουν πολλά ερωτηματικά. Πως διαφυλάσσεται η προστασία μεγάλων μεταναστευτικών ειδών πέραν των ορίων των πάρκων; Πως εξασφαλίζεται η επιβίωση πχ των φυσητήρων ή άλλων κητωδών όταν διασχίζουν το Οικόπεδο 10, ή μετακινούμενοι νοτιότερα των Κυθήρων προς δυτική και νότια Κρήτη; Ποιο είναι το νόημα χάραξης ορίων στην προστασία ειδών που δεν χωράνε σε τέτοια πλαίσια; Η προστασία άκρως μεταναστευτικών και κινητικών ειδών, μπορεί να γίνεται μόνο σε εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο. Τα δε τοπικά μέτρα, αποκτούν νόημα μόνο εφόσον αποτελεσματικά και ολοκληρωμένα προστατεύονται κρίσιμες θέσεις φωλεοποίησης/αναπαραγωγής καθώς και σημαντικά τροφικά πεδία, τα περισσότερα εκ των οποίων ελλειμματικώς καταγεγραμμένα (πλην ίσως των θέσεων φωλεοποίησης των χελωνών και των φωκών) τόσο στην περιοχή ενδιαφέροντος όσο και γενικότερα στον ελληνικό θαλάσσιο χώρο.

Ως προς το Σημείο 2.
Αναδεικνύεται για μία ακόμα φορά το έλλειμμα θαλάσσιας χαρτογράφησης που διαχρονικά καθιστά τη χώρα μας ανίκανη να εφαρμόσει ουσιαστικά οποιαδήποτε από τις διεθνείς υποχρεώσεις και συμβάσεις της, περιλαμβανομένης της Συνθήκης για τη Βιοποικιλότητα, της Οδηγίας για τους Οικοτόπους, του Μεσογειακού Κανονισμού για την Αλιεία, του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού, της Οδηγίας Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική, εσχάτως και του Κανονισμού για την Αποκατάσταση της Φύσης, μεταξύ άλλων. Δίχως ενιαία και ολοκληρωμένη θαλάσσια χαρτογράφηση, με σύνθεση αποσπασματικών, μη επικαιροποιημένων και μη ιεραρχημένων χωρικών καταγραφών (που ατυχώς παρουσιάζονται ως «Γεωγραφική Κατανομή» έκαστου είδους ή οικοτόπου), κανένας μελετητής δεν είναι σε θέση να αναγνωρίσει τι, που και πώς οφείλει να προστατέψει, όπως ακριβώς είναι η περίπτωση και της συγκεκριμένης μελέτης: Ακόμα μια απόπειρα χάραξης γραμμών πάνω στο χάρτη δίχως βασική γνώση για το που και σε τι κατάσταση βρίσκονται τα πολύτιμα θαλάσσια οικοσυστήματα, και δη τα (ποικίλα και πανταχού παρόντα) Θαλάσσια Δάση (ενδεικτικά, Δάση Μακροφυκών, Δάση Γοργονιών η άλλων Κοραλλιών, Δάση Σπόγγων) και εν γένει τα κοραλλιγενή και ροδολιθικά πεδία, για τα οποία μόνο αποσπασματικά γνωρίζουμε, και τα οποία δυστυχώς δεν πλήττονται μόνο από τις μηχανότρατες, αλλά και α) κάθε άλλη επαγγελματική ή ερασιτεχνική αλιευτική δραστηριότητα με εργαλεία που έρχονται σε άμεση επαφή με τον πυθμένα (δίχτυα/ παραγάδια πάνω σε ευάλωτα και/ή εύθραυστα είδη), β) κάθε μηχανικό έργο που προκαλεί διατάραξη στον πυθμένα (εξορύξεις, πάκτωση ανεμογεννητριών, όδευση υποθαλάσσιων αγωγών και καλωδίων), και γ) κάθε ρυπογόνα δραστηριότητα που αλλοιώνει τη σύσταση και διαύγεια της στήλης του νερού (π.χ. ιχθυοκαλλιέργειες).

Θα περίμενε κανείς, αν μη τι άλλο, να έχουν πλήρως αξιοποιηθεί όλα τα διαθέσιμα δεδομένα. Παρατηρείται ωστόσο ότι ούτε και τα περίφημα λιβάδια Ποσειδωνίας (Οικότοπος Προτεραιότητας για την ΕΕ), των οποίων η κατανομή είναι γνωστή τουλάχιστον σε κλίμακα ικανή για τους βασικούς σκοπούς της παρούσας μελέτης, δεν έχουν πλήρως περιληφθεί.

Ειδικά ως προς αυτό, για την ΕΘΠ Ιονίου, από τη χωρική κατανομή των λιβαδιών έχουν εξαιρεθεί περίπου 120 km² χαρτογραφημένων λιβαδιών Ποσειδωνίας στις βορειοδυτικές ακτές Πελοποννήσου (συμπεριλαμβανομένων αυτών εντός της περιοχής του Δικτύου Natura2000 GR2330007), δηλαδή ποσοστό που προσεγγίζει το 22,7% του συνόλου στην ευρύτερη περιοχή.

Σε κάθε περίπτωση, ο στόχος 30×30, δεν είναι δυνατό να καλυφθεί επαρκώς μέσω δύο θαλάσσιων πάρκων (ανεξαρτήτως της έκτασης αυτών πάνω στο χάρτη), καθώς εκκρεμούν πολύ σημαντικά ελλείμματα διαχείρισης/προστασίας στην υπόλοιπη έκταση της χώρας και δη σε θαλάσσιες βιογεωγραφικές ζώνες που επουδενί δεν θεραπεύονται από την τρέχουσα προσέγγιση (π.χ. ανατολικό Αιγαίο – Δωδεκάνησα – Κρήτη: ιδιαίτερα κρίσιμες ζώνες για την προστασία μεγάλων ψαριών-θηρευτών εν είδει «τείχους προστασίας» έναντι της διασποράς ξενικών ειδών, Κορινθιακός και Αμβρακικός κόλπος: παγκόσμιας σημασίας για τη βιοποικιλότητα και τα θαλάσσια οικοσυστήματα εν γένει, Βόρειο Αιγαίο: κρίσιμη ζώνη καθώς φαίνεται να πλήττεται εντονότερα και ταχύτερα από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, και εν τέλει, κάθε άλλη θαλάσσια περιοχή της χώρας μας, καθώς η φτωχοποίηση και ερημοποίηση των παράκτιων οικοσυστημάτων είναι διάχυτη και δυστυχώς διαρκώς επιδεινούμενη σε όλα τα μήκη και πλάτη των ελληνικών θαλασσών).

 

Ως προς το σημείο 3,

Λαμβάνοντας υπόψη τη διεθνή βιβλιογραφία η οποία αναδεικνύει (και αποδεικνύει) τη σημασία ορθολογικά επιλεγμένων ζωνών απόλυτης προστασίας (no-take zones) προκειμένου για την ανάκαμψη των ιχθυοαποθεμάτων και, ευρύτερα, των παράκτιων τροφικών πλεγμάτων, παρατηρούμε ότι, για μία ακόμα φορά, και αυτό το σχέδιο χαρακτηρίζεται από έλλειψη ουσιαστικού προστατευτικού πλαισίου. Υπενθυμίζουμε άλλωστε ότι στο πλαίσιο της Στρατηγικής της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα, η σχετική δέσμευση αναφέρεται σε ένταξη τουλάχιστον 30% των θαλάσσιων υδάτων των κρατών μελών σε καθεστώς ειδικής διαχείρισης, εκ του οποίου 10% υπό καθεστώς αυστηρής προστασίας. Ως εκ τούτου, το προτεινόμενο εδώ σχέδιο, φαίνεται μεν να συμβάλει σημαντικά ως προς την πρώτη παράμετρο, παραμένει ωστόσο κραυγαλέα ελλιπές ως προς τη δεύτερη και σημαντικότερη (Συνολικό προτεινόμενο ποσοστό Ζωνών Απολύτου Προστασίας εντός ΕΘΠ Ιονίου: 0,016%).

Σημείο 4

Αλγεινή εντύπωση δημιουργεί το γεγονός ότι στην τρέχουσα μελέτη δεν φαίνεται να έχει προηγηθεί οποιαδήποτε ζύμωση με την τοπική κοινωνία. Υπενθυμίζουμε ότι το Άρθρο 8(ι) της Σύμβασης για τη Βιοποικιλότητα απαιτεί από τις χώρες που την υπογράφουν να σέβονται και να διατηρούν τη γνώση, τις καινοτομίες και τις πρακτικές των αυτοχθόνων και των τοπικών κοινοτήτων που είναι σχετικές με τη διατήρηση και την αειφόρο χρήση της βιολογικής ποικιλότητας. Αυτό απαιτεί εμμέσως τη συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων που σχετίζονται με τη βιοποικιλότητα.

Στο τρέχον πλαίσιο ωστόσο, όχι μόνο δεν έχει επιχειρηθεί η ενσωμάτωση της τοπικής οικολογικής γνώσης, αντιθέτως φαίνεται ότι δεν διερευνήθηκε καν η παρουσία τοπικών αλιευτικών και άλλων κοινοτήτων που διεκδικούν ουσιαστική θαλάσσια προστασία, δεσμευόμενοι με συγκεκριμένες προτάσεις προς το σκοπό (πρβλ. σχετικά σχόλια στην παρούσα διαβούλευση). Είναι καλά γνωστό από τη βιβλιογραφία ότι η έγκαιρη και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στη διαδικασία χάραξης ζωνών και μέτρων, ενδυναμώνει την αποδοχή και εν τέλει συμμόρφωση με τους σκοπούς της προστασίας. Είναι λυπηρό που στη χώρα μας εξακολουθεί -παρά τις επανειλημμένες σχετικές εκκλήσεις- να μην δίνεται βήμα και υποστήριξη σε τέτοιες πρωτοβουλίες.

 

Συνοψίζοντας:

• Χαιρετίζουμε την προσπάθεια της ελληνικής πολιτείας να θέσει την απαρχή μιας ουσιαστικής θαλάσσιας διαχείρισης
• Το παρόν σχέδιο αποτελεί ένα φιλόδοξο αλλά ακόμα ανώριμο σχέδιο προς την επίτευξη του Στόχου 30×30 και δη προς το στόχο 10% της απόλυτης προστασίας. Ενδεικτικά, στη συνολική έκταση 17707,43 km2 του ΕΘΠ Ιονίου, οι προτεινόμενες Ζώνες Απόλυτης Προστασίας της Φύσης ανέρχονται σε ποσοστό 0,016%!
• Το παρόν σχέδιο δεν εξετάζει/ενσωματώνει υφιστάμενα αιτήματα/πρωτοβουλίες τοπικών κοινοτήτων για θαλάσσια προστασία.
• Το παρόν σχέδιο δεν αντιμετωπίζει επαρκώς πιέσεις και απειλές που εγκυμονούνται από αναπτυξιακές βλέψεις όπως οι εξορύξεις, οι υδατοκαλλιέργειες και ο τουρισμός. Η συνύπαρξη τριών θεσμοθετημένων ΠΟΑΥ (Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών) εντός του προτεινόμενου ΘΠ Ιονίου δημιουργεί τουναντίον σοβαρή ασυμβατότητα με τους στόχους διατήρησης, καθώς η εντατική υδατοκαλλιεργητική δραστηριότητα όπως επί του παρόντος εφαρμόζεται στη χώρα μας μπορεί να (και έχει ήδη) πλήξει σημαντικά τα ευάλωτα θαλάσσια οικοσυστήματα.
• Αιτούμαστε την ενσωμάτωση υφιστάμενων δεδομένων κατανομής λιβαδιών Ποσειδωνίας τα οποία έχουν εξαιρεθεί από την τρέχουσα χάραξη, συγκεκριμένα τα περίπου 120 km² χαρτογραφημένων λιβαδιών στις βορειοδυτικές ακτές Πελοποννήσου (22,7% του συνόλου στο Ιόνιο).
• Αιτούμαστε την άμεση εκκίνηση έργου χαρτογράφησης των βενθικών οικοσυστημάτων στη χώρα μας, σύμφωνα με δεσμεύσεις και εκκρεμότητες δεκαετιών, τόσο εντός εθνικού Δικτύου Natura 2000 (σύμφωνα με τις επιταγές της Οδηγίας 92/43/EK), όσο και σε εθνικό επίπεδο (σύμφωνα με τον Κανονισμό 1967/2006 για την προστασία ευάλωτων βιογενών σχηματισμών), προκειμένου να αποκτήσει ουσιαστικό νόημα η οικοσυστημική προσέγγιση στη θαλάσσια προστασία
• Κάνουμε έκκληση στην πολιτεία και τους αρμόδιους φορείς να μην επαναπαυθούν στην εντύπωση επίτευξης του Στόχου 30×30 μέσω του συγκεκριμένου, μεμονωμένου και αποσπασματικού σχεδίου. Εκκρεμεί η ορθολογική επέκταση του Εθνικού Δικτύου Natura2000 σε κατάλληλα επιλεγμένες περιοχές και η λήψη σχετικών στόχων και μέτρων ανά την επικράτεια, σύμφωνα και με τις προτάσεις που έχει υποβάλλει η Ομάδα της Υπηρεσίας 8 (Εποπτεία και αξιολόγηση του καθεστώτος διατήρησης θαλάσσιων ειδών και τύπων οικοτόπων, κοινοτικού και εθνικού ενδιαφέροντος, στην Ελλάδα) του τρέχοντος Έργου Εποπτείας και Αξιολόγησης του Καθεστώτος Διατήρησης Ειδών και Τύπων Οικοτόπων στην Ελλάδα.

 

Δρ. Μ. Σαλωμίδη

Ερευνήτρια ΙΩ-ΕΛΚΕΘΕ

Εκ μέρους της Ομάδας Έργου της Υπηρεσίας 8 του έργου της Εποπτείας και Αξιολόγησης του Καθεστώτος Διατήρησης Ειδών και Τύπων Οικοτόπων στην Ελλάδα.

[Μαρια Σακουφακη]

για το Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου
1. Σκοπός θαλάσσιων πάρκων
Ο βασικός σκοπός των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών (ΘΠΠ) είναι η διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας και η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων που βρίσκονται υπό πίεση. Τα θαλάσσια πάρκα συμβάλλουν στην προστασία ειδών προτεραιότητας όπως οι θαλάσσιες χελώνες (Caretta caretta), τα κητώδη, τα ιχθυοπληθυσμών, τα λιβάδια Posidonia oceanica, και οι κοραλλιογενείς σχηματισμοί. Παράλληλα, αποτελούν εργαλεία βιώσιμης ανάπτυξης μέσω δραστηριοτήτων όπως η οικοτουριστική παρατήρηση, η επιστημονική έρευνα, και η μικρής κλίμακας παραδοσιακή αλιεία.
Ωστόσο, το προτεινόμενο θεσμικό πλαίσιο για το Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου φαίνεται να ενσωματώνει αντιφατικές ρυθμίσεις, οι οποίες καθιστούν αμφίβολη την ικανότητά του να επιτελέσει τον προστατευτικό του ρόλο. Η ελαστικότητα που παρατηρείται ως προς τις επιτρεπόμενες χρήσεις και δραστηριότητες εντός της ΘΠΠ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για εγκατάσταση βιομηχανικών υποδομών και εξορυκτικών δραστηριοτήτων. Έτσι, η ΘΠΠ κινδυνεύει να λειτουργήσει ως εργαλείο «νομιμοποίησης» περιβαλλοντικά επιζήμιων επενδύσεων, και όχι ως πραγματικός πυλώνας διατήρησης του φυσικού κεφαλαίου της περιοχής.
________________________________________
2. Προστασία λιβαδιών Ποσειδωνίας
Τα λιβάδια Posidonia oceanica είναι είδος προτεραιότητας προστασίας σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ (Παράρτημα Ι & IV) και συνιστούν κρίσιμους οικοτόπους με οικολογικές υπηρεσίες υψηλής αξίας:
• Φιλοξενούν περισσότερα από 400 είδη φυτών και 1.000 είδη ζώων.
• Παρέχουν καταφύγιο και πεδία αναπαραγωγής για εμπορικά σημαντικά ιχθυοαποθέματα.
• Δρουν ως «καταβόθρες» άνθρακα, αποθηκεύοντας έως και 83 τόνους CO₂ ανά εκτάριο.
• Συμβάλλουν στη σταθεροποίηση των ιζημάτων και στη διαύγεια των υδάτων.
Η εντατική ιχθυοκαλλιέργεια αποτελεί τεκμηριωμένα σοβαρή απειλή για τα λιβάδια Posidonia λόγω οργανικής ρύπανσης, θολότητας των νερών, και απόθεσης βαρέων μετάλλων. Στην Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (πίνακες 3.3-1 και 3.3-2), αναγνωρίζονται 276 σχετικές απειλές που απορρέουν από τις υδατοκαλλιέργειες.
Η ενσωμάτωση της Π.Ο.Α.Υ. Εχινάδων και Αιτωλοακαρνανίας εντός του Θαλάσσιου Πάρκου συνιστά σοβαρή υποβάθμιση του θεσμικού του κύρους. Σημειώνεται ότι στον ίδιο θαλάσσιο χώρο έχουν ήδη καταγραφεί εκτεταμένα λιβάδια Ποσειδωνίας, γεγονός που καθιστά την εγκατάσταση ή επέκταση μονάδων ιχθυοκαλλιέργειας μη συμβατή με την ευρωπαϊκή και εθνική περιβαλλοντική νομοθεσία. Ζητείται ρητή απαγόρευση τέτοιων χρήσεων εντός των ζωνών προστασίας.
________________________________________
3. Αντίφαση με τις εξορύξεις υδρογονανθράκων
Η πρόβλεψη για λειτουργία χερσαίων εγκαταστάσεων στο λιμάνι του Πλατυγιαλίου (ΝΑ.ΒΙ.ΠΕ) για την εξυπηρέτηση εξορυκτικών δραστηριοτήτων (π.χ. LNG, υδρογονάνθρακες) έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις αρχές ενός θαλάσσιου πάρκου. Οι εξορύξεις είναι δραστηριότητες υψηλής επικινδυνότητας για το θαλάσσιο οικοσύστημα, με πιθανούς κινδύνους από διαρροές, χημική ρύπανση, υποθαλάσσιο θόρυβο και καταστροφή ενδιαιτημάτων.
Η διεθνής εμπειρία (π.χ. πετρελαιοκηλίδα Deepwater Horizon, 2010) επιβεβαιώνει ότι τέτοιοι κίνδυνοι μπορεί να προκαλέσουν μακροχρόνιες και μη αναστρέψιμες βλάβες στη θαλάσσια ζωή. Τέτοιες χρήσεις δεν μπορούν να συνυπάρχουν με τις αρχές της Οδηγίας 2008/56/ΕΚ (Θαλάσσια Στρατηγική), που αποσκοπεί στην επίτευξη Καλής Περιβαλλοντικής Κατάστασης (GES) των θαλασσών της Ε.Ε.
Ζητείται να αποκλειστεί πλήρως κάθε σχετική πρόβλεψη για υποστήριξη εξορυκτικών έργων από τη ΘΠΠ.
________________________________________
4. Ασυμβατότητα με τουριστική ανάπτυξη
Η έγκριση μεγάλων τουριστικών επενδύσεων (τουριστικό λιμάνι και ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις) στον ίδιο χώρο με μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας και με προβλεπόμενη υποστήριξη εξορύξεων συνιστά παράδειγμα χωροταξικού παραλογισμού. Η χωρική συνύπαρξη τόσο αντιφατικών δραστηριοτήτων σε περιοχή περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος απειλεί την ποιότητα του τουριστικού προϊόντος, την αισθητική του τοπίου, αλλά και τη φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος.
Η στρατηγική για ήπια τουριστική ανάπτυξη (οικοτουρισμός, πολιτιστικός τουρισμός, καταδυτικός τουρισμός) είναι ασύμβατη με τις υψηλής όχλησης βιομηχανικές δραστηριότητες. Το μοντέλο της πολυλειτουργικότητας πρέπει να στηρίζεται στη συμβατότητα χρήσεων, όχι στην αποδοχή όλων των χρήσεων χωρίς έλεγχο.
________________________________________
5. Ανάγκη για σαφείς και αυστηρές ζώνες προστασίας
Η αποτελεσματικότητα των θαλάσσιων πάρκων εξαρτάται από τον σχεδιασμό σαφών, λειτουργικών και κατανοητών ζωνών προστασίας. Οι διεθνείς καλές πρακτικές περιλαμβάνουν:
• Ζώνες απόλυτης προστασίας (no-take zones), με πλήρη απαγόρευση όλων των δραστηριοτήτων.
• Ζώνες ήπιας χρήσης, όπου επιτρέπονται δραστηριότητες φιλικές προς το περιβάλλον (παρατήρηση φύσης, μηχανόβια κατάδυση, παραδοσιακή αλιεία).
• Ζώνες ρυθμιζόμενης εκμετάλλευσης, με αυστηρούς όρους.
Η ασάφεια ως προς τις χωρικές και λειτουργικές ζώνες ανοίγει τον δρόμο σε ερμηνείες και καταστρατηγήσεις. Απαιτείται αυστηρή κατηγοριοποίηση, ενισχυμένη φύλαξη και σαφής διακυβέρνηση.
________________________________________
6. Ο ρόλος των τοπικών κοινωνιών
Οι τοπικές κοινωνίες, οι μικροί επαγγελματίες αλιείς και οι επιχειρήσεις οικοτουρισμού πρέπει να αποτελέσουν πυρήνα σχεδιασμού και εφαρμογής της προστατευόμενης περιοχής. Η εμπλοκή τους δεν είναι απλώς κοινωνική απαίτηση, αλλά βασική συνθήκη βιωσιμότητας.
Η θεσμοθέτηση της ΘΠΠ δεν πρέπει να δημιουργήσει μονοπώλια ή να ανοίξει τον δρόμο για μονομερείς εταιρικές χρήσεις υψηλής όχλησης που αποκλείουν την κοινωνική συμμετοχή και υπονομεύουν την κοινωνική αποδοχή.
________________________________________
7. Σχέση με Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΤΠΣ) Δήμου Ξηρομέρου
Η υπό εξέλιξη σύνταξη του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) Ξηρομέρου στο πλαίσιο του Προγράμματος «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», το οποίο θα αποκτήσει ισχύ Προεδρικού Διατάγματος, οφείλει να αντιμετωπιστεί με θεσμική συνέπεια.
Για την αποφυγή χωρικών και νομικών επικαλύψεων, προτείνεται η εξαίρεση όλων των χερσαίων παρεμβάσεων της ΕΠΜ-ΘΠΠ εντός των διοικητικών ορίων του Δήμου Ξηρομέρου, ιδίως σε περιοχές εκτός Natura 2000, που ήδη ρυθμίζονται μέσω του ΤΠΣ. Η επικάλυψη ρυθμίσεων δημιουργεί κινδύνους σύγκρουσης αρμοδιοτήτων και θεσμικής σύγχυσης.
________________________________________Συμπερασματικά
Η σημερινή πρόταση για τη θεσμοθέτηση του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου χρειάζεται ουσιαστική αναθεώρηση ώστε να ανταποκρίνεται:
• Στις αρχές της οικολογικής ακεραιότητας,
• Στις απαιτήσεις της βιώσιμης χωρικής ανάπτυξης,
• Στην ανάγκη κοινωνικής δικαιοσύνης για τις τοπικές κοινωνίες.
Ένα πραγματικό Θαλάσσιο Πάρκο δεν μπορεί να λειτουργεί ως πρόσχημα για βαριές βιομηχανικές επενδύσεις ή για αναπτυξιακές επιλογές χωρίς περιβαλλοντικά φίλτρα. Αξίζουμε ένα Ιόνιο πραγματικά προστατευμένο, ζωντανό, και λειτουργικό για τις επόμενες γενιές.

[Κίνηση για την Προστασία των Νησίδων]

Υποβολή Σχολίου στη Δημόσια Διαβούλευση για την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου

Ως πολίτεςς που ενδιαφερόμαστε για την ουσιαστική προστασία της θαλάσσιας και παράκτιας βιοποικιλότητας, καταθέτουμε τις αντιρρήσεις μας στο περιεχόμενο της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) για το Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, όπως παρουσιάζεται στη διαβούλευση.

Το κείμενο της ΕΠΜ, αντί να θέτει αυστηρούς όρους προστασίας, νομιμοποιεί ή/και διευκολύνει σειρά δραστηριοτήτων που βρίσκονται σε άμεση αντίθεση με τον σκοπό ενός θαλάσσιου πάρκου, δηλαδή τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων.

1. Βιοποικιλότητα του Ιονίου – Διεθνής σημασία

Το Ιόνιο φιλοξενεί εξαιρετικά σημαντικά οικοσυστήματα και είδη, που αναγνωρίζονται σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο:

Φυσητήρας (Physeter macrocephalus): Η Ελληνική Τάφρος αποτελεί κρίσιμο ενδιαιτήμα για τον τελευταίο σταθερό πληθυσμό φυσητήρων στη Μεσόγειο. Το είδος έχει χαρακτηριστεί ως Ευάλωτο (Vulnerable) από την IUCN.

Ζώνες αναπαραγωγής της Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica): Οι λειμώνες Ποσειδωνίας είναι οικοτόποι προτεραιότητας (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ), λειτουργώντας ως «φυτώρια» για πολλά εμπορικά και μη είδη ψαριών.

Θαλάσσια θηλαστικά: Στο Ιόνιο απαντώνται επίσης το Ζωνοδέλφινο (Stenella coeruleoalba), το Σταχτοδέλφινο (Grampus griseus), ο Ζιφιός (Ziphius cavirostris), όλα προστατευόμενα από το ACCOBAMS.

Απειλούμενα θαλασσοπούλια: Όπως ο Αρτέμης (Calonectris diomedea) και ο Μύχος (Puffinus yelkouan), είδη χαρακτηρισμένα ως τρωτά.

Περιοχές Natura 2000: Το δίκτυο Natura στο Ιόνιο (GR2220003, GR2230007, GR2210006 κ.ά.) επιβάλλει αυστηρούς όρους προστασίας βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου.

2. Ιχθυοκαλλιέργειες

Η πρόβλεψη νομιμοποίησης και περαιτέρω ανάπτυξης ιχθυοκαλλιεργειών μέσα στα όρια του πάρκου είναι αντιφατική με την αρχή της προστασίας. Οι ιχθυοκαλλιέργειες προκαλούν:

• Υπερσυγκέντρωση οργανικών αποβλήτων, ευτροφισμό και τοπική υποβάθμιση/νέκρωση του βυθού.
• Ρύπανση με χημικές ουσίες και αντιβιοτικά στη θάλασσα.
• Μεταφορά γενετικά αλλοιωμένων ή ξενικών ειδών στο περιβάλλον.
• Πίεση στα άγρια ιχθυαποθέματα για παραγωγή ιχθυοτροφών.

Η ένταξή τους στο πάρκο παραβιάζει τη λογική της Οδηγίας-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική (2008/56/ΕΚ).

3. Αιολικά πάρκα (θαλάσσια και χερσαία)

Η εγκατάσταση θαλάσσιων αιολικών δυτικά Αντικυθήρων και η αποδοχή χερσαίων γύρω από το πάρκο δημιουργούν σοβαρές επιπτώσεις:

• Κίνδυνοι πρόσκρουσης για μεταναστευτικά πουλιά.
• Ηχητική και ηλεκτρομαγνητική ρύπανση, που επηρεάζει τον προσανατολισμό των κητωδών (ιδίως του Ζιφιού που είναι ευαίσθητος σε ηχοενόχληση).
• Καταστροφή/υποβάθμιση θαλάσσιων οικοτόπων μέσω μεγάλων τεχνικών έργων, φωτορύπανσης και διαρκούς ανθρώπινης όχλησης.

Η εξαίρεση του Πατραϊκού Κόλπου – όπου σχεδιάζεται θαλάσσιο αιολικό – από το πάρκο είναι σαφής ένδειξη εξυπηρέτησης επενδυτικών συμφερόντων και όχι οικολογικών κριτηρίων.

4. Υδρογονάνθρακες

Η χάραξη των ορίων του πάρκου αφήνει εκτός το παραχωρημένο οικόπεδο νοτίως Ζακύνθου και Πελοποννήσου (Helleniq Energy). Οι εξορύξεις υδρογονανθράκων είναι ασυμβίβαστες με κάθε έννοια προστασίας:

• Θόρυβος από σεισμικές έρευνες που έχει συσχετιστεί με μαζικούς εκβρασμούς ζιφιών.
• Κίνδυνος διαρροών υδρογονανθράκων σε ένα θαλάσσιο οικοσύστημα με υψηλή βιοποικιλότητα.
• Αντίθεση με τους στόχους της Συμφωνίας των Παρισίων και της ΕΕ για απανθρακοποίηση.

5. Τουριστική υπερανάπτυξη

Η μελέτη δεν εισάγει κανένα ουσιαστικό περιορισμό στη χωροθέτηση τουριστικών υποδομών (μαρίνες, πολυτελή resorts, στρατηγικές επενδύσεις). Αντίθετα, επιτρέπει συνέχιση και εντατικοποίηση της πίεσης σε ευάλωτες παράκτιες ζώνες. Αυτό αντιστρατεύεται την έννοια της φέρουσας ικανότητας των νησιών και παραβιάζει τις κατευθύνσεις του ICZM (Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιων Ζωνών).

Συμπέρασμα

Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη, αντί να προστατεύει, θεσμοθετεί την εμπορευματοποίηση και εκμετάλλευση του θαλάσσιου χώρου. Η δημιουργία θαλάσσιου πάρκου πρέπει να βασίζεται:

• Στην απόλυτη προστασία των ευάλωτων προστατευόμενων ειδών εντός του πάρκου
• Στην πλήρη απαγόρευση υδρογονανθράκων, αιολικών και ιχθυοκαλλιεργειών εντός του πάρκου και στην περιφερειακή ζώνη.
• Σε όρια τουριστικής ανάπτυξης βάσει φέρουσας ικανότητας και γενικότερα επιστημονικής αξιολόγησης.
• Στην εφαρμογή επιστημονικά τεκμηριωμένων σχεδίων διαχείρισης με συμμετοχή τοπικών κοινωνιών και ερευνητικών φορέων.

Ζητάμε την ουσιαστική αναθεώρηση της ΕΠΜ, ώστε το Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου να είναι πραγματικά εργαλείο προστασίας και όχι «περιοχή προστασίας επενδύσεων».

Κίνηση για την Προστασία των Νησίδων

[Κυθηραΐκό Ίδρυμα Πολιτισμού & Ανάπτυξης]

<p class=”p1″><span class=”s1″>Το Κυθηραΐκό Ίδρυμα Πολιτισμού & Ανάπτυξης </span>(ΚΙΠΑ) που ιδρύθηκε το 2006, από τον διακεκριμένο Κυθήριο Συνταγματολόγο, κ. Γεώργιο Κασιμάτη, έχει στόχο να γίνουν τα Κύθηρα και τα Αντικύθηρα, «από άκρη σε άκρη, ένα δημιουργικό εργαστήρι για τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών μας», με μια σειρά από εκπαιδευτικές δραστηριότητες, πολιτιστικές εκδηλώσεις, επιστημονικά συνέδρια, ευρωπαϊκά προγράμματα και έργα αποκατάστασης.</p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Το εμβληματικό πρόγραμμα του ΚΙΠΑ είναι τα πολυβραβευμένα ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΥΘΗΡΩΝ (KYTHERA TRAILS), ένα ολοκληρωμένο δίκτυο 11 θεματικών διαδρομών συνολικού μήκους 100 χιλιομέτρων, που έχει γίνει αναπτυξιακό εφαλτήριο ενός βιωματικού εναλλακτικού τουρισμού του νησιού.</span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Στην ίδια κατεύθυνση βιωσιμότητας<span class=”Apple-converted-space”>  </span>τα τελευταία χρόνια, παράλληλα, το ΚΙΠΑ επικεντρώνεται σε αγροτικά προγράμματα, όπως είναι: </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>* το TERRA KYTHERIA – ΒΙΩΣΙΜΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΤΑ ΚΥΘΗΡΑ, </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>* το Futural , ένα πιλοτικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα</span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>*την εγγραφή του στοιχείου μελισσοκομικής παράδοσης Κυθήρων στο Εθνικό Ευρετήριο της<span class=”Apple-converted-space”>  </span>Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Στα άμεσα σχέδια του ΚΙΠΑ είναι δράσεις ανακύκλωσης πλαστικών και καθαρισμό της θαλάσσιας περιοχής, και την ενίσχυση της περιβαλλοντικής συνείδησης των πολιτών του νησιού. </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Με γνώμωνα όλα τα παραπάνω, το ΚΙΠΑ από την ίδρυση του μέχρι σήμερα συνηγορεί για ένα νησί βιώσιμο, με προοπτικές αειφορίας στο βαθύ μέλλον, η οποία μπορεί να βασιστεί μόνο στην ισόρροπη ανάπτυξη μεταξύ του ανθρωπογενούς και φυσικού περιβάλλοντος των Κυθήρων και Αντικυθήρων. </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Έτσι λοιπόν συγχαίρουμε την πρωτοβουλία για τη θεσμοθέτηση νέων θαλάσσιων πάρκων, ιδιαίτερα του Ιονίου που μας αφορά άμεσα, και με χαρά διαπιστώνουμε ότι οι προτάσεις και τα μέτρα που καταγράφονται, όπως αυτό της απομάκρυνσης των συρόμενων εργαλείων εκτός των ορίων τους και η διασφάλιση της πραγματικής προστασίας των οικοσυστημάτων στη στεριά των νησιών μας και στη θάλασσα που τα περιβάλλει, συνάδουν με το<span class=”Apple-converted-space”>  </span>καταστατικό μας περί αειφορίας που διέπει τη λειτουργία του ιδρύματός μας. </span></p>
<p class=”p1″><span class=”s1″>Θα θέλαμε να επιστήσουμε την προσοχή στους μελετητές να αναγνωρίσουν την σπουδαιότητα του έργου θεσμοθέτησης του θαλάσσιου πάρκου του Ιονίου<span class=”Apple-converted-space”>  </span>και να αξιολογήσουν την ανάλογη μέριμνα που πρέπει να αποδοθεί. Συγκεκριμένα θα θέλαμε να σταθούμε στα εξής  σημεία:</span></p>
<p class=”p4″><span class=”s2″>.</span></p>

<li class=”li4″><span class=”s3″>Συνηγορούμε με την θέση της Green tank, ότι η έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων αποτελούν μία εκ των πιο σημαντικών απειλών για τα είδη και τους τύπους οικοτόπους που επιδιώκει να προστατεύσει το προτεινόμενο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, όπως αναφέρει και αναγνωρίζει σε πολλά σημεία η ίδια μελέτη. . Συγκεκριμένα σύμφωνα με τη Green Tank, με ανησυχία διαβάζουμε ότι «παρόλο που τα οικόπεδα παραχώρησης έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σωστά εξαιρούνται από τα όρια της περιοχής μελέτης και του προτεινόμενου Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου ως μη συμβατή δραστηριότητα, η εξαίρεση δεν περιορίζει τις δυνητικές επιπτώσεις από τις συγκεκριμένες χρήσεις», γεγονός που αναγνωρίζει και η ίδια η μελέτη. «Ως αποτέλεσμα, η εξαίρεση αποδυναμώνει την προσπάθεια επίτευξης των στόχων του προτεινόμενου Εθνικού Πάρκου καθώς εξαιρεί σημαντικά τμήματα του ζωτικού ενδιαιτήματος των ειδών στόχου καθώς και την κατά τα λοιπά επιτυχημένη προσπάθεια του Εθνικού Πάρκου για συνοχή και συνδεσιμότητα σημαντικών οικολογικών περιοχών.». Με λίγα λόγια η δράση εξόρυξης υδρογονανθράκων είναι ασύμβατη με τα θαλάσσια πάρκα και δε θα έπρεπε να επιτρέπεται να δρομολογείται. Η πρόβλεψη για χερσαίες εγκαταστάσεις στο λιμάνι του Πλατυγιαλιού (ΝΑ.ΒΙ.ΠΕ) που θα εξυπηρετούν δραστηριότητες εξορύξεων είναι ασύμβατη με τη φιλοσοφία ενός θαλάσσιου πάρκου. Οι εξορύξεις αποτελούν μια από τις πιο ρυπογόνες δραστηριότητες, με σοβαρούς κινδύνους για το θαλάσσιο περιβάλλον. </span><span class=”s2″>Είναι απαραίτητο να αποκλειστούν τέτοιες χρήσεις.</span>
<li class=”li4″><span class=”s3″>Επιπλέον, θα πρέπει να τονισθεί η σημασία της απαγόρευσης έργων που αλλοιώνουν ανεπίστρεπτα το περιβάλλον των μικρών νησίδων στα θαλάσσια πάρκα, όπως τα αιολικά πάρκα, καθώς επίσης τα θαλάσσια αιολικά πάρκα πρέπει να θεωρηθούν ασύμβατα με τη χωροθέτηση υπό προστασίας θαλάσσιων πάρκων.</span>

<p class=”p4″><span class=”s3″>Συμπερασματικά η ανακήρυξη των Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων είναι ένα σπουδαίο βήμα για τη χώρα, και θα πρέπει η πολιτεία να προχωρήσει άμεσα στην υλοποίησή τους. Το ΚΙΠΑ θα παρακολουθεί από κοντά την όλη διαδικασία και θα βρίσκεται στη διάθεσή σας, προκειμένου να συμβάλλει με ιδέες και προτάσεις στην διαμόρφωση της τελικής πρότασης για την αειφορία των νησιών Κυθήρων και Αντικυθήρων και των κατοίκων τους στο βαθύ μέλλον.</span></p>

[Blue Marine Foundation]

Χαιρετίζουμε την απόφαση για απαγόρευση κάθε αλιευτικής δραστηριότητας από τις 15 Απριλίου έως και τις 31 Μαΐου, σε ζώνη μισού ναυτικού μιλίου από τις ακτές σε όλο το ΕΘΠΙ. Το μέτρο αυτό αποτελεί σημαντική πρωτοβουλία για την προστασία των ιχθυοπληθυσμών σε μια κρίσιμη περίοδο αναπαραγωγής πολλών ειδών. Παράλληλα, κρίνεται απαραίτητο να διασφαλιστεί η ουσιαστική συμμετοχή των αλιευτικών κοινοτήτων και να θεσπιστούν μέτρα άμεσης αλλά και έμμεσης ενίσχυσης προς τους μικρούς παράκτιους αλιείς, οι οποίοι επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από την εφαρμογή του μέτρου.

[Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο Μονεμβασίας]

Παρακαλούμε να ληφθεί υπόψη η ένταξη των τμημάτων της νήσου Ελαφονήσου που συνορεύει με τον Όρμο των Βατίκων(περιοχή Λεύκη) , του Παυλοπετρίου στην περιοχή της Πούντας και της υπόλοιπης ακτογραμμής έως την Νεάπολη Βοιών . Οι χώροι αυτοί πέραν της αρχαιολογικής τους σημασίας , φιλοξενούν σπάνια είδη χλωρίδας και πανίδας .

Επίσης σας αναφέρουμε και την πρόταση του τοπικού συλλόγου Τουλίπα Γουλιμή :

<Η άποψη μας είναι πως τα όρια του πάρκου θα πρέπει να καλύπτουν τον όρμο των Βατίκων ως σημαντικού για την παραμονή και ωοτοκία της Caretta caretta, αλλά και ως σημαντικού κόλπου που εξυπηρετεί την αναπαραγωγή των ιχθυοαποθεμάτων.Επίσης θα πρέπει να  συμπεριλάβει το σύνολο του Λακωνικού κόλπου από Ταίναρο ως Κύθηρα, όπως συμβαίνει στον Μεσσηνιακό κόλπο>

Σας ευχαριστούμε πολύ.

[Blue Marine Foundation]

<h1>Κοινά σχόλια και προτάσεις επί της διαβούλευσης της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίο</h1>
<p style=”font-weight: 400;”>Τα σχόλια συνυπογράφουν: </p>

1. iSea, Environmental Organisation for the Preservation of Aquatic Ecosystems
2. Blue Marine Foundation
3. Tethys Research Institute
4. Ionian Environment Foundation
5. Sustainable Sailing Greece
6. Δήμος Ξυρομέρου
7. Nautilus Diving Club
8. Anemos Villas

<p style=”font-weight: 400;”> </p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>
<p style=”font-weight: 400;”>ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: </p>
<p style=”font-weight: 400;”>Κοινά σχόλια και προτάσεις επί της διαβούλευσης της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχόλια επί του κεφαλαίου 1: Προσδιορισμός Περιοχής Μελέτης και ορίων Θαλάσσιου Πάρκου</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχόλια επί του κεφαλαίου 2: περιγραφή προστατευτέου αντικειμένου</p>
<p style=”font-weight: 400;”>2.1.6 Θαλάσσια Ρύπανση – Πιέσεις στο θαλάσσιο Περιβάλλον</p>
<p style=”font-weight: 400;”>2.2 Βιοτικό περιβάλλον</p>
<p style=”font-weight: 400;”>2.3.4 Επιπτώσεις χρήσεων και δραστηριοτήτων – πιέσεις/απειλές στα προστατευτέα αντικείμενα</p>
<p style=”font-weight: 400;”>2.3.5 Επιπτώσεις σχεδίων ανάπτυξης</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχόλια επί του κεφαλαίου 4: Αξιολόγηση – Οριοθέτηση περιοχής και προστατευτέου αντικειμένου</p>
<p style=”font-weight: 400;”>4.3 Πρόταση καθορισμού ζωνών προστασίας κι επιτρεπόμενων ειδικών χρήσεων</p>
<p style=”font-weight: 400;”>4.3.4 Προσδιορισμός προτεινόμενων ειδικών χρήσεων ανά ζώνη προστασίας</p>
<p style=”font-weight: 400;”>4.3.4.6 Τεκμηρίωση Προτεινόμενων Επιτρεπόμενων Χρήσεων και Ρυθμίσεων στις ζώνες προστασίας / Εκτίμηση επιπτώσεων</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχόλια επί του κεφαλαίου 5: Προτάσεις διαχείρισης</p>
<p style=”font-weight: 400;”>5.3 Μέτρα διαχείρισης (ΜΔ)</p>
<p style=”font-weight: 400;”>5.5 Πρόταση προγράμματος παρακολούθησης</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h2>Σχόλια επί του κεφαλαίου 1: Προσδιορισμός Περιοχής Μελέτης και ορίων Θαλάσσιου Πάρκου</h2>
<p style=”font-weight: 400;”></p>
<p style=”font-weight: 400;”>Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου πράγματι καλύπτει ένα σημαντικά μεγάλο τμήμα του θαλάσσιου χώρου της Αιγιαλίτιδας ζώνης όπως αυτή ορίζεται στον Ν. 4767/2021 καθώς και τμήμα της ΑΟΖ σύμφωνα με το ΠΔ 33/2025 (ΦΕΚ 59/Α/17-04-2025), εκπληρώνοντας μερικώς και τις δεσμεύσεις της χώρας που ανακοινώθηκαν στο Διεθνές Συνέδριο Ωκεανών. Ωστόσο, δεν υπάρχει κάποια τεκμηρίωση ως προς την επιλογή των συγκεκριμένων ορίων και γιατί δεν επιλέχθηκε να συμπεριλαμβάνονται βορειότερες περιοχές ώστε να υπάρχει σύνδεση με τις περιοχές Natura2000 των Παξών ή με το Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων Αμβρακικού (NAT2000 AMVRAKIKOSKOLPOS, DELTA LOUROU KAI ARACHTHOU [PETRA, MYTIKAS, EVRYTERI PERIOCHI, KATO POUSARACHTHOU, KAMPI FILIPPIADAS] GR2110001), ενώ ταυτόχρονα φαίνεται ότι έχουν παραμείνει εκτός τα Οικόπεδα Εξόρυξης Υδρογονανθράκων λόγω θεσμοθετημένων χρήσεων. Επίσης δεν αιτιολογείται η επιλογή των ορίων στον Πατραϊκό Κόλπο η μη συμπερίληψη του Μεσσηνιακού Κόλπου στο σύνολό του αλλά και ο Κόλπος Βορειότερα του Κατάκολου έως και την Κυλλήνη. Στις δεσμεύσεις της χώρας συμπεριλαμβάνεται η απαγόρευση της μηχανότρατας εντός των Πάρκων ωστόσο ή έλλειψη τεκμηρίωσης καθώς και ανοιχτά δεδομένα αλιευτικής προσπάθειας από Αυτόματα Συστήματα Αναγνώρισης (AIS) μέσω της πλατφόρμας GlobalFishing Watch αποδεικνύουν πως τα όρια να αντικατοπτρίζουν αυτά των σημαντικών αλιευτικών πεδίων για τις Ελληνικές μηχανότρατες με μέση ετήσια αλιευτική προσπάθεια να φαίνεται πολύ υψηλή τόσο στον Μεσσηνιακό Κόλπο στο τμήμα εκτός ΕΠ όσο και στο τμήμα μεταξύ του Κατάκολου και του Νότιου τμήματος του Πατραϊκού. Ενώ ο χάρτης που παραθέτει η Μελέτη (Εικόνα 2.3.3.1-4) φαίνεται να σημειώνει τις υψηλότερες τιμές μέσης ετήσιας αλιευτικής προσπάθειας (687 ώρες) κυρίως στην περιοχή Νοτιοδυτικά της Κεφαλλονιάς αλιευτικά πεδία σημαντικά που ωστόσο εκμεταλλεύονται μηχανότρατες από την Ιταλία (https://globalfishingwatch.org/) που στοχεύουν την κόκκινη γαρίδα ενώ για τα Ελληνικά σκάφη τα σημαντικά αλιευτικά πεδία φαίνεται να έχουν αποφευχθεί. Όσον αφορά στα Οικόπεδα Εξορύξεων Υδρογονανθράκων, η Μελέτη αναφέρει και καταδεικνύει όλα τα ρίσκα και τις επιπτώσεις που αυτή η δραστηριότητα μπορεί να επιφέρει τόσο κατά την φάση των ερευνών όσο και κατά την εξόρυξη. Ενώ οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στο προστατευτέο αντικείμενο αλλά και στις τοπικές κοινότητες με τον τουρισμό να αποτελεί τον πιο ευάλωτο κλάδο ακολουθούμενο από την αλιεία. Αντίστοιχα, οι περιοχές ΠΑΥ είναι εντός του ΕΠ καθώς επίσης έχουν θεσμοθετηθεί πριν την παρούσα ωστόσο πρόκειται για μία δραστηριότητα που λειτουργεί και αναπτύσσεται με παρωχημένες μελέτες, ανεπαρκή έλεγχο και καλά τεκμηριωμένες από τη βιβλιογραφία επιπτώσεις στο προστατευτέο επιτάσσοντας περισσότερες ρυθμίσεις και επικαιροποίηση των μελετών τους για τη συνέχιση λειτουργίας τους εντός του ΕΠ. Τέλος, ο στόχος 30×30 δεν αφορά απλώς έναν αριθμητικό δείκτη, αλλά πρέπει να αντανακλά ουσιαστική προστασία, ρύθμιση των δραστηριοτήτων και εφαρμογή των ισχυόντων μέτρων. Η ίδια η Συμφωνία της ΕΕ (European Green Deal) προβλέπει, επιπλέον, τη δέσμευση για τουλάχιστον 10% περιοχών αυστηρής προστασίας με εγκεκριμένα και εφαρμοζόμενα σχέδια διαχείρισης. Σύμφωνα με τα ισχύοντα δεδομένα, υφίστανται τέσσερις Ζώνες Απόλυτης Προστασίας, που καλύπτουν μόλις το 0,05% της Επικράτειας, ενώ οι 48 Ζώνες Προστασίας της Φύσης αντιστοιχούν περίπου στο 49,3%. Για να θεωρηθεί ότι η χώρα εκπληρώνει τη δέσμευσή της ως προς την αυστηρή προστασία, είναι απαραίτητο οι ζώνες αυτές να επεκταθούν και να προστατεύονται επαρκώς και στην πράξη. Έχοντας παραθέσει τους παραπάνω προβληματισμούς χαιρετίζουμε μία μελέτη η οποία πραγματικά περιλαμβάνει πολλά είδη και οικοτόπους, είναι εμπλουτισμένη με πολλά μέτρα βασισμένα στην επιστήμη και τις νεότερες επιστημονικές μελέτες αντλώντας πληροφορίες και ιδέες από πετυχημένα παραδείγματα διατήρησης και διαχείρισης τόσο από πιλοτικές εφαρμογές όσο και άλλες προστατευόμενες περιοχές της Μεσογείου.</p>

<h2> </h2>
<h2>Σχόλια επί του κεφαλαίου 2: περιγραφή προστατευτέου αντικειμένου</h2>
<h3> </h3>
<h3>2.1.6 Θαλάσσια Ρύπανση – Πιέσεις στο θαλάσσιο Περιβάλλον</h3>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>2.1.6.1 Θαλάσσια απορρίμματα – πλαστικά </u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με δεδομένα θαλάσσιας ρύπανσης υπάρχει επίσης η ανοιχτή βάση δεδομένων από 13 φορείς που υλοποιούν δράσεις παράκτιων και υποβρύχιων καθαρισμών με στοιχεία για την αφθονία, την πυκνότητα και τη σύνθεσή τους μέσω της πλατφόρμας EVMAR (https://evmar.obstechnologies.gr/#water_waste).</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h5><u>2.1.6. 6 Εισβλητικά είδη</u></h5>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με την ύπαρξη επιβλητικών ειδών στην περιοχή μελέτης, υπάρχουν επιπλέον διαθέσιμα δεδομένα παρουσίας ειδών Halophyla stipulacea και Caulerpa racemosa και βιομάζας μέσω Visual Census για τα είδη Siganusspp. και το Pterois miles για το Εσωτερικό Αρχιπέλαγος του Ιονίου τα οποία μπορούν να διατεθούν σε περίπτωση που κρίνεται σκόπιμο από τους μελετητές για την ιεράρχηση των πιέσεων εκ νέου υπολογισμού δεικτών κ.α.</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h3>2.2 Βιοτικό περιβάλλον</h3>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>2.2.1.1 Θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων στο σύνολο της περιοχής</u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την αναγνώριση και κατανομή τύπων οικοτόπων εντός του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, να προστεθούν τα δεδομένα από χαρτογραφήσεις ποσειδωνίας (οικότοπος 1120) στις νησίδες του εσωτερικού Ιονίου (Άτοκος, Αρκούδι και Κύθρος) βλ. σχετικούς συνδέσμους.</p>

• Οικότοπος 1120: Άτοκος: Naasan Aga Spyridopoulou, R., Athinaiou, I., & Poursanidis, D. (2023). Posidonia oceanica meadows (1120) Atokos island [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13332132
• Οικότοπος 1120: Αρκούδι: Naasan Aga – Spyridopoulou, R., Athinaiou, I., & Poursanidis, D. (2023). Posidonia oceanica meadows (1120) Arkoudi island [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13332014
• Οικότοπος 1120: Κύθρος: Athinaiou, I., & Poursanidis, D. (2025). Posidonia oceanica meadows (1120) Kythros island [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.14998803

<p style=”font-weight: 400;”>Για τον οικότοπο 1110 να προστεθούν καταγραφές maerl βορειοανατολικά της νήσου Ατόκου (βλ. αναφορά Athinaiou et al., 2025). Σχετικά με τον τύπο οικοτόπου «Ύφαλοι» (1170), για τις φυτοκοινότητες Cystoseiretum να προστεθούν σημειακές καταγραφές στο νότιο τμήμα Αρκούδι (38.538208Ν, 20.719596E) μη δημοσιευμένα δεδομένα, iSea, 2025), και για σκιόφιλες βιοκοινότητες να προστεθούν σημειακές καταγραφές βορειοανατολικά Άτοκος και βόρεια Κύθρος (βλ. αναφορά Athinaiou et al., 2025).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετική βιβλιογραφία:</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga – Spyridopoulou, R., & Giatroudaki, I. (2025). Protecting the Inner Ionian Archipelago & Formicula island – Final Progress Report 2024. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.16778884</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>2.2.1.3 Τύποι οικοτόπων στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000</u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με την GR2220003 – «Εσωτερικό αρχιπέλαγος Ιονίου (Μεγανήσι, Αρκούδι, Άτοκος, Βρόμωνας)» (ΕΖΔ) ο τύπος οικοτόπου 1120*(Εκτάσεις θαλάσσιας βλάστησης με Posidonia oceanica) έχει υψηλή αντιπροσωπευτικότητα «Α», σχετική επιφάνεια «Α» και αξιολογείται με βαθμό διατήρησης «Β». Στον Πίνακα 2.2.1.3-4 παρουσιάζονται οι σημαντικοί τύποι οικοτόπων που απαντούν στην ΕΖΔ και τα στοιχεία αξιολόγησης αυτών και στη συνέχεια παρατίθενται οι θεσμοθετημένοι Στόχοι Διατήρησης για τους Τ.Ο της περιοχής. Δεδομένο ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τον οικότοπο 1120, δεν έχει καθοριστεί εξειδικευμένος στόχος. Για την δημιουργία εξειδικευμένων στόχων διατήρησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα διαθέσιμα στοιχεία από μελέτες πεδίου που καθορίζουν τους δείκτες υγείας CI (Δείκτης (Conservation Index), BiPo (με παραμέτρους την Τυπολογία του Κατώτερου Ορίου Εξάπλωσης Λιβαδιού, το Βάθος κατώτερου ορίου εξάπλωσης, το % Πλαγιοτροπιών Ριζωμάτων, και την Πυκνότητα Λιβαδιού) και τον δείκτη PREI (που ενσωματώνει την παράμετρο επιτατικής βιομάζας) για τις νησίδες Άτοκο, Φορμίκουλα και Αρκούδι (βλ. Athinaiou et al., 2025). Τα αποτελέσματα δείχνουν υψηλή κατάσταση υγείας στη νήσο Φορμίκουλα (με CI 0,98) ενώ σε περιοχές έντονης παρουσίας σκαφών αναψυχής όπως στην Άτοκο και το Αρκούδι οπού παρατηρείτaiκακή έως μέτρια κατάσταση υγείας. Επιπλέoν έχουν παραχθεί όμοιες μελέτες σε περιοχές κοντά σε μονάδες υδατοκαλλιέργειας και σημειακά δεδομένα με νεκρά λιβάδια Ποσειδωνίας (dead matte) (βλ. Athinaiou et al., 2024a, 2024b; Pyloridou et al., 2024). Τέλος, υπάρχει προκαταρκτική μελέτη προτεραιοποίησης των λιβαδιών Ποσειδωνίας στο Ιόνιο με βάση όλων των πιέσεων που δέχονται από ανθρωπογενής και φυσικές αιτίες (βλ. Delioglani et al., 2023). Τα παραπάνω θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στον καθορισμό συγκεκριμένων στόχων διατήρησης για τον οικότοπο στην περιοχή και παράλληλα και στην προτεραιοποίηση περιοχών για την αποκατάσταση λιβαδιών Ποσειδωνίας. Παραπάνω στοιχεία μπορούν να διατεθούν στην ομάδα μελέτης εφόσον κριθεί αναγκαίο.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετική βιβλιογραφία:</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga – Spyridopoulou, R., & Giatroudaki, I. (2025). Protecting the Inner Ionian Archipelago & Formicula island – Final Progress Report 2024. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.16778884</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Athinaiou, I., Pyloridou, K., Piselli, M., Naasan Aga -Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report I: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Kalamos (In Greek). iSea, Greece, 2024a. 9pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_iSea_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjecent-to-Kalamos-island-aquaculture-facilities.pdf</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga-Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report II: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Asprogiali. iSea, Greece, 2024b. 14pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjacent-to-aquaculture-facilities-in-Asprogiali-1.pdf</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Delioglani, D., Karagiannis, N. A., Poursanidis, D., Doxa, A., Lazou Dean, A., Turner, V., Karythis, S., Bazioti, E., Naasan Aga -Spyridopoulou, R. Prioritising Posidonia oceanica meadows in the Ionian Sea. iSea, Greece, 2023. 21pp. Available at: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2023/12/GR-Prioritising-Posidonia_Laymans-report_compressed.pdf</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Pyloridou, K., Athinaiou, I., & Naasan Aga – Spyridopoulou, R. (2024). Validation Points at Municipality of Xiromero [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13868872</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>2.2.2.1.2 Θαλάσσια θηλαστικά</u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”> </p>
<p style=”font-weight: 400;”>Συγκεκριμένα στην για την παράγραφο 4 προτείνουμε να προστεθούν:</p>

• ότι η Φορμίκουλα έχει αναγνωριστεί ως οχυρό για την προστασία του είδους.
• ότι μέσω συστηματικής παρακολούθησης της Φορμίκουλας από το 2012, από το Tethys ResearchInstitute, εχουν φωτο-αναγνώριστεί περισσότερα από 40 ατομα φώκιας, εκ των οποίων, μεγάλο ποσοστό έχει δείξει φιλοπατρία επί πολλά συνεχή έτη (ένα δείγμα του καταλόγου φωτο-αναγνώρισης μπορεί να προβληθεί διαδικτυακά στη διεύθυνση https://ioniandolphinproject.org/mediterranean-monk-seals/idp-mediterranean-monk-seal-)

<p style=”font-weight: 400;”>Σχετική βιβλιογραφία:</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Notarbartolo di Sciara, G. & Gonzalvo, J. 2025. Restricted access zone declared in Greece to protect monk seals (perhaps). Oryx, Conservation news. https://doi.org/10.1017/S0030605324001418</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Gonzalvo J. and Notarbartolo di Sciara G. (2022). The Inner Ionian Sea Archipelago: a stronghold for the Mediterranean monk seal in urgent need of conservation action. 33rd Conference of the European Cetacean Society 5-7 April, Ashdod, Israel.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>iSea. Προτεινόμενα μέτρα για την προστασία της νήσου Φορμίκουλα. Θεσσαλονίκηη, 2022. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>2.2.2.2 Ιχθυοπανίδα </u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”>Αρχικά για την ενότητα Β. Ελασμοβράγχια προτείνεται να αλλάξει η βιβλιογραφική αναφορά για τον αριθμό ειδών από Damalas et al., (2022) καθώς περιλαμβάνει είδη που δεν είναι πλέον δόκιμα (valid) και να προστεθεί η αναφορά (Giovos, I., Aga-Spyridopoulou, R. N., Serena, F., Soldo, A., Barash, A., Doumpas, N., … & Moutopoulos, D. K. (2022). An Updated Greek National Checklist of Chondrichthyans. Fishes, 7(4), 199.) που δεν περιλαμβάνει τα μη δόκιμα είδη. Σχετικά με το είδος Gymnura altavela (Πλατυσέλαχο), δεν είναι ξεκάθαρο πώς προκύπτει η κατανομή του είδους καθώς τα δεδομένα που παρείχε η iSea και αναφέρεται ως μοναδική πηγή για τον χάρτη (Εικόνα 2.2.2.1.1-3) ήταν σημειακά. Επιπλέον, έχει γίνει αξιολόγηση στο Κόκκινο Βιβλίο της Ελλάδας (NECCA2024) ωστόσο μπορεί να μην είχε αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Κόκκινου Βιβλίου όταν συντάσσονταν η μελέτη. Το είδος αξιολογηθεί ως Κρισίμως Κινδυνεύον (CR) υπό το κριτηρίο A2d (Giovos et al., 2023) (https://redlist.necca.gov.gr/en/assessment/?id=238961329). Το είδος Centrophorus cf uyato μπορεί να αλλάξει σε Centrophorus uyato καθώς πλέον έχει γίνει η επιβεβαίωση του είδους σε γενετικό επίπεδο (Bellodi et al., 2022).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Τέλος, στο κείμενο για το καθεστώς προστασίας αναφέρεται η Σύμβαση της Βόννης και η Σύμβαση για τα μεταναστευτικά είδη (CMS) οι οποίες είναι ταυτόσημες. Επιπλέον, κρίνεται σκόπιμο και σε αυτή την ενότητα να επισημανθεί και ο νέος Κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης (2024/1991/ΕΚ) που αναφέρει “Είναι σημαντικό να τεθούν σε εφαρμογή μέτρα αποκατάστασης και για τους οικοτόπους ορισμένων θαλάσσιων ειδών, όπως οι καρχαρίες και τα σελάχια, τα οποία, για παράδειγμα, εμπίπτουν <u>στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης για τη διατήρηση των αποδημητικών ειδών της άγριας πανίδας (CMS)</u>, που υπεγράφη στη Βόννη στις 23 Ιουνίου 1979, ή στους <u>καταλόγους απειλούμενων ή υπό εξαφάνιση ειδών των συμβάσεων για τις περιφερειακές θάλασσες</u>, βρίσκονται όμως εκτός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, δεδομένου ότι έχουν σημαντική λειτουργία στο οικοσύστημα”.  Καθώς και τα είδη που αναφέρονται ονομαστικά στον Κανονισμό όπως τα Κρισίμως Κινδυνεύοντα (CR) και μεταναστευτικά είδη με σποραδικές καταγραφές όπως το Carcharodon carcharias και το Cetorhinus maximus (iSea Unpublished data, 2024) καθώς και για το διαβολόψαρο (Mobula mobular) που εντάσσεται στη Μελέτη ωστόσο δεν αναφέρεται σε αυτό ο Κανονισμός. Τέλος, καλό θα ήταν να προστεθούν στα είδη και τα υπόλοιπα ελασμοβράγχια που έχουν ενσωματωθεί στη Σύμβαση της Βαρκελώνης το 2023 στο Παράρτημα ΙΙ όπως το Dasyatis pastinaca το οποίο έχει καταγραφεί εντός των ορίων του ΕΠ. Σχετικά με τον πίνακα 2.2.2.2 -1, θα πρέπει να προστεθούν/ διορθωθούν τα ακόλουθα,  να προστεθεί η κατάσταση πληθυσμού με βάσει του επικαιροποιημένου Κόκκινου Βιβλίου για το είδος Gymnura altavela  και να προστεθούν οι συστάσεις της ΓΕΑΜ (όπως αναφέρονται και για άλλα είδη ελασμοβράγχιων): 42/2018/2, 45/2022/13 44/2021/16, 41/2017/6. Σχετικά με το είδος Aetomylaeus bovinus, θα πρέπει να προστεθεί στο καθεστώς προστασίας η Σύμβαση της Βόννης (CMS) Παράρτημα Ι και ΙΙ, o κανονισμός (ΕΕ) 2102/2015 για την εφαρμογή της Σύμβασης της Βαρκελώνης, και οι ακόλουθες συστάσεις της ΓΕΑΜ: 42/2018/2, 45/2022/13, 44/2021/16, 41/2017/6.</p>

<h4><u>2.2.2.1.4 Θαλάσσια ασπόνδυλα</u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με τις καταγραφές θαλάσσιων ασπόνδυλων μπορούν να προστεθούν μια συλλογή σημειακών καταγραφών από μελέτες πεδίου (καταδύσεις, χρήση υποβρυχίου drone) της iSea,τα οποία μπορούν να γίνουν διαθέσιμα στην ομάδα μελέτης σε περίπτωση που κρίνεται σκόπιμο από τους μελετητές.</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h3>2.3.4 Επιπτώσεις χρήσεων και δραστηριοτήτων – πιέσεις/απειλές στα προστατευτέα αντικείμενα</h3>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>2.3.4.2 Πιέσεις απειλές στους θαλάσσιους τύπους οικοτόπων</u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με τον 1120 – Εκτάσεις Θαλάσσιας Βλάστησης με Ποσειδωνία (Posidonia oceanica). Σχετικα με την θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση: Αναφέρεται ότι η ενταση ειναι Μ (μέτρια) σε συγκεκριμένες ζώνες της περιοχής μελέτης (π.χ. Κεφαλονιά – Ιθάκη) που απαντούν μονάδες θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας. Όμως, το πλήθος βιβλιογραφίας και ερευνών (βλ. σχόλια της ενότητας 2.3.5.5) καθιστούν την πίεση ως υψηλής (Η) έντασης σε Τοπικό Επίπεδο. Επιπλέων πρέπει να προσθέσει ότι η πίεση υπάρχει και στις περιοχές εντός ΠΟΑΥ και ΠΑΥ του Θαλάσσιου Πάρκου.</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h3>2.3.5 Επιπτώσεις σχεδίων ανάπτυξης</h3>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>2.3.5.4 Έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων</u></h4>
<h4>Παρόλο που η μελέτη προσδιορίζει την εξόρυξη υδρογονανθράκων ως άμεση και σημαντική απειλή, δεν ενσωματώνει μέτρα προστασίας ή περιορισμούς χρήσης για αυτήν τη δραστηριότητα. Αντίθετα, παρατηρούμε ότι τα όρια του πάρκου αποφεύγουν σαφώς τις περιοχές (oικόπεδα) εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, γεγονός που υποδηλώνει έντονα ότι η οριοθέτηση των συνόρων του καθοδηγήθηκε κυρίως από γεωπολιτικές και οικονομικές παραμέτρους και όχι από περιβαλλοντικά κριτήρια. Ο αποκλεισμός αυτής της περιοχής της Ελληνικής Τάφρου IMMA (Important Marine Mammal Area) και η περαιτέρω άδεια εξόρυξης υδρογονανθράκων δίπλα στο πάρκο εγείρει σοβαρές ανησυχίες τόσο σχετικά με την αποτελεσματικότητά του πάρκου όσο και την σχετική οικολογική της συνδεσιμότητα. Τα μεταναστευτικά είδη δεν αναγνωρίζουν όρια και οι επιπτώσεις των δραστηριοτήτων εξόρυξης μπορούν να επεκταθούν για πολλά χιλιόμετρα πέρα ​​από τους τόπους λειτουργίας. Επιπλέον, η σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη Ελληνική Τάφρος, μια περιοχή υψηλής οικολογικής αξίας, απειλείται τρομερά από τέτοιες δραστηριότητες. Οι επιπτώσεις που προκύπτουν είναι ευρείες, ελάχιστα κατανοητές και έχουν τη δυνατότητα να διαταράξουν τα θαλάσσια τροφικά πλέγματα σε πολλαπλές κλίμακες.</h4>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>2.3.5.5 Υδατοκαλλιέργειες</u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με τις επιπτώσεις των υδατοκαλλιεργειών στα προστατευτέα, ενώ σωστά αναφέρεται η ευαισθησία συγκεκριμένων οικοτόπων και ειδών στις υψηλές συγκεντρώσεις θρεπτικών στοιχείων, δεν παρατίθενται συγκεκριμένες μελέτες. Εδώ πρέπει να συμπεριληφθούν τα παρακάτω στοιχεία (βλ Σχετική βιβλιογραφία) από δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Παράλληλα, υπάρχουν προκαταρκτικά ερευνητικά ευρήματα εντός του Θαλάσσιου Πάρκου που καταγράφουν την κατάσταση του οικοτόπου 1120 σε περιοχές με υφιστάμενες μονάδες υδατοκαλλιεργειών ή μονάδες που έχουν πλέον εγκαταλειφθεί, τα οποία δείχνουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στα λιβάδια Ποσειδωνίας, συμπεριλαμβανομένης ακόμη και της πλήρους εξαφάνισης ολόκληρων λειμώνων.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Αναφέρεται στη συγκεκριμένη ενότητα ότι «η ύπαρξη των ΠΑΥ υποδεικνύει τη δυναμική της περιοχής για την ανάπτυξη του κλάδου των υδατοκαλλιεργειών, καθώς αποτελούν ζώνες που έχουν χαρακτηριστεί κατάλληλες για τέτοιου είδους δραστηριότητες βάσει συγκεκριμένων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και οικονομικών κριτηρίων». Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι υφιστάμενες περιβαλλοντικές μελέτες έχουν χαρακτηριστεί ως ανεπαρκείς (MacAlister Elliott and Partners Ltd, 2024). Προτείνεται η σοβαρή επανεξέταση των περιοχών ΠΟΑΥ και ΠΑΥ εντός του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν βρίσκονται σε περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας (όπως λιβάδια Ποσειδωνίας, ροδολιθικά πεδία και κοραλλιογενής ύφαλοι), η κατανομή και η κάλυψη των οποίων δεν είναι ακόμη πλήρως τεκμηριωμένη για την περιοχή μελέτης. Η παρουσία του οικοτόπου προτεραιότητας 1120 (Posidonia oceanica) σε πολλές από τις υφιστάμενες μονάδες και ΠΑΥ/ΠΟΑΥ, σε αποστάσεις ακόμη και μικρότερες των 400 μέτρων, επισημαίνει την αναγκαιότητα να γίνουν αυστηρότερα τα πρωτόκολλα περιβαλλοντικών μελετών και ελέγχων εντός του Πάρκου Ιονίου, ειδικά για τον οικότοπο 1120 και άλλους οικοτόπους προτεραιότητας, ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμισή τους.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετική βιβλιογραφία:</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Apostolaki, E.T., Marbà, N., Holmer, M., Karakassis, I., 2009. Fish farming impact on decomposition of Posidonia oceanica litter. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology 369, 58-64.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Apostolaki, E.T., Holmer, M., Marbà, N., Karakassis, I., 2010. Degrading seagrass (Posidonia oceanica) ecosystems: a source of dissolved matter in the Mediterranean. Hydrobiologia 649, 13-23.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Apostolaki, E.T., Holmer, M., Marbà, N., Karakassis, I., 2011. Epiphyte dynamics and carbon metabolism in a nutrient enriched Mediterranean seagrass (Posidonia oceanica) ecosystem. Journal of Sea Research 66, 135-142.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Ruiz, J.M., Perez, M., Romero, J., 2001. Effects of fish farm loadings on Seagrass (Posidonia oceanica) distribution, growth and photosynthesis. Marine Pollution Bulletin 42, 749-760.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Apostolaki, E., Tsagaraki, T., Tsapakis, M., & Karakassis, I. (2007). Fish farming impact on sediments and macrofauna associated with seagrass meadows in the Mediterranean. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 75, 408-416. https://doi.org/10.1016/j.ecss.2007.05.024</p&gt;
<p style=”font-weight: 400;”>Karakassis, I., Papageorgiou, N., Kalantzi, I., Sevastou, K., & Koutsikopoulos, C. (2013). Adaptation of fish farming production to the environmental characteristics of the receiving marine ecosystems: A proxy to carrying capacity. Aquaculture, 408-409, 184-190. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2013.06.002 Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0044848613002755</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Athinaiou, I., Pyloridou, K., Piselli, M., Naasan Aga -Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report I: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Kalamos (In Greek). iSea, Greece, 2024. 9pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_iSea_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjecent-to-Kalamos-island-aquaculture-facilities.pdf</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga-Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report II: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Asprogiali. iSea, Greece, 2024. 14pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjacent-to-aquaculture-facilities-in-Asprogiali-1.pdf</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Pyloridou, K., Athinaiou, I., & Naasan Aga – Spyridopoulou, R. (2024). Validation Points at Municipality of Xiromero [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13868872</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Comparison of Six Environmental Impact Assessment Reports for Greek Aquaculture Operations. Final Report for Rauch Foundation Region of the Echinadian Islands and Aitoloakarnania (Xiromero). MacAlister Elliott and Partners Ltd. Report, April, 2024. Available at: https://drive.google.com/file/d/168P4G7S8W_5gzXYkFZh7kHHGGW5iE1dv/view</p>

<h2> </h2>
<h2>Σχόλια επί του κεφαλαίου 4: Αξιολόγηση – Οριοθέτηση περιοχής και προστατευτέου αντικειμένου</h2>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h3>4.3 Πρόταση καθορισμού ζωνών προστασίας κι επιτρεπόμενων ειδικών χρήσεων</h3>
<p style=”font-weight: 400;”>Η πρόβλεψη για τέσσερις (4) Ζώνες Απολύτου Προστασίας της Φύσης (ΖΑΠΦ) στο νέο Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, οι οποίες αντιστοιχούν σε μόλις 0,05% της συνολικής του έκτασης, απέχει σημαντικά από τον στόχο για τουλάχιστον 10% αυστηρής προστασίας, όπως αυτός έχει τεθεί από τη Συμφωνία «30×30», την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και τον Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης, ενώ αποτελεί και δέσμευση της κυβέρνησης και του Πρωθυπουργού κατά τη Διεθνή Διάσκεψη των Ωκεανών “Our Ocean” τον Απρίλιο 2024 καθώς και κατά τη Διεθνή Διάσκεψη για τους Ωκεανούς των Ηνωμένων Εθνών τον Ιούνιο 2025. Η πρόταση δεν ανταποκρίνεται στις διεθνείς και ευρωπαϊκές δεσμεύσεις της χώρας και δεν εξασφαλίζει την ουσιαστική διατήρηση των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας της περιοχής. Απαιτείται ουσιαστική αναθεώρηση και ενίσχυση των ΖΑΠΦ, ώστε το Θαλάσσιο Πάρκο να αποτελέσει πραγματικό εργαλείο προστασίας και να ευθυγραμμιστεί με τους διεθνείς στόχους διατήρησης.</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h3>4.3.4 Προσδιορισμός προτεινόμενων ειδικών χρήσεων ανά ζώνη προστασίας</h3>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>4.3.4.4.2 Ζώνες Απολύτου Προστασίας της Φύσης</u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h5>ΖΑΠΦ-01 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Φορμίκουλα»</h5>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με τη ΖΑΠΦ-01: Η θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Φορμίκουλα, είναι ιδιαίτερα θετικό ότι τα μέτρα προστασίας για τη νήσο Φορμίκουλα, τα οποία προτάθηκαν από τις οργανώσεις iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation και υποστηρίχθηκαν από τοπικές επιχειρήσεις, συλλόγους και φορείς (συνολικά 35), υιοθετούνται στην παρούσα ΕΠΜ. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνουν μια ολιστική προσέγγιση για την προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας και θα πρέπει να παραμείνουν ως έχουν και μετά το στάδιο διαβούλευσης της ΕΠΜ.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Βρείτε τις προτάσεις των iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation εδώ: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Περισσότερα για τη Φορμίκουλα εδώ: https://isea.com.gr/formicula/</p>

<h4><u>4.3.4.4.3</u> <u>Ζώνες Προστασίας της Φύσης</u></h4>
<h5>ΖΠΦ-19 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Ατόκου»</h5>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με τη ΖΠΦ-19, δεν είναι σαφής πώς έχουν οριστεί τα όριά της. Επιπλέον στην τεκμηρίωση αναφέρεται η παρουσία του πλατυσέλαχου (Gymnura altavela) για το οποίο ωστόσο δεν υπάρχουν ανοιχτά δεδομένα παρουσίας πέριξ του νησιού και ο χάρτης κατανομής δεν είναι ξεκάθαρο πώς αποτυπώθηκε (βλ σχετικό σχόλιο στο κεφάλαιο 2). Ενώ παράλληλα αναφέρεται ότι η περιοχή χαρακτηρίζεται ως υψηλής σημασίας για παρόντα είδη χονδριχθύων, όπως η χίμαιρα (Chimaera monstrosa) και η νόνα (Dipturus oxyrinchus), και οστεϊχθύων, όπως ο Λειψός (Helicolenus dactylopterus) ωστόσο δεν είναι σαφής ο τρόπος με τον οποίο τεκμηριώνεται τη σημαντικότητα σε σχέση με άλλες περιοχές. Αν και χαιρετίζουμε την δημιουργία της ΖΠΦ-19,  δεν είναι ξεκάθαρος ο λόγος επιλογής αυτής της περιοχής και της ΖΠΦ-20 ως περιοχή απαγόρευσης για την αλιεία, ενώ η περιοχή του Καλάμου, του Καστού και του Μεγανησίου με παρόμοια χαρακτηριστικά δεν έχει αντίστοιχη απαγόρευση. Με βάση το μικρό ποσοστό αυστηρά προστατεύμενων περιοχών προτείνουμε να επανεξεταστούν και οι περιοχές του Καλάμου, του Καστού για την δημιουργία επιπλέον ΖΠΦ. Τέλος, για τη συγκεκριμένη Ζώνη και τη διασφάλιση του προστατευτέου θεωρούμε σκόπιμο να μην επιτρέπεται η  δημιουργία μονάδων υδατοκαλλιέργειας, καθώς αυτό αντιβαίνει στους στόχους διατήρησης της περιοχής, δεδομένης της εκτεταμένης παρουσίας λιβαδιών Ποσειδωνίας (1120), θαλάσσιων σπηλαίων (8330), υφάλων (1170) που αναφέρονται στην παρούσα και των ροδολιθικών πεδίων και βιογενών υφάλων που έχουν χαρτογραφηθεί(Fakiris et al., 2023). Σχετικά με την χρήση «(26.12.7) Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» θα πρέπει να προστεθεί η εκτίμηση φέρουσας ικανότητας – μέγιστος αριθμός σκαφών και μέσων αναψυχής στην ζώνη δεδομένου της υψηλής επισκεψημότητας της περιοχής κατά τους θερινούς μήνες από σκάφη αναψυχής (Athinaiou et al., 2025).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετική βιβλιογραφία:</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Athinaiou, I., Tomé Pérez, A., Naasan Aga – Spiridopoulou, R. Evaluating anchoring pressure on Posidonia meadows in the Inner Ionian islets and Erimitis peninsula using UAV’s (drones). Final Progress Report. iSea 2025, Thessaloniki, Greece, 22pp.</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h5>ΖΠΦ-20 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Αρκούδι»</h5>
<p style=”font-weight: 400;”>Αντίστοιχα με τη ΖΠΦ–19 για τη ΖΠΦ-20 δεν είναι κατανοητή η παρουσία του πλατυσέλαχου (Gymnura altavela) αλλά και πώς η παρουσία των ειδών που αναφέρονται είναι πιο σημαντική ή πιο κρίσιμη σε σχέση με άλλες περιοχές (βλ. αντίστοιχο σχόλιο για ΖΠΦ-19). Είναι σημαντικό να αναφερθεί η παρουσία στην τεκμηρίωση της περιοχής καθώς και βιογενών υφάλων στην περιοχή καθώς και ρηχοί ύφαλοι με λιβάδια Cystoseira spp.(βλ. σχετικό σχόλιο κεφ. 2).  Σχετικά με την χρήση «(26.12.7) Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» θα πρέπει να προστεθεί η εκτίμηση φέρουσας ικανότητας – μέγιστος αριθμός σκαφών και μέσων αναψυχής στην ζώνη δεδομένου της υψηλής επισκεψημότητας της περιοχής κατά τους θερινούς μήνες από σκάφη αναψυχής (Athinaiou et al., 2025).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετική βιβλιογραφία:</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Athinaiou, I., Tomé Pérez, A., Naasan Aga – Spiridopoulou, R. Evaluating anchoring pressure on Posidonia meadows in the Inner Ionian islets and Erimitis peninsula using UAV’s (drones). Final Progress Report. iSea 2025, Thessaloniki, Greece, 22pp.</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h5>ΖΠΦ-37 «Φορμίκουλα – Διάδρομος πρόσβασης σκαφών εντός της ΖΑΠΦ»</h5>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με τη ΖΠΦ-37, είναι ιδιαίτερα θετικό ότι τα μέτρα προστασίας για τη νήσο Φορμίκουλα, τα οποία προτάθηκαν από τις οργανώσεις iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation και υποστηρίχθηκαν από τοπικές επιχειρήσεις, συλλόγους και φορείς (συνολικά 35), υιοθετούνται στην παρούσα ΕΠΜ. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνουν μια ολιστική προσέγγιση για την προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας και θα πρέπει να παραμείνουν ως έχουν και μετά το στάδιο διαβούλευσης της ΕΠΜ.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Βρείτε τις προτάσεις των iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation εδώ: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Περισσότερα για τη Φορμίκουλα εδώ: https://isea.com.gr/formicula/</p>

<h5>ΖΠΦ-38 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Φορμίκουλα»</h5>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με τη ΖΠΦ-38, και συγκεκριμένα την χρήση «(26.12.7) Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» θα πρέπει να απαγορεύεται εξολοκλήρου η αγκυροβόληση και η τοποθέτηση ειδικών αγκυροβόλιων διότι η συγκεκριμένη ζώνη περιέχει εκτεταμένα λιβάδια Ποσειδωνίας εννοώ λόγου της απόστασης από την στεριά και βάθους δεν εξυπηρετεί τα σκάφη αναψυχής, για τα οποία υπάρχει συγκεκριμένη περιοχή τοποθέτησης ειδικών αγκυροβολίων (ΖΠΦ-37). Είναι θετικό βήμα που τα μέτρα προστασίας για τη νήσο Φορμίκουλα, τα οποία προτάθηκαν από τις οργανώσεις iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation και υποστηρίχθηκαν από τοπικές επιχειρήσεις, συλλόγους και φορείς (συνολικά 35), υιοθετούνται στην παρούσα ΕΠΜ. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνουν μια ολιστική προσέγγιση για την προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας και θα πρέπει να παραμείνουν ως έχουν και μετά το στάδιο διαβούλευσης της ΕΠΜ.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Βρείτε τις προτάσεις των iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation εδώ: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Περισσότερα για τη Φορμίκουλα εδώ: https://isea.com.gr/formicula/</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h4><u>4.3.3.3.4 Ζώνες Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων</u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h5>ΖΒΔΦΠ-05 «Ευρύτερη θαλάσσια περιοχή λιμένα Νυδρίου Λευκάδας»</h5>
<p style=”font-weight: 400;”>Όσον αφορά τις δραστηριότητες συντήρησης/εκσυγχρονισμού λιμενικών εγκαταστάσεων και Mαρίνας, στην περιοχή Νυδρί Λευκάδας, είναι απαραίτητο να αξιολογηθούν οι μέθοδοι και οι διαδικασίες της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με τα Εθνικά και Διεθνή πρότυπα και να διαφυλαχθούν τα προστατευόμενα είδη και οι οικοτόποι που βρίσκονται στην περιοχή. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από υγροτόπους, λιμνοθάλασσες, περιοχές αναπαραγωγής πτηνών και λιβάδια θαλάσσιας βλάστησης, τα οποία είναι όλα εξαιρετικά ευαίσθητα οικοσυστήματα. Οι σωρευτικές επιπτώσεις πρέπει να αξιολογηθούν διεξοδικά, ιδίως δεδομένων των υφιστάμενων πιέσεων από τις συνεχιζόμενες δραστηριότητες στην περιοχή. Είναι εξίσου σημαντικό να ληφθεί υπόψη η φέρουσα ικανότητα του περιβάλλοντος σε σχέση με όλες τις άλλες δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης.</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>

<h3>4.3.4.6 Τεκμηρίωση Προτεινόμενων Επιτρεπόμενων Χρήσεων και Ρυθμίσεων στις ζώνες προστασίας / Εκτίμηση επιπτώσεων</h3>
<p style=”font-weight: 400;”></p>
<p style=”font-weight: 400;”><u>(24.4) Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις)</u></p>
<p style=”font-weight: 400;”>H συγκεκριμένη δραστηριότητα εντός του θαλασσιού πάρκου Ιονίου θα πρέπει να απαιτεί τον υποχρεωτικό εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων μονάδων και πρακτικών. Επιπλέον, θα πρέπει να απαγορεύει την τοποθέτηση μονάδων υδατοκαλλιέργειας σε αποστάσεις μικρότερες των 800 μ. από λιβάδια Ποσειδωνίας (και σε βυθούς με άλλα είδη θαλάσσιας βλάστησης Cymodocea nodosa, Zostera marina και Zostera moltii). H πρόταση έρχεται σε συμφωνία με τους Karakassis et al. (2013) που προτείνουν ότι οι ιχθυοκαλλιέργειες δε θα πρέπει να επιτρέπονται σε απόσταση τουλάχιστον 800 µέτρων από τα όρια ενός λιβαδιού Ποσειδωνίας, ενώ οι εγκαταστάσεις που λειτουργούν κοντά σε αυτά θα πρέπει είτε να μεταφερθούν είτε τουλάχιστον να μην επιτραπεί η αύξηση της παραγωγικής τους ικανότητας. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 800 μ. και έως 3χλμ., να καταστεί υποχρεωτική η παρακολούθηση της κατάστασης υγείας του οικοτόπου 1120 με τη χρήση αναγνωρισμένων μεθοδολογιών, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη την έγκαιρη αναγνώριση υποβάθμισης από οργανική ρύπανση (PREI index). Η πρόταση αυτή συμφωνεί με δημοσιευμένες μελέτες που δείχνουν επιπτώσεις των υδατοκαλλιεργειών που βρίσκονται σε απόστασης έως και 3χμλ από λιβάδια Ποσειδωνίας (Ruiz et al., 2001).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετική βιβλιογραφία:</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Karakassis, I., Papageorgiou, N., Kalantzi, I., Sevastou, K., & Koutsikopoulos, C. (2013). Adaptation of fish farming production to the environmental characteristics of the receiving marine ecosystems: A proxy to carrying capacity. Aquaculture, 408-409, 184-190. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2013.06.002 Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0044848613002755</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Gobert, S., Sartoretto, S., Rico-Raimondino, V., Andral, B., Chery, A., Lejeune, P., & Boissery, P. (2009). Assessment of the ecological status of Mediterranean French coastal waters as required by the Water Framework Directive using the Posidonia oceanica Rapid Easy Index: PREI. Marine Pollution Bulletin, 58, 1727-1733. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2009.06.012</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Ruiz, J.M., Perez, M., Romero, J., 2001. Effects of fish farm loadings on Seagrass (Posidonia oceanica) distribution, growth and photosynthesis. Marine Pollution Bulletin 42, 749-760.</p>

<h2> </h2>
<h2>Σχόλια επί του κεφαλαίου 5: Προτάσεις διαχείρισης  </h2>
<h3> </h3>
<h3>5.3 Μέτρα διαχείρισης (ΜΔ)</h3>
<p style=”font-weight: 400;”> </p>
<p style=”font-weight: 400;”>Μέτρα για τις υδατοκαλλιέργειες</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMG0701 για την προώθηση βιώσιμης υδατοκαλλιέργειας, το μέτρο δεν θα πρέπει να περιοριστεί στην «προώθηση», αλλά να περιλαμβάνει τον υποχρεωτικό εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων μονάδων και πρακτικών. Επιπλέον, θα πρέπει να προβλέπεται η έκδοση Υπουργικής Απόφασης που θα απαγορεύει την τοποθέτηση μονάδων υδατοκαλλιέργειας σε αποστάσεις μικρότερες των 800 μ. από λιβάδια Ποσειδωνίας (και σε βυθούς με άλλα είδη θαλάσσιας βλάστησης Cymodocea nodosa, Zostera marina και Zostera moltii), ενώ οι εγκαταστάσεις που λειτουργούν κοντά σε αυτά θα πρέπει είτε να μεταφερθούν είτε τουλάχιστον να μην επιτραπεί η αύξηση της παραγωγικής τους ικανότητας. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 800 μ. και έως 3χλμ., να καταστεί υποχρεωτική η παρακολούθηση της κατάστασης υγείας του οικοτόπου 1120 με τη χρήση αναγνωρισμένων μεθοδολογιών, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη την έγκαιρη αναγνώριση υποβάθμισης από οργανική ρύπανση (PREI index).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Μέτρα για την αλιεία (επαγγελματική και ερασιτεχνική)</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Το μέτρο MMIONIOMG0101 (Δράσεις διαχείρισης της επαγγελματικής / ερασιτεχνικής αλιείας) κρίνεται εξαιρετικά σημαντικό για τη διασφάλιση του προστατευτέου και της μικρής παράκτιας αλιείας. Ωστόσο, η παροχή δεδομένων από τους αλιείς σε εβδομαδιαία βάση στον ΟΦΥΠΕΚΑ κρίνεται ως κατασπατάληση οικονομικών και επιχειρησιακών πόρων και για το δημόσιο και για τους επαγγελματίες αλιείς που δραστηριοποιούνται στην περιοχή καθώς ήδη υποχρεώνονται στην παροχή δεδομένων μέσω του Ολοκληρωμένου Συστήματος Παρακολούθησης Αλιείας (ΟΣΠΑ) που έχει επικαιροποιηθεί μέσω του επιχειρησιακού προγράμματος Αλιείας και Θάλασσας και είναι σε διαδικασία εμπλουτισμού και αναβάθμισης. Αν για την ακριβέστερη συλλογή στοιχείων ο ΟΦΥΠΕΚΑ μέσα από πιστοποιημένη παροχή κρίνει απαραίτητη τη συλλογή δεδομένων πέραν αυτών της αλιευτικής μελέτης που θα πραγματοποιηθεί κατά το πρώτο έτος, βάσει του μέτρου, με τη συλλογή πρωτογενών δεδομένων από επιστήμονες και χρειάζεται περαιτέρω στοιχεία για μια μακροχρόνια παρακολούθηση μπορεί να τοποθετηθούν ξεχωριστές υποπεριοχές εντός των περιοχών της ΕΛΣΤΑΤ (Χάρτης 1) στο σύστημα του ΟΣΠΑ το οποίο θα είχε νόημα λαμβάνοντας υπόψιν την πληθώρα των Οικοσυστημικών Χωρικών Ενοτήτων (ΟΧΕ) και το καθεστώς προστασίας του ΕΠ. Μια τέτοια προσέγγιση θα εξοικονομούσε τους πόρους που απαιτούνται για την εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου ενώ στην ίδια πλατφόρμα θα μπορούσε να ενσωματωθεί και η ερασιτεχνική δραστηριότητα. Επιπλέον με την αναβάθμιση του ΟΣΠΑ αλλά και της νέας ΥΑ για τη ζύγιση τα δεδομένα που θα συλλέγονται μέσω των δελτίων ζύγισης θα πρέπει να είναι πολύ αναλυτικότερα από αυτά του παρελθόντος εξυπηρετώντας τους στόχους παρακολούθησης.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMG0501 (Μείωση παρεμπίπτουσας αλιείας και τυχαίας θανάτωσης ειδών) καλό θα είναι να αναφέρονται μηχανισμοί που πέραν των θαλάσσιων χελωνών και των θηλαστικών απωθούν και άλλα ευάλωτα είδη σύμφωνα με τα ευρήματα Ευρωπαϊκών προγραμμάτων που υλοποιούνται και στην Ελλάδα όπως το Life PanPuffinus LIFE19 NAT/MT/000982 (contrast panels, scary birds) για τα θαλασσοπούλια και το Life PROMETHEUS   LIFE23-NAT-IT-LIFE-PROMETHEUS/101148295 (LEDs, electromagnetic deterrents, magnets) για τα ελασμοβράγχια. Ωστόσο, εφόσον υπάρχει και ξεχωριστό μέτρο για τα θαλασσοπούλια (MMIONIOMG0502) τότε θα μπορούσε είτε να γίνει ξεχωριστό μέτρο και για τα ελασμοβράγχια ή να συμπτυχθούν όλα σε ένα ΜΜ.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMG0104 (Αξιολόγηση και εφαρμογή εργαλείων διακυβέρνησης της αλιείας για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της προστατευόμενης περιοχής του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου.) Θεωρούμε ότι πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό μέτρο ωστόσο όσον αφορά την ωριμότητα του μέτρου θεωρούμε ότι ως φορέας υλοποίησης θα πρέπει να συμπεριληφθεί το ΥΠΑΑΤ καθώς όλες οι διαδικασίες διακυβέρνησης θα χρειάζονται την εμπλοκή του όπως και τα συναφή μέτρα (βλ. MMIONIOMG0101).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMW0102 (Δράσεις εκπαίδευσης, κατάρτισης και ενημέρωσης των αρμόδιων αρχών και φορέων σε θέματα αποτελεσματικής διαχείρισης θαλάσσιου χώρου και αντιμετώπισης παράνομων ενεργειών, και ειδικών περιστατικών) στο μέτρο προτείνεται να  συμπεριλαμβάνονται τα ελασμοβράγχια στα μέτρα περιορισμού παράνομης αλιείας, εμπορίας και κατανάλωσης. Καθώς το φαινόμενο παράνομης αλιείας, εμπορίας και λανθασμένης σήμανσης σε επιχειρήσεις εστίασης και ιχθυοπωλείων είναι ευρέως διαδεδομένη πρακτική και χρήζει αντίστοιχης παρέμβασης μέσω τέτοιων δράσεων τόσο κατάρτισης των αρμόδιων ελεγκτικών αρχών και των ενδιαφερόμενων. Αντίστοιχα και για το μέτρο MMIONIOMW0101.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Στο μέτρο MMIONIOMG0103 (Εξειδικευμένες δράσεις εκπαίδευσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των επαγγελματιών στον αλιευτικό τομέα) κρίνεται αναγκαίο να συμπεριληφθούν και άλλα είδη όπως τα ελασμοβράγχια με τα οποία υπάρχει υψηλός βαθμός αλληλεπίδρασης ωστόσο δεν υπάρχει επαρκής ενημέρωση. Στο μέτρο MMIONIOMG0103 (Εξειδικευμένες δράσεις εκπαίδευσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των επαγγελματιών στον αλιευτικό τομέα) κρίνεται αναγκαίο να συμπεριληφθούν και άλλα είδη όπως τα ελασμοβράγχια με τα οποία υπάρχει υψηλός βαθμός αλληλεπίδρασης ωστόσο δεν υπάρχει επαρκής ενημέρωση.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Μέτρα για την Μεσογειακή φώκια Monachus monachus</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMF0303 «Δράσεις ανάδειξης, αποκατάστασης και σχεδιασμού μέτρων διαχείρισης των θαλάσσιων σπηλαίων (οικότοπος 8330)» να προστεθεί ότι τα τελευταία χρόνια οι Μεσογειακές φώκιες αρχίζουν να χρησιμοποιούν ανοιχτές παραλίες ακόμη και για αναπαραγωγή. Επομένως, η προσθήκη απομακρυσμένων, ανεπτυγμένων περιοχών που προσφέρουν αυτού του είδους τις τοποθεσίες (π.χ. Φορμίκουλα) στην παρακολούθηση του είδους έχει πολλά οφέλη. Στην Φορμίκουλα τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν παρατηρηθεί φώκιες να χρησιμοποιούν ανοιχτές παραλίες τουλάχιστον σε τρεις περιπτώσεις (Tethys, μη δημοσιευμένα στοιχεία).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετική βιβλιογραφία: Dendrinos, P. et al. Anecdotal Observations of Open Beach Use by Female Mediterranean Monk Seals (Monachus monachus) and Their Pups in Greece: Implications for Conservation. Aquat. Mamm. 48, 602–609 (2022).</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με την μη πρόβλεψη μέτρων ορθής διαχείρισης των θημώνων Ποσειδωνίας.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Οι θημώνες Ποσειδωνίας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας και στη σταθερότητα των παράκτιων περιοχών καθώς προστατεύουν τις ακτές από τη διάβρωση ενώ ταυτόχρονα εμπλουτίζουν τα παράκτια οικοσυστήματα με θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξη ενδημικών φυτών (Boudouresque et al., 2016). Η απόληψη, πρακτική που εφαρμόζεται συχνά σε τουριστικές περιοχές,  συνεπάγεται την οριστική απομάκρυνσή της συντελώντας ουσιαστικά στην μειωμένη προστασία των ακτών. Προτείνεται η μη απομάκρυνση των θημώνων από τις ακτές. Στις περιπτώσεις όπου η μη απομάκρυνση δεν είναι εφικτή και εφαρμόζεται εποχικά για τουριστικούς λόγους,  προτείνεται η συλλογή πριν την έναρξη της θερινής τουριστικής περιόδου και η επανατοποθέτηση (χωρίς την χρήση μηχανικών μέσων) στην ακτή μετά το πέρας της τουριστικής περιόδου καθώς η συμβολή της στην βιοποικιλότητα και την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων από τη διάβρωση είναι εξαιρετικά σημαντική (Rotini et al., 2020). Η διαχείριση των θημώνων Ποσειδωνίας μπορεί να επιτευχθεί με βάση τον Οδηγό της IUCN για τη “ Βιώσιμη διαχείριση των παράκτιων συστημάτων με Ποσειδωνία” ο οποίος καθορίζει ένα πλαίσιο για την ορθή διαχείρισή τους, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την προστασία του οικοσυστήματος όσο και την χρήση των παραλιών για λόγους αναψυχής (IUCN, 2024).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού, των ιδιοκτητών παράκτιων επιχειρήσεων και των τοπικών αρχών αποτελεί ουσιώδη παράμετρο για την κατανόηση του κρίσιμου ρόλου των θημώνων στη σταθεροποίηση των ακτών, στην πρόληψη της διάβρωσης και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, καθώς και για την προώθηση της βιώσιμης χρήσης των παραλιών.</p>
<p style=”font-weight: 400;”><u>Σχετική</u> <u>βιβλιογραφία</u><u>:</u></p>
<p style=”font-weight: 400;”>Boudouresque, C. F., Pergent, G., Pergent-Martini, C., Ruitton, S., Thibaut, T., & Verlaque, M. (2016). The necromass of the Posidonia oceanica seagrass meadow: fate, role, ecosystem services and vulnerability. Hydrobiologia, 781, 25-42.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Rotini, A., Chiesa, S., Manfra, L., Borrello, P., Piermarini, R., Silvestri, C., … & Migliore, L. (2020). Effectiveness of the “ecological beach” model: Beneficial management of posidonia beach casts and banquette. Water, 12(11), 3238.</p>
<p style=”font-weight: 400;”>IUCN (2024), Management of Posidonia Beaches: Examples from Mediterranean Destinations. Gland, Switzerland andMalaga, Spain: IUCN</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με την μη πρόβλεψη μέτρων για την αποτίμηση του «μπλε ανθρακα».</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Ταυτόχρονα, προτείνεται η αποτίμηση του «μπλε άνθρακα» που αποθηκεύεται στα λιβάδια Ποσειδωνίας εντός των ορίων του ΕΘΠI, καθώς αποτελούν έναν από τους πλέον αποτελεσματικούς φυσικούς μηχανισμούς δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα (Duarte et al., 2005). Η ικανότητα τους να δεσμεύουν οργανικό άνθρακα στα ιζήματά τους είναι πολλαπλάσια σε σύγκριση με πολλά χερσαία οικοσυστήματα (Mcleod et al., 2011), καθιστώντας τα κρίσιμα για τον μετριασμό της κλιματικής κρίσης. Η ποσοτικοποίηση και παρακολούθηση αυτής τους της ικανότητάς είναι ουσιώδης τόσο για την κατανόηση της συμβολής τους στον μετριασμό της κλιματικής κρίσης όσο και για την ανάδειξη της οικολογικής και κοινωνικοοικονομικής τους αξίας.</p>
<p style=”font-weight: 400;”><u>Σχετική βιβλιογραφία:</u></p>
<p style=”font-weight: 400;”>Duarte, C.M., Middelburg, J.J., Caraco, N., 2005. Major role of marine vegetation on the oceanic carbon cycle. Biogeosci. 2, 1-8. https://doi.org/10.5194/bg-2-1-2005.</p&gt;
<p style=”font-weight: 400;”>Mcleod, E., Chmura, G.L., Bouillon, S., Salm, R., Björk, M., Duarte, C.M., Lovelock C.E., Schlesinger W.H., Silliman, B.R., 2011. A blueprint for blue carbon: toward an improved understanding of the role of vegetated coastal habitats in sequestering CO2. Front. Ecol. Environ. (10), 552-560. https://doi.org/10.1890/110004.</p>

<h3>5.5 Πρόταση προγράμματος παρακολούθησης</h3>
<h4><u>5.5.1.4 Παρακολούθηση ειδών ιχθυοπανίδας</u></h4>
<p style=”font-weight: 400;”>Γίνεται μία συνοπτική αναφορά των μεθοδολογιών που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση των ελασμοβράγχιων ωστόσο στο τέλος του μέτρου δεν φαίνεται να προτείνεται κάποια μεθοδολογία ξεκάθαρα ενώ για την αλιευτική έρευνα δίνεται έμφαση στα γρι-γρι και στις μηχανότρατες ωστόσο υπάρχουν προγράμματα παρακολούθησης με παρατηρητές εν πλω που υλοποιούνται στην αλιεία μικρής κλίμακας βλ. ByElasmoCatch και Life PROMETHEUS. Προτείνεται να συμπεριληφθεί η αλιευτική έρευνα μαζί με την χρήση δολωμένων υποβρύχιων βίντεο (underwater baited video-BUVs) για την εκτίμηση αλληλεπίδρασης των ειδών με τα διαφορετικά αλιευτικά εργαλεία (δηλαδή την κύρια πίεση που δέχονται) καθώς και της αφθονίας τους αλλά και ενδεχομένως περιοχών αναπαραγωγής εντός των ΟΧΕ που δεν έχουν μελετηθεί. Ενώ για τα μεγάλα μεταναστευτικά είδη όπως το Mobula mobular, το Aetomylaeus bovinus και τους καρχαρίες Carcharodoncarcharias και Cetorhinus maximus να τοποθετηθούν πομποί. Κρίνεται επίσης ότι για την έκταση του πάρκου και το κόστος των μεθόδων παρακολούθησης για τα ελασμοβράγχια και τον Ροφό, ο ενδεικτικός προϋπολογισμός είναι αρκετά περιορισμένος.</p>
<p style=”font-weight: 400;”></p>
<p style=”font-weight: 400;”><u>5.5.1.3 Παρακολούθηση της Μεσογειακής φώκιας </u><u>Monachus</u> <u>monachus</u></p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με το πρόγραμμα παρακολούθησης της οικολογικής κατάστασης της μεσογειακής φώκιας και συγκεκριμένα τη δράση «Α. Παρακολούθηση της φώκιας στα κρίσιμα χερσαία ενδιαιτήματά της (ημιβυθισμένα ή εξολοκλήρου βυθισμένα θαλάσσια σπήλαια):</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Αν και οι περισσότερες παραδοσιακές μέθοδοι παρακολούθησης του είδους περιορίζονται σε υπέρυρθεςκαμερες σε θαλάσσιες σπηλιές, η παρακολούθηση που πραγματοποιείται στη θάλασσα από ερευνητικά σκάφη που κινούνται με χαμηλή ταχύτητα έχει αποδειχθεί πολύ επιτυχημένη στο Εσωτερικο Ιονίο Αρχιπέλαγος. Μεταξύ 2012-2025, το Tethys Research Institute έχει ταυτοποιήσει μέσω φωτογραφιών περισσότερα από 40 άτομα στη θάλασσα. Αυτό παρείχε σημαντικές πληροφορίες για την πρόσφατη υπουργική απόφαση που εκδόθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2024 σχετικά με αυστηρά μέτρα προστασίας στη Φορμικούλα. Επιπλέον εναλλακτικές λύσεις που αξίζει να αναφερθούν για την παρακολούθηση της παρουσίας Μεσογειακής φώκιας, καθώς και της ανθρώπινης παρουσίας (δηλ. της κυκλοφορίας σκαφών) προσφέρονται από την Παθητική Ακουστική Παρακολούθηση (Passive acoustic monitoring, βλ. Amlin et al., 2025)</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετική βιβλιογραφία:</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Amlin, A., Rendell, L., Pierantonio, N., Andrés-Hervías, C., Notarbartolo di Sciara, G., Hastie, G., Gonzalvo, J. 2025. Confirmed vocal activity of Mediterranean monk seals in the Inner Ionian Sea Archipelago, Greece. J.ournal of Acoustic Society of America.157 (4): 3204–3213. https://doi.org/10.1121/10.0036436</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Η χρήση ΣμηΕΑ (drone) για τη μελέτη της συμπεριφοράς του είδους στη θάλασσα, καθώς και για τη διεξαγωγή φωτογραμμετρικών μελετών, χρησιμοποιείται επί του παρόντος από το Tethys Research Institute στo Εσωτερικο Ιονίο Aρχιπέλαγος με πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα (Tethys, αδημοσίευτα δεδομένα).</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Συγκεκριμένα, σχετικά με την παρακολούθηση-καταγραφή παρατηρήσεων φώκιας από την κοινωνία των πολιτών (citizen science) μπορεί να προστεθεί η συστηματική παρακολούθηση του πληθυσμού από το TethysResearch Institute. Η βάση ατόμων Μεσογειακής φώκιας μπορεί να προβληθεί εδώ:</p>
<p style=”font-weight: 400;”>https://ioniandolphinproject.org/mediterranean-monk-seals/idp-mediterranean-monk-seal-photoid-catalogue/#top</p>
<p style=”font-weight: 400;”>Σχετικά με τη δράση «Β.1 Παρακολούθηση πεδίων τροφοληψίας και μετακινήσεων» η τοποθέτηση πομπών συνεπάγει τη σύλληψη και το χειρισμό των ατόμων, πράγμα που ενέχει υψηλό κίνδυνο για τα άτομα. Προτείνετε, η μεθοδολογία να εξεταστεί αυστηρά στα πλαίσια της ΕΠΜ. Πριν την εφαρμογή της θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ένα σχετικό εργαστήριο εμπειρογνωμόνων για την ανάπτυξη σαφώς καθορισμένων πρωτοκόλλων και κατευθυντήριων μεθόδων (καθώς και για τον προσδιορισμό του καλύτερου δυνατού τύπου πομπού που θα χρησιμοποιηθεί και του αριθμού των πομπών που θα πρέπει να τοποθετηθούν σε έναν πληθυσμό που, τουλάχιστον στο κεντρικό Ιόνιο, ανέρχεται σύμφωνα με τις αναφορές σε περίπου 50-60 άτομα. Μια τέτοια δράση θα πρέπει να λαμβάνει για την αποφυγή αμελών ενεργειών που μπορεί να οδηγήσουν στο θάνατο ατόμων ή να τους προκαλέσουν περιττό άγχος.</p>

[Περιβαλλοντική Οργάνωση iSea]

Κοινά σχόλια και προτάσεις επί της διαβούλευσης της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου

Τα σχόλια συνυπογράφουν:
1. iSea. Environmental Organisation for the Preservation of Aquatic Ecosystems
2. Blue Marine Foundation
3. Tethys Research Institute
4. Ionian Environment Foundation
5. Sustainable Sailing Greece
6. Δήμος Ξυρομέρου
7. Nautilus Diving Club
8. Anemos Villas

Σχόλια επί του κεφαλαίου 1: Προσδιορισμός Περιοχής Μελέτης και ορίων Θαλάσσιου Πάρκου

Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου πράγματι καλύπτει ένα σημαντικά μεγάλο τμήμα του θαλάσσιου χώρου της Αιγιαλίτιδας ζώνης όπως αυτή ορίζεται στον Ν. 4767/2021 καθώς και τμήμα της ΑΟΖ σύμφωνα με το ΠΔ 33/2025 (ΦΕΚ 59/Α/17-04-2025), εκπληρώνοντας μερικώς και τις δεσμεύσεις της χώρας που ανακοινώθηκαν στο Διεθνές Συνέδριο Ωκεανών. Ωστόσο, δεν υπάρχει κάποια τεκμηρίωση ως προς την επιλογή των συγκεκριμένων ορίων και γιατί δεν επιλέχθηκε να συμπεριλαμβάνονται βορειότερες περιοχές ώστε να υπάρχει σύνδεση με τις περιοχές Natura2000 των Παξών ή με το Εθνικό Πάρκο Υγροτόπων Αμβρακικού (NAT2000 AMVRAKIKOS KOLPOS, DELTA LOUROU KAI ARACHTHOU [PETRA, MYTIKAS, EVRYTERI PERIOCHI, KATO POUS ARACHTHOU, KAMPI FILIPPIADAS] GR2110001), ενώ ταυτόχρονα φαίνεται ότι έχουν παραμείνει εκτός τα Οικόπεδα Εξόρυξης Υδρογονανθράκων λόγω θεσμοθετημένων χρήσεων. Επίσης δεν αιτιολογείται η επιλογή των ορίων στον Πατραϊκό Κόλπο η μη συμπερίληψη του Μεσσηνιακού Κόλπου στο σύνολό του αλλά και ο Κόλπος Βορειότερα του Κατάκολου έως και την Κυλλήνη. Στις δεσμεύσεις της χώρας συμπεριλαμβάνεται η απαγόρευση της μηχανότρατας εντός των Πάρκων ωστόσο ή έλλειψη τεκμηρίωσης καθώς και ανοιχτά δεδομένα αλιευτικής προσπάθειας από Αυτόματα Συστήματα Αναγνώρισης (AIS) μέσω της πλατφόρμας Global Fishing Watch αποδεικνύουν πως τα όρια να αντικατοπτρίζουν αυτά των σημαντικών αλιευτικών πεδίων για τις Ελληνικές μηχανότρατες με μέση ετήσια αλιευτική προσπάθεια να φαίνεται πολύ υψηλή τόσο στον Μεσσηνιακό Κόλπο στο τμήμα εκτός ΕΠ όσο και στο τμήμα μεταξύ του Κατάκολου και του Νότιου τμήματος του Πατραϊκού. Ενώ ο χάρτης που παραθέτει η Μελέτη (Εικόνα 2.3.3.1-4) φαίνεται να σημειώνει τις υψηλότερες τιμές μέσης ετήσιας αλιευτικής προσπάθειας (687 ώρες) κυρίως στην περιοχή Νοτιοδυτικά της Κεφαλλονιάς αλιευτικά πεδία σημαντικά που ωστόσο εκμεταλλεύονται μηχανότρατες από την Ιταλία (https://globalfishingwatch.org/) που στοχεύουν την κόκκινη γαρίδα ενώ για τα Ελληνικά σκάφη τα σημαντικά αλιευτικά πεδία φαίνεται να έχουν αποφευχθεί. Όσον αφορά στα Οικόπεδα Εξορύξεων Υδρογονανθράκων, η Μελέτη αναφέρει και καταδεικνύει όλα τα ρίσκα και τις επιπτώσεις που αυτή η δραστηριότητα μπορεί να επιφέρει τόσο κατά την φάση των ερευνών όσο και κατά την εξόρυξη. Ενώ οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στο προστατευτέο αντικείμενο αλλά και στις τοπικές κοινότητες με τον τουρισμό να αποτελεί τον πιο ευάλωτο κλάδο ακολουθούμενο από την αλιεία. Αντίστοιχα, οι περιοχές ΠΑΥ είναι εντός του ΕΠ καθώς επίσης έχουν θεσμοθετηθεί πριν την παρούσα ωστόσο πρόκειται για μία δραστηριότητα που λειτουργεί και αναπτύσσεται με παρωχημένες μελέτες, ανεπαρκή έλεγχο και καλά τεκμηριωμένες από τη βιβλιογραφία επιπτώσεις στο προστατευτέο επιτάσσοντας περισσότερες ρυθμίσεις και επικαιροποίηση των μελετών τους για τη συνέχιση λειτουργίας τους εντός του ΕΠ. Τέλος, ο στόχος 30×30 δεν αφορά απλώς έναν αριθμητικό δείκτη, αλλά πρέπει να αντανακλά ουσιαστική προστασία, ρύθμιση των δραστηριοτήτων και εφαρμογή των ισχυόντων μέτρων. Η ίδια η Συμφωνία της ΕΕ (European Green Deal) προβλέπει, επιπλέον, τη δέσμευση για τουλάχιστον 10% περιοχών αυστηρής προστασίας με εγκεκριμένα και εφαρμοζόμενα σχέδια διαχείρισης. Σύμφωνα με τα ισχύοντα δεδομένα, υφίστανται τέσσερις Ζώνες Απόλυτης Προστασίας, που καλύπτουν μόλις το 0,05% της Επικράτειας, ενώ οι 48 Ζώνες Προστασίας της Φύσης αντιστοιχούν περίπου στο 49,3%. Για να θεωρηθεί ότι η χώρα εκπληρώνει τη δέσμευσή της ως προς την αυστηρή προστασία, είναι απαραίτητο οι ζώνες αυτές να επεκταθούν και να προστατεύονται επαρκώς και στην πράξη. Έχοντας παραθέσει τους παραπάνω προβληματισμούς χαιρετίζουμε μία μελέτη η οποία πραγματικά περιλαμβάνει πολλά είδη και οικοτόπους, είναι εμπλουτισμένη με πολλά μέτρα βασισμένα στην επιστήμη και τις νεότερες επιστημονικές μελέτες αντλώντας πληροφορίες και ιδέες από πετυχημένα παραδείγματα διατήρησης και διαχείρισης τόσο από πιλοτικές εφαρμογές όσο και άλλες προστατευόμενες περιοχές της Μεσογείου.

Σχόλια επί του κεφαλαίου 2: περιγραφή προστατευτέου αντικειμένου

2.1.6 Θαλάσσια Ρύπανση – Πιέσεις στο θαλάσσιο Περιβάλλον

2.1.6.1 Θαλάσσια απορρίμματα – πλαστικά
Σχετικά με δεδομένα θαλάσσιας ρύπανσης υπάρχει επίσης η ανοιχτή βάση δεδομένων από 13 φορείς που υλοποιούν δράσεις παράκτιων και υποβρύχιων καθαρισμών με στοιχεία για την αφθονία, την πυκνότητα και τη σύνθεσή τους μέσω της πλατφόρμας EVMAR (https://evmar.obstechnologies.gr/#water_waste).

2.1.6. 6 Εισβλητικά είδη
Σχετικά με την ύπαρξη επιβλητικών ειδών στην περιοχή μελέτης, υπάρχουν επιπλέον διαθέσιμα δεδομένα παρουσίας ειδών Halophyla stipulacea και Caulerpa racemosa και βιομάζας μέσω Visual Census για τα είδη Siganus spp. και το Pterois miles για το Εσωτερικό Αρχιπέλαγος του Ιονίου τα οποία μπορούν να διατεθούν σε περίπτωση που κρίνεται σκόπιμο από τους μελετητές για την ιεράρχηση των πιέσεων εκ νέου υπολογισμού δεικτών κ.α.

2.2 Βιοτικό περιβάλλον

2.2.1.1 Θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων στο σύνολο της περιοχής
Σχετικά με τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για την αναγνώριση και κατανομή τύπων οικοτόπων εντός του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, να προστεθούν τα δεδομένα από χαρτογραφήσεις ποσειδωνίας (οικότοπος 1120) στις νησίδες του εσωτερικού Ιονίου (Άτοκος, Αρκούδι και Κύθρος) βλ. σχετικούς συνδέσμους.
• Οικότοπος 1120: Άτοκος: Naasan Aga Spyridopoulou, R., Athinaiou, I., & Poursanidis, D. (2023). Posidonia oceanica meadows (1120) Atokos island [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13332132
• Οικότοπος 1120: Αρκούδι: Naasan Aga – Spyridopoulou, R., Athinaiou, I., & Poursanidis, D. (2023). Posidonia oceanica meadows (1120) Arkoudi island [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13332014
• Οικότοπος 1120: Κύθρος: Athinaiou, I., & Poursanidis, D. (2025). Posidonia oceanica meadows (1120) Kythros island [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.14998803
Για τον οικότοπο 1110 να προστεθούν καταγραφές maerl βορειοανατολικά της νήσου Ατόκου (βλ. αναφορά Athinaiou et al., 2025). Σχετικά με τον τύπο οικοτόπου «Ύφαλοι» (1170), για τις φυτοκοινότητες Cystoseiretum να προστεθούν σημειακές καταγραφές στο νότιο τμήμα Αρκούδι (38.538208Ν, 20.719596E) μη δημοσιευμένα δεδομένα, iSea, 2025), και για σκιόφιλες βιοκοινότητες να προστεθούν σημειακές καταγραφές βορειοανατολικά Άτοκος και βόρεια Κύθρος (βλ. αναφορά Athinaiou et al., 2025).
Σχετική βιβλιογραφία:
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga – Spyridopoulou, R., & Giatroudaki, I. (2025). Protecting the Inner Ionian Archipelago & Formicula island – Final Progress Report 2024. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.16778884

2.2.1.3 Τύποι οικοτόπων στις περιοχές του Δικτύου Natura 2000
Σχετικά με την GR2220003 – «Εσωτερικό αρχιπέλαγος Ιονίου (Μεγανήσι, Αρκούδι, Άτοκος, Βρόμωνας)» (ΕΖΔ) ο τύπος οικοτόπου 1120*(Εκτάσεις θαλάσσιας βλάστησης με Posidonia oceanica) έχει υψηλή αντιπροσωπευτικότητα «Α», σχετική επιφάνεια «Α» και αξιολογείται με βαθμό διατήρησης «Β». Στον Πίνακα 2.2.1.3-4 παρουσιάζονται οι σημαντικοί τύποι οικοτόπων που απαντούν στην ΕΖΔ και τα στοιχεία αξιολόγησης αυτών και στη συνέχεια παρατίθενται οι θεσμοθετημένοι Στόχοι Διατήρησης για τους Τ.Ο της περιοχής. Δεδομένο ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για τον οικότοπο 1120, δεν έχει καθοριστεί εξειδικευμένος στόχος. Για την δημιουργία εξειδικευμένων στόχων διατήρησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα διαθέσιμα στοιχεία από μελέτες πεδίου που καθορίζουν τους δείκτες υγείας CI (Δείκτης (Conservation Index), BiPo (με παραμέτρους την Τυπολογία του Κατώτερου Ορίου Εξάπλωσης Λιβαδιού, το Βάθος κατώτερου ορίου εξάπλωσης, το % Πλαγιοτροπιών Ριζωμάτων, και την Πυκνότητα Λιβαδιού) και τον δείκτη PREI (που ενσωματώνει την παράμετρο επιτατικής βιομάζας) για τις νησίδες Άτοκο, Φορμίκουλα και Αρκούδι (βλ. Athinaiou et al., 2025). Τα αποτελέσματα δείχνουν υψηλή κατάσταση υγείας στη νήσο Φορμίκουλα (με CI 0,98) ενώ σε περιοχές έντονης παρουσίας σκαφών αναψυχής όπως στην Άτοκο και το Αρκούδι οπού παρατηρείτai κακή έως μέτρια κατάσταση υγείας. Επιπλέoν έχουν παραχθεί όμοιες μελέτες σε περιοχές κοντά σε μονάδες υδατοκαλλιέργειας και σημειακά δεδομένα με νεκρά λιβάδια Ποσειδωνίας (dead matte) (βλ. Athinaiou et al., 2024a, 2024b; Pyloridou et al., 2024). Τέλος, υπάρχει προκαταρκτική μελέτη προτεραιοποίησης των λιβαδιών Ποσειδωνίας στο Ιόνιο με βάση όλων των πιέσεων που δέχονται από ανθρωπογενής και φυσικές αιτίες (βλ. Delioglani et al., 2023). Τα παραπάνω θα πρέπει να ληφθούν υπόψη στον καθορισμό συγκεκριμένων στόχων διατήρησης για τον οικότοπο στην περιοχή και παράλληλα και στην προτεραιοποίηση περιοχών για την αποκατάσταση λιβαδιών Ποσειδωνίας. Παραπάνω στοιχεία μπορούν να διατεθούν στην ομάδα μελέτης εφόσον κριθεί αναγκαίο.

Σχετική βιβλιογραφία:

Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga – Spyridopoulou, R., & Giatroudaki, I. (2025). Protecting the Inner Ionian Archipelago & Formicula island – Final Progress Report 2024. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.16778884
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Piselli, M., Naasan Aga -Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report I: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Kalamos (In Greek). iSea, Greece, 2024a. 9pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_iSea_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjecent-to-Kalamos-island-aquaculture-facilities.pdf
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga-Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report II: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Asprogiali. iSea, Greece, 2024b. 14pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjacent-to-aquaculture-facilities-in-Asprogiali-1.pdf
Delioglani, D., Karagiannis, N. A., Poursanidis, D., Doxa, A., Lazou Dean, A., Turner, V., Karythis, S., Bazioti, E., Naasan Aga -Spyridopoulou, R. Prioritising Posidonia oceanica meadows in the Ionian Sea. iSea, Greece, 2023. 21pp. Available at: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2023/12/GR-Prioritising-Posidonia_Laymans-report_compressed.pdf
Pyloridou, K., Athinaiou, I., & Naasan Aga – Spyridopoulou, R. (2024). Validation Points at Municipality of Xiromero [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13868872

2.2.2.1.2 Θαλάσσια θηλαστικά

Συγκεκριμένα στην για την παράγραφο 4 προτείνουμε να προστεθούν:
– ότι η Φορμίκουλα έχει αναγνωριστεί ως οχυρό για την προστασία του είδους.
– ότι μέσω συστηματικής παρακολούθησης της Φορμίκουλας από το 2012, από το Tethys Research Institute, εχουν φωτο-αναγνώριστεί περισσότερα από 40 ατομα φώκιας, εκ των οποίων, μεγάλο ποσοστό έχει δείξει φιλοπατρία επί πολλά συνεχή έτη (ένα δείγμα του καταλόγου φωτο-αναγνώρισης μπορεί να προβληθεί διαδικτυακά στη διεύθυνση https://ioniandolphinproject.org/mediterranean-monk-seals/idp-mediterranean-monk-seal-)

Σχετική βιβλιογραφία:

Notarbartolo di Sciara, G. & Gonzalvo, J. 2025. Restricted access zone declared in Greece to protect monk seals (perhaps). Oryx, Conservation news. https://doi.org/10.1017/S0030605324001418
Gonzalvo J. and Notarbartolo di Sciara G. (2022). The Inner Ionian Sea Archipelago: a stronghold for the Mediterranean monk seal in urgent need of conservation action. 33rd Conference of the European Cetacean Society 5-7 April, Ashdod, Israel.
iSea. Προτεινόμενα μέτρα για την προστασία της νήσου Φορμίκουλα. Θεσσαλονίκηη, 2022. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf

2.2.2.2 Ιχθυοπανίδα

Αρχικά για την ενότητα Β. Ελασμοβράγχια προτείνεται να αλλάξει η βιβλιογραφική αναφορά για τον αριθμό ειδών από Damalas et al., (2022) καθώς περιλαμβάνει είδη που δεν είναι πλέον δόκιμα (valid) και να προστεθεί η αναφορά (Giovos, I., Aga-Spyridopoulou, R. N., Serena, F., Soldo, A., Barash, A., Doumpas, N., … & Moutopoulos, D. K. (2022). An Updated Greek National Checklist of Chondrichthyans. Fishes, 7(4), 199.) που δεν περιλαμβάνει τα μη δόκιμα είδη. Σχετικά με το είδος Gymnura altavela (Πλατυσέλαχο), δεν είναι ξεκάθαρο πώς προκύπτει η κατανομή του είδους καθώς τα δεδομένα που παρείχε η iSea και αναφέρεται ως μοναδική πηγή για τον χάρτη (Εικόνα 2.2.2.1.1-3) ήταν σημειακά. Επιπλέον, έχει γίνει αξιολόγηση στο Κόκκινο Βιβλίο της Ελλάδας (NECCA 2024) ωστόσο μπορεί να μην είχε αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Κόκκινου Βιβλίου όταν συντάσσονταν η μελέτη. Το είδος αξιολογηθεί ως Κρισίμως Κινδυνεύον (CR) υπό το κριτηρίο A2d (Giovos et al., 2023) (https://redlist.necca.gov.gr/en/assessment/?id=238961329). Το είδος Centrophorus cf uyato μπορεί να αλλάξει σε Centrophorus uyato καθώς πλέον έχει γίνει η επιβεβαίωση του είδους σε γενετικό επίπεδο (Bellodi et al., 2022).

Τέλος, στο κείμενο για το καθεστώς προστασίας αναφέρεται η Σύμβαση της Βόννης και η Σύμβαση για τα μεταναστευτικά είδη (CMS) οι οποίες είναι ταυτόσημες. Επιπλέον, κρίνεται σκόπιμο και σε αυτή την ενότητα να επισημανθεί και ο νέος Κανονισμός για την αποκατάσταση της φύσης (2024/1991/ΕΚ) που αναφέρει “Είναι σημαντικό να τεθούν σε εφαρμογή μέτρα αποκατάστασης και για τους οικοτόπους ορισμένων θαλάσσιων ειδών, όπως οι καρχαρίες και τα σελάχια, τα οποία, για παράδειγμα, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης για τη διατήρηση των αποδημητικών ειδών της άγριας πανίδας (CMS), που υπεγράφη στη Βόννη στις 23 Ιουνίου 1979, ή στους καταλόγους απειλούμενων ή υπό εξαφάνιση ειδών των συμβάσεων για τις περιφερειακές θάλασσες, βρίσκονται όμως εκτός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, δεδομένου ότι έχουν σημαντική λειτουργία στο οικοσύστημα”. Καθώς και τα είδη που αναφέρονται ονομαστικά στον Κανονισμό όπως τα Κρισίμως Κινδυνεύοντα (CR) και μεταναστευτικά είδη με σποραδικές καταγραφές όπως το Carcharodon carcharias και το Cetorhinus maximus (iSea Unpublished data, 2024) καθώς και για το διαβολόψαρο (Mobula mobular) που εντάσσεται στη Μελέτη ωστόσο δεν αναφέρεται σε αυτό ο Κανονισμός. Τέλος, καλό θα ήταν να προστεθούν στα είδη και τα υπόλοιπα ελασμοβράγχια που έχουν ενσωματωθεί στη Σύμβαση της Βαρκελώνης το 2023 στο Παράρτημα ΙΙ όπως το Dasyatis pastinaca το οποίο έχει καταγραφεί εντός των ορίων του ΕΠ. Σχετικά με τον πίνακα 2.2.2.2 -1, θα πρέπει να προστεθούν/ διορθωθούν τα ακόλουθα, να προστεθεί η κατάσταση πληθυσμού με βάσει του επικαιροποιημένου Κόκκινου Βιβλίου για το είδος Gymnura altavela και να προστεθούν οι συστάσεις της ΓΕΑΜ (όπως αναφέρονται και για άλλα είδη ελασμοβράγχιων): 42/2018/2, 45/2022/13 44/2021/16, 41/2017/6. Σχετικά με το είδος Aetomylaeus bovinus, θα πρέπει να προστεθεί στο καθεστώς προστασίας η Σύμβαση της Βόννης (CMS) Παράρτημα Ι και ΙΙ, o κανονισμός (ΕΕ) 2102/2015 για την εφαρμογή της Σύμβασης της Βαρκελώνης, και οι ακόλουθες συστάσεις της ΓΕΑΜ: 42/2018/2, 45/2022/13, 44/2021/16, 41/2017/6.

2.2.2.1.4 Θαλάσσια ασπόνδυλα

Σχετικά με τις καταγραφές θαλάσσιων ασπόνδυλων μπορούν να προστεθούν μια συλλογή σημειακών καταγραφών από μελέτες πεδίου (καταδύσεις, χρήση υποβρυχίου drone) της iSea,τα οποία μπορούν να γίνουν διαθέσιμα στην ομάδα μελέτης σε περίπτωση που κρίνεται σκόπιμο από τους μελετητές.

2.3.4 Επιπτώσεις χρήσεων και δραστηριοτήτων – πιέσεις/απειλές στα προστατευτέα αντικείμενα

2.3.4.2 Πιέσεις απειλές στους θαλάσσιους τύπους οικοτόπων

Σχετικά με τον 1120 – Εκτάσεις Θαλάσσιας Βλάστησης με Ποσειδωνία (Posidonia oceanica). Σχετικα με την θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια που προκαλεί θαλάσσια ρύπανση: Αναφέρεται ότι η ενταση ειναι Μ (μέτρια) σε συγκεκριμένες ζώνες της περιοχής μελέτης (π.χ. Κεφαλονιά – Ιθάκη) που απαντούν μονάδες θαλάσσιας υδατοκαλλιέργειας. Όμως, το πλήθος βιβλιογραφίας και ερευνών (βλ. σχόλια της ενότητας 2.3.5.5) καθιστούν την πίεση ως υψηλής (Η) έντασης σε Τοπικό Επίπεδο. Επιπλέων πρέπει να προσθέσει ότι η πίεση υπάρχει και στις περιοχές εντός ΠΟΑΥ και ΠΑΥ του Θαλάσσιου Πάρκου.

2.3.5 Επιπτώσεις σχεδίων ανάπτυξης

2.3.5.4 Έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων

Παρόλο που η μελέτη προσδιορίζει την εξόρυξη υδρογονανθράκων ως άμεση και σημαντική απειλή, δεν ενσωματώνει μέτρα προστασίας ή περιορισμούς χρήσης για αυτήν τη δραστηριότητα. Αντίθετα, παρατηρούμε ότι τα όρια του πάρκου αποφεύγουν σαφώς τις περιοχές (oικόπεδα) εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, γεγονός που υποδηλώνει έντονα ότι η οριοθέτηση των συνόρων του καθοδηγήθηκε κυρίως από γεωπολιτικές και οικονομικές παραμέτρους και όχι από περιβαλλοντικά κριτήρια. Ο αποκλεισμός αυτής της περιοχής της Ελληνικής Τάφρου IMMA (Important Marine Mammal Area) και η περαιτέρω άδεια εξόρυξης υδρογονανθράκων δίπλα στο πάρκο εγείρει σοβαρές ανησυχίες τόσο σχετικά με την αποτελεσματικότητά του πάρκου όσο και την σχετική οικολογική της συνδεσιμότητα. Τα μεταναστευτικά είδη δεν αναγνωρίζουν όρια και οι επιπτώσεις των δραστηριοτήτων εξόρυξης μπορούν να επεκταθούν για πολλά χιλιόμετρα πέρα από τους τόπους λειτουργίας. Επιπλέον, η σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη Ελληνική Τάφρος, μια περιοχή υψηλής οικολογικής αξίας, απειλείται τρομερά από τέτοιες δραστηριότητες. Οι επιπτώσεις που προκύπτουν είναι ευρείες, ελάχιστα κατανοητές και έχουν τη δυνατότητα να διαταράξουν τα θαλάσσια τροφικά πλέγματα σε πολλαπλές κλίμακες.

2.3.5.5 Υδατοκαλλιέργειες

Σχετικά με τις επιπτώσεις των υδατοκαλλιεργειών στα προστατευτέα, ενώ σωστά αναφέρεται η ευαισθησία συγκεκριμένων οικοτόπων και ειδών στις υψηλές συγκεντρώσεις θρεπτικών στοιχείων, δεν παρατίθενται συγκεκριμένες μελέτες. Εδώ πρέπει να συμπεριληφθούν τα παρακάτω στοιχεία (βλ Σχετική βιβλιογραφία) από δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες.
Παράλληλα, υπάρχουν προκαταρκτικά ερευνητικά ευρήματα εντός του Θαλάσσιου Πάρκου που καταγράφουν την κατάσταση του οικοτόπου 1120 σε περιοχές με υφιστάμενες μονάδες υδατοκαλλιεργειών ή μονάδες που έχουν πλέον εγκαταλειφθεί, τα οποία δείχνουν σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στα λιβάδια Ποσειδωνίας, συμπεριλαμβανομένης ακόμη και της πλήρους εξαφάνισης ολόκληρων λειμώνων.
Αναφέρεται στη συγκεκριμένη ενότητα ότι «η ύπαρξη των ΠΑΥ υποδεικνύει τη δυναμική της περιοχής για την ανάπτυξη του κλάδου των υδατοκαλλιεργειών, καθώς αποτελούν ζώνες που έχουν χαρακτηριστεί κατάλληλες για τέτοιου είδους δραστηριότητες βάσει συγκεκριμένων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και οικονομικών κριτηρίων». Ωστόσο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι υφιστάμενες περιβαλλοντικές μελέτες έχουν χαρακτηριστεί ως ανεπαρκείς (MacAlister Elliott and Partners Ltd, 2024). Προτείνεται η σοβαρή επανεξέταση των περιοχών ΠΟΑΥ και ΠΑΥ εντός του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν βρίσκονται σε περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας (όπως λιβάδια Ποσειδωνίας, ροδολιθικά πεδία και κοραλλιογενής ύφαλοι), η κατανομή και η κάλυψη των οποίων δεν είναι ακόμη πλήρως τεκμηριωμένη για την περιοχή μελέτης. Η παρουσία του οικοτόπου προτεραιότητας 1120 (Posidonia oceanica) σε πολλές από τις υφιστάμενες μονάδες και ΠΑΥ/ΠΟΑΥ, σε αποστάσεις ακόμη και μικρότερες των 400 μέτρων, επισημαίνει την αναγκαιότητα να γίνουν αυστηρότερα τα πρωτόκολλα περιβαλλοντικών μελετών και ελέγχων εντός του Πάρκου Ιονίου, ειδικά για τον οικότοπο 1120 και άλλους οικοτόπους προτεραιότητας, ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμισή τους.

Σχετική βιβλιογραφία:

Apostolaki, E.T., Marbà, N., Holmer, M., Karakassis, I., 2009. Fish farming impact on decomposition of Posidonia oceanica litter. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology 369, 58-64.
Apostolaki, E.T., Holmer, M., Marbà, N., Karakassis, I., 2010. Degrading seagrass (Posidonia oceanica) ecosystems: a source of dissolved matter in the Mediterranean. Hydrobiologia 649, 13-23.
Apostolaki, E.T., Holmer, M., Marbà, N., Karakassis, I., 2011. Epiphyte dynamics and carbon metabolism in a nutrient enriched Mediterranean seagrass (Posidonia oceanica) ecosystem. Journal of Sea Research 66, 135-142.
Ruiz, J.M., Perez, M., Romero, J., 2001. Effects of fish farm loadings on Seagrass (Posidonia oceanica) distribution, growth and photosynthesis. Marine Pollution Bulletin 42, 749-760.
Apostolaki, E., Tsagaraki, T., Tsapakis, M., & Karakassis, I. (2007). Fish farming impact on sediments and macrofauna associated with seagrass meadows in the Mediterranean. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 75, 408-416. https://doi.org/10.1016/j.ecss.2007.05.024
Karakassis, I., Papageorgiou, N., Kalantzi, I., Sevastou, K., & Koutsikopoulos, C. (2013). Adaptation of fish farming production to the environmental characteristics of the receiving marine ecosystems: A proxy to carrying capacity. Aquaculture, 408-409, 184-190. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2013.06.002 Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0044848613002755
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Piselli, M., Naasan Aga -Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report I: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Kalamos (In Greek). iSea, Greece, 2024. 9pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_iSea_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjecent-to-Kalamos-island-aquaculture-facilities.pdf
Athinaiou, I., Pyloridou, K., Naasan Aga-Spyridopoulou, R. Layman’s Report Series Assessing the health status of Posidonia meadows in the Inner Ionian Sea. Report II: Posidonia meadows adjacent to aquaculture facilities in Asprogiali. iSea, Greece, 2024. 14pp. https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2025/02/GR_Assessing-the-health-status-of-Posidonia-meadows-adjacent-to-aquaculture-facilities-in-Asprogiali-1.pdf
Pyloridou, K., Athinaiou, I., & Naasan Aga – Spyridopoulou, R. (2024). Validation Points at Municipality of Xiromero [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.13868872
Comparison of Six Environmental Impact Assessment Reports for Greek Aquaculture Operations. Final Report for Rauch Foundation Region of the Echinadian Islands and Aitoloakarnania (Xiromero). MacAlister Elliott and Partners Ltd. Report, April, 2024. Available at: https://drive.google.com/file/d/168P4G7S8W_5gzXYkFZh7kHHGGW5iE1dv/view

Σχόλια επί του κεφαλαίου 4: Αξιολόγηση – Οριοθέτηση περιοχής και προστατευτέου αντικειμένου

4.3 Πρόταση καθορισμού ζωνών προστασίας κι επιτρεπόμενων ειδικών χρήσεων

Η πρόβλεψη για τέσσερις (4) Ζώνες Απολύτου Προστασίας της Φύσης (ΖΑΠΦ) στο νέο Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, οι οποίες αντιστοιχούν σε μόλις 0,05% της συνολικής του έκτασης, απέχει σημαντικά από τον στόχο για τουλάχιστον 10% αυστηρής προστασίας, όπως αυτός έχει τεθεί από τη Συμφωνία «30×30», την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία και τον Κανονισμό για την Αποκατάσταση της Φύσης, ενώ αποτελεί και δέσμευση της κυβέρνησης και του Πρωθυπουργού κατά τη Διεθνή Διάσκεψη των Ωκεανών “Our Ocean” τον Απρίλιο 2024 καθώς και κατά τη Διεθνή Διάσκεψη για τους Ωκεανούς των Ηνωμένων Εθνών τον Ιούνιο 2025. Η πρόταση δεν ανταποκρίνεται στις διεθνείς και ευρωπαϊκές δεσμεύσεις της χώρας και δεν εξασφαλίζει την ουσιαστική διατήρηση των οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας της περιοχής. Απαιτείται ουσιαστική αναθεώρηση και ενίσχυση των ΖΑΠΦ, ώστε το Θαλάσσιο Πάρκο να αποτελέσει πραγματικό εργαλείο προστασίας και να ευθυγραμμιστεί με τους διεθνείς στόχους διατήρησης.

4.3.4 Προσδιορισμός προτεινόμενων ειδικών χρήσεων ανά ζώνη προστασίας

4.3.4.4.2 Ζώνες Απολύτου Προστασίας της Φύσης

ΖΑΠΦ-01 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Φορμίκουλα»

Σχετικά με τη ΖΑΠΦ-01: Η θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Φορμίκουλα, είναι ιδιαίτερα θετικό ότι τα μέτρα προστασίας για τη νήσο Φορμίκουλα, τα οποία προτάθηκαν από τις οργανώσεις iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation και υποστηρίχθηκαν από τοπικές επιχειρήσεις, συλλόγους και φορείς (συνολικά 35), υιοθετούνται στην παρούσα ΕΠΜ. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνουν μια ολιστική προσέγγιση για την προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας και θα πρέπει να παραμείνουν ως έχουν και μετά το στάδιο διαβούλευσης της ΕΠΜ.
Βρείτε τις προτάσεις των iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation εδώ: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf
Περισσότερα για τη Φορμίκουλα εδώ: https://isea.com.gr/formicula/

4.3.4.4.3 Ζώνες Προστασίας της Φύσης

ΖΠΦ-19 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Ατόκου»

Σχετικά με τη ΖΠΦ-19, δεν είναι σαφής πώς έχουν οριστεί τα όριά της. Επιπλέον στην τεκμηρίωση αναφέρεται η παρουσία του πλατυσέλαχου (Gymnura altavela) για το οποίο ωστόσο δεν υπάρχουν ανοιχτά δεδομένα παρουσίας πέριξ του νησιού και ο χάρτης κατανομής δεν είναι ξεκάθαρο πώς αποτυπώθηκε (βλ σχετικό σχόλιο στο κεφάλαιο 2). Ενώ παράλληλα αναφέρεται ότι η περιοχή χαρακτηρίζεται ως υψηλής σημασίας για παρόντα είδη χονδριχθύων, όπως η χίμαιρα (Chimaera monstrosa) και η νόνα (Dipturus oxyrinchus), και οστεϊχθύων, όπως ο Λειψός (Helicolenus dactylopterus) ωστόσο δεν είναι σαφής ο τρόπος με τον οποίο τεκμηριώνεται τη σημαντικότητα σε σχέση με άλλες περιοχές. Αν και χαιρετίζουμε την δημιουργία της ΖΠΦ-19, δεν είναι ξεκάθαρος ο λόγος επιλογής αυτής της περιοχής και της ΖΠΦ-20 ως περιοχή απαγόρευσης για την αλιεία, ενώ η περιοχή του Καλάμου, του Καστού και του Μεγανησίου με παρόμοια χαρακτηριστικά δεν έχει αντίστοιχη απαγόρευση. Με βάση το μικρό ποσοστό αυστηρά προστατεύμενων περιοχών προτείνουμε να επανεξεταστούν και οι περιοχές του Καλάμου, του Καστού για την δημιουργία επιπλέον ΖΠΦ. Τέλος, για τη συγκεκριμένη Ζώνη και τη διασφάλιση του προστατευτέου θεωρούμε σκόπιμο να μην επιτρέπεται η δημιουργία μονάδων υδατοκαλλιέργειας, καθώς αυτό αντιβαίνει στους στόχους διατήρησης της περιοχής, δεδομένης της εκτεταμένης παρουσίας λιβαδιών Ποσειδωνίας (1120), θαλάσσιων σπηλαίων (8330), υφάλων (1170) που αναφέρονται στην παρούσα και των ροδολιθικών πεδίων και βιογενών υφάλων που έχουν χαρτογραφηθεί(Fakiris et al., 2023). Σχετικά με την χρήση «(26.12.7) Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» θα πρέπει να προστεθεί η εκτίμηση φέρουσας ικανότητας – μέγιστος αριθμός σκαφών και μέσων αναψυχής στην ζώνη δεδομένου της υψηλής επισκεψημότητας της περιοχής κατά τους θερινούς μήνες από σκάφη αναψυχής (Athinaiou et al., 2025).

Σχετική βιβλιογραφία:

Athinaiou, I., Tomé Pérez, A., Naasan Aga – Spiridopoulou, R. Evaluating anchoring pressure on Posidonia meadows in the Inner Ionian islets and Erimitis peninsula using UAV’s (drones). Final Progress Report. iSea 2025, Thessaloniki, Greece, 22pp.

ΖΠΦ-20 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Αρκούδι»

Αντίστοιχα με τη ΖΠΦ–19 για τη ΖΠΦ-20 δεν είναι κατανοητή η παρουσία του πλατυσέλαχου (Gymnura altavela) αλλά και πώς η παρουσία των ειδών που αναφέρονται είναι πιο σημαντική ή πιο κρίσιμη σε σχέση με άλλες περιοχές (βλ. αντίστοιχο σχόλιο για ΖΠΦ-19). Είναι σημαντικό να αναφερθεί η παρουσία στην τεκμηρίωση της περιοχής καθώς και βιογενών υφάλων στην περιοχή καθώς και ρηχοί ύφαλοι με λιβάδια Cystoseira spp.(βλ. σχετικό σχόλιο κεφ. 2). Σχετικά με την χρήση «(26.12.7) Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» θα πρέπει να προστεθεί η εκτίμηση φέρουσας ικανότητας – μέγιστος αριθμός σκαφών και μέσων αναψυχής στην ζώνη δεδομένου της υψηλής επισκεψημότητας της περιοχής κατά τους θερινούς μήνες από σκάφη αναψυχής (Athinaiou et al., 2025).

Σχετική βιβλιογραφία:

Athinaiou, I., Tomé Pérez, A., Naasan Aga – Spiridopoulou, R. Evaluating anchoring pressure on Posidonia meadows in the Inner Ionian islets and Erimitis peninsula using UAV’s (drones). Final Progress Report. iSea 2025, Thessaloniki, Greece, 22pp.

ΖΠΦ-37 «Φορμίκουλα – Διάδρομος πρόσβασης σκαφών εντός της ΖΑΠΦ»

Σχετικά με τη ΖΠΦ-37, είναι ιδιαίτερα θετικό ότι τα μέτρα προστασίας για τη νήσο Φορμίκουλα, τα οποία προτάθηκαν από τις οργανώσεις iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation και υποστηρίχθηκαν από τοπικές επιχειρήσεις, συλλόγους και φορείς (συνολικά 35), υιοθετούνται στην παρούσα ΕΠΜ. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνουν μια ολιστική προσέγγιση για την προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας και θα πρέπει να παραμείνουν ως έχουν και μετά το στάδιο διαβούλευσης της ΕΠΜ.
Βρείτε τις προτάσεις των iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation εδώ: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf
Περισσότερα για τη Φορμίκουλα εδώ: https://isea.com.gr/formicula/

ΖΠΦ-38 «Θαλάσσια περιοχή περιμετρικά της νήσου Φορμίκουλα»

Σχετικά με τη ΖΠΦ-38, και συγκεκριμένα την χρήση «(26.12.7) Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών» θα πρέπει να απαγορεύεται εξολοκλήρου η αγκυροβόληση και η τοποθέτηση ειδικών αγκυροβόλιων διότι η συγκεκριμένη ζώνη περιέχει εκτεταμένα λιβάδια Ποσειδωνίας εννοώ λόγου της απόστασης από την στεριά και βάθους δεν εξυπηρετεί τα σκάφη αναψυχής, για τα οποία υπάρχει συγκεκριμένη περιοχή τοποθέτησης ειδικών αγκυροβολίων (ΖΠΦ-37). Είναι θετικό βήμα που τα μέτρα προστασίας για τη νήσο Φορμίκουλα, τα οποία προτάθηκαν από τις οργανώσεις iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation και υποστηρίχθηκαν από τοπικές επιχειρήσεις, συλλόγους και φορείς (συνολικά 35), υιοθετούνται στην παρούσα ΕΠΜ. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνουν μια ολιστική προσέγγιση για την προστασία οικοτόπων και ειδών προτεραιότητας και θα πρέπει να παραμείνουν ως έχουν και μετά το στάδιο διαβούλευσης της ΕΠΜ.
Βρείτε τις προτάσεις των iSea, Tethys Research Institute και Blue Marine Foundation εδώ: https://isea.com.gr/wp-content/uploads/2024/08/Φορμικουλα-προτεινόμενα-μέτρα.pdf
Περισσότερα για τη Φορμίκουλα εδώ: https://isea.com.gr/formicula/

4.3.3.3.4 Ζώνες Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων

ΖΒΔΦΠ-05 «Ευρύτερη θαλάσσια περιοχή λιμένα Νυδρίου Λευκάδας»

Όσον αφορά τις δραστηριότητες συντήρησης/εκσυγχρονισμού λιμενικών εγκαταστάσεων και Mαρίνας, στην περιοχή Νυδρί Λευκάδας, είναι απαραίτητο να αξιολογηθούν οι μέθοδοι και οι διαδικασίες της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με τα Εθνικά και Διεθνή πρότυπα και να διαφυλαχθούν τα προστατευόμενα είδη και οι οικοτόποι που βρίσκονται στην περιοχή. Η περιοχή χαρακτηρίζεται από υγροτόπους, λιμνοθάλασσες, περιοχές αναπαραγωγής πτηνών και λιβάδια θαλάσσιας βλάστησης, τα οποία είναι όλα εξαιρετικά ευαίσθητα οικοσυστήματα. Οι σωρευτικές επιπτώσεις πρέπει να αξιολογηθούν διεξοδικά, ιδίως δεδομένων των υφιστάμενων πιέσεων από τις συνεχιζόμενες δραστηριότητες στην περιοχή. Είναι εξίσου σημαντικό να ληφθεί υπόψη η φέρουσα ικανότητα του περιβάλλοντος σε σχέση με όλες τις άλλες δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης.

4.3.4.6 Τεκμηρίωση Προτεινόμενων Επιτρεπόμενων Χρήσεων και Ρυθμίσεων στις ζώνες προστασίας / Εκτίμηση επιπτώσεων

(24.4) Υδατοκαλλιέργειες (χερσαίες, θαλάσσιες, λιμναίες και ποτάμιες εγκαταστάσεις)

H συγκεκριμένη δραστηριότητα εντός του θαλασσιού πάρκου Ιονίου θα πρέπει να απαιτεί τον υποχρεωτικό εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων μονάδων και πρακτικών. Επιπλέον, θα πρέπει να απαγορεύει την τοποθέτηση μονάδων υδατοκαλλιέργειας σε αποστάσεις μικρότερες των 800 μ. από λιβάδια Ποσειδωνίας (και σε βυθούς με άλλα είδη θαλάσσιας βλάστησης Cymodocea nodosa, Zostera marina και Zostera moltii). H πρόταση έρχεται σε συμφωνία με τους Karakassis et al. (2013) που προτείνουν ότι οι ιχθυοκαλλιέργειες δε θα πρέπει να επιτρέπονται σε απόσταση τουλάχιστον 800 µέτρων από τα όρια ενός λιβαδιού Ποσειδωνίας, ενώ οι εγκαταστάσεις που λειτουργούν κοντά σε αυτά θα πρέπει είτε να μεταφερθούν είτε τουλάχιστον να μην επιτραπεί η αύξηση της παραγωγικής τους ικανότητας. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 800 μ. και έως 3χλμ., να καταστεί υποχρεωτική η παρακολούθηση της κατάστασης υγείας του οικοτόπου 1120 με τη χρήση αναγνωρισμένων μεθοδολογιών, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη την έγκαιρη αναγνώριση υποβάθμισης από οργανική ρύπανση (PREI index). Η πρόταση αυτή συμφωνεί με δημοσιευμένες μελέτες που δείχνουν επιπτώσεις των υδατοκαλλιεργειών που βρίσκονται σε απόστασης έως και 3χμλ από λιβάδια Ποσειδωνίας (Ruiz et al., 2001).

Σχετική βιβλιογραφία:

Karakassis, I., Papageorgiou, N., Kalantzi, I., Sevastou, K., & Koutsikopoulos, C. (2013). Adaptation of fish farming production to the environmental characteristics of the receiving marine ecosystems: A proxy to carrying capacity. Aquaculture, 408-409, 184-190. https://doi.org/10.1016/j.aquaculture.2013.06.002 Available at: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0044848613002755
Gobert, S., Sartoretto, S., Rico-Raimondino, V., Andral, B., Chery, A., Lejeune, P., & Boissery, P. (2009). Assessment of the ecological status of Mediterranean French coastal waters as required by the Water Framework Directive using the Posidonia oceanica Rapid Easy Index: PREI. Marine Pollution Bulletin, 58, 1727-1733. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2009.06.012
Ruiz, J.M., Perez, M., Romero, J., 2001. Effects of fish farm loadings on Seagrass (Posidonia oceanica) distribution, growth and photosynthesis. Marine Pollution Bulletin 42, 749-760.

Σχόλια επί του κεφαλαίου 5: Προτάσεις διαχείρισης

5.3 Μέτρα διαχείρισης (ΜΔ)

Μέτρα για τις υδατοκαλλιέργειες

Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMG0701 για την προώθηση βιώσιμης υδατοκαλλιέργειας, το μέτρο δεν θα πρέπει να περιοριστεί στην «προώθηση», αλλά να περιλαμβάνει τον υποχρεωτικό εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων μονάδων και πρακτικών. Επιπλέον, θα πρέπει να προβλέπεται η έκδοση Υπουργικής Απόφασης που θα απαγορεύει την τοποθέτηση μονάδων υδατοκαλλιέργειας σε αποστάσεις μικρότερες των 800 μ. από λιβάδια Ποσειδωνίας (και σε βυθούς με άλλα είδη θαλάσσιας βλάστησης Cymodocea nodosa, Zostera marina και Zostera moltii), ενώ οι εγκαταστάσεις που λειτουργούν κοντά σε αυτά θα πρέπει είτε να μεταφερθούν είτε τουλάχιστον να μην επιτραπεί η αύξηση της παραγωγικής τους ικανότητας. Σε περιπτώσεις όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 800 μ. και έως 3χλμ., να καταστεί υποχρεωτική η παρακολούθηση της κατάστασης υγείας του οικοτόπου 1120 με τη χρήση αναγνωρισμένων μεθοδολογιών, οι οποίες λαμβάνουν υπόψη την έγκαιρη αναγνώριση υποβάθμισης από οργανική ρύπανση (PREI index).
Μέτρα για την αλιεία (επαγγελματική και ερασιτεχνική)

Το μέτρο MMIONIOMG0101 (Δράσεις διαχείρισης της επαγγελματικής / ερασιτεχνικής αλιείας) κρίνεται εξαιρετικά σημαντικό για τη διασφάλιση του προστατευτέου και της μικρής παράκτιας αλιείας. Ωστόσο, η παροχή δεδομένων από τους αλιείς σε εβδομαδιαία βάση στον ΟΦΥΠΕΚΑ κρίνεται ως κατασπατάληση οικονομικών και επιχειρησιακών πόρων και για το δημόσιο και για τους επαγγελματίες αλιείς που δραστηριοποιούνται στην περιοχή καθώς ήδη υποχρεώνονται στην παροχή δεδομένων μέσω του Ολοκληρωμένου Συστήματος Παρακολούθησης Αλιείας (ΟΣΠΑ) που έχει επικαιροποιηθεί μέσω του επιχειρησιακού προγράμματος Αλιείας και Θάλασσας και είναι σε διαδικασία εμπλουτισμού και αναβάθμισης. Αν για την ακριβέστερη συλλογή στοιχείων ο ΟΦΥΠΕΚΑ μέσα από πιστοποιημένη παροχή κρίνει απαραίτητη τη συλλογή δεδομένων πέραν αυτών της αλιευτικής μελέτης που θα πραγματοποιηθεί κατά το πρώτο έτος, βάσει του μέτρου, με τη συλλογή πρωτογενών δεδομένων από επιστήμονες και χρειάζεται περαιτέρω στοιχεία για μια μακροχρόνια παρακολούθηση μπορεί να τοποθετηθούν ξεχωριστές υποπεριοχές εντός των περιοχών της ΕΛΣΤΑΤ (Χάρτης 1) στο σύστημα του ΟΣΠΑ το οποίο θα είχε νόημα λαμβάνοντας υπόψιν την πληθώρα των Οικοσυστημικών Χωρικών Ενοτήτων (ΟΧΕ) και το καθεστώς προστασίας του ΕΠ. Μια τέτοια προσέγγιση θα εξοικονομούσε τους πόρους που απαιτούνται για την εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου ενώ στην ίδια πλατφόρμα θα μπορούσε να ενσωματωθεί και η ερασιτεχνική δραστηριότητα. Επιπλέον με την αναβάθμιση του ΟΣΠΑ αλλά και της νέας ΥΑ για τη ζύγιση τα δεδομένα που θα συλλέγονται μέσω των δελτίων ζύγισης θα πρέπει να είναι πολύ αναλυτικότερα από αυτά του παρελθόντος εξυπηρετώντας τους στόχους παρακολούθησης.
Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMG0501 (Μείωση παρεμπίπτουσας αλιείας και τυχαίας θανάτωσης ειδών) καλό θα είναι να αναφέρονται μηχανισμοί που πέραν των θαλάσσιων χελωνών και των θηλαστικών απωθούν και άλλα ευάλωτα είδη σύμφωνα με τα ευρήματα Ευρωπαϊκών προγραμμάτων που υλοποιούνται και στην Ελλάδα όπως το Life PanPuffinus LIFE19 NAT/MT/000982 (contrast panels, scary birds) για τα θαλασσοπούλια και το Life PROMETHEUS LIFE23-NAT-IT-LIFE-PROMETHEUS/101148295 (LEDs, electromagnetic deterrents, magnets) για τα ελασμοβράγχια. Ωστόσο, εφόσον υπάρχει και ξεχωριστό μέτρο για τα θαλασσοπούλια (MMIONIOMG0502) τότε θα μπορούσε είτε να γίνει ξεχωριστό μέτρο και για τα ελασμοβράγχια ή να συμπτυχθούν όλα σε ένα ΜΜ.
Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMG0104 (Αξιολόγηση και εφαρμογή εργαλείων διακυβέρνησης της αλιείας για την αύξηση της αποτελεσματικότητας της προστατευόμενης περιοχής του Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου.) Θεωρούμε ότι πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό μέτρο ωστόσο όσον αφορά την ωριμότητα του μέτρου θεωρούμε ότι ως φορέας υλοποίησης θα πρέπει να συμπεριληφθεί το ΥΠΑΑΤ καθώς όλες οι διαδικασίες διακυβέρνησης θα χρειάζονται την εμπλοκή του όπως και τα συναφή μέτρα (βλ. MMIONIOMG0101).

Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMW0102 (Δράσεις εκπαίδευσης, κατάρτισης και ενημέρωσης των αρμόδιων αρχών και φορέων σε θέματα αποτελεσματικής διαχείρισης θαλάσσιου χώρου και αντιμετώπισης παράνομων ενεργειών, και ειδικών περιστατικών) στο μέτρο προτείνεται να συμπεριλαμβάνονται τα ελασμοβράγχια στα μέτρα περιορισμού παράνομης αλιείας, εμπορίας και κατανάλωσης. Καθώς το φαινόμενο παράνομης αλιείας, εμπορίας και λανθασμένης σήμανσης σε επιχειρήσεις εστίασης και ιχθυοπωλείων είναι ευρέως διαδεδομένη πρακτική και χρήζει αντίστοιχης παρέμβασης μέσω τέτοιων δράσεων τόσο κατάρτισης των αρμόδιων ελεγκτικών αρχών και των ενδιαφερόμενων. Αντίστοιχα και για το μέτρο MMIONIOMW0101.
Στο μέτρο MMIONIOMG0103 (Εξειδικευμένες δράσεις εκπαίδευσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των επαγγελματιών στον αλιευτικό τομέα) κρίνεται αναγκαίο να συμπεριληφθούν και άλλα είδη όπως τα ελασμοβράγχια με τα οποία υπάρχει υψηλός βαθμός αλληλεπίδρασης ωστόσο δεν υπάρχει επαρκής ενημέρωση. Στο μέτρο MMIONIOMG0103 (Εξειδικευμένες δράσεις εκπαίδευσης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των επαγγελματιών στον αλιευτικό τομέα) κρίνεται αναγκαίο να συμπεριληφθούν και άλλα είδη όπως τα ελασμοβράγχια με τα οποία υπάρχει υψηλός βαθμός αλληλεπίδρασης ωστόσο δεν υπάρχει επαρκής ενημέρωση.

Μέτρα για την Μεσογειακή φώκια Monachus monachus

Σχετικά με το μέτρο MMIONIOMF0303 «Δράσεις ανάδειξης, αποκατάστασης και σχεδιασμού μέτρων διαχείρισης των θαλάσσιων σπηλαίων (οικότοπος 8330)» να προστεθεί ότι τα τελευταία χρόνια οι Μεσογειακές φώκιες αρχίζουν να χρησιμοποιούν ανοιχτές παραλίες ακόμη και για αναπαραγωγή. Επομένως, η προσθήκη απομακρυσμένων, ανεπτυγμένων περιοχών που προσφέρουν αυτού του είδους τις τοποθεσίες (π.χ. Φορμίκουλα) στην παρακολούθηση του είδους έχει πολλά οφέλη. Στην Φορμίκουλα τα τελευταία πέντε χρόνια έχουν παρατηρηθεί φώκιες να χρησιμοποιούν ανοιχτές παραλίες τουλάχιστον σε τρεις περιπτώσεις (Tethys, μη δημοσιευμένα στοιχεία).

Σχετική βιβλιογραφία:
Dendrinos, P. et al. Anecdotal Observations of Open Beach Use by Female Mediterranean Monk Seals (Monachus monachus) and Their Pups in Greece: Implications for Conservation. Aquat. Mamm. 48, 602–609 (2022).

Σχετικά με την μη πρόβλεψη μέτρων ορθής διαχείρισης των θημώνων Ποσειδωνίας.

Οι θημώνες Ποσειδωνίας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας και στη σταθερότητα των παράκτιων περιοχών καθώς προστατεύουν τις ακτές από τη διάβρωση ενώ ταυτόχρονα εμπλουτίζουν τα παράκτια οικοσυστήματα με θρεπτικά συστατικά για την ανάπτυξη ενδημικών φυτών (Boudouresque et al., 2016). Η απόληψη, πρακτική που εφαρμόζεται συχνά σε τουριστικές περιοχές, συνεπάγεται την οριστική απομάκρυνσή της συντελώντας ουσιαστικά στην μειωμένη προστασία των ακτών. Προτείνεται η μη απομάκρυνση των θημώνων από τις ακτές. Στις περιπτώσεις όπου η μη απομάκρυνση δεν είναι εφικτή και εφαρμόζεται εποχικά για τουριστικούς λόγους, προτείνεται η συλλογή πριν την έναρξη της θερινής τουριστικής περιόδου και η επανατοποθέτηση (χωρίς την χρήση μηχανικών μέσων) στην ακτή μετά το πέρας της τουριστικής περιόδου καθώς η συμβολή της στην βιοποικιλότητα και την προστασία των παράκτιων οικοσυστημάτων από τη διάβρωση είναι εξαιρετικά σημαντική (Rotini et al., 2020). Η διαχείριση των θημώνων Ποσειδωνίας μπορεί να επιτευχθεί με βάση τον Οδηγό της IUCN για τη “ Βιώσιμη διαχείριση των παράκτιων συστημάτων με Ποσειδωνία” ο οποίος καθορίζει ένα πλαίσιο για την ορθή διαχείρισή τους, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την προστασία του οικοσυστήματος όσο και την χρήση των παραλιών για λόγους αναψυχής (IUCN, 2024).
Η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του κοινού, των ιδιοκτητών παράκτιων επιχειρήσεων και των τοπικών αρχών αποτελεί ουσιώδη παράμετρο για την κατανόηση του κρίσιμου ρόλου των θημώνων στη σταθεροποίηση των ακτών, στην πρόληψη της διάβρωσης και στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, καθώς και για την προώθηση της βιώσιμης χρήσης των παραλιών.

Σχετική βιβλιογραφία:

Boudouresque, C. F., Pergent, G., Pergent-Martini, C., Ruitton, S., Thibaut, T., & Verlaque, M. (2016). The necromass of the Posidonia oceanica seagrass meadow: fate, role, ecosystem services and vulnerability. Hydrobiologia, 781, 25-42.
Rotini, A., Chiesa, S., Manfra, L., Borrello, P., Piermarini, R., Silvestri, C., … & Migliore, L. (2020). Effectiveness of the “ecological beach” model: Beneficial management of posidonia beach casts and banquette. Water, 12(11), 3238.
IUCN (2024), Management of Posidonia Beaches: Examples from Mediterranean Destinations. Gland, Switzerland and Malaga, Spain: IUCN

Σχετικά με την μη πρόβλεψη μέτρων για την αποτίμηση του «μπλε ανθρακα».

Ταυτόχρονα, προτείνεται η αποτίμηση του «μπλε άνθρακα» που αποθηκεύεται στα λιβάδια Ποσειδωνίας εντός των ορίων του ΕΘΠI, καθώς αποτελούν έναν από τους πλέον αποτελεσματικούς φυσικούς μηχανισμούς δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα (Duarte et al., 2005). Η ικανότητα τους να δεσμεύουν οργανικό άνθρακα στα ιζήματά τους είναι πολλαπλάσια σε σύγκριση με πολλά χερσαία οικοσυστήματα (Mcleod et al., 2011), καθιστώντας τα κρίσιμα για τον μετριασμό της κλιματικής κρίσης. Η ποσοτικοποίηση και παρακολούθηση αυτής τους της ικανότητάς είναι ουσιώδης τόσο για την κατανόηση της συμβολής τους στον μετριασμό της κλιματικής κρίσης όσο και για την ανάδειξη της οικολογικής και κοινωνικοοικονομικής τους αξίας.

Σχετική βιβλιογραφία:

Duarte, C.M., Middelburg, J.J., Caraco, N., 2005. Major role of marine vegetation on the oceanic carbon cycle. Biogeosci. 2, 1-8. https://doi.org/10.5194/bg-2-1-2005.
Mcleod, E., Chmura, G.L., Bouillon, S., Salm, R., Björk, M., Duarte, C.M., Lovelock C.E., Schlesinger W.H., Silliman, B.R., 2011. A blueprint for blue carbon: toward an improved understanding of the role of vegetated coastal habitats in sequestering CO2. Front. Ecol. Environ. (10), 552-560. https://doi.org/10.1890/110004.

5.5 Πρόταση προγράμματος παρακολούθησης

5.5.1.4 Παρακολούθηση ειδών ιχθυοπανίδας

Γίνεται μία συνοπτική αναφορά των μεθοδολογιών που χρησιμοποιούνται για την παρακολούθηση των ελασμοβράγχιων ωστόσο στο τέλος του μέτρου δεν φαίνεται να προτείνεται κάποια μεθοδολογία ξεκάθαρα ενώ για την αλιευτική έρευνα δίνεται έμφαση στα γρι-γρι και στις μηχανότρατες ωστόσο υπάρχουν προγράμματα παρακολούθησης με παρατηρητές εν πλω που υλοποιούνται στην αλιεία μικρής κλίμακας βλ. By ElasmoCatch και Life PROMETHEUS. Προτείνεται να συμπεριληφθεί η αλιευτική έρευνα μαζί με την χρήση δολωμένων υποβρύχιων βίντεο (underwater baited video-BUVs) για την εκτίμηση αλληλεπίδρασης των ειδών με τα διαφορετικά αλιευτικά εργαλεία (δηλαδή την κύρια πίεση που δέχονται) καθώς και της αφθονίας τους αλλά και ενδεχομένως περιοχών αναπαραγωγής εντός των ΟΧΕ που δεν έχουν μελετηθεί. Ενώ για τα μεγάλα μεταναστευτικά είδη όπως το Mobula mobular, το Aetomylaeus bovinus και τους καρχαρίες Carcharodon carcharias και Cetorhinus maximus να τοποθετηθούν πομποί. Κρίνεται επίσης ότι για την έκταση του πάρκου και το κόστος των μεθόδων παρακολούθησης για τα ελασμοβράγχια και τον Ροφό, ο ενδεικτικός προϋπολογισμός είναι αρκετά περιορισμένος.

5.5.1.3 Παρακολούθηση της Μεσογειακής φώκιας Monachus monachus

Σχετικά με το πρόγραμμα παρακολούθησης της οικολογικής κατάστασης της μεσογειακής φώκιας και συγκεκριμένα τη δράση «Α. Παρακολούθηση της φώκιας στα κρίσιμα χερσαία ενδιαιτήματά της (ημιβυθισμένα ή εξολοκλήρου βυθισμένα θαλάσσια σπήλαια):
Αν και οι περισσότερες παραδοσιακές μέθοδοι παρακολούθησης του είδους περιορίζονται σε υπέρυρθες καμερες σε θαλάσσιες σπηλιές, η παρακολούθηση που πραγματοποιείται στη θάλασσα από ερευνητικά σκάφη που κινούνται με χαμηλή ταχύτητα έχει αποδειχθεί πολύ επιτυχημένη στο Εσωτερικο Ιονίο Αρχιπέλαγος. Μεταξύ 2012-2025, το Tethys Research Institute έχει ταυτοποιήσει μέσω φωτογραφιών περισσότερα από 40 άτομα στη θάλασσα. Αυτό παρείχε σημαντικές πληροφορίες για την πρόσφατη υπουργική απόφαση που εκδόθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2024 σχετικά με αυστηρά μέτρα προστασίας στη Φορμικούλα. Επιπλέον εναλλακτικές λύσεις που αξίζει να αναφερθούν για την παρακολούθηση της παρουσίας Μεσογειακής φώκιας, καθώς και της ανθρώπινης παρουσίας (δηλ. της κυκλοφορίας σκαφών) προσφέρονται από την Παθητική Ακουστική Παρακολούθηση (Passive acoustic monitoring, βλ. Amlin et al., 2025)

Σχετική βιβλιογραφία:

Amlin, A., Rendell, L., Pierantonio, N., Andrés-Hervías, C., Notarbartolo di Sciara, G., Hastie, G., Gonzalvo, J. 2025. Confirmed vocal activity of Mediterranean monk seals in the Inner Ionian Sea Archipelago, Greece. J.ournal of Acoustic Society of America.157 (4): 3204–3213. https://doi.org/10.1121/10.0036436

Η χρήση ΣμηΕΑ (drone) για τη μελέτη της συμπεριφοράς του είδους στη θάλασσα, καθώς και για τη διεξαγωγή φωτογραμμετρικών μελετών, χρησιμοποιείται επί του παρόντος από το Tethys Research Institute στo Εσωτερικο Ιονίο Aρχιπέλαγος με πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα (Tethys, αδημοσίευτα δεδομένα).

Συγκεκριμένα, σχετικά με την παρακολούθηση-καταγραφή παρατηρήσεων φώκιας από την κοινωνία των πολιτών (citizen science) μπορεί να προστεθεί η συστηματική παρακολούθηση του πληθυσμού από το Tethys Research Institute. Η βάση ατόμων Μεσογειακής φώκιας μπορεί να προβληθεί εδώ:

Mediterranean Monk Seal Photoidentification Catalogue

Σχετικά με τη δράση «Β.1 Παρακολούθηση πεδίων τροφοληψίας και μετακινήσεων» η τοποθέτηση πομπών συνεπάγει τη σύλληψη και το χειρισμό των ατόμων, πράγμα που ενέχει υψηλό κίνδυνο για τα άτομα. Προτείνετε, η μεθοδολογία να εξεταστεί αυστηρά στα πλαίσια της ΕΠΜ. Πριν την εφαρμογή της θα πρέπει να πραγματοποιηθεί ένα σχετικό εργαστήριο εμπειρογνωμόνων για την ανάπτυξη σαφώς καθορισμένων πρωτοκόλλων και κατευθυντήριων μεθόδων (καθώς και για τον προσδιορισμό του καλύτερου δυνατού τύπου πομπού που θα χρησιμοποιηθεί και του αριθμού των πομπών που θα πρέπει να τοποθετηθούν σε έναν πληθυσμό που, τουλάχιστον στο κεντρικό Ιόνιο, ανέρχεται σύμφωνα με τις αναφορές σε περίπου 50-60 άτομα. Μια τέτοια δράση θα πρέπει να λαμβάνει για την αποφυγή αμελών ενεργειών που μπορεί να οδηγήσουν στο θάνατο ατόμων ή να τους προκαλέσουν περιττό άγχος.

[Αναστασία Μήλιου]

Εκ μέρους του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας “Αρχιπέλαγος”, πρέπει να αναφέρουμε ότι η θεσμοθέτηση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου Πελάγους αποτελεί ένα κρίσιμο βήμα που θα μπορούσε να συμβάλλει ουσιαστικά στη βελτίωση της κατάστασης της προστασίας των ελληνικών θαλασσών. Τα νέα θαλάσσια πάρκα θα πρέπει να λειτουργήσουν ως μοντέλα βιώσιμης διαχείρισης και να αποτελέσουν σημείο εκκίνησης για ένα ευρύτερο δίκτυο μέτρων για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της πραγματικά βιώσιμης αειφόρου ανάπτυξης.

Είναι σημαντικό:

• Να αξιολογηθεί λεπτομερώς η εμπειρία και οι αιτίες που οδήγησαν στην επί χρόνια προβληματική διαχείριση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου και του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Αλοννήσου/Βορείων Σποράδων, έτσι ώστε να μην επαναληφθούν τα ίδια λάθη στον σχεδιασμό των νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων.
• Να υπάρξει λειτουργία και υλοποίηση των μέτρων προστασίας στην πράξη και όχι μόνο θεωρητικά, όπως συμβαίνει σε μεγάλο βαθμό στις υπάρχουσες προστατευόμενες περιοχές, έτσι ώστε να αποτελέσουν πραγματικούς πυλώνες προστασίας της φύσης ή και όχι δύο ακόμα «paper parks».
• Να καθοριστεί ένας λειτουργικός μηχανισμός αξιολόγησης και συνεχούς βελτίωσης των μέτρων προστασίας και της αποτελεσματικότητας της εφαρμογής αυτών, με την ενεργό και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, αρχών και φορέων της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και επιστημονικών φορέων και όχι απλώς με τυπικές διαδικασίες διαβούλευσης που δεν καταλήγουν σε ουσιαστικό αποτέλεσμα.

 

Παρατηρήσεις στην Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη 

Αντιμετώπιση Υπαρχόντων Πηγών Ρύπανσης

Βασική παράλειψη στην Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη του ΕΘΠΝΑ αφορά τον παράγοντα υποβάθμισης που προκαλεί η ελλιπής λειτουργία των υποδομών διαχείρισης απορριμμάτων και λυμάτων, δεδομένου ότι στην πλειονότητα των νησιών που περιλαμβάνονται στο ΕΘΠΝΑ πολλές υποδομές υπολειτουργούν. Οι υπάρχοντες ΧΥΤΥ, ΧΥΤΑ ή ΧΑΔΑ αποτελούν σε πολλές περιπτώσεις βασικές πηγές διασκορπισμού απορριμμάτων που τελικά καταλήγουν στα θαλάσσια οικοσυστήματα, όπως αντίστοιχα συμβαίνει από την συσσώρευση και μη συλλογή απορριμμάτων σε τουριστικές περιοχές, παράκτιες περιοχές, άκρες των δρόμων κλπ, αποτελώντας μία αυξανόμενη πηγή πλαστικής και άλλης ρύπανσης. Είναι εμφανές ότι οι σχετικές υποχρεώσεις των τοπικών αρχών δεν υλοποιούνται. Αντίστοιχα, σε πολλές περιπτώσεις η ανεπαρκής λειτουργία των μονάδων βιολογικού καθαρισμού λυμάτων έχει ως αποτέλεσμα να καταλήγουν στα παράκτια οικοσυστήματα μεγάλες ποσότητες ανεπεξέργαστων ή ανεπαρκώς επεξεργασμένων λυμάτων.
Για τον περιορισμό της συνεχιζόμενης ρύπανσης απαιτείται αντικειμενική αξιολόγηση της κατάστασης λειτουργίας των συγκεκριμένων υποδομών και βελτίωση των εγκαταστάσεων ή δημιουργία νέων, έτσι ώστε να πληρούν τις προδιαγραφές που ορίζονται από την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία. Παράλληλα είναι απαραίτητο να οριστούν συγκεκριμένες αποτελεσματικές διαδικασίες συλλογής απορριμμάτων καθ΄όλη τη διάρκεια του έτους από τις αστικές και περιαστικές περιοχές, τις άκρες των δρόμων, τις παράκτιες περιοχές κλπ

Διαχειριστικά Μέτρα Αλιείας 

– Η ΕΠΜ δεν προσδιορίζει με γεωγραφικές συντεταγμένες τα θαλάσσια όρια του πάρκου. Ωστόσο, ψηφιοποιόντας τον χάρτη της ΕΠΜ εκτιμάμε ότι στη συνολική θαλάσσια έκταση του πάρκου ανέρχεται στα 17597 χλμ², η συνολική ζώνη απαγόρευσης αλιείας με μηχανότρατα είναι 3784 χλμ², ενώ η υφιστάμενη είναι 13812 χλμ² δηλαδή υπάρχει αύξηση της ζώνης απαγόρευσης μηχανότρατας κατά 365%. Θεωρούμε ότι το μέτρο αυτό αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική πρωτοβουλία για την Ελλάδα και τη Μεσόγειο, καθώς θα συμβάλλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της υπεραλίευσης, η οποία έχει οδηγήσει σε σοβαρή υποβάθμιση της παραγωγικότητας των θαλασσών μας. Είναι επομένως αναγκαίο το μέτρο να επεκταθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας που αντιμετωπίζουν παρόμοιες πιέσεις από την υπεραλίευση.

– Δεδομένου του βαθμού υπεραλίευσης που αντιμετωπίζουν τα ιχθυαποθέματα της περιοχής, θεωρούμε απαραίτητο τα μέτρα ανάκαμψης των ιχθυαποθεμάτων που προτείνονται για την περιοχή της Αμοργού να επεκταθούν στο σύνολο του ΕΘΠΙΟ δηλαδή εποχιακή απαγόρευση αλιείας για τους μήνες Απρίλιο και Μάιο στη θαλάσσια ζώνη 1,5 ν.μ. γύρω από τις ακτές. Συγκεκριμένα α) η επέκταση της εποχιακής απαγόρευσης αλιείας για το σύνολο του Απριλίου κρίνεται απαραίτητη έτσι ώστε να καλυφθεί ένα κρίσιμο τμήμα της αναπαραγωγικής περιόδου εμπορικών και οικολογικά σημαντικών ειδών, β) η επέκταση της εποχιακής απαγόρευσης αλιείας  σε απόσταση 1,5 ν.μ. από τις ακτές κατά την αναπαραγωγική περίοδο, στοχεύει  να συμβάλλει σημαντικά στην αύξηση της ανάκαμψης των υπεραλιευμένων ιχθυαποθεμάτων σε ευρύτερη κλίμακα και ιδίως των υπεραλιευμένων βενθικών ειδών. Απαραίτητη όμως είναι η οικονομική αποζημίωση των τοπικών αλιέων κατά την χρονική περίοδο όπου απαγορεύεται η αλιεία στα παράκτια νερά της περιοχής τους.

Αγκυροβολία σκαφών αναψυχής εκτός λιμενικών ζωνών 

Πολύ ορθώς αναφέρεται ότι σε περιοχές με έκταση θαλάσσιων λιβαδιών Ποσειδωνίας απαγορεύεται η αγκυροβόληση και επιτρέπεται μόνο η εγκατάσταση και χρήση αγκυροβολίων φιλικών προς την Ποσειδωνία. Απαραίτητη είναι:
– Η υλοποίηση λεπτομερούς χαρτογράφησης και δημοσίευσης των λιβαδιών Ποσειδωνίας.
– Η μεταρρύθμιση της Κοινής Υπουργικής Απόφασης 3117/2025 για να διασφαλιστεί ότι οι άδειες για ναύδετα σε περιοχές με λιβάδια Ποσειδωνίας θα είναι με υποχρεωτική χρήση ειδικών αγκυροβολίων που πληρούν τις προδιαγραφές, υποστηριζόμενη από τις κατάλληλες αξιολογήσεις του άρθρου 6, αξιοποιώντας τη διεθνή εμπειρία και υποδομές για το σκοπό αυτό.
– Ο καθορισμός ζωνών όπου:
α) απαγορεύεται πλήρως η αγκυροβόληση λόγω παρουσίας θαλάσσιων λιβαδιών Ποσειδωνίας στο σύνολο των χαρτογραφημένων θαλάσσιων λιβαδιών εντός του ΕΘΠΝΑ, εφαρμόζοντας την ισχύουσα νομοθεσία.
β) επιτρέπεται η πρόσδεση σε αγκυροβόλια φιλικά προς την Ποσειδωνία, για καθορισμένο αριθμό σκαφών, σύμφωνα με τη φέρουσα ικανότητα σκαφών αναψυχής που θα πρέπει να οριστεί για την εκάστοτε περιοχής.
– Η εγκατάσταση συστημάτων αγκυροβολίων φιλικών προς την Ποσειδωνία, με υποχρεωτική χρήση και ανάκτηση κόστους μέσω οικονομικών τελών χρήσης.
– Η χρήση ψηφιακών εργαλείων και ευαισθητοποίηση: Δημοσίευση διαδραστικών χαρτών και εφαρμογών για σκάφη αναψυχής τα οποία θα υποχρεώνουν τους ναυλωτές να ενημερώνουν τους πελάτες για τις νόμιμες ζώνες αγκυροβόλησης, καθώς και τους λοιπούς ιδιοκτήτες σκαφών που διέρχονται στην περιοχή.
– Ένα σύστημα παρακολούθησης και ελέγχου: Εφαρμογή τοπικών συστημάτων ενημέρωσης των διερχόμενων σκαφών, επιτήρησης και ελέγχου (με περιπολίες, drones και κλιμακούμενων προστίμων, όπου οι κυρώσεις αξιοποιούνται για την αποκατάσταση των οικοτόπων όπου σημειώνονται ζημιές).
– Η συμμετοχική διαχείριση των ενδιαφερόμενων μερών: τοπικών αρχών και κοινοτήτων, εταιρειών ενοικίασης σκαφών, μαρίνων κλπ..

 Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών 

Η εφαρμογή και σωστή λειτουργία τοπικού Συστήματος Ελέγχου Σκαφών (traffic control) σε όλη την έκταση του θαλάσσιου πάρκου είναι βασική προϋπόθεση για την αποτροπή θαλάσσιων ατυχημάτων και την εξασφάλιση της ασφαλούς διέλευσης των πλοίων και σκαφών. Αυτό μπορεί να βασίζεται στην πλήρη αξιοποίηση του συστήματος AIS με πιθανή επέκταση σε δεύτερη φάση ανάπτυξης με επίγειους σταθμούς ραντάρ.

• Προτείνεται η υποχρέωση χρήσης συστήματος AIS σε όλα τα σκάφη που διέρχονται στην περιοχή του θαλάσσιου πάρκου – δεδομένου ότι είναι πρακτική είναι χαμηλού κόστους και άμεσης εφαρμογής.
• Το Σχέδιο Διαχείρισης πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένους όρους και να ορίζει θαλάσσιους διαδρόμους που θα εξασφαλίζουν την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, με ειδικούς όρους για τους διάφορους τύπους σκαφών και πλοίων, και ιδιαίτερα για τα πλοία που μεταφέρουν επικίνδυνα φορτία.
• Υποχρέωση προηγούμενης ειδοποίησης (Prior Notification) ως δικλείδα ασφαλείας. H πρότερη ειδοποίηση θα μπορούσε να συμβάλει στη διασφάλιση της ασφαλούς θαλάσσιας μεταφοράς επικίνδυνων φορτίων και αποτροπής ατυχημάτων.
• Ετοιμότητα και μετριασμός: απαραίτητο είναι ένα περιφερειακό σχέδιο έκτακτης ανάγκης για την αντιμετώπιση θαλάσσιων ατυχημάτων και ρύπανσης από πετρελαιοκηλίδες ή χημικά φορτία, με διαθεσιμότητα εξοπλισμού, ορισμό λιμένων καταφυγής και εκπαιδευμένες ομάδες ανταπόκρισης.
• Συμπληρωματικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των εποχιακών ορίων ταχύτητας και των περιορισμών θορύβου, μπορούν να μειώσουν περαιτέρω τις επιπτώσεις της ηχορύπανσης και πιθανών συγκρούσεων με κητώδη.

 

Υδατοκαλλιέργειες

Οι δραστηριότητες υδατοκαλλιέργειας που επιτρέπονται σήμερα εντός των ΖΦΠ, ΖΔΟΕ και ΖΒΔΦΠ ενδέχεται, όταν ασκούνται σε εντατική – βιομηχανική κλίμακα, να έρθουν σε σύγκρουση με τους στόχους διατήρησης του ΕΘΠΙΟ. Για τον περιορισμό σημαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, προτείνεται:

• Να επιτρέπονται αποκλειστικά μικρού και μεσαίου μεγάθους μονάδες υδατοκαλλιέργειας, σε καμία περίπτωση βιομηχανικής κλίμακας. Η μέγιστη κλίμακα παραγωγής να καθοριστεί με τρόπο που να ευθυγραμμίζεται με τους σκοπούς διατήρησης του Πάρκου και τις φέρουσες ικανότητες των οικοσυστημάτων.
• Η σταδιακή μετεγκατάσταση των υφιστάμενων εκμεταλλεύσεων που παρανόμως έχουν εγκατασταθεί σε περιοχές όπου απαντώνται θαλάσσια λιβάδια Posidonia oceanica 
• Ο καθορισμός «ζωνών αποκλεισμού» σε οικολογικά ευαίσθητες περιοχές, όπου η υδατοκαλλιέργεια δεν θα επιτρέπεται.

 
<h3>Ζώνες αναζήτησης, έρευνας και εκμετάλλευσης Υδρογονανθράκων</h3>
Η ΕΠΜ προβλέπει τον καθορισμό ζωνών αναζήτησης, έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Η ελληνική κυβέρνηση έχει ταυτόχρονα εξαγγείλει την επέκταση των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών κατά μήκος της ακτογραμμής του Ιονίου, κάτι που οι περιβαλλοντικοί νομικοί υποστηρίζουν ότι δεν συνάδει με την παραχώρηση νέων δικαιωμάτων εξερεύνησης υδρογονανθράκων σε παρακείμενες περιοχές. Σε ό,τι αφορά τον περιορισμό των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης των εταιρειών στις περιοχές των θαλάσσιων πάρκων, η ΕΠΜ προτείνει τη δημιουργία μιας νεκρής ζώνης, η οποία θα απαγορεύει την εξόρυξη υδρογονανθράκων σε ακτίνα πέντε χιλιομέτρων από τα όρια της περιφερειακής ζώνης. Ωστόσο, το υπάρχον και το μελλοντικό δυναμικό ανάπτυξης για την εξερεύνηση και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων στην ευρύτερη περιοχή μελέτης του ΕΘΠΙ:

• Μπορεί να έχει αντίκτυπο τόσο στα είδη όσο και στα ενδιαιτήματα. Αυτή η θαλάσσια σεισμική γεωφυσική έρευνα μπορεί να υποβαθμίσει σημαντικά την κατάσταση διατήρησης των προστατευόμενων ειδών θαλάσσιας μεγαπανίδας που ζουν σε αυτές τις περιοχές προκαλώντας μεταξύ άλλων απώλεια ακοής, αλλαγές στη συμπεριφορά και την κατανομή αυτών των ειδών, με μακροπρόθεσμες επιπτώσεις που επηρεάζουν την επιβίωσή τους, ή ακόμα και το θάνατο κητωδών, όπως έχει καταγραφεί τα προηγούμενα χρόνια στην περιοχή του ΕΘΠΙ. Ο υποβρύχιος θόρυβος, και ιδιαίτερα οι υπερβολικά υψηλές εντάσεις και οι χαμηλές συχνότητες των σεισμικών ερευνών, ταξιδεύουν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά μέσα στα νερά και συχνά συνδέονται με εκβρασμούς και συνεπώς με αυξημένη θνησιμότητα ειδών κητωδών.
• Παραβλέπει το ενδεχόμενο ακούσιων διαρροών πετρελαίου, φυσικού αερίου και χημικών ουσιών μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή ρύπανση, επηρεάζοντας σημαντικά είδη και ενδιαιτήματα στην ευρύτερη περιοχή
• Δεν σημαίνει πως οι υποδομές που σχετίζονται με την εξόρυξη, όπως αγωγοί και πλατφόρμες, μπορεί να προκαλέσουν καταστροφή κρίσιμων τύπων οικοτόπων και οικοτόπων που χρησιμοποιούνται από είδη της περιοχής. Ταυτόχρονα, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τους τοπικούς οργανισμούς, διαταράσσοντας τη φυσική ισορροπία των οικοσυστημάτων.

Δεδομένων των θανατηφόρων επιπτώσεων που προκαλούν στα κητώδη οι θαλάσσιες σεισμικές γεωφυσικές ερευνες και του μόνιμου ρίσκου καταστροφικής ρύπανσης που σχετίζονται με τις διαδικασίες εξόρυξης υδρογονανθράκων, θεωρούμε ότι θα πρέπει να υπάρξει ξεκάθαρη απαγόρευση οποιασδήποτε δραστηριότητας εξόρυξης υδρογονανθράκων στην περιοχή του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου Πελάγους. Η εξόρυξη υδρογονανθράκων  δεν συνάδει με κανέναν τρόπο με τη θαλάσσια προστασία ή με τη βιώσιμη ανάπτυξη.
<h3>
Εγκατάσταση Αιολικών Πάρκων </h3>
Η ΕΠΜ επιτρέπει την εγκατάσταση υπεράκτιων αιολικών πάρκων δυτικά των Αντικυθήρων και θεωρεί συμβατά τα υπάρχοντα ή προγραμματισμένα χερσαία αιολικά πάρκα σε κοντινές περιοχές όπως η Κεφαλονιά, η Μάνη, τα Κύθηρα και το Ξηρόμερο. Αντίθετα, ο Πατραϊκός Κόλπος –όπου αναπτύσσεται επί του παρόντος ένα μεγάλο υπεράκτιο αιολικό πάρκο– έχει εσκεμμένα αποκλειστεί από την περιοχή του προστατευόμενου πάρκου. Αυτό εγείρει ανησυχίες ότι η «πράσινη ενέργεια» χρησιμοποιείται και πάλι ως δικαιολογία για το άνοιγμα των φυσικών και οικολογικά ευαίσθητων περιοχών στη βιομηχανική εκμετάλλευση.

Όσον αφορά τις εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις μικρές νησίδες, η κατασκευή και λειτουργία αιολικών πάρκων ενδέχεται να έχει σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στην ορνιθοπανίδα της περιοχής μελέτης. Ειδικά για το Μαυροπετρίτη , οι κίνδυνοι αυξάνονται όταν τα αιολικά πάρκα τοποθετούνται είτε κοντά σε αποικίες αναπαραγωγής, είτε σε περιοχές που το είδος χρησιμοποιεί συχνά για να ταξιδεύει μεταξύ των χώρων φωλεοποίησης και σίτισης, είτε κατά μήκος μεταναστευτικών διαδρόμων που είναι κρίσιμοι για την επιβίωση του είδους. Για τους λόγους αυτούς προτείνεται:

• Η ανάγκη διεξαγωγής ΕΠΕ, πράγμα που σημαίνει ότι οι υφιστάμενες άδειες ενδέχεται να χρειαστεί να επανεξεταστούν υπό το φως των πιθανών επιπτώσεων.
• Βάση την αρχή της προφύλαξης, όπου υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα αλλά υπάρχει αξιόπιστος κίνδυνος σοβαρής περιβαλλοντικής βλάβης, οι αρχές υποχρεούνται να λαμβάνουν προληπτικά μέτρα.
• Απαιτείται παράλληλα και σοβαρή αναθεώρηση της πρόβλεψης εγκατάστασης έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας εντός αυτών και πιο συγκεκριμένα στις ΖΔΟΕ και ΖΒΔΦΠ, τα οποία υπό την ΕΠΜ θεωρούνται επιτρεπόμενες χρήσεις υπό όρους και προϋποθέσεις. Κρίνεται πέρα από αναγκαία η ουσιαστική επανεξέταση της εν λόγω δραστηριότητας ανά επιμέρους ζώνη και όχι η ενιαία προσέγγιση αυτής, ώστε να προσαρμοστεί αναλόγως στις ιδιαιτερότητες και στις πραγματικές ανάγκες του κάθε οικοσυστήματος.

Τέλος, είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι εάν η λειτουργία των αιολικών πάρκων υπονομεύει τους στόχους διατήρησης της ΘΠΠ – καταστρέφοντας οικοτόπους, απειλώντας προστατευόμενα είδη ή διαταράσσει τις υπηρεσίες οικοσυστήματος – τότε οι αρχές ενδέχεται να παραβαίνουν το νομικό τους καθήκον να προστατεύσουν ή να αποκαταστήσουν την οικολογική ακεραιότητα της περιοχής.

Έλεγχος και Παρακολούθηση

• Υιοθέτηση μιας συνεργατικής και συμμετοχικής διαδικασίας λήψης ρυθμιστικών αποφάσεων (co-management).
• Θεσμική κατοχύρωση της συμμετοχής όλων των εμπλεκόμενων οντοτήτων, με πρόβλεψη για εκπροσώπηση κάθε ομάδας σε ελάχιστο ποσοστό.
• Εφαρμογή ενός συστήματος κοινής παρακολούθησης  (“joint surveillance” στην οποία καλό θα ήταν να συμμετέχουν πέρα από τις λιμενικές, αστυνομικές αρχές και μόνιμοι φύλακες πλήρους απασχόλησης εκπαιδευμένοι στην περιβαλλοντική αστυνόμευση ως προσωπικό των μονάδων διαχείρισης.
• Δυνητική αξιοποίηση των ντόπιων ψαράδων στο πλαίσιο συστημάτων θαλάσσιων φυλάκων  (Marine Ranger Systems) με την ένταξή τους σε τακτικές περιπολίες με αντίστοιχη αμοιβή η οποία θα συμβάλλει στον ουσιαστικότερο έλεγχο και φύλαξη των πάρκων και θα παρέχει τη δυνατότητα άμεσης επέμβασης σε περίπτωση διαπίστωσης παραβίασης των κανόνων λειτουργίας τους.
• Καθορισμός ενός ελάχιστου επιπέδου γνώσεων και δεξιοτήτων ανά κατηγορία επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού, διεξαγωγή χρηματοδοτούμενων σεμιναρίων και προγραμμάτων σχετικής επιμόρφωσης και εκπαίδευσης διενεργούμενων ετησίως, και συνεργασία με επιστημονικούς και ερευνητικούς φορείς.
• Θεσμοθέτηση υποχρεώσεων των φορέων διαχείρισης σε συνεργασία με τους ΟΤΑ για την ετήσια υλοποίηση δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού σε συνεργασία με τους φορείς διαχείρισης των προστατευόμενων περιοχών.

Δραστηριότητες Αναψυχής: Συστάσεις μέτρων

• Οριοθετήση με σαφήνεια των περιοχών χρήσης αναψυχής μακριά από τους πιο ευαίσθητους οικοτόπους και εφαρμογή ορίων χωρητικότητας με βάση την εποχιακή ευπάθεια.
• Ενσωμάτωση ζωνών αναψυχής και χρήσης σε νομικά δεσμευτικά σχέδια διαχείρισης ΘΠΠ για να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με το άρθρο 6 της Οδηγίας Οικοτόπων.
• Εφαρμογή τακτικής παρακολούθησης των επιπτώσεων των δραστηριοτήτων αναψυχής, συμπεριλαμβανομένων των δραστηριοτήτων σκαφών αναψυχής, καταδυτικών δραστηριοτήτων κλπ και καθιέρωση ενός διαβαθμισμένου συστήματος κυρώσεων για μη συμμόρφωση.
• Απαίτηση ενημέρωσης επισκεπτών, σαφής σήμανση και ψηφιακά εργαλεία που υποδεικνύουν επιτρεπόμενες περιοχές, ευαίσθητους οικοτόπους και σχετικούς ειδικούς όρους, για την υποστήριξη της ευαισθητοποίησης και της εθελοντικής συμμόρφωσης.
• Εφαρμογή προσαρμοστικής διαχείρισης ρυθμίζοντας δυναμικά τις ζώνες αναψυχής και τους περιορισμούς ως απόκριση στα αποτελέσματα της παρακολούθησης, π.χ. κατά τις περιόδους ωοτοκίας χελωνών.

Χρήση μονοπατιών και σχετικές πιέσεις 

• Μη διάνοιξη νέων μονοπατιών για την επίγεια πρόσβαση σε φάρους και απομακρυσμένες περιοχές, για την αποφυγή κινδύνου διατάραξης του φυσικού περιβάλλοντος και βιοποικιλότητας. Αντ’ αυτού, προτείνεται η διαμόρφωση με φυσικά υλικά και διακριτική σήμανση των ήδη υπαρχόντων μονοπατιών, τα οποία χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν. Επίσης, ενθαρρύνεται η προσέγγιση στους φάρους μέσω θαλάσσιων μέσων.

 

 

[Ελληνική ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗ Εταιρία]

<span data-contrast=”auto”>Παρακάτω παρατίθενται τα σχόλια της Ελληνικής ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας σε σχέση με την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (Ε.Π.Μ.) για το </span><b><span data-contrast=”auto”>Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου</span></b><span data-contrast=”auto”> (ΕΘΠΙ), όπως αυτή έχει αναρτηθεί σε σχετική ιστοσελίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας.  </span><span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":276}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":276}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ</span></b> <span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":276}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<span data-contrast=”auto”>Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (Ε.Π.Μ.) για το Θαλάσσιο Πάρκο του Ιονίου, περιλαμβάνει επιστημονικά δεδομένα αλλά και χάρτες που καταλήγουν στην προτεινόμενη ζώνωση των περιοχών που βρίσκονται εντός των ορίων του Πάρκου. </span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<span data-contrast=”auto”>Εν προκειμένω, θέλουμε να κάνουμε ρητή αναφορά στην προτεινόμενη </span><b><span data-contrast=”auto”>Ζώνη Βιώσιμης Διαχείρισης Φυσικών Πόρων – 01</span></b><span data-contrast=”auto”> με τίτλο «</span><i><span data-contrast=”auto”>Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων</span></i><span data-contrast=”auto”>», η οποία εντοπίζεται σε θαλάσσια περιοχή </span><b><span data-contrast=”auto”>δυτικά της νήσου Αντικύθηρα</span></b><span data-contrast=”auto”>. Για την προαναφερθείσα ζώνη, προβλέπεται από τον πίνακα με τις ΕΙΔΙΚΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ, η επιλογή βάσει όρων/εξειδικεύσεων της χρήσης με αριθμό 34, «ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ». </span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<span data-contrast=”auto”>Σημειωτέον, το </span><b><span data-contrast=”auto”>Εθνικο Προγράμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων</span></b><span data-contrast=”auto”> (ΕΔΕΥΕΠ, 2023) το οποίο προϋποθέτει τον εντοπισμό κατάλληλων θαλάσσιων περιοχών για την ανάπτυξη υπεράκτιας αιολικής ενέργειας, προκρίνει τη θαλάσσια περιοχή δυτικά των Αντικυθήρων</span><span data-contrast=”none”> ως </span><b><span data-contrast=”none”>μία από τις δώδεκα εν δυνάμει Π.Ο.Α.Υ.Α.Π.</span></b><span data-contrast=”none”> για χωροθέτηση πλωτής έδρασης ΥΑΠ με μακροπρόθεσμη προτεραιοποίηση. </span><span data-contrast=”auto”>Προφανώς, βάσει αυτού του στοιχείου, η προτεινόμενη ζώνωση της συγκεκριμένης περιοχής αλλά και η επιλογή της ειδικής χρήσης υπ’ αριθμό 34 από την Ε.Π.Μ. αποτελούν φυσικά επακόλουθα, επί των οποίων θα σχολιάσουμε παρακάτω. </span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<span data-contrast=”auto”>Με αυτά τα δεδομένα, θέλουμε αρχικά να τονίσουμε ότι η ίδια η Ε.Π.Μ. αναφέρει ρητά ότι:</span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Α) Σχετικά με την ανάπτυξη ΑΠΕ</span></b><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”3″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Προτείνεται </span><b><span data-contrast=”none”>η ανάπτυξη άλλων μορφών ΑΠΕ</span></b><span data-contrast=”none”>, όπως τα υπεράκτια </span><span data-contrast=”none”>αιολικά</span><span data-contrast=”none”> πάρκα. </span><span data-contrast=”auto”>(σελ.344).</span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”3″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Στον θαλάσσιο χώρο προωθείται η </span><b><span data-contrast=”none”>ανάπτυξη υπεράκτιων αιολικών πάρκων</span></b><span data-contrast=”none”>. [..]. Η επιλογή των περιοχών λαμβάνει υπόψη παραμέτρους όπως η </span><b><span data-contrast=”none”>ναυσιπλοΐα</span></b><span data-contrast=”none”> και η εγγύτητα σε </span><b><span data-contrast=”none”>τουριστικά αναπτυγμένες περιοχές</span></b><span data-contrast=”none”>, διασφαλίζοντας την ομαλή συνύπαρξη με άλλες δραστηριότητες. Αντίθετα, </span><b><span data-contrast=”none”>ο παράκτιος χώρος δεν κρίνεται κατάλληλος </span></b><span data-contrast=”none”>για την</span><b><span data-contrast=”none”> ανάπτυξη αιολικών πάρκων</span></b><span data-contrast=”none”>, προκειμένου ν</span><span data-contrast=”none”>α προστατευτεί η τουριστική δραστηριότητα</span><span data-contrast=”none”> και να διατηρηθεί η φυσική αισθητική των παραλιών. (σελ. 346)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”3″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”3″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Επισημαίνεται ότι σε διαδικασία ολοκλήρωσης βρίσκεται η </span><b><span data-contrast=”none”>αξιολόγηση</span></b><span data-contrast=”none”> και αναθεώρηση του </span><b><span data-contrast=”none”>Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου</span></b><span data-contrast=”none”> για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ ΑΠΕ) το οποίο αναμένεται να βγει το επόμενο διάστημα σε δημόσια διαβούλευση (σελ. 364).</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Β) Σχετικά με την ύπαρξη έργων ΑΠΕ στην περιοχή μελέτης ή πλησίον</span></b><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”4″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Συγκεκριμένα, στην</span><b><span data-contrast=”none”> περιοχή μελέτης δεν υπάρχουν</span></b><span data-contrast=”none”> εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές </span><b><span data-contrast=”none”>(υπεράκτια αιολικά πάρκα </span></b><span data-contrast=”none”>και</span><b><span data-contrast=”none”> πλωτά φωτοβολταϊκά</span></b><span data-contrast=”none”> πάρκα). Ωστόσο, στις όμορες χερσαίες περιοχές περιμετρικά της περιοχής (ενδοχώρα) ή στα εσωτερικά τμήματα αυτής (νησιά), καταγράφεται σημαντικός αριθμός Αιολικών Πάρκων [στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ)55], τα οποία </span><b><span data-contrast=”none”>δύναται να έχουν επιπτώσεις στα είδη της ορνιθοπανίδας</span></b><span data-contrast=”none”> τα οποία αποτελούν μέρος του προστατευτέου αντικειμένου  (σελ. 425).</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”4″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Στην ενδοχώρα, </span><b><span data-contrast=”none”>σε απόσταση έως 10 km</span></b><span data-contrast=”none”> από τα εξωτερικά όρια της περιοχής μελέτης, καταγράφονται </span><b><span data-contrast=”none”>συνολικά 13 αιολικά πάρκα</span></b><span data-contrast=”none”>. Από αυτά, </span><b><span data-contrast=”none”>4 αιολικά πάρκα βρίσκονται στη Λακωνία</span></b><span data-contrast=”none”> (3 με άδεια λειτουργίας και 1 με άδεια εγκατάσταση, συνολικής ισχύος 92,8 MW) και ένα αιολικό πάρκο στη Μεσσηνία (συνολικής ισχύος 6,8 MW). (σελ. 425-426).</span><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Γ) Σχετικά με τον σχεδιασμό εγκατάστασης χερσαίων έργων ΑΠΕ στην περιοχή μελέτης ή πλησίον</span></b><span data-ccp-props=”{"335551550":6,"335551620":6}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”6″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Στα νησιά που εντοπίζονται περιμετρικά ή περικλείονται από την περιοχή μελέτης έχουν εκδοθεί </span><b><span data-contrast=”none”>συνολικά τρεις (3) άδειες παραγωγής</span></b><span data-contrast=”none”> και όλες βρίσκονται </span><b><span data-contrast=”none”>στη νήσο Κύθηρα.</span></b><span data-contrast=”none”> (σελ. 554)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”6″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Σε απόσταση 10km από τα όρια της περιοχής και προς την ενδοχώρα, εντοπίζονται συνολικά 34 άδειες παραγωγής εκ των οποίων </span><b><span data-contrast=”none”>5 στη Λακωνία</span></b><span data-contrast=”none”> και, </span><b><span data-contrast=”none”>μία στη Μεσσηνία</span></b><span data-contrast=”none”> και </span><b><span data-contrast=”none”>μία μεταξύ Μεσσηνία και Λακωνίας. </span></b><span data-contrast=”none”>(σελ. 554)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”6″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”3″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Σε ότι αφορά την ορνιθοπανίδα, η </span><b><span data-contrast=”none”>απειλή επηρεάζει κυρίως το αρπακτικό </span></b><b><i><span data-contrast=”none”>Falco eleonorae</span></i></b><b><span data-contrast=”none”> (Μαυροπετρίτης),</span></b><span data-contrast=”none”> αλλά και κάποια </span><b><span data-contrast=”none”>θαλασσοπούλια</span></b><span data-contrast=”none”> τόσο μέσω της θανάτωσης τους από πρόσκρουση στα πτερύγια της ανεμογεννήτριας όσο και μέσω της εκτόπισης τους και της συρρίκνωσης του ζωτικού τους χώρου. Επιπλέον τυχόν </span><b><span data-contrast=”none”>εγκατάσταση αιολικών πάρκων πάνω στον μεταναστευτικό διάδρομο δύναται να έχει επιπτώσεις και στα μεταναστευτικά είδη.</span></b><span data-contrast=”none”> (σελ. 555)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Δ) Αναφορικά με τα Υπεράκτια Αιολικά Πάρκα στην περιοχή μελέτης</span></b><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”” data-font=”Symbol” data-listid=”7″ data-list-defn-props=”{"335552541":1,"335559685":720,"335559991":360,"469769226":"Symbol","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Η </span><b><span data-contrast=”none”>ανάπτυξη Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων</span></b><span data-contrast=”none”> (ΥΑΠ) μπορεί να επιφέρει </span><b><span data-contrast=”none”>σημαντικές επιπτώσεις</span></b><span data-contrast=”none”> στην </span><b><span data-contrast=”none”>ορνιθοπανίδα</span></b><span data-contrast=”none”>, της περιοχής, όπως ο </span><b><span data-contrast=”none”>Αρτέμης</span></b><span data-contrast=”none”> (</span><i><span data-contrast=”none”>Calonectris diomedea</span></i><span data-contrast=”none”>), ο </span><b><span data-contrast=”none”>Θαλασσοκόρακας</span></b><span data-contrast=”none”> (</span><i><span data-contrast=”none”>Gulosus aristotelis desmarestii</span></i><span data-contrast=”none”>) και ο </span><b><span data-contrast=”none”>Αιγαιόγλαρος</span></b><span data-contrast=”none”> (</span><i><span data-contrast=”none”>Ichthyaetus audouinii</span></i><span data-contrast=”none”>). Οι βασικές επιπτώσεις περιλαμβάνουν:</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”-” data-font=”Calibri” data-listid=”8″ data-list-defn-props=”{"134224900":true,"335551671":0,"335552541":1,"335559685":1080,"335559991":360,"469769226":"Calibri","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"-","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”0″ data-aria-level=”1″><b><span data-contrast=”none”>Υποβάθμιση Τροφοληπτικών Πεδίων</span></b><span data-contrast=”none”>: Η εγκατάσταση και λειτουργία των ανεμογεννητριών σε θαλάσσιες περιοχές μπορεί να οδηγήσει </span><b><span data-contrast=”none”>σε μείωση της διαθεσιμότητας τροφικών,</span></b><span data-contrast=”none”> προκαλώντας υποβάθμιση των τροφοληπτικών πεδίων τους (</span><span data-contrast=”none”>Karris </span><i><span data-contrast=”none”>et al.</span></i><span data-contrast=”none”>, 2018b). Η απώλεια των τροφοληπτικών πεδίων επηρεάζει την ικανότητά τους να τραφούν και κατ’ επέκταση να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν.</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”-” data-font=”Calibri” data-listid=”8″ data-list-defn-props=”{"134224900":true,"335551671":0,"335552541":1,"335559685":1080,"335559991":360,"469769226":"Calibri","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"-","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><b><span data-contrast=”none”>Όχληση και Αλλαγή Συμπεριφοράς</span></b><span data-contrast=”none”>: Η παρουσία των ανεμογεννητριών και η ανθρώπινη δραστηριότητα κατά τη φάση της κατασκευής και λειτουργίας των ΥΑΠ μπορεί να προκαλέσει </span><b><span data-contrast=”none”>σοβαρή όχληση στην ορνιθοπανίδα</span></b><span data-contrast=”none”>. Αυτό συχνά οδηγεί σε αλλαγές στη συμπεριφορά τους, όπως αποφυγή συγκεκριμένων περιοχών, γεγονός που περιορίζει τη διαθεσιμότητα κατάλληλων ενδιαιτημάτων τροφοληψίας.</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"335559685":720}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”-” data-font=”Calibri” data-listid=”8″ data-list-defn-props=”{"134224900":true,"335551671":0,"335552541":1,"335559685":1080,"335559991":360,"469769226":"Calibri","469769242":[8226],"469777803":"left","469777804":"-","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><b><span data-contrast=”none”>Πιθανότητες Πρόσκρουσης</span></b><span data-contrast=”none”>: Τα </span><b><span data-contrast=”none”>περιστρεφόμενα πτερύγια</span></b><span data-contrast=”none”> των ανεμογεννητριών αυξάνουν τον </span><b><span data-contrast=”none”>κίνδυνο πρόσκρουσης</span></b><span data-contrast=”none”>, ιδιαίτερα για είδη που πετούν χαμηλά ή χρησιμοποιούν τη θαλάσσια περιοχή ως βασικό τροφοληπτικό πεδίο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε άμεση θνησιμότητα ή σοβαρούς τραυματισμούς, επηρεάζοντας αρνητικά τους πληθυσμούς των πτηνών.’’ (σελ. 552)</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<b><span data-contrast=”auto”>Ε) Σημαντική ορνιθολογική σημασία για την ευρύτερη περιοχή των Αντικυθήρων</span></b><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Από το 2003, ο Ορνιθολογικός Σταθμός Αντικυθήρων (ΟΣΑ) που αποτελεί πολυετές Πρόγραμμα της Ελληνικής ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ Εταιρείας με περιοχή δραστηριοποίησης το νησί των Αντικυθήρων, τον ευρύτερο θαλάσσιο χώρο και τις παρακείμενες νησίδες, έχει στόχο την </span><span data-contrast=”none”>παρακολούθηση και μελέτη του παγκόσμιου φαινομένου της μετανάστευσης των πουλιών</span><span data-contrast=”none”> με απώτερο σκοπό την προστασία τους σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. (Bounas, A., Tsiopelas, N., Evangelidis, A.,  Barboutis, C. (2025) Migration Phenology and Spatial Distribution of Soaring Birds in Greece: From Citizen Science Data to Implications for Monitoring and Conservation Strategies. Birds 6, 6. |  https://doi.org/10.3390/birds6010006  )</span>

<span data-contrast=”none”>Τούτο δε σχετίζεται ευθέως με τη γεωγραφική θέση των Αντικυθήρων στην απόληξη της Βαλκανικής χερσονήσου, αφού προσελκύει μεγάλο αριθμό μεταναστευτικών αρπακτικών, προερχόμενα από την Ελλάδα, τα Βαλκάνια και την κεντρική Ευρώπη τα οποία κάθε φθινόπωρο μετακινούνται μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής, καθιστώντας έτσι τα </span><b><span data-contrast=”none”>Αντικύθηρα </span></b><span data-contrast=”none”>μία από τις </span><b><span data-contrast=”none”>σημαντικότερες μεταναστευτικές στενωπούς</span></b><span data-contrast=”none”> της Ελλάδας. Για τον λόγο αυτό, τα </span><b><span data-contrast=”none”>Αντικύθηρα </span></b><span data-contrast=”none”>έχουν αναγνωριστεί ως </span><b><span data-contrast=”none”>Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά</span></b><span data-contrast=”none”> (GR130) καθώς έχουν καταγραφεί να διέρχονται πάνω από </span><b><span data-contrast=”none”>200 είδη μεταναστευτικών ειδών</span></b><span data-contrast=”none”> (στρουθιόμορφων), όπως και </span><b><span data-contrast=”none”>28 είδη αρπακτικών</span></b><span data-contrast=”none”> κατά τις δύο μεταναστευτικές περιόδους, για παράδειγμα ο Καλαμόκιρκος (</span><i><span data-contrast=”none”>Circus</span></i> <i><span data-contrast=”none”>aeruginosus</span></i><span data-contrast=”none”>) και ο Σφηκιάρης (P</span><i><span data-contrast=”none”>ernis</span></i> <i><span data-contrast=”none”>apivoru</span></i><span data-contrast=”none”>s), οι οποίοι παρατηρούνται σε πολύ μεγάλες συγκεντρώσεις που αριθμούν χιλιάδες πουλιά. Επιπλέον, η θαλάσσια περιοχή γύρω από το νησί των Αντικυθήρων αποτελεί </span><b><span data-contrast=”none”>τόπο τροφοληψίας</span></b><span data-contrast=”none”> για θαλασσοπούλια, όπως ο Αιγαιόγλαρος, ο Αρτέμης, ο Μύχος και ο Θαλασσοκόρακας.</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Από τα ως άνω διαλαμβανόμενα, υπό στοιχεία Α-Ε, προκύπτει αναμφισβήτητα ότι:</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":0,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":0,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri,Times New Roman” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”1″ data-aria-level=”1″><b><span data-contrast=”none”>Προτιμάται </span></b><span data-contrast=”none”>η ανάπτυξη</span><b><span data-contrast=”none”> Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων</span></b><span data-contrast=”none”>, προς όφελος του τομέα της ναυσιπλοίας και ειδικά του τουρισμού, </span><b><span data-contrast=”none”>χωρίς</span></b><span data-contrast=”none”> όμως να γίνεται </span><b><span data-contrast=”none”>αναφορά</span></b><span data-contrast=”none”> στις </span><b><span data-contrast=”none”>επιπτώσεις</span></b><span data-contrast=”none”> της επιλογής αυτής για τη </span><b><span data-contrast=”none”>βιοποικιλότητα</span></b><span data-contrast=”none”> των θαλάσσιων περιοχών. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri,Times New Roman” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”2″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Μολονότι δεν υφίστανται έργα Α.Π.Ε. στην περιοχή μελέτης, εντοπίζονται </span><b><span data-contrast=”none”>εγκατεστημένα έργα σε απόσταση μικρότερη των 10 χλμ</span></b><span data-contrast=”none”> από τις όμορες χερσαίες περιοχές του πάρκου. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri,Times New Roman” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”3″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Υφίστανται </span><b><span data-contrast=”none”>άδειες παραγωγής έργων Α.Π.Ε.</span></b><span data-contrast=”none”> τόσο για </span><b><span data-contrast=”none”>νήσους</span></b><span data-contrast=”none”> που βρίσκονται εντός του πάρκου (π.χ. Κύθηρα) όσο και έργα στην </span><b><span data-contrast=”none”>παρακείμενη ηπειρωτική</span></b><span data-contrast=”none”> ενδοχώρα (Π.Ε. Λακωνίας και Μεσσηνίας). Μάλιστα, αναφέρεται ότι τα έργα αυτά έχουν </span><b><span data-contrast=”none”>επιβλαβή αποτελέσματα</span></b><span data-contrast=”none”> τόσο σε </span><b><span data-contrast=”none”>συγκεκριμένα είδη</span></b><span data-contrast=”none”> (π.χ. Μαυροπετρίτης, θαλασσοπούλια) αλλά και σε έναν </span><b><span data-contrast=”none”>απροσδιόριστο αριθμό</span></b><span data-contrast=”none”> μεταναστευτικών πουλιών. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri,Times New Roman” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”4″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Η περιοχή των Αντικυθήρων αποτελεί μία </span><b><span data-contrast=”none”>εξαιρετικά σημαντική μεταναστευτική στενωπό</span></b><span data-contrast=”none”> για την ορνιθοπανίδα.</span><span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559737":0,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":240,"335559991":360}”> </span>

<li aria-setsize=”-1″ data-leveltext=”%1.” data-font=”Calibri” data-listid=”9″ data-list-defn-props=”{"335552541":0,"335559685":720,"335559991":360,"469769242":[65533,0],"469777803":"left","469777804":"%1.","469777815":"hybridMultilevel"}” data-aria-posinset=”5″ data-aria-level=”1″><span data-contrast=”none”>Η εγκατάσταση Υ.Α.Π. θα επιφέρει </span><b><span data-contrast=”none”>σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις</span></b><span data-contrast=”none”> στην ορνιθοπανίδα. Αφενός θα οδηγήσει σε </span><b><span data-contrast=”none”>υποβάθμιση </span></b><span data-contrast=”none”>και </span><b><span data-contrast=”none”>καταστροφή </span></b><span data-contrast=”none”>των τροφοληπτικών πεδίων που χρησιμοποιούν τα θαλασσοπούλια αφετέρου θα σημειωθούν </span><b><span data-contrast=”none”>αυξημένα περιστατικά πρόσκρουσης</span></b><span data-contrast=”none”> αλλά και </span><b><span data-contrast=”none”>αποπροσανατολισμού </span></b><span data-contrast=”none”>τόσο για τα στρουθιόμορφα όσο και για τα αρπακτικά είδη που διέρχονται κατά τη μετανάστευση (φωτισμός, πρόσκρουση, barrier effect).</span><span data-ccp-props=”{"134233117":false,"134233118":false,"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559737":0,"335559738":0,"335559739":0,"335559740":240,"335559991":360}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559685":720,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Θεωρούμε ότι τα στοιχεία 1-5, που απορρέουν από εδάφια της ΕΠΜ, καταδεικνύουν την </span><b><span data-contrast=”none”>ακαταλληλότητα της εγκατάστασης Υ.Α.Π. στη ΖΒΔΦΠ – 01.</span></b><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Επιπρόσθετα, κατά την άποψή μας, ακόμα και η </span><b><span data-contrast=”none”>επιλογή της χρήσης 34 με βάση «προϋποθέσεις/όρους»</span></b><span data-contrast=”none”> είναι προβληματική και ανεπαρκής ως λύση. Χαρακτηριστικά, αναφέρεται στον «Πίνακα Χρήσεων Γης», ότι για τη συγκεκριμένη ζώνη: </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<i><span data-contrast=”none”>«Επιτρέπεται η κατασκευή και λειτουργία των αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους και την κείμενη νομοθεσία, με τις ακόλουθες προϋποθέσεις</span></i><span data-contrast=”none”>:</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”> α) </span><b><span data-contrast=”none”>εφαρμογής Σχεδίου Παρακολούθησης</span></b><span data-contrast=”none”> σύμφωνα με το Σχέδιο Διαχείρισης και</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>β) </span><b><span data-contrast=”none”>Εφαρμογή δράσεων μείωσης επιπτώσεων</span></b><span data-contrast=”none”> και βελτίωσης της λειτουργίας σύμφωνα με το Σχέδιο Διαχείρισης, οι οποίες δύναται να αναθεωρούνται».</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Σε σχέση με αυτά, έχουμε να τονίσουμε ότι ακόμα και στο </span><b><span data-contrast=”none”>υποθετικό σενάριο</span></b><span data-contrast=”none”> που </span><b><span data-contrast=”none”>εφαρμοσθούν απαρέγκλιτα</span></b><span data-contrast=”none”> τόσο το </span><span data-contrast=”none”>Σχέδιο Παρακολούθησης</span><span data-contrast=”none”> όσο και οι </span><span data-contrast=”none”>επιμέρους δράσεις μείωσης επιπτώσεων</span><span data-contrast=”none”> τα αποτελέσματά τους είναι εξαιρετικά αμφίβολα. Αρχικώς, η παρακολούθηση των επιπτώσεων των ΥΑΠ είναι </span><b><span data-contrast=”none”>εξαιρετικά δύσκολη</span></b><span data-contrast=”none”> καθώς </span><span data-contrast=”none”>δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί με ακρίβεια η καταγραφή των ειδών και αριθμού των πουλιών που θανατώνονται από πρόσκρουση</span><span data-contrast=”none”>. Παράλληλα, για τα μέτρα μείωσης των επιπτώσεων, θεωρούμε </span><b><span data-contrast=”none”>δεδομένη την περιορισμένη χρησιμότητά</span></b> <b><span data-contrast=”none”>τους</span></b><span data-contrast=”none”> δεδομένου ότι σε έναν «</span><b><span data-contrast=”none”>μεταναστευτικό διάδρομο</span></b><span data-contrast=”none”>» από τον οποίο διέρχονται εκατομμύρια πουλιά, οι απώλειες όσο περιορισμένες και αν είναι, πάλι θα επιφέρουν </span><span data-contrast=”none”>πολυάριθμες περιπτώσεις θανάτωσης ή έστω τραυματισμού πουλιών.</span><span data-contrast=”none”> Ακόμη δυσκολότερος είναι δε ο </span><b><span data-contrast=”none”>προσδιορισμός του %</span></b><span data-contrast=”none”> του πληθυσμού ενός </span><b><span data-contrast=”none”>θαλασσοπουλιού</span></b><span data-contrast=”none”>, του οποίου το τροφοληπτικό πεδίο έχει εκτοπιστεί (displacement).</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Συνοπτικά, για όλους τους ανωτέρω λόγους θεωρούμε ότι η </span><b><span data-contrast=”none”>εγκατάσταση Υ.Α.Π. στη Ζ.Β.Δ.Φ.Π. – 01 πρέπει να απαγορευθεί</span></b><span data-contrast=”none”> αφού θα επιφέρει μεγάλες βλάβες στην ορνιθοπανίδα. Μάλιστα, κάτι τέτοιο είναι σύμφωνο και με την Ε.Π.Μ. η οποία στη σελίδα 552 αναφέρει ρητώς ότι:</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>«</span><i><span data-contrast=”none”>Επισημαίνεται πως σύμφωνα με το Εθνικό Πλαίσιο Ανάπτυξης – ΥΑΠ </span></i><i><span data-contrast=”none”>οι εν δυνάμει ΠΟΑΥΑΠ</span></i> <b><i><span data-contrast=”none”>ενδέχεται να τροποποιηθούν στο επόμενο στάδιο μελετών</span></i></b><i><span data-contrast=”none”>, κατά το οποίο θα προκύψει η τελική οριοθέτηση ΠΟΑΥΑΠ, δεδομένου ότι διεξάγεται ανάλυση επιπλέον δεδομένων και ειδικών συνθηκών που ενδέχεται να μειώσει την έκταση των τελικών ΠΟΑΥΑΠ και επομένως της εκτιμώμενης ισχύος</span></i><span data-contrast=”none”>».</span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Λαμβάνοντας υπόψη το συγκεκριμένο εδάφιο, είναι αναγκαίο, τα ειδικά ορνιθολογικά δεδομένα που υπάρχουν για τη θαλάσσια περιοχή δυτικά των Αντικυθήρων, να εκτιμηθούν και να αξιολογηθούν, τόσο κατά την έκδοση του Π.Δ. για το Ε.Θ.Π. Ιονίου όσο και κατά τα διαφορετικά στάδια του Ε.Α.Π.-Υ.Α.Π. Εφόσον κάτι τέτοιο συμβεί, θα οδηγήσει στην εξακρίβωση της σημαντικής, ποιοτικά και ποσοτικά, ορνιθοπανίδας, στην περιοχή, στοιχείο που μπορεί να αξιοποιηθεί για τον αποχαρακτηρισμό της περιοχής από εν δυνάμει Π.Ο.Α.Υ.Α.Π. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

<span data-contrast=”none”>Εν κατακλείδι, τόσο η </span><b><span data-contrast=”none”>απαγόρευση εγκατάστασης Υ.Α.Π. στη ΖΒΔΦΠ – 01</span></b><span data-contrast=”none”> όσο και ο </span><b><span data-contrast=”none”>αποχαρακτηρισμός της περιοχής</span></b><span data-contrast=”none”> ως ΠΟΑΥΑΠ λόγω ορνιθολογικών δεδομένων, αποτελούν την πρότασή μας σε σχέση με το προτεινόμενο Ε.Θ.Π. </span><span data-ccp-props=”{"201341983":0,"335551550":6,"335551620":6,"335559739":0,"335559740":240}”> </span>

[ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΒΒΑΔΑΣ]

Αποτελεί θεμελιώδη αρχή ότι η επιβολή απαγορεύσεων στις αλιευτικές δραστηριότητες των επαγγελματικών σκαφών πρέπει να εδράζεται σε επιστημονικά τεκμηριωμένες μελέτες. Οι μελέτες αυτές οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη κρίσιμες παραμέτρους, όπως οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, η ένταση της αλιευτικής προσπάθειας και οι εκφορτώσεις, η συμμόρφωση με την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, καθώς και οι πιθανές χωρικές μετατοπίσεις της αλιευτικής δραστηριότητας και της αλιευτικής πίεσης είτε σε ήδη επιβαρυμένα πεδία είτε σε περιοχές που μέχρι σήμερα παραμένουν αναξιοποίητες.

Ωστόσο, οι δύο Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες για τη δημιουργία Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων εμφανίζουν σημαντικές ελλείψεις, καθώς δεν συνεκτιμούν τις παραπάνω παραμέτρους. Επιπλέον, δεν αξιοποιούν τη συνδρομή του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) και του Ινστιτούτου Αλιευτικής Έρευνας (ΙΝΑΛΕ), τα οποία διαθέτουν πολυετή εμπειρία και πλούσια ιστορικά δεδομένα που θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά στην εκπόνηση ολοκληρωμένων και επιστημονικά άρτιων μελετών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα συνιστούν οι πρόσθετοι περιορισμοί που προβλέπονται για τη μηχανότρατα και τη βιντζότρατα, οι οποίοι δεν στηρίζονται σε επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση.

Η παράλειψη ενσωμάτωσης των ανωτέρω παραμέτρων στις μελέτες και στις προτάσεις για τα προτεινόμενα μέτρα στα Θαλάσσια Πάρκα Ιονίου και Νοτίου Αιγαίου, ιδίως όσον αφορά τις απαγορεύσεις για τη μηχανότρατα και τη βιντζότρατα, ενέχει σοβαρούς κινδύνους σε τρία επίπεδα: επιστημονικό, κοινωνικοοικονομικό και θεσμικό.

1. Επιστημονικοί και περιβαλλοντικοί κίνδυνοι

• Αναποτελεσματική προστασία: Τα μέτρα ενδέχεται να μην επιτύχουν τον επιδιωκόμενο στόχο διατήρησης ευάλωτων οικοτόπων και ειδών, αφού βασίζονται σε ελλιπή ή μη κατάλληλα δεδομένα.
• Μετατόπιση αλιευτικής πίεσης: Η απαγόρευση δραστηριοτήτων χωρίς εκτίμηση των συνεπειών μπορεί να οδηγήσει σε έντονη αλιευτική πίεση σε γειτονικές περιοχές, με πιθανές επιπτώσεις σε αποθέματα και θαλάσσιο υπόστρωμα.
• Παράβλεψη οικοσυστημικών αλληλεπιδράσεων: Η έλλειψη ολοκληρωμένων αναλύσεων μπορεί να οδηγήσει σε μη προβλέψιμες δευτερογενείς επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα.

2. Κοινωνικοοικονομικοί κίνδυνοι

• Αρνητικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες: Μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια εισοδήματος, αύξηση ανεργίας και κοινωνικές εντάσεις σε περιοχές που εξαρτώνται από την αλιεία.
• Αδυναμία αποδοχής μέτρων: Χωρίς συναίνεση των επαγγελματιών αλιέων και των τοπικών κοινωνιών, η εφαρμογή των μέτρων καθίσταται δυσχερής και αυξάνονται οι πιθανότητες μη εφαρμογής.
• Υποτίμηση του κόστους προσαρμογής: Η μη αξιολόγηση κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές στρεβλώσεις στην τοπική οικονομία.

3. Θεσμικοί και νομικοί κίνδυνοι

• Ασυμβατότητα με την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία: Μέτρα που δεν τεκμηριώνονται σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ και τις εθνικές διατάξεις μπορεί να θεωρηθούν νομικά αβάσιμα.
• Κίνδυνος ακυρότητας: Προτάσεις που παραβλέπουν τις προβλεπόμενες διαδικασίες ενδέχεται να ακυρωθούν σε δικαστικό ή διοικητικό επίπεδο.
• Διεθνείς επιπτώσεις: Η μη τήρηση των διεθνών υποχρεώσεων της χώρας μπορεί να προκαλέσει θεσμικές τριβές και πιθανές κυρώσεις.

Συνοπτικά: Η παράβλεψη των ανωτέρω σημείων μπορεί να οδηγήσει σε μέτρα με περιορισμένη επιστημονική εγκυρότητα, σε κοινωνικοοικονομικές συνέπειες για τις τοπικές κοινωνίες και σε θεσμικές/νομικές αδυναμίες που θα υπονομεύσουν την αποτελεσματικότητα και τη νομιμότητα των θαλάσσιων πάρκων.

[WWF Ελλάς]

Α. Γενικά σχόλια
Η πρωτοβουλία για την ίδρυση του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το νέο Πάρκο θα καλύπτει ένα σημαντικό τμήμα του Ιονίου Πελάγους και θα συμπεριλαμβάνει 24 περιοχές του δικτύου Natura 2000 και σημαντικό τμήμα της Ελληνικής Τάφρου. Πρόκειται για μια εκτεταμένη περιοχή, η παγκόσμια οικολογική σημασία της οποίας θα πρέπει να αντιστοιχηθεί σε αποφασιστικά και αποτελεσματικά μέτρα προστασίας και διαχείρισης. Μάλιστα για τα μέτρα αυτά, πέραν των βελτιώσεων που μπορεί να γίνουν στον σχεδιασμό τους και προκειμένου να αντιμετωπιστούν δραστικά πολλά κενά εφαρμογής, απαιτείται η ενίσχυση της εφαρμογής του ευρύτερου πλαισίου πολιτικών.
Στα θετικά στοιχεία της υπό διαβούλευση Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) ανήκουν:
– Η αντιμετώπιση ζητημάτων οικολογικής συνδεσιμότητας, την οποία επιτρέπει η μεγάλη χωρική έκταση του Πάρκου.
– Η απαγόρευση των συρόμενων εργαλείων βυθού και ο εποχικός περιορισμός της αλιείας στο στενό παράκτιο μέτωπο.
– Η απαγόρευση της ανεξέλεγκτης αγκυροβολίας σε ζώνες προστασίας της Ποσειδωνίας και αντίστοιχα η χρήση οικολογικών ναυδέτων.
– Η πρόβλεψη μέτρων για πιο αποτελεσματική φύλαξη, αποφυγή συγκρούσεων πλοίων με είδη πανίδας, επιστημονική παρακολούθηση, αποζημιώσεις για ζημιές, χρήση τεχνολογικών μεθόδων για σκοπούς διαχείρισης.
Πρέπει, ωστόσο, να τονιστεί ότι τα παραπάνω σημαντικά βήματα προόδου αυτοαναιρούνται μέσα από τη συνέχιση των αδιανόητων περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά προγραμμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Οι δραστηριότητες αυτές είναι παντελώς ασύμβατες με την επίτευξη των σκοπών του Πάρκου, και οι προτάσεις της μελέτης, προσπαθώντας να στριμώξουν μια παγκοσμίως σημαντική περιοχή για πολλά είδη της θαλάσσιας πανίδας ανάμεσα σε οικόπεδα εξορύξεων, ή ακόμα και αποσιωπώντας το πιο ώριμο οικόπεδο και ορίζοντας κατ’ επίφαση περιφερειακή ζώνη, είναι ακατάλληλες να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα ασυμβατότητας που παραμένουν.
Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τις προτάσεις της ΕΠΜ, εντοπίζονται ορισμένα κρίσιμα σημεία που δύνανται να βελτιωθούν σε σημαντικό βαθμό:
– Δραστικός περιορισμός δυνητικά επιβλαβών χρήσεων και πιθανή επανοριοθέτηση ζωνών έτσι ώστε, μέσω της διασφάλισης υψηλού βαθμού προστασίας σε σημαντικό τμήμα των ΖΠΦ, να επιδιωχθεί η επίτευξη του στόχου 10% για αυστηρή προστασία – η ΕΠΜ θα πρέπει να αποσαφηνίσει τον προτεινόμενο υψηλό σχετικά βαθμό προστασίας προκειμένου αυτός να μην είναι εικονικός.
– Μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στη λήψη μέτρων για αποτελεσματική αποφυγή των συγκρούσεων κητωδών και πλοίων.
– Ενίσχυση του προστατευτικού καθεστώτος για κρίσιμα ενδιαιτήματα, με προσδιορισμό ευρύτερων ζωνών προστασίας ή ειδικότερων μέτρων για την Ποσειδωνία και τη Μεσογειακή φώκια.
Σε ό,τι αφορά στο γενικότερο πλαίσιο πολιτικών, το οποίο αφορά άμεσα ή έμμεσα την υπό διαβούλευση ΕΠΜ, θα πρέπει να υπάρξουν οι εξής σημαντικές βελτιώσεις, προκειμένου το εγχείρημα του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου να μην μείνει στα χαρτιά:
– Εξορθολογισμός του συστήματος αντιστοίχισης ζωνών προστασίας και χρήσεων γης, ώστε να καλυφθούν οι παρατηρούμενες δυσαρμονίες και να μην προτείνονται χρήσεις που είτε δεν μπορούν να θεσμοθετηθούν είτε θα οδηγήσουν σε επιλογή ζωνών χαμηλότερης προστασίας.
– Καθιέρωση ζώνης μετατόπισης πορείας πλοίων για τη μείωση συγκρούσεων και περιοχών προς αποφυγή στη ναυσιπλοΐα, καθώς και ρύθμιση της ταχύτητας των πλοίων με ομοιόμορφο τρόπο σε έως 10 κόμβους έτσι ώστε να επιτευχθεί με χωρικές ρυθμίσεις και με μεγαλύτερη αποτελεσματικότερα ο κεφαλαιώδης στόχος της μείωσης συγκρούσεων για τα κητώδη στο Ιόνιο.
– Πρόβλεψη ελέγχου της αλιευτικής πίεσης σε ευρύτερη κλίμακα, προκειμένου να μην υπάρξει ανεξέλεγκτη μετατόπισή της εκτός των Πάρκων, κάτι που θα αναιρούσε τους σημαντικούς στόχους προστασίας και διαχείρισης τόσο για τη φύση όσο και για τα ιχθυαποθέματα – σημειώνεται ότι εντός του Πάρκου το ποσοστό των ημερών αλιείας μηχανότρατας είναι περίπου 40%.
– Βελτιώσεις ως προς τη διακυβέρνηση των προστατευόμενων περιοχών, τη φύλαξη και την επιβολή κυρώσεων, καθώς και τη διασφάλιση επαρκών πόρων.
– Ακύρωση του προγράμματος εξόρυξης υδρογονανθράκων στο Κατάκολο. Το σχέδιο αυτό αποτελεί πηγή κρίσιμων απειλών για όλη τη θαλάσσια περιοχή του Ιονίου.

Β. Ειδικά σχόλια για προγράμματα έρευνας & εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων
– Προκαταρκτικά αναφέρουμε ότι η επίτευξη του σκοπού προστασίας του προτεινόμενου Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου (ΕΘΠΙ), δηλαδή η «[…] διατήρηση και αποκατάσταση της βιοποικιλότητας, [η] προστασία κρίσιμων οικοτόπων και ειδών, καθώς και [η] βιώσιμη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων. Συγκεκριμένα, το Πάρκο στοχεύει στην εξασφάλιση της μακροπρόθεσμης επιβίωσης πληθυσμών θαλάσσιων ειδών που απειλούνται και χρήζουν προστασίας και οικοτόπων υψηλής αξίας, εξασφαλίζοντας οικολογική συνδεσιμότητα και ενισχύοντας παράλληλα την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων απέναντι στην κλιματική αλλαγή» (σελ. 695), διακυβεύεται απόλυτα λόγω της συμπερίληψης σε αυτό του πιο ώριμου (καθότι βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης) οικοπέδου έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων «Κατάκολο», και γειτνίασης με το οικόπεδο «Μπλοκ 10». Το μεν πρώτο, αν και μνημονεύεται στα πρώτα κεφάλαια της ΕΠΜ (σελ. 399 επ.), στη συνέχεια αγνοείται πλήρως από την πρόταση οριοθέτησης και ζωνοποίησης (βλ. Χάρτη ΕΘΠΙ). Το δε δεύτερο, επικαλύπτεται σε σημαντικό βαθμό με την Περιφερειακή Ζώνη Α του ΕΘΠΙ (σελ. 898 επ.).
– Μέχρι σήμερα, το WWF Ελλάς δεν έχει στη διάθεσή του τα επικαιροποιημένα γεωχωρικά στοιχεία των οικοπέδων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Ωστόσο, όπως αποτυπώνονται στην επίσημη ιστοσελίδα της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) (Ανακτήθηκε από https://herema.gr/el/upstream-oil-gas-exploration/ στις 15.9.2025) και όπως προκύπτει από την ίδια την υπό διαβούλευση ΕΠΜ (Εικόνα 2.3.3.1-9), το οικόπεδο «Κατάκολο» εμπεριέχεται εντός των ορίων του προτεινόμενου ΕΘΠΙ. Φαίνεται δε να εφάπτεται στις ζώνες προστασίας της φύσης, ΖΠΦ-25 «Κρίσιμα ενδιαιτήματα θαλάσσιας μεγαπανίδας ανοιχτά του Κυπαρισσιακού κόλπου» και ΖΠΦ-39 «Θαλάσσια περιοχή κόλπου Κυπαρισσίας», στις οποίες βάσει του π.δ. των χρήσεων γης (π.δ. 59/2018) εκ προοιμίου δεν εμπεριέχεται στις επιτρεπόμενες χρήσεις η χρήση 25 «Εξορυκτικές δραστηριότητες». Επιπρόσθετα, το οικόπεδο «Κατάκολο» εκτείνεται σε μέρος της προτεινόμενης ΖΔΟΕ-03 στην οποία η ως άνω χρήση των εξορύξεων, παρότι δυνητικά επιτρέπεται βάσει του π.δ. των χρήσεων γης, δεν επιτρέπεται σύμφωνα με τις συγκεκριμένες προβλέψεις της ΕΠΜ (βλ. σελ. 51 τεύχους χρήσεων γης). Ουδεμία αναφορά γίνεται σχετικά στην υπό διαβούλευση ΕΠΜ στην χρήση των εξορυκτικών δραστηριοτήτων στο σύνολο των προτεινόμενων από την ΕΠΜ ζωνών που επικαλύπτονται χωρικά με το οικόπεδο «Κατάκολο».
– Η απουσία αναφοράς στο οικόπεδο «Κατάκολο» και η συνακόλουθη απουσία εκτίμησης των επιπτώσεων αυτού συνιστά σοβαρή πλημμέλεια της υπό διαβούλευση ΕΠΜ. Λόγω της ομολογούμενης από την υπό διαβούλευση ΕΠΜ μεγάλης οικολογικής αξίας της θαλάσσιας περιοχής ανοιχτά του Κυπαρισσιακού κόλπου, η οποία «[α]ποτελεί κρίσιμο ενδιαίτημα για πλήθος ειδών, όπως ο Ζιφιός και ο Φυσητήρας, Φιλοξενεί σημαντικές περιοχές τροφοληψίας για ανήλικες και ενήλικες θαλάσσιες χελώνες, Περιλαμβάνει κρίσιμες περιοχές για την ορνιθοπανίδα, ιδιαίτερα κοντά στα νησιά Στροφάδες» (σελ. 1106), αυτή όφειλε να συμπεριληφθεί στα όρια του ΕΘΠΙ. Η δε επιλογή της υπό διαβούλευση ΕΠΜ να την εξαιρέσει από τα όρια του προτεινόμενου ΕΘΠΙ, το οποίο επικαλύπτεται σε σημαντικό βαθμό με το οικόπεδο «Μπλοκ 10», δεν τεκμηριώνεται από οικολογική άποψη, παρά μόνο για την διατήρηση της αδειοδοτημένης δραστηριότητας («είναι σημαντικό να θεσπιστούν ρυθμίσεις οι οποίες, χωρίς να αναιρούν τον σκοπό και την αιτιολόγηση της αδειοδότησης, θα περιορίζουν στο μέγιστο δυνατό βαθμό τους δυνητικούς κινδύνους για το προστατευόμενο αντικείμενο», σελ. 1106). Αντί δηλαδή να συμπεριληφθεί εντός των ορίων του προτεινόμενου ΕΘΠΙ, γίνεται η επιλογή από τους μελετητές ορισμού της θαλάσσιας περιοχής αυτής ως Περιφερειακής Ζώνης Α. Πρόκειται για «[την] θαλάσσια περιοχή που εκτείνεται από τα όρια των εθνικών χωρικών υδάτων έως τα ανοιχτά του Κυπαρισσιακού Κόλπου, όπως έχει οριοθετηθεί με βάση την αδειοδοτημένη ζώνη έρευνας υδρογονανθράκων (χωρικά όρια αυτής έχουν διατεθεί στη ομάδα μελέτης από τον ΥΠΕΝ), βρίσκεται εκτός των ορίων του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου. Παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη περιοχή δεν συμπεριλαμβάνεται ως τμήμα του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου, φιλοξενεί, όπως και οι γειτονικές της περιοχές, σημαντικά ενδιαιτήματα για πλήθος θαλάσσιων ειδών θαλάσσιας μεγαπανίδας. Η περιοχή, συνολικής επιφάνειας 1.528 τ.χλμ. δημιουργεί χωρικά ένα κενό στη φυσική συνέχεια του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου και, ως εκ τούτου, κρίνεται απαραίτητος ο χαρακτηρισμός της ως Περιφερειακή Ζώνη (ΠΖ)» (σελ. 898). Στην πραγματικότητα, όμως, η δραστηριότητα αυτή λειτουργεί ως εμπόδιο, κατακερματίζοντας τη συνοχή του ΕΘΠΙ.
– Τα προγράμματα έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων είναι ασύμβατα με την αποτελεσματική προστασία της εξαιρετικής οικολογικής σημασίας περιοχής, η οποία είναι χαρακτηρισμένη ως μοναδική «Περιοχή Ειδικής Σημασίας» στη Μεσόγειο για το είδος Physeter macrocephalus κατά τη διεθνή Συμφωνία ACCOBAMS για τη Διατήρηση των Κητωδών της Μαύρης Θάλασσας, της Μεσογείου και της Συγκείμενης Ζώνης του Ατλαντικού, η πρώτη Σημαντική Περιοχή για τα Θαλάσσια Θηλαστικά σε παγκόσμιο επίπεδο (IUCN) (σελ. 694) και Ελληνική Τάφρος σημαντικά τμήματα της οποίας περιλαμβάνονται εντός της προτεινόμενης οριοθέτησης του ΕΘΠΙ (σελ. 27). Η ως άνω δραστηριότητα αποτελεί μακροχρόνια απειλή υψηλής έντασης για τα μεγάλα θαλάσσια θηλαστικά (έξι σημαντικά είδη κητωδών (Physeter macrocephalus, Ziphius cavirostris, Stenella coeruleoalba, Tursiops truncatus, Delphinus delphis, Grampus griseus) του Παραρτήματος IV της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ στην Ελληνική τάφρο, βλ. πίνακα σελ. 578 ΕΠΜ) και για άλλα στοιχεία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας που απαντώνται στην περιοχή, όπως τεκμηριώνει εκτενώς η υπό διαβούλευση ΕΠΜ (ενδεικτικά αναφέρουμε τις επιπτώσεις στη Μεσογειακή φώκια (Monachus monachus), σελ.453, τον Αρτέμη (Calonectris diomedea). σελ. 488 επ., τον Μύχο (Puffinus yelkouan), σελ. 494 επ.κ.α.). Ειδικότερα, όπως ρητά αναφέρει η υπό διαβούλευση ΕΠΜ «[τα] έργα αυτά συνδέονται με περιβαλλοντικές επιπτώσεις ποικίλης βαρύτητας στα είδη μεγαπανίδας καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής τους (ακουστική έρευνα, διερευνητικές γεωτρήσεις, εγκατάσταση, επιχειρησιακή λειτουργία, συντήρηση, παροπλισμός εγκαταστάσεων), όπως ηχορύπανση, επεμβάσεις στον πυθμένα, αυξημένη ναυτιλιακή δραστηριότητα, κατάτμηση ενδιαιτημάτων, και ρύπανση από υδρογονάνθρακες ή άλλες επικίνδυνες ουσίες. και ρύπανση από πετρελαιοκηλίδες λόγω ατυχημάτων κατά τη θαλάσσια μεταφορά υδρογονανθράκων ή των δραστηριοτήτων εξόρυξης» (σελ. 557).
– Από την ως άνω αξιολόγηση, παραγνωρίζονται οι επιπτώσεις των προγραμμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων σε άλλα προστατευτέα αντικείμενα, όπως είναι η θαλάσσια χελώνα Caretta caretta (βλ. σελ. 449 και τον Πίνακα 2.3.4.8-4: Πιέσεις / Απειλές στα είδη θαλάσσιων ερπετών και στοιχεία αξιολόγησης αυτών, σελ. 517) ή και η ιχθυοπανίδα [βλ. σελ. 475 επ., αναφορά στα προγράμματα υδρογονανθράκων ως πίεση PK02 «Μεικτής προέλευσης ρύπανση θαλάσσιων υδάτων (θαλάσσια και παράκτια)» γίνεται μόνο στο είδος Epinephelus marginatus (ροφός), βλ. Πίνακα 2.3.4.8-2: Πιέσεις / Απειλές στα είδη ιχθυοπανίδας και στοιχεία αξιολόγησης αυτών, σελ. 509].
– Σχετικά με την προτεινόμενη Περιφερειακή Ζώνη Α αναφέρουμε τα εξής: Δεδομένης της διαπίστωσης από την υπό διαβούλευση ΕΠΜ ότι «[λ]αμβανόμενης υπόψη […] της ιδιαιτερότητας της περιοχής (νησιά-θαλάσσια ζώνη) και των μικρών αποστάσεων, δεν μπορούν να τεθούν όρια και συνεπώς προφύλαξη από τις ενδεχόμενες επιπτώσεις» (σελ. 557 επ.), η πρόταση «καθιέρωση[ς] ζώνης αποκλεισμού δραστηριοτήτων εξόρυξης υδρογονανθράκων σε ακτίνα πέντε (5) χιλιομέτρων από τα όρια της περιφερειακής ζώνης», είναι ανεπαρκέστατη. Ειδικότερα αναφέρεται ότι «[η] εν λόγω ρύθμιση στοχεύει στη δημιουργία μιας ζώνης ασφαλείας, με σκοπό τον περιορισμό των επιπτώσεων από τις δραστηριότητες έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στη θαλάσσια βιοποικιλότητα. Ειδικότερα, η εφαρμογή της αναμένεται να συμβάλει στη μείωση των ενοχλήσεων και των αρνητικών επιδράσεων στα κητώδη, τις θαλάσσιες χελώνες, καθώς και στους ιχθυοπληθυσμούς, διασφαλίζοντας την ακεραιότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκο Ιονίου. Η εφαρμογή της απαγόρευσης θα πρέπει να αφορά όλες τις φάσεις του προγράμματος εξόρυξης (άναζήτηση, έρευνα, ανάπτυξη και παραγωγή, αποξήλωση και αποσυναρμολόγηση εγκαταστάσεων). Εντός της προαναφερθείσας ζώνης, η λειτουργία και χρήση οποιασδήποτε πηγής ηχητικών κυμάτων θα αναστέλλεται κατά τη διάρκεια σεισμικών ερευνών, προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί η όχληση στη θαλάσσια πανίδα» (σελ. 1107). Ωστόσο, σύμφωνα και με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Συμφωνίας για τη διατήρηση των κητωδών του Ευξείνου, της Μεσογείου και της συνορεύουσας ζώνης του Ατλαντικού (ACCOBAMS), το πιο αποτελεσματικό μέτρο άμβλυνσης των επιπτώσεων των σεισμικών ερευνών είναι η αποφυγή των κύριων ενδιαιτημάτων και των περιοχών με πυκνή παρουσία θαλάσσιων θηλαστικών [βλ. ACCOBAMS (2019). Κατευθυντήριες οδηγίες για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων του ανθρωπογενούς θορύβου στα κητώδη στην περιοχή ACCOBAMS. Ανακτήθηκε από https://accobams.org/documents-resolutions/guidelines/guidelines-to-address-the-impact-of-anthropogenic-noise/ στις 15.9.2025]. Περαιτέρω, η ως άνω προτεινόμενη ζώνη αποκλεισμού δεν αφορά στη «διέλευση ή η εκτέλεση ελιγμών των πλοίων» (σελ. 1107), η οποία ρητά εξαιρείται. Η αυξημένη ναυτιλιακή, όμως, δραστηριότητα εντός των οικοπέδων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων αποτελεί επίσης σημαντική επίπτωση αυτών (σελ. 557).
– Στην υπό διαβούλευση ΕΠΜ δεν γίνεται καμία αναφορά (και συνακόλουθα εκτίμηση των πιέσεων) στα νέα-και απολύτως εφαπτόμενα στα όρια του προτεινόμενου ΕΘΠΙ-οικόπεδα Α2 και Νότια της Πελοποννήσου, για τα οποία έχει ολοκληρωθεί ο διεθνής διαγωνισμός παραχώρησης αυτών [ΕΔΕΥΕΠ (11.9.2025). Δελτίο τύπου με θέμα «Ολοκλήρωση υποβολής προσφορών για παραχώρηση νέων περιοχών εξερεύνησης υδρογονανθράκων, και συγκρότηση Επιτροπής Αξιολόγησης»]. Η προώθηση νέων προγραμμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων δεν έχει εκτιμηθεί σε εθνικό επίπεδο σε σχέση με τον δεσμευτικό στόχο της επίτευξης της κλιματικής ουδετερότητας το αργότερο έως το 2050 (βλ. Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), ενότητα 3.5.1), την οποία προβλέπει ο Ευρωπαϊκός και ο Εθνικός Κλιματικός νόμος, ούτε έχει εκτιμηθεί σε σχέση με το στόχο του 1,5 °C, όπως προβλέπεται από τη Συμφωνία του Παρισιού και από την πρόσφατη γνώμη του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τις νομικές ευθύνες των κρατών για το κλίμα. Είναι, επιπρόσθετα, ασύμβατη και με τους σκοπούς προστασίας και στόχους διατήρησης των μοναδικών οικολογικής σημασίας ειδών που απαντώνται στην περιοχή μελέτης. Τα δε προτεινόμενα με την υπό διαβούλευση ΕΠΜ μέτρα μετριασμού των επιπτώσεων με τίτλο «Επιπρόσθετοι όροι για την Περιβαλλοντική Αδειοδότηση έργων που σχετίζονται με τη Θαλάσσια Γεωφυσική Έρευνα» (σελ. 1108 επ.), αφορούν δραστηριότητες που κατά την ΕΠΜ βρίσκονται εκτός των ορίων του προτεινόμενου Πάρκου και για το λόγο αυτό είναι ανεπαρκή. Μεταξύ άλλων, προτείνονται:
(α) Η διεξαγωγή σεισμικών ερευνών, «συμπεριλαμβανομένων των ηχοβολιστικών διασκοπήσεων του πυθμένα, […] αποκλειστικά κατά τη χειμερινή περίοδο»: Ωστόσο, η παρουσία των κητωδών στην περιοχή επιβεβαιώνεται και τη χειμερινή περίοδο (βλ. Grimanis, K., Thompson, K., Frantzis, A. (2022) Preliminary findings of visual-acoustic survey for cetaceans of the Hellenic Trench during the autumn of 2021 and winter 2022, Greenpeace Research Laboratories Analytical Results Report 2022-03). Την παρουσία κητωδών τους χειμερινούς μήνες επιβεβαιώνει και η τροποποίηση του Περιβαλλοντικού Σχεδίου Δράσης των σεισμικών ερευνών στο Ιόνιο πέλαγος (βλ. περιβαλλοντική μελέτη σεισμικών ερευνών για την περίοδο Ιανουάριος-Μάρτιος 2022 στο Ιόνιο πέλαγος και τον Κυπαρισσιακό κόλπο). Ώστε το μέτρο αυτό, το οποίο περιλαμβάνεται και στην υπουργική απόφαση για την έγκριση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων σε έντεκα θαλάσσιες περιοχές στο Ιόνιο πέλαγος (αρ. πρωτ. οικ. 30373/3.7.2017, όρος 6.6), είναι ελλιπές.
(β) Η «προσομοίωση της διάδοσης του θορύβου, με σκοπό τον ακριβή υπολογισμό της διάδοσης του θορύβου και τη μείωση της ηχητικής έντασης, προκειμένου να καθοριστούν απαιτούμενες ζώνες προστασίας». Ωστόσο, φαίνεται να παραγνωρίζονται οι πιθανές επιπτώσεις του θορύβου στη συμπεριφορά των κητωδών, ή οι ευρύτερες επιπτώσεις της όχλησης και μετακίνησης αυτών.
(γ) Η εφαρμογή «Ολοκληρωμένο[υ] Προγράμμα[τος] Παρακολούθησης, το οποίο θα καλύπτει την περίοδο πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση της Θαλάσσιας Γεωφυσικής Έρευνας». Όμως υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία σχετικά με τους περιορισμούς της αποτελεσματικότητας των «Παρατηρητών Θαλάσσιων Θηλαστικών» και των «Παρατηρητών Παθητικής Ακουστικής Παρακολούθησης» δεδομένης, της δυσκολίας παρατήρησης των κητωδών και της θαλάσσιας πανίδας εν γένει λόγω της έκθεσης σε κάθε είδους καιρικές συνθήκες, και συνακόλουθης μειωμένης ορατότητας.
– Σχετικά με τα προτεινόμενα μέτρα διαχείρισης, προβλέπεται η υλοποίηση από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, ΕΛΚΕΘΕ κ.λπ. μίας σειράς μέτρων μακροχρόνιας παρακολούθησης του πληθυσμού των θαλάσσιων κητωδών και του υποβρύχιου περιβαλλοντικού θορύβου εντός του ΕΘΠΙ, τα οποία κρίνονται πολύ θετικά για την συμπλήρωση της επιστημονικής γνώσης (βλ. σελ. 1172 επ.). Είναι όμως σημαντικό να διασφαλισθεί ότι (α) θα παρακολουθείται η πρόοδος υλοποίησης των προτεινόμενων μέτρων διαχείρισης, εφόσον υιοθετηθούν με το επικείμενο Σχέδιο Διαχείρισης, (β) η επιστημονική γνώση αυτή που θα παραχθεί θα είναι δημόσια διαθέσιμη, και (γ) θα αξιοποιείται και για τη λήψη ενημερωμένων αποφάσεων και αναθεώρηση, όπου απαιτείται, των εγκεκριμένων δραστηριοτήτων. Ενώ, μέτρα τα οποία αποτελούν κατεξοχήν υποχρεώσεις των αναδόχων των προγραμμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων (βλ. Κωδικό Μέτρου MMIONIOMW0202 Παρακολούθησης πληθυσμού κητωδών στο Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου, πριν, κατά, και μετά την εκτέλεση γεωφυσικών σεισμικών ερευνών ή στρατιωτικών ασκήσεων), και περιλαμβάνονται στην υπό διαβούλευση ΕΠΜ ως μέτρα διαχείρισης προς υλοποίηση από τον ΟΦΥΠΕΚΑ, ΕΛΚΕΘΕ κ.λπ. δεν θα πρέπει να θεωρηθεί ότι υποκαθιστούν τις υποχρεώσεις των ως άνω αναδόχων.

Γ. Ειδικά σχόλια για επιμέρους αντικείμενα προστασίας & διαχείρισης

Γ.1 Κητώδη
Γ.1.1 Γενικά σχόλια για την προστασία των κητωδών
Παρότι μελέτες αναγνωρίζουν πως ο ζιφιός (όπως και ο φυσητήρας) ως είδος μετακινείται σε μεγάλες αποστάσεις, γεγονός που τον καθιστά εξαιρετικά ευάλωτο και στην διέλευση πλοίων, στο κεφάλαιο 3 της ΕΠΜ (σελ.470) δεν περιλαμβάνεται η πίεση ΡΕ02 («Μεταφορικές δραστηριότητες..») στις πιέσεις που σχετίζονται με το συγκεκριμένο είδος, όπως αντίστοιχα συμβαίνει για τους φυσητήρες. Θα έπρεπε η συγκεκριμένη πίεση να συμπεριληφθεί ως υψηλής έντασης και για το είδος Ziphius cavirostris.
Επιπλέον να σημειωθεί πως στο Πλαίσιο Δράσεων Προτεραιότητας, μεταξύ των μέτρων προτεραιότητας περιλαμβάνεται το μέτρο Ε.1.1 που αφορά στο σχεδιασμό, θεσμοθέτηση και εφαρμογή χωρικών διαχειριστικών μέτρων (θέσπιση ζωνών αποκλεισμού, μειωμένων ταχυτήτων) σε συγκεκριμένες ζώνες εντός των κρίσιμων ενδιαιτημάτων τόσο του Ziphius cavirostris όσο και του Physeter macrocephalus για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων της ναυσιπλοΐας, της υποβρύχιας ηχορύπανσης και του θαλάσσιου θορύβου από ανθρωπογενείς δραστηριότητες (ναυτιλία/ σεισμικές έρευνες/ στρατιωτικές ασκήσεις).
Γ.1.2 Σχόλια σχετικά με τη ναυσιπλοΐα
Ενώ με βάση πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα έχουν προσδιοριστεί κρίσιμες περιοχές για την επιβίωση των κητωδών και ειδικά του φυσητήρα (βλ. Frantzis et al. 2019 “Shipping routes through core habitat of endangered sperm whales along the Hellenic Trench, Greece: Can we reduce collision risks?”, PloS one, 14(2)), σε σχέση με την ναυσιπλοΐα και την ανάγκη λήψης μέτρων για τη μείωση των συγκρούσεων, στην ΕΠΜ απουσιάζει μια συνολική αντιμετώπιση της εν λόγω απειλής. Παρόλο που αναγνωρίζεται η ανάγκη προστασίας των κητωδών (Κεφ. 3 ΕΠΜ), οι προτεινόμενες ρυθμίσεις -όπως η μείωση της ταχύτητας σε 10 ή 20 κόμβους- εντός των προτεινόμενων ζωνών κρίνεται ότι δεν θα συμβάλουν σε ικανό βαθμό στο μετριασμό της συγκεκριμένης απειλής, η οποία είναι μία από τις βασικότερες για τα κητώδη. Ειδικότερα:
– Μετατόπιση πορείας πλοίων για αποφυγή συγκρούσεων: Παρότι στο Κεφ.4 της ΕΠΜ γίνεται αναφορά σε θεσμοθέτηση περιοχών προς αποφυγή (ATBA) (στόχοι διαχείρισης Α.1.5 και Β.8.1), απουσιάζει πρόβλεψη για μετατόπιση της πορείας των πλοίων με σκοπό την αποφυγή συγκρούσεων. Η ΕΠΜ επιτρέπει τη διέλευση πλοίων χωρίς κανέναν περιορισμό (π.χ. στη ΖΔΟΕ-05) σε περιοχές που σύμφωνα με τους Frantzis et al. 2019 υπάρχει υψηλή συγκέντρωση φυσητήρων. Σε ορισμένες ζώνες επιτρέπεται η διέλευση με μείωση του ορίου ταχύτητας σε 10 κόμβους παρότι αναγνωρίζονται από την ΕΠΜ ως πυρήνας κατανομής φυσητήρων και ζιφιών (π.χ. στη ΖΠΦ-45) αντί να προτείνεται μετατόπιση της πορείας που αποτελεί και το αποτελεσματικότερο μέτρο. Σε άλλες ζώνες (π.χ. στη ΖΠΦ-04) επίσης επιτρέπεται η διέλευση με ρύθμιση του ορίου ταχύτητας μόλις στους 20 κόμβους, η οποία κρίνεται ανεπαρκής.
– Μείωση ταχύτητας για αποφυγή συγκρούσεων: Παρότι η ΕΠΜ προτείνει ρυθμίσεις για την αποφυγή συγκρούσεων κητωδών με πλοία με τη μορφή της μείωσης της ταχύτητας των πλοίων ως ειδίκευσης της χρήσης 26.12.7 Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών, παρατηρείται ανομοιομορφία ως προς τις ζώνες (ΖΠΦ) στις οποίες προτείνεται η μείωση του ορίου ταχύτητας διερχόμενων πλοίων με διαφοροποίηση στα όρια (μέγιστη ταχύτητα 10 ή 20 κόμβους) αν και βρίσκονται εντός της Ελληνικής Τάφρου και αποτελούν δίαυλο ναυσιπλοΐας. Ενώ διαχωρισμό στον τύπο των πλοίων (δεξαμενόπλοια) και απαγόρευση διέλευσής τους συναντάμε σε 5 ΖΠΦ (ΖΠΦ-36,41,42,43 και 44). Η μείωση της ταχύτητας των πλοίων οφείλει να εφαρμοστεί συνολικά και ομοιογενώς εντός όλων των περιοχών που έχουν αναγνωριστεί ως περιοχές υψηλού ρίσκου για τις συγκρούσεις, με μέγιστο όριο έως 10 κόμβους και ειδικά στις προτεινόμενες αλλά και σε πιθανές νέες ΖΠΦ που εφάπτονται και γειτνιάζουν στις περιοχές υψηλού ρίσκου σύγκρουσης όπως αυτές προσδιορίζονται σε πρόσφατες δημοσιεύσεις (Frantzis et al. 2029). Στις ΖΠΦ-02, 03, 05 και 07 προτείνεται απαγόρευση κίνησης συγκεκριμένων τύπων σκαφών (σελ. 1119). Ωστόσο, στην εξειδίκευση των χρήσεων στις ζώνες αυτές δεν προκύπτει κάτι τέτοιο (βλ. τεύχος χρήσεων ΕΠΜ). Στις εν λόγω ζώνες σε σχέση με τη χρήση 26.12.7 αναφέρεται «Επιτρέπεται η διέλευση πλοίων και σκαφών κάθε άλλου τύπου σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις», χωρίς να έχει προηγηθεί αναφορά σε κάποιον συγκεκριμένο τύπο πλοίου/σκάφους. Επιπρόσθετα, πρέπει να τονιστεί ότι οι εξειδικεύσεις της εν λόγω χρήσης (βλ. πίνακα ειδικών χρήσεων ΕΠΜ), π.χ. περί του επιτρεπτού διέλευσης πλοίων κάθε άλλου ή κάθε τύπου, προτείνονται κατά παρέκκλιση των προβλέψεων του π.δ. χρήσεων γης, καθώς σε αυτό οι θαλάσσιοι διάδρομοι σε ΖΠΦ, όπως και σε ΖAΠΦ, επιτρέπονται μόνο για την εξυπηρέτηση της προστασίας και της βέλτιστης διαχείρισης του προστατευτέου αντικειμένου.
– Ως εκ τούτου, σε ότι αφορά τις ΖΠΦ: Για την αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου για την αποφυγή των συγκρούσεων πέραν των μέτρων της μείωσης ταχύτητας πλοίων, θα πρέπει να προβλεφθεί η καθιέρωση ζωνών εκτοπισμού των πλοίων εκτός των ορίων των ΖΠΦ με βάση τη δημοσίευση του Frantzis et al., όπως ήδη εφαρμόζεται ως εθελοντική πρωτοβουλία από μεγάλες Ελληνικές και μη ναυτιλιακές εταιρίες.
– Επίσης στην ΕΠΜ δεν τεκμηριώνεται γιατί ορισμένες περιοχές χαρακτηρίζονται ως ΖΔΟΕ και όχι ως ΖΠΦ όπως «Θαλάσσιο τόξο βορειοδυτικά της Κεφαλονιάς» (ΖΔΟΕ 01), «Λακωνικός κόλπος και θαλάσσια περιοχή συστάδας Κυθήρων» (ΖΔΟΕ-05) και «Μεσσηνιακός κόλπος» (ΖΔΟΕ-04), ενώ μεγάλο μέρος τους εντάσσεται στο κύριο ενδιαίτημα προστατευόμενων ειδών και ειδικά των φυσητήρων (κοντά στα 1000μ) και των ζιφιών. Κρίνεται αναγκαία η κατ’ ελάχιστο μετατροπή τμημάτων τους σε ΖΠΦ, στις οποίες θα πρέπει να προβλέπονται οι σχετικές εξειδικεύσεις στις επιτρεπόμενες χρήσεις και ειδικά «Επιτρέπεται η διέλευση πλοίων και σκαφών κάθε άλλου τύπου σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις και τους σχετικούς Κανονισμούς των κατά τόπων λιμενικών αρχών με ταχύτητες που δεν ξεπερνούν τους 10 κόμβους».
– Αντίστοιχα, στις ΖΠΦ-02 ,03 και 05 όπου η ΕΠΜ επιτρέπει τη διέλευση με μέγιστη ταχύτητα έως 20 κόμβους, θα έπρεπε να ορίζεται κατ’ ελάχιστο όριο 10 κόμβων στην περίπτωση που δεν είναι εφικτή η εφαρμογή ζώνης μετατόπισης πορείας εμπορικών πλοίων (λόγω παραγόντων που σχετίζονται με τη ναυσιπλοΐα) για τη μείωση συγκρούσεων και τη μείωση της ακουστικής ρύπανσης.
– Η θεσμοθέτηση και εφαρμογή ζώνης μετατόπισης πορείας πλοίων για τη μείωση συγκρούσεων αλλά και τη μείωση της ακουστικής ρύπανσης θα έπρεπε να αποτελεί προτεραιότητα (ως αποτελεσματικότερο μέτρο για την αποφυγή των συγκρούσεων έως και 70%) και ως εναλλακτικό μέτρο η θεσμοθέτηση ζώνης μείωσης της ταχύτητας των διερχομένων εμπορικών πλοίων σε μέγιστη τιμή των 10 κόμβων. Ως εκ τούτου, προτείνεται να συμπεριληφθεί ξεχωριστό μέτρο θέσπισης ζώνης μετατόπισης πορείας εμπορικών πλοίων και δεξαμενόπλοιων ή περιοχών προς αποφυγή (ATBA) για ορισμένες ζώνες με σκοπό τη μείωση συγκρούσεων αλλά και τη μείωση της ακουστικής ρύπανσης (ανθρωπογενούς ήχου που προκαλείται από την ναυτιλία). Σε περίπτωση μη εφικτότητας μιας τέτοιας ρύθμισης λόγω του ρυθμιστικού πλαισίου της ναυσιπλοΐας, εναλλακτικά στις ζώνες αυτές να θεσμοθετηθεί και να εφαρμοστεί ζώνη μείωσης της ταχύτητας των διερχομένων εμπορικών πλοίων σε μέγιστη τιμή των 10 κόμβων το οποίο θα λειτουργεί και συμπληρωματικά του μέτρου «έγκαιρης ενημέρωσης».
– Όσον αφορά το μέτρο έγκαιρης ειδοποίησης ναυτιλλομένων για παρουσία φυσητήρων (early warning system) (MMIONIOME0103) θα πρέπει να προβλεφθεί ρητά η θέσπιση σχετικής ρύθμισης των απαιτούμενων ενεργειών των διερχόμενων πλοίων στο πλαίσιο της λειτουργίας του συστήματος έγκαιρης ειδοποίησης. Επιπλέον, για να επιβληθεί πρόστιμο στους παραβάτες (όπως αναφέρεται στο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης “4”) αποτελεί προϋπόθεση η θέσπιση ρύθμισης, και δεν είναι σαφές αν αυτό περιλαμβάνεται στις «προκαταρκτικές διοικητικές ενέργειες».

Γ.1.3 Σχόλια σχετικά με την αλληλεπίδραση αλιείας και θαλάσσιας μεγαπανίδας
Ως μέτρο διατήρησης, η ΕΠΜ προτείνει αποζημιώσεις στους αλιείς για τις ζημιές από προστατευόμενα είδη (MMIONIOMW9902) και επιπρόσθετες μελέτες σε τοπικό επίπεδο, ενώ αυτό είναι ένα μετρό που υφίσταται κ εφαρμόζεται σε εθνικό επίπεδο με βάση μελέτες που έχουν ήδη γίνει στο πλαίσιο του έργου «Αντιμετωπίζοντας την αλληλεπίδραση μεταξύ της μικρής παράκτιας αλιείας και της θαλάσσιας μεγαπανίδας στην Ελλάδα (https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?uNewsID=7031416). Σχετικά με την ανάγκη επικαιροποίησης των δεδομένων για τη συνέχιση και περαιτέρω ενίσχυση του μηχανισμού θα πρέπει να αποτελεί ένα εθνικό μέτρο το οποίο θα προβλέπει τοπικές δειγματοληψίες σε εθνικό επίπεδο με βάση επιστημονικά κριτήρια. Οφείλουν επίσης να προβλεφθούν δίκαια κριτήρια με βάση τα κοινωνικό οικονομικά δεδομένα του κλάδου για μια συνολική και δίκαια αντιμετώπιση του ζητήματος.

Γ.2 Μεσογειακή φώκια
Γ.2.1 Καθορισμός ζωνών προστασίας για τη φώκια: Η ΕΠΜ περιλαμβάνει ειδικές αναφορές σχετικά με τον προσδιορισμό κατάλληλων μέτρων για το είδος – βλ. κεφάλαιο 4.3.3.1 Καθορισμός ζωνών προστασίας για τη Μεσογειακή φώκια (σελ. 731) και 4.3.3.3 Τεκμηρίωση επιλογής ζωνών, με βάση τα προστατευτέα αντικείμενα και τον καθορισμό των προτεραιοτήτων διαχείρισης σε θεσμικά μέτρα (σελ. 743-879 ΕΠΜ).
Οι ζώνες που προτείνονται και αφορούν άμεσα την προστασία του βιότοπου της φώκιας, ήτοι οι ΖΑΠΦ-04 και ΖΠΦ-26, που επιμερίζονται σε 19 και 25 υποζώνες, αντίστοιχα (Πίνακας 4.3.3.1-2 και 3), είναι φαινομενικά είναι αρκετές σε αριθμό. Όμως τόσο οι υποζώνες ΖΑΠΦ-04, όσο και οι υποζώνες ΖΠΦ-26, είναι ιδιαίτερα περιορισμένες σε έκταση, και δεν φαίνεται να καλύπτουν πλήρως το εύρος και την έκταση των “Σημαντικών Περιοχών για το είδος Monachus monachus εντός των ορίων του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου”, όπως αυτές παρουσιάζονται στην Εικόνα 2.2.2.1.2-1 (σελ. 193). Επιπρόσθετα, στην περιγραφή των παραπάνω επιμέρους ζωνών και υποζωνών δεν προσδιορίζεται και δεν περιγράφεται με σαφήνεια η προσέγγιση που ακολούθησαν οι μελετητές για να διαμορφώσουν τα όρια και την έκταση των ζωνών εντός του θαλάσσιου χώρου, ώστε να μπορεί να αξιολογηθεί κατάλληλα αν και κατά πόσο αυτές είναι επαρκείς για την επίτευξη του στόχου διατήρησης της Μεσογειακής φώκιας εντός του Πάρκου. Από την επισκόπηση των σχετικών χαρτών των ζωνών αυτών όμως είναι σαφές ότι το σύνολο των σχετικών με τη φώκια προτεινόμενων περιοχών είναι σημαντικά υποδεέστερες σε έκταση και δεν καλύπτουν επαρκώς τις “Σημαντικές Περιοχές για το είδος Monachus monachus εντός των ορίων του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου”. Έτσι, παρουσιάζεται σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στις εκτεταμένες χωρικά σημαντικές περιοχές για το είδος που προσδιορίζει στην ανάλυσή της η ΕΠΜ και στις τελικά προτεινόμενες ζώνες προστασίας, οι οποίες είναι σημαντικά πιο περιορισμένες σε έκταση.
Παράλληλα δεν τεκμηριώνεται επαρκώς ποιος είναι ο λόγος που διαφοροποιείται ο βαθμός αυστηρής προστασίας σε αυτές, δηλαδή δεν επεξηγούνται οι διαφορές ανάμεσα σε ΖΑΠΦ-04 «Βιότοποι Αναπαραγωγής Φώκιας» και ΖΠΦ-26 «Βιότοποι Αναπαραγωγής Φώκιας», αφού αναφέρεται ότι όλες αυτές οι περιοχές περιλαμβάνουν τόσο εκτεταμένες θαλάσσιες σπηλιές που αξιοποιεί το είδος για ανάπαυση και αναπαραγωγή όσο και κρίσιμα για αυτό ενδιαιτήματα τροφοληψίας (βλέπε Εικόνα 2.2.2.1.2-2, σελ. 194). Με βάση τις προτεινόμενες χρήσεις εντός των υποζωνών ΖΑΠΦ-04 και των υποζωνών ΖΠΦ-26 είναι σαφές ότι για μια σειρά από σημαντικές για το είδος περιοχές τα μέτρα προστασίας δεν είναι όσο αυστηρά απαιτείται για να διασφαλίσουν τη διατήρηση του είδους.
Γ.2.2 Μέτρα διαχείρισης: Τα μέτρα διαχείρισης που προτείνονται (κεφάλαιο 5.3 ΕΠΜ – μέτρα διαχείρισης) και αφορούν άμεσα ή έμμεσα την Μεσογειακή φώκια κρίνονται ως κατάλληλα και επαρκή και έχουν προτεραιοποιηθεί κατάλληλα. Ειδικότερα, όμως θα πρέπει να αναφέρουμε τις παρακάτω παρατηρήσεις:
– Μέτρο 32 MMIONIOMM0201 «Σύνταξη καταλόγου με τα θαλάσσια σπήλαια (Τ.Ο. 8330) της περιοχής και αξιολόγηση της καταλληλότητας τους ως καταφύγια ανάπαυσης της φώκιας. Τρισδιάστατη απεικόνιση του εσωτερικού ανάγλυφου επιλεγμένων καταφυγίων ανάπαυσης και αναπαραγωγής του είδους Monachus monachus»: Αν και το συγκεκριμένο μέτρο ορθά κρίνεται ως υψηλής προτεραιότητας, λόγω του υψηλού του προϋπολογισμού (1.000.000 ευρώ), θα πρέπει να επανεξεταστεί η σκοπιμότητα συμπερίληψης του σκέλους της τρισδιάστατης απεικόνισης του εσωτερικού επιλεγμένων καταφυγιών με κριτήριο το όφελος σε σχέση με το κόστος ή/και να περιοριστεί μόνο σε επιλεγμένα/δειγματοληπτικά καταφύγια αναπαραγωγής του είδους.
– Μέτρο 40 MMIONIOMW0204 «Παρακολούθηση υποπληθυσμών μεσογειακής φώκιας σε κρίσιμα χερσαία ενδιαιτήματα μέσω υπέρυθρων καμερών και φωτοταυτοποίηση ατόμων φώκιας»: Ορθά το συγκεκριμένο μέτρο κρίνεται ως υψηλής προτεραιότητας. Παρόλα αυτά ο εκτιμώμενος προϋπολογισμός του, αν εφαρμοστεί όπως προτείνεται ανά έτος και σε κάθε υποπεριοχή/ υποζώνη, μπορεί να ξεπεράσει σε ύψος τα 8.000.000 ευρώ. Στην περίπτωση που το ύψος του προϋπολογισμού αυτού δεν είναι εφικτό να καλυφθεί από τους διαθέσιμους πόρους, θα πρέπει να εξεταστεί ο περιορισμός της εφαρμογής του μέτρου αποκλειστικά σε καταφύγια αναπαραγωγής του είδους. Παράλληλα, θα πρέπει να εξεταστεί η σύμπτυξη του συγκεκριμένου μέτρου με το προτεινόμενο πρόγραμμα 5.5.1.3 Παρακολούθηση της Μεσογειακής φώκιας Monachus monachus (σελ. 1407), ώστε να επιτευχθεί κάποια οικονομία κλίμακας.
– Μέτρο MMIONIOMW9902 «Aποζημιώσεις των παράκτιων αλιέων για τις ζημιές από προστατευόμενα είδη»: Το συγκριμένο μέτρο θα πρέπει να αξιολογηθεί ως υψηλής και όχι μέτριας προτεραιότητας, αφού επηρεάζει σημαντικά ένα μεγάλο αριθμό προστατευόμενων ειδών. Όμως το μέτρο αυτό έχει προταθεί χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ότι έχει ήδη θεσμοθετηθεί και εφαρμοστεί από το 2024 σε εθνικό επίπεδο από το ΥΠΑΑΤ πρόγραμμα αποζημίωσης των παράκτιων αλιέων για τις ζημιές που υφίστανται από προστατευόμενα θαλάσσια είδη (Υ.Α. 2004/2024, ΦΕΚ B’ 6312/15.11.2024). Με αυτό το δεδομένο, η σκοπιμότητα και αναγκαιότητα του συγκεκριμένου μέτρου θα πρέπει να επανεξεταστούν, συμπεριλαμβανομένης της συνάφειας με το πρόγραμμα αποζημίωσης του ΥΠΑΑΤ ως άνω.

Γ.3 Ποσειδωνία
Γ.3.1. Γενικά για την προστασία της ποσειδωνίας
– Παρότι στο κεφάλαιο 4 της ΕΠΜ (σελ. 1112) αναγνωρίζεται η ανάγκη ακριβούς χαρτογράφησης των περιοχών με λιβάδια Ποσειδωνίας, δεν υπάρχει σχετική πρόβλεψη στα μέτρα διαχείρισης του Κεφαλαίου 5 ειδικά για τον τύπο οικοτόπου 1120*. Η ακριβής χαρτογράφηση σε όλη την έκταση του Πάρκου αποτελεί προϋπόθεση για την ορθή εφαρμογή ρυθμίσεων που σχετίζονται με τη ζώνωση, τον καθορισμό και την εξειδίκευση των χρήσεων για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων απειλών/πιέσεων όπως η αγκυροβολία και η λειτουργία υδατοκαλλιεργειών. Παράλληλα, οφείλει να διασφαλιστεί πως σε αυτή θα εντάσσονται/περιλαμβάνονται και τα υπολειμματικά ριζώματα Ποσειδωνίας (dead matte), τα οποία είναι εξίσου σημαντικό να αποτυπωθούν και χαρτογραφηθούν, εξαιτίας του ρόλου που διαδραματίζουν στη δέσμευση άνθρακα) και να προστατευθούν ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμισή τους.
– Παρατηρείται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η ζώνωση (χαρακτηρισμός ΖΠΦ, ΖΔΟΕ και ΖΒΔΦΠ) που προτείνεται στις θαλάσσιες περιοχές των ΕΖΔ με λιβάδια Ποσειδωνίας δεν ακολουθεί την κατανομή του εν λόγω οικοτόπου με βάση την πιο πρόσφατη χαρτογράφηση (Panayotidis P. et al. 2022, https://www.seanoe.org/data/00765/87740/).
Γ.3.2. Σχόλια για Ποσειδωνία σε σχέση με την αγκυροβολία:
– Στην ΕΠΜ προτείνεται η απαγόρευση της ανεξέλεγκτης αγκυροβολίας, ενώ επιτρέπεται η αγκυροβολία μόνο κατόπιν εγκατάστασης ναυδέτων φιλικών προς την Ποσειδωνία στις περιοχές με λιβάδια Ποσειδωνίας εντός όλων των ζωνών προστασίας. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό μέτρο για την αντιμετώπιση μίας από τις κυριότερες πιέσεις του εν λόγω οικοτόπου.
– Η χρήση (54) Πλωτές υποδομές και εγκαταστάσεις θαλάσσιας αναψυχής, η οποία αναγνωρίζεται ως επιτρεπόμενη σε ΖΠΦ και ΖΔΟΕ όπου υπάρχουν λιβάδια Ποσειδωνίας, θα πρέπει να εξειδικευθεί ώστε να απαγορεύονται οι πλωτές εξέδρες πάνω από τα λιβάδια σκιάζοντάς τα και εμποδίζοντας τη διαδικασία φωτοσύνθεσης των φυτών.
Γ.3.3. Σχόλια για Ποσειδωνία σε σχέση με υδατοκαλλιέργειες
– Σελ. 1115 αναφέρεται πως οι υδατοκαλλιέργειες προκαλούν υποβάθμιση σε βενθικές κοινότητες σε ακτίνα έως 200μ παραπέμποντας σε μελέτες του 2008 και 2011 και παράλληλα προτείνεται ως ασφαλής η απόσταση των 400μ από υδατοκαλλιέργειες. Αυτή η απόσταση σε καμία περίπτωση δεν επαρκεί για την αποφυγή των αρνητικών επιπτώσεων στα λιβάδια Ποσειδωνίας. Πολύ πιο πρόσφατες μελέτες αποδεικνύουν πως οι επιπτώσεις είναι εμφανείς σε απόσταση ακόμη και 900μ. και η αποκατάσταση απαιτεί χρονικό διάστημα άνω της δεκαετίας – https://www.fao.org/4/a0466e/A0466E07.htm, https://thefishsite.com/articles/oxford-study-finds-lasting-impacts-of-aquaculture-on-greek-seagrass Kalantzi, I., et al. (2024).
– Στην υπό διαβούλευση ΕΠΜ (σελ. 438, 440) η υδατοκαλλιέργεια ως απειλή (PG19) αναφέρεται ως Μέτριας έντασης, παρότι αναγνωρίζεται πως προκαλεί υποβάθμιση οικοτόπων και ειδικά των λιβαδιών Ποσειδωνίας. Παράλληλα στο κεφ.2 της ΕΠΜ (σελ.558) γίνεται επίσης αναφορά στην υποβάθμιση που προκαλείται στα λιβάδια Ποσειδωνίας. Εντούτοις, η χρήση 24.4 Υδατοκαλλιέργειες επιτρέπεται σε διάφορες ΖΠΦ και ΖΔΟΕ όπου απαντώνται λιβάδια Ποσειδωνίας σύμφωνα με την πιο πρόσφατη χαρτογράφηση των Panagiotidis et al. 2022.
– Παρότι υπάρχει πρόβλεψη για διαχειριστικά μέτρα σε σχέση με την αλληλεπίδραση των υδατοκαλλιεργειών με θαλάσσια πανίδα (ΜG0701, MG0702), δεν ισχύει το ίδιο για την Ποσειδωνία, όπου παρατηρείται απουσία προβλέψεων για τη διαχείριση των επιπτώσεων από υδατοκαλλιέργειες, αν και στο κεφάλαιο 4 αναφέρονται σχετικοί στόχοι διαχείρισης (Γ1.1, Β.9.1, Β.9.2) όπου γίνεται αναφορά και σε τύπους οικοτόπων (σελ. 1162).
– Στο μέτρο MG0702 θα έπρεπε να εντάσσεται και ο τύπος οικοτόπου 1120* με σύνδεση με τον στόχο διαχείρισης Β.9.1 πέραν του B.9.2
Γ.3.4. Διαχειριστικά μέτρα για την Ποσειδωνία: Για την προστασία του οικότοπου 1120* προτείνουμε την προσθήκη στην ΕΠΜ των εξής επιπλέον διαχειριστικών μέτρων προς συμπερίληψή τους στο σχέδιο διαχείρισης:
– Δράσεις διατήρησης των θημώνων Ποσειδωνίας που βρίσκονται σε αμμώδεις παραλίες και ακτές: (α) Μέτρα κανονιστικού χαρακτήρα για τη μη απομάκρυνση θημώνων Ποσειδωνίας από αμμώδεις παραλίες (Εποχιακή απομάκρυνση θημώνων κατά την τουριστική περίοδο και επανατοποθέτηση τους στο πέρας αυτής & Δράσεις ενημέρωσης του κοινού και των τοπικών αρχών για τη σημασία των θημώνων για την προστασία των παραλιών και της ακτογραμμής από την διάβρωση, για τη σημασία των θημώνων για την διατήρηση του αμμώδους μέρους της παραλίας, της αλοφυτικής βλάστησης και της εδαφοπανίδας)
– Αξιολόγηση και αποτίμηση των αποθεμάτων άνθρακα (μπλε άνθρακας) με τη λήψη δεδομένων πεδίου λαμβάνοντας υπόψη την ύπαρξη υπολειμματικών ριζωμάτων Ποσειδωνίας (dead matte – τα οποία λόγω της συμβολής τους ως καταβόθρες μπλε άνθρακα είναι εξίσου σημαντικό να αποτυπωθούν και να προστατευθούν, ώστε να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμισή τους), και του ρυθμού απώλειάς του εξαιτίας της αγκυροβολίας και άλλων ανθρωπογενών απειλών.

Γ.4 Αλιεία
Γ.4.1 Οριζόντια απαγόρευση μηχανότρατας
Στην ΕΠΜ προτείνεται η απαγόρευση της τράτας βυθού με πόρτες στο σύνολο της έκτασης του προτεινόμενου πάρκου (σελ. 120). Το μέτρο αυτό ανταποκρίνεται στις κατευθύνσεις που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με τη σταδιακή κατάργηση της αλιείας με κινητά εργαλεία βυθού σε όλες τις ΘΠΠ έως το 2030 [βλ. Σχέδιο δράσης της ΕΕ: Προστασία και αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων για βιώσιμη και ανθεκτική αλιεία – Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής COM(2023) 102 final]. Αυτήν τη στρατηγική κατεύθυνση έχει επίσης υιοθετήσει η Ελλάδα, έχοντας ενσωματώσει στις δεσμεύσεις της χώρας στο πλαίσιο της 9ης Διάσκεψης για τους Ωκεανούς (Απρίλιος 2024) την απαγόρευση της τράτας βυθού σε εθνικά θαλάσσια πάρκα έως το 2026 και σε όλες τις ΘΠΠ έως το 2030.
Το μέτρο αυτό κινείται στη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο υπάρχουν ελλείψεις και χρειάζονται αποσαφηνίσεις:
– Δεν έχει ληφθεί υπόψη η πιθανή μετατόπιση της αλιευτικής δραστηριότητας σε αλιευτικά πεδία εκτός πάρκου καθώς, ενώ μειώνονται τα αλιευτικά πεδία λόγω του μέτρου, δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη περιορισμού για τον αλιευτικό στόλο. Αυτό είναι πλέον πιθανό να έχει αρνητικό αντίκτυπο στο ευρύτερο οικοσύστημα του Ιονίου.
– Δεν γίνεται αναφορά στη μελέτη σχετικά με το αν έχουν χρησιμοποιηθεί δεδομένα VMS (Vessel Monitoring System) από το ΥΝΑΝΠ (που έχουν υποχρεωτικά όλα τα σκάφη μέσης αλιείας), ώστε να υπάρχει τεκμηρίωση ότι το συγκεκριμένο μέτρο είναι σημαντικό, καθώς στις περιοχές των πάρκων, σύμφωνα με τα στοιχεία που προκύπτουν από το AIS (Automatic Identification System) το ποσοστό των ημερών αλιείας μηχανότρατας στο Πάρκο του Ιονίου είναι περίπου 40%.
Γ.4.2 Απαγόρευση αλιείας στην παράκτια ζώνη
Η οριζόντια απαγόρευση για το διάστημα 15 Απρίλιου – 31 Μαΐου «απαγόρευση επαγγελματικής και ερασιτεχνικής αλιείας με οποιοδήποτε εργαλείο σε ακτίνα 0,5 ν.μ. από τις ακτές σε όλα τα νησιά και τις νησίδες του Πάρκου, για την ανάκαμψη των ιχθυαποθεμάτων και για τον περιορισμό της τυχαίας παγίδευσης θαλασσοπουλιών σε αλιευτικά εργαλεία» είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο υπάρχουν ελλείψεις και χρειάζονται αποσαφηνίσεις:
– Με την πρόταση αυτή δεν γίνεται ειδική μνεία ποια είδη προστατεύονται (βενθικά, πελαγικά κτλ; όλα; εμπορικά – μη εμπορικά;). Αυτό σχετίζεται με τον βέλτιστο εποχικό προσδιορισμό της απαγόρευσης, έτσι ώστε να προστατεύεται η αναπαραγωγική περίοδος ειδών που δέχονται την υψηλότερη αλιευτική πίεση. Συναφές είναι και το ζήτημα των αλλαγών στις αναπαραγωγικές περιόδους των ειδών εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής – χωρίς να ληφθεί υπόψη με συγκεκριμένο τρόπο η μείζονα αυτή επίπτωση στη διατήρηση των ιχθοαποθεμάτων, υφίσταται κίνδυνος ο εποχικός προσδιορισμός της απαγόρευσης να είναι εν μέρει άστοχος.
– Είναι σκόπιμο να υπάρξει επιστημονική τεκμηρίωση για τον προσδιορισμό και εξειδίκευση του μέτρου. Χωρίς αυτήν την τεκμηρίωση, δεν αιτιολογείται γιατί επιλέγονται η συγκεκριμένη χρονική περίοδος και απόσταση από την ακτή.
– Δεν γίνεται ειδική αναφορά στον αλιευτικό τουρισμό, μιας και η αναφερθείσα περίοδος απαγόρευσης είναι η αρχή της τουριστικής περιόδου και πολλές από τις περιοχές είναι άκρως τουριστικές. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς αρκετοί αλιείς στις περιοχές του θαλάσσιου πάρκου ασχολούνται με τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.
– Δεν υπάρχει αναφορά για αντισταθμιστικά μέτρα, μιας και στις περιοχές υπάρχουν και σκάφη μικρού μεγέθους που πιθανόν λόγω καιρικών συνθηκών να δυσκολεύονται να απομακρυνθούν περισσότερο από 0,5 nm (~800m) από την ακτή.
Γ.4.3. Αποζημιώσεις
Η αναφορά που γίνεται στην ΕΠΜ για αποζημίωση λόγω αλληλεπίδρασης μεταξύ θαλάσσιων θηλαστικών και αλιείας έχει οριζόντιο χαρακτήρα. Όμως όπως είδαμε από τις πρόσφατες αποζημιώσεις που δόθηκαν, το μέτρο αυτό θεωρήθηκε από την κοινότητα των αλιέων ότι δεν ήταν κατάλληλα στοχευμένο. Επομένως οι αναφορές της μελέτης στο εν λόγω μέτρο θα έπρεπε να συνοδεύονται από τον προσδιορισμό συγκεκριμένων κριτηρίων επιλογής των αποδεκτών ή και άλλες εργαλειακές λύσεις, π.χ. τοποθέτηση VMS σε όλα τα σκάφη, έτσι ώστε του μέτρου να επωφελούνται οι ενεργοί αλιείς.

Γ.5. Ειδικά σχόλια για τη θαλάσσια χελώνα και το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου
Είναι ιδιαίτερα θετικό το γεγονός ότι η ΕΠΜ υιοθετεί στην πλειοψηφία τα κανονιστικά μέτρα για την προστασία της Caretta caretta που υφίστανται και έχουν δοκιμαστεί σε δύο εμβληματικές περιοχές εντός του Πάρκου (Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Κυπαρισσιακός Κόλπος), ενώ συγχρόνως εξειδικεύει σε ορισμένες περιπτώσεις και προτείνει πρόσθετα μέτρα για το σύνολο της ευρύτερης περιοχής.
Είναι επίσης θεμιτό ότι για το χερσαίο τμήμα η μελέτη του Πάρκου υιοθετεί τις αντίστοιχες προτάσεις της πρόσφατης ΕΠΜ του Ιονίου που είχε εκπονηθεί στο πλαίσιο του έργου ΕΠΜ-ΠΔ-ΣΔ, της οποίας εκκρεμεί η οριστικοποίηση και έγκρισή της. Πρέπει όμως να επισημάνουμε ότι, πρώτον, αυτός ο κατακερματισμός του μελετητικού αντικειμένου σε δυο διακριτές μελέτες, που κατά τη θέσπιση των μέτρων αναμένεται το περιεχόμενο της ΕΠΜ 5α να ενσωματωθεί σε αυτό της ΕΠΜ του Πάρκου δυσκολεύει την ενιαία και ομοιογενή θεώρηση της περιοχής και των μέτρων που προτείνονται (βλ. και σχόλιο παραπάνω).
Ακόμα πιο προβληματικό είναι το γεγονός ότι ορισμένες από τις χερσαίες παράκτιες ζώνες της ΕΠΜ 5α (αμμώδη ενδιαιτήματα της Caretta caretta) εμπίπτουν στο αντικείμενο της νέας ΕΠΜ του Πάρκου και, παρόλο που δεν υπάρχουν πολλές αλλαγές ως τα μέτρα, έχει μεταβληθεί η οριοθέτηση και η έκτασή τους. Για παράδειγμα το πολύγωνο της ΖΠΦ-36ΝΑ (Καλαμάκι) είναι σαφώς στενότερο (κατά 150-200 μ.) από το αντίστοιχο της ισχύουσας κατά το οικείο π.δ. ζώνης Π3, ή της αντίστοιχης ΖΠΦ-16 στην ΕΠΜ 5α. Πώς άραγε θα μεταβληθεί η ΖΠΦ-16 ως σκοπιμότητα και περιεχόμενο, τη στιγμή που φαίνεται ότι διασπάται σε δυο επιμέρους ζώνες, με τη νέα να αφορά στον πυρήνα του ενδιαιτήματος (αμμώδης παραλία) και το υπολειπόμενο τμήμα να λειτουργεί ως buffer αλλά με τις ίδιες πάνω-κάτω ρυθμίσεις; Αντίστοιχοι προβληματισμοί ανακύπτουν και για τις λοιπές ζώνες του ίδιου τύπου (αλλά και για τις αντίστοιχες ζώνες στο θεσπισμένη περιοχή προστασίας του Κυπαρισσιακού, για την οποία η διαβούλευση δεν έχει καν διενεργηθεί).
Τρίτο προβληματικό ζήτημα, που αφορά τόσο το περιεχόμενο όσο και τη διαδικασία οριστικοποίησης των μελετών, είναι η ασάφεια και η αδικαιολόγητη καθυστέρηση που διέπει την ολοκλήρωση της ΕΠΜ 5α: Παρότι η διαβούλευσή της έλαβε χώρα την περίοδο Ιανουάριος-Απρίλιος 2023, εκκρεμεί η έγκρισή της ενώ επίσης δεν έχει δημοσιοποιηθεί το εάν και πώς έχουν ληφθεί υπόψη τα σχόλια που κατατέθηκαν στη διαβούλευση. Σε αυτό το πλαίσιο, και σε ό,τι αφορά τα «προς ενσωμάτωση» χερσαία τμήματα της ΕΠΜ 5α στη νέα ΕΠΜ του Πάρκου, είναι ασαφές αν αντιμετωπίστηκαν ελλείψεις που είχαν παρατηρηθεί στη μελέτη, όπως ενδεικτικά ο κατακερματισμός ή η στενότερη οριοθέτηση ζωνών, η μη συμπερίληψη της χρήσης για έργα προστασίας από διάβρωση η οποία απαιτείται για αποτελεσματικότερη προστασία κρίσιμων παράκτιων ενδιαιτημάτων, η ασάφεια στην πρόβλεψη υποδομών πυρόσβεσης που επίσης αποτελούν κρίσιμο μέσο διαχειριστικό μέτρο κ.ά.. Ως προς αυτά και ποικίλα άλλα ζητήματα, παραπέμπουμε στα αναλυτικά σχόλια και τις βελτιωτικές προτάσεις που είχαμε καταθέσει στην προ 2,5 ετών διαβούλευση, οι οποίες στο μεγαλύτερο μέρος τους διατηρούν την αξία τους (βλ. https://www.wwf.gr/shmeio_gnosis/politiki/?uNewsID=10251441).
Από την άλλη μεριά, είναι ιδιαίτερα θετική η πρόταση της νέας ΕΠΜ για προσδιορισμό σε πολλές θαλάσσιες ζώνες της φέρουσας ικανότητας, ενέργεια που αναμένεται να ενσωματωθεί στο οικείο σχέδιο διαχείρισης.
Τέλος, χρειάζεται να επισημάνουμε ότι, τόσο κατά την τελική διαμόρφωση των κανονιστικών και διαχειριστικών μέτρων όσο και στη μεταγενέστερη εφαρμογή τους, είναι σημαντικό να αντιμετωπιστούν με επάρκεια όλα τα σημαντικά ζητήματα εφαρμογής που έχουν διαπιστωθεί, ιδίως στις περιπτώσεις της Ζακύνθου και του Κυπαρισσιακού κόλπου, και αφορούν σε διενέργεια ελέγχων, επιβολή κυρώσεων, αποτελεσματική συνεργασία των εμπλεκόμενων υπηρεσιών κ.λπ. Ειδικότερα, εκκρεμούν οι σημαντικές υποθέσεις κατάφορων περιβαλλοντικών παραβάσεων με χωματουργικές παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε πλαγιά ανάμεσα στις σημαντικές παραλίες ωοτοκίας θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta Δάφνης και Γέρακα αλλά και εσχάτως οικοδομικών εργασιών στο Μαραθωνήσι (βλ. ενδεικτικά https://rb.gy/3nzqwa και https://www.wwf.gr/?18051416/———&#8211;). Συγχρόνως υφίσταται σωρεία λοιπών ζητημάτων, τα οποία έχουν αναδειχθεί από περιβαλλοντικές οργανώσεις και έχουν χαρακτηριστικά αποτυπωθεί στους ανοικτούς φακέλους της Σύμβασης της Βέρνης (βλ. για την Ζάκυνθο https://www.coe.int/en/web/bern-convention/-/1986-08-greece-recommendation-no-9-1987-on-the-protection-of-caretta-caretta-in-laganas-bay-zakynthos και για τον Κυπαρισσιακό κόλπο https://www.coe.int/en/web/bern-convention/-/2010-5-greece-threats-to-marine-turtles-in-thines-kiparissias). Οι υποθέσεις αυτές θα πρέπει να αποτελέσουν πολύτιμα «μαθήματα» σχετικά με τις πολυδιάστατες προϋποθέσεις καθορισμού και εφαρμογής του ειδικού προστατευτικού καθεστώτος.

Δ. Ειδικά σχόλια για λοιπά ζητήματα
Δ.1 Σχετικά με την έκταση του Πάρκου και τη σχέση της ΕΠΜ με άλλες μελέτες και περιοχές
Το προτεινόμενο Πάρκο καλύπτει ένα σημαντικό τμήμα του Ιονίου Πελάγους, από τη Λευκάδα στα βόρεια έως τα Αντικύθηρα στα νότια και αφορά σε 24 περιοχές του δικτύου Natura 2000, συμπεριλαμβάνοντας σημαντικό τμήμα της Ελληνικής Τάφρου, καθώς και δυο περιοχές με υφιστάμενο καθεστώς προστασίας που έχει θεσπιστεί με π.δ. (Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου και Περιοχή Προστασίας της Φύσης Κυπαρισσιακού Κόλπου). Την περιοχή του Πάρκου αφορούν επίσης οι ΕΠΜ 5α, 5β, 7α, 10α και 10β, οι οποίες έχουν εκπονηθεί στο πλαίσιο του έργου ΕΠΜ-ΠΔ-ΣΔ. Από τις πέντε αυτές μελέτες, οι τέσσερις έχουν τεθεί σε δημόσια διαβούλευση (εκκρεμεί η διαβούλευση της 5β), ενώ έχουν εγκριθεί μόνο οι δύο (7α, 10α). Οι δε θεσμοθετημένες περιοχές σε Ζάκυνθο και Κυπαρισσιακό κόλπο περιλαμβάνονται στις ΕΠΜ 5α και 5β αντίστοιχα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το προτεινόμενο Πάρκο εκτείνεται κυρίως στον θαλάσσιο χώρο και επιπρόσθετα περιλαμβάνει ένα μικρό, αναλογικά, ποσοστό χερσαίων εκτάσεων, το οποίο αφορά σε επιλεγμένες νησίδες και παράκτιες ή βραχώδεις εκτάσεις: Τα Στροφάδια ως τη σημαντικότερη αποικία του Αρτέμη, σημαντικές αποικίες άλλων θαλασσοπουλιών στα νότια των Κυθήρων, αμμώδεις παραλίες ως κρίσιμα ενδιαιτήματα φωλεοποίησης της Caretta caretta και σημαντικές βραχώδεις περιοχές αναπαραγωγής ειδών ορνιθοπανίδας. Έτσι, τα χερσαία τμήματα των περιοχών του δικτύου Natura στο Ιόνιο καθώς και των δύο προστατευόμενων κατά το εθνικό δίκαιο περιοχών (Ζάκυνθος, Κυπαρισσιακός), με εξαίρεση ορισμένες νησίδες και παράκτιες ή βραχώδεις εκτάσεις, δεν περιλαμβάνονται στο αντικείμενο της ΕΠΜ του Πάρκου, αλλά σε αυτό των λοιπών κατά περίπτωση μελετών του έργου ΕΠΜ ως άνω. Όμως από την άποψη της διαμόρφωσης μέτρων, το σύνολο αυτών των χερσαίων τμημάτων που ανήκουν σε οκτώ περιοχές Natura, θα περιληφθεί τελικά στο Πάρκο του Ιονίου: Η ίδια η ΕΠΜ επισημαίνει ότι το «το τελικό όριο του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ιονίου, το οποίο θα θεσμοθετηθεί με την έκδοση σχετικού Προεδρικού Διατάγματος, προβλέπεται να ενσωματώσει για διαχειριστικούς λόγους και πρόσθετα χερσαία τμήματα περιοχών του Δικτύου Natura 2000 που εφάπτονται στο θαλάσσιο πάρκο» (σελ. 40).
Αυτός ο καταμερισμός του πραγματικού αντικειμένου μελέτης του νέου Πάρκου ανάμεσα στην υπό σχολιασμό ΕΠΜ και τις λοιπές μελέτες του έργου ΕΠΜ-ΠΔ-ΣΔ είναι κατανοητός, στο βαθμό που η εκπόνηση των άλλων μελετών είναι σχετικά πρόσφατη και δεν χρειάζεται να επαναληφθεί το αντικείμενό τους, ενώ επιπρόσθετα η ΕΠΜ του Πάρκου έχει προβεί σε επικαιροποίηση δεδομένων αλλά και έχει υιοθετήσει μια πιο ολιστική και οικοσυστημική θεώρηση σε ευρύτερη χωρική κλίμακα, μεταχειριζόμενη για πρώτη φορά ζητήματα οικολογικής συνδεσιμότητας και διαχείρισης σε κλίμακα τοπίου. Ωστόσο, για προφανείς λόγους ολοκληρωμένης προσέγγισης και συνεκτικότητας στη διαμόρφωση των προτεινόμενων μέτρων, απαιτείται συντονισμός μεταξύ των μελετών, εναρμόνιση των μέτρων ιδίου χαρακτήρα ή αντικειμένου, αλλά και πλήρης συμπερίληψη των δράσεων διαχειριστικού χαρακτήρα στο ενιαίο προτεινόμενο σχέδιο διαχείρισης του Πάρκου, συμπεριλαμβανομένου του προϋπολογισμού τους.
Ένα δεύτερο ζήτημα που προκύπτει είναι αυτό της οριοθέτησης του Πάρκου. Παρότι είναι σχετικά προφανής, και σε κάποιο βαθμό εξηγείται στην ΕΠΜ, η προσέγγιση που έχει ακολουθηθεί, ορισμένα επιμέρους ζητήματα παραμένουν σχετικά ασαφή, αντιφατικά ή και ιδιαιτέρως προβληματικά, όπως:
– Ο λόγος που εξαιρείται τόσο κραυγαλέα περιοχή του οικοπέδου «Μπλοκ 10» για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων, «θεσπίζοντας» μια εκτενή ζώνη για την άσκηση μιας παντελώς ασύμβατης με σκοπούς προστασίας δραστηριότητας. Όπως επισημάναμε και στα σχόλιά μας παραπάνω, με την επιλογή αυτή διαρρηγνύεται η συνεκτικότητα του πάρκου και καταστρατηγείται η σκοπιμότητα και η αποτελεσματικότητα της πλειοψηφίας των χωρικών μέτρων, καθώς οι αρνητικές επιπτώσεις και το συναφές περιβαλλοντικό ρίσκο δεν περιορίζεται στην εν λόγω περιοχή-«τρύπα» του Πάρκου. Επίσης τα προτεινόμενα μέτρα και η οριοθέτηση περιφερειακής ζώνης σε μέρος της έκτασης του οικοπέδου σαφώς και δεν μπορούν να αντισταθμίσουν την επικείμενη περιβαλλοντική ζημιά.
– Συγχρόνως αποσιωπάται πλήρως το όμορο οικόπεδο «Κατάκολο» από τις προτάσεις μέτρων (και παρά τις αναφορές στο αναλυτικό σκέλος της ΕΠΜ). Οι δε σχετικές προτάσεις ρυθμίσεων για τις οικείες ζώνες προστασίας (βλ. σχόλια παραπάνω), σύμφωνα με τις οποίες η χρήση των εξορυκτικών δραστηριοτήτων απαγορεύεται, προκαλούν περαιτέρω σύγχυση.
– Η μη συμπερίληψη στο Πάρκο μιας εκτενούς θαλάσσιας περιοχής στο βορειοδυτικό άκρο της Πελοποννήσου (παράκτιο μέτωπο Αχαΐας-Ηλείας), στο οποίο γειτνιάζει με το παράκτιο Εθνικό Πάρκο Στροφυλιάς-Κοτυχίου (και τρεις περιοχές Natura) και την χερσαία ΕΖΔ του Δέλτα Πηνειού.

Δ.2 Χρήσεις γης, παρεκκλίσεις, και επίτευξη αυστηρής προστασίας
Με βάση την ευρεία χωρική έκταση του Πάρκου (17.968 τ.χλμ.), και λαμβάνοντας υπόψη το συγγενές εγχείρημα για ίδρυση αντίστοιχου Θαλάσσιου Πάρκου στο Αιγαίο, γίνεται σαφές ότι η χώρα μας κάνει ένα σημαντικό βήμα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το Παγκόσμιο Πλαίσιο Κούνμινγκ-Μόντρεαλ για τη Βιοποικιλότητα και την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα έως το 2030, ειδικά σε ό,τι αφορά τον λεγόμενο στόχο 30×30 (ο οποίος έχει επίσης ενσωματωθεί στο εθνικό δίκαιο με τον ν. 5037/2023). Μάλιστα η χώρα μας υπερκαλύπτει το στόχο αυτό με τα δύο νέα πάρκα, καθώς αθροιστικά και από κοινού με τις λοιπές θαλάσσιες π.π. θα καλύπτουν ποσοστό άνω του 35% των χωρικών υδάτων (βλ. ανακοίνωση αρμόδιου υπουργού ΠΕΝ Στ. Παπασταύρου κατά την έναρξη της παρούσας διαβούλευσης, https://ypen.gov.gr/diavouleusi/se-dimosia-diavoulefsi-ta-dyo-nea-ethnika-thalassia-parka-se-noties-kyklades-kai-ionio/).
Ωστόσο υπολείπεται σε σημαντικό βαθμό η επίτευξη του συγγενούς στόχου του 10% χερσαίων και θαλάσσιων περιοχών υπό καθεστώς αυστηρής προστασίας. Πιο αναλυτικά, στην ΕΠΜ επιχειρείται να επιτευχθεί ένα σχετικά υψηλό καθεστώς προστασίας μέσα από τον προσδιορισμό των κατηγοριών ζωνών προστασίας, με την εξής ποσοστιαία κατανομή: ΖΑΠΦ 0,02%, ΖΠΦ 49,31%, ΖΔΟΕ 49,71% και ΖΒΔΦΠ 0,95%. Παρατηρούμε ότι, κατ’ αρχάς, το ποσοστό των ζωνών απόλυτης προστασίας (ΖΑΠΦ) είναι ιδιαίτερα περιορισμένο, ωστόσο το ποσοστό των ΖΠΦ είναι υψηλό, όπως αντίστοιχα και το ποσοστό των ΖΔΟΕ. Με βάση αυτήν την κατανομή και στο πλαίσιο του στόχου 10%, το σύνολο των ΖΑΠΦ και ΖΠΦ θα μπορούσε δυνητικά να εξυπηρετήσει την επίτευξη του στόχου, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, όπως αυτές προσδιορίζονται στο έγγραφο εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Κριτήρια και οδηγίες για τον χαρακτηρισμό προστατευόμενων περιοχών» (Commission Staff Working Document, Criteria and guidance for protected areas designations, Brussels, 28.1.2022, SWD(2022) 23 final), όπως θέσπιση-δεσμευτικότητα και διασφάλιση εφαρμοσιμότητας για το προστατευτικό καθεστώς, προσδιορισμός κατάλληλων περιφερειακών ζωνών, διασφάλιση ουσιαστικής λειτουργικότητας και κατάλληλης χωρικής κλίμακας, αποτροπή μετατόπισης ή εντατικοποίησης αποκλειόμενων δραστηριοτήτων σε άλλες οικολογικά σημαντικές περιοχές (μέσω και της θέσπισης θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού).
Επομένως το κρίσιμο ερώτημα για την ΕΠΜ είναι κατά πόσο ο προσδιορισμός χρήσεων και ειδικότερων εξειδικεύσεων, ιδιαίτερα για τις ΖΠΦ, ανταποκρίνεται στα παραπάνω κριτήρια, έτσι ώστε να μπορεί να θεωρηθεί ότι για τις ΖΠΦ, συνολικά ή ορισμένες από αυτές, προσδιορίζεται καθεστώς αυστηρής προστασίας. Μεθοδολογικά, το κρίσιμο αυτό ερώτημα μπορεί να απαντηθεί με τον τρόπο που προτείνει η Έκθεση 10 περιβαλλοντικών οργανισμών για τον στόχο 10% (https://weseayou.gr/wp-content/uploads/2025/05/Policy-Brief-_strict-protection.pdf – Μάιος 2025) σχετικά με την επιλογή χρήσεων γης και τον έλεγχο συμβατότητας / προσδιορισμό όρων & προϋποθέσεων για το κατά πόσο οι χρήσεις είναι συμβατές με το καθεστώς αυστηρής προστασίας. Κατά δεύτερο, θα πρέπει να εξεταστεί η ανταπόκριση της ΕΠΜ στις λοιπές προϋποθέσεις που έχουν τεθεί με το ως άνω έγγραφο της Επιτροπής (π.χ. εφαρμοσιμότητα, περιφερειακές ζώνες, αποτροπή μετατόπισης πιέσεων κ.λπ.).
Δυστυχώς η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα είναι μερικώς θετική. Λαμβάνοντας υπόψη τις χρήσεις γης για τις ΖΠΦ έτσι όπως περιγράφονται στην ΕΠΜ, συμπεριλαμβανομένων ειδικότερων όρων και διαφοροποιήσεων, παρατηρούμε ενδεικτικά ότι:
– Αλιεία (χρήση 24.9): Σκοπίμως η ΕΠΜ προβαίνει σε διαφοροποιήσεις μέτρων ανά ΖΠΦ, τύπο αλιείας, αλίευμα αλλά και εποχικά, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως οι ανάγκες προστασίας συγκεκριμένων ειδών ή η ένταση της αλιευτικής πίεσης. Όμως προκύπτει ότι, με εξαίρεση ελάχιστες ζώνες, η αλιεία επιτρέπεται στην πλειοψηφία των ζωνών, χωρίς να τεκμηριώνεται επαρκώς το κατά πόσο οι προτεινόμενες διαφοροποιήσεις εξασφαλίζουν τον επιδιωκόμενο βαθμό προστασίας.
– Θαλάσσιοι διάδρομοι κίνησης σκαφών (χρήση 26.12.7): Αν και για αυτήν τη χρήση γίνονται αρκετές διαφοροποιήσεις ανά ζώνη, στην πλειοψηφία των ΖΠΦ επιτρέπεται η διέλευση παντός τύπου σκάφους, με ορισμένες μόνο εξαιρέσεις μικρών σε έκταση παράκτιων ζωνών, τον προσδιορισμό ορίου ταχύτητας διέλευσης κλπ – βλ. σχόλιά μας παραπάνω). Όμως η διέλευση πλοίων με υψηλή χωρητικότητα ή με επικίνδυνο φορτίο δεν είναι συμβατή με την αυστηρή προστασία. Επίσης δεν γίνεται σαφές στην ΕΠΜ ότι η χρήση αυτή προτείνεται κατά παρέκκλιση στις ΖΠΦ, καθώς στο σύστημα των χρήσεων γης η εν λόγω χρήση επιτρέπεται μόνο για σκοπούς προστασίας και διαχείρισης.
– Λιμενικές ζώνες επιβατικής, εμπορικής, αλιευτικής κλπ δραστηριότητας (χρήση 26.11): Η χρήση αυτή προβλέπεται και πάλι για την πλειοψηφία των ΖΠΦ και αφορά υφιστάμενες εγκαταστάσεις, αλλά και τον εκσυγχρονισμό τους και τη δημιουργία νέων. Επομένως επιτρέπεται γενικώς αυτή η πολλαπλώς παρεμβατική και με σημαντικές επιπτώσεις χρήση, ενώ θα μπορούσαν να είχε ακολουθηθεί μια πιο αναλυτική και στοχευμένη προσέγγιση, με περαιτέρω χωρικό προσδιορισμό ή με συγκεκριμένους όρους ανά τύπο εγκατάστασης, και με αυστηρότερους περιορισμούς σε ό,τι αφορά τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων. Επίσης δεν γίνεται σαφές στην ΕΠΜ ότι η χρήση αυτή προτείνεται κατά παρέκκλιση στις ΖΠΦ.
Από τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι, εάν οι ΖΠΦ αποτελούν την καθοριστική κατηγορία ζώνης που οι ρυθμίσεις της θα συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου της αυστηρής προστασίας, απαιτείται επανεξέταση των προτάσεων και προσδιορισμός περαιτέρω περιορισμών ή και επανοριοθέτηση ζωνών. Σε διαφορετική περίπτωση, το επιδιωκόμενο από την ΕΠΜ υψηλό ποσοστό των ΖΠΦ (49,31%) στη συνολική έκταση του πάρκου περισσότερο θα αντιστοιχεί σε εικονικά υψηλό βαθμό προστασίας και θα αποστερήσει τη σημαντική συμβολή που μπορεί να έχει το Πάρκο στην επίτευξη του εθνικού στόχου 10% της αυστηρής προστασίας.
Μία τέτοια επιδίωξη είναι άκρως σημαντική και απαραίτητη, και είναι πολύ θετικό το γεγονός ότι η ΕΠΜ έχει ήδη προσεγγίσει τον καθορισμό χρήσεων και όρων με υψηλό βαθμό χωρικών και εποχικών διαφοροποιήσεων ανάλογα με τους σκοπούς προστασίας και λαμβάνοντας υπόψη τις ανθρώπινες δραστηριότητες. Ωστόσο πρέπει επίσης να τονίσουμε ότι το δύσκολο αυτό έργο της ζώνωσης, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της επίτευξης στρατηγικών στόχων όπως ο στόχος της αυστηρής προστασίας, και βέβαια λαμβάνοντας υπόψη το ελάχιστα επικουρικό σύστημα της τυπολογίας των χρήσεων γης, δεν μπορεί να αποτελεί καθήκον και ευθύνη μιας ομάδας επιστημόνων. Ευτυχώς μεν στη συγκεκριμένη περίπτωση το υπό κρίση αποτέλεσμα κινείται σε πολύ καλύτερο επίπεδο σε σύγκριση με άλλες μελέτες αυτού του είδους. Όμως είναι σαφές ότι απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση, αποσαφήνιση, και σαφείς τεχνικές κατευθύνσεις, τέτοιες που να εξασφαλίσουν την επίτευξη βέλτιστου τεχνικά αποτελέσματος, με ομοιόμορφο τρόπο για κάθε μελέτη. Γι’ αυτό και οι 10 περιβαλλοντικοί οργανισμοί, στην έκθεσή τους για την αυστηρή προστασία (βλ. παραπάνω), πρότειναν ανάμεσα σε άλλα τη διαμόρφωση κατευθυντήριου οδηγού με ευθύνη του ΥΠΕΝ και συμβολή του ΟΦΥΠΕΚΑ και της Επιτροπής ‘Φύση 2000’, ο οποίος θα μπορούσε να καθοδηγήσει σημαντικά την αποτελεσματική εφαρμογή των στόχων πολιτικής, επικουρώντας το γεμάτο προκλήσεις έργο τόσο των μελετητών όσο και της διοίκησης.
Συναφής και άκρως απαραίτητα είναι, βεβαίως, και η αλλαγή του νομικού πλαισίου που διέπει τον καθορισμό μέτρων μέσω του συστήματος ζωνών προστασίας και χρήσεων γης. Η υπό διαβούλευση ΕΠΜ, όπως και το σύνολο των ΕΠΜ που ανήκουν στο έργο των ΕΠΜ, προτείνουν χρήσεις γης κατά παρέκκλιση της αντιστοίχισης ζωνών και χρήσεων που ισχύει από το νόμο (βλ. π.δ. χρήσεων γης). Για την επίλυση αυτού του σημαντικού προβλήματος απαιτείται τροποποίηση του νομικού πλαισίου, με έμφαση σε προφανή ζητήματα ασυμφωνίας, μερικά από τα οποία έχει εντοπίσει και η παρούσα ΕΠΜ (π.χ. κατά το π.δ. δεν επιτρέπονται δραστηριότητες ήπιας θαλάσσιας αναψυχής σε ΖΠΦ και ΖΔΟΕ, ή η έρευνα επιτρέπεται στις ΖΒΔΦΠ μόνο σε περιοχές εντός σχεδίου). Όμως συνολικά για την ορθή και δόκιμη επιστημονικά διαμόρφωση αυτής της τυπολογίας απαιτείται περαιτέρω διερεύνηση και επιστημονικός διάλογος – το WWF είχε προτείνει προ τριετίας τη σύσταση ομάδας εργασίας με αντικείμενο τη διαμόρφωση ενός ειδικού π.δ. για τις χρήσεις γης στις προστατευόμενες περιοχές (https://wwfeu.awsassets.panda.org/downloads/wwf_ltr_pm_protaseis_natura_august_22.pdf). Καθώς κατά τη μακρά περίοδο εφαρμογής της τυπολογίας χρήσεων γης (5 έτη) δεν έχει αναληφθεί καμία θετική πρωτοβουλία από την αρμόδια αρχή -αντιθέτως επιχειρήθηκε δύο φορές να τροποποιηθεί σε λάθος κατεύθυνση ο σχετικός νόμος- εξακολουθεί να παραμένει ένα σημαντικό πρόβλημα για τη διαμόρφωση του ειδικού καθεστώτος προστασίας στις π.π. Έτσι διαιωνίζεται ένα αδιέξοδο που για ακόμα μια φορά αναδεικνύεται περίτρανα με την υπό διαβούλευση ΕΠΜ. Πρακτικά, το αδιέξοδο αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούν να θεσμοθετηθούν τα κανονιστικά μέτρα που προτείνει η ΕΠΜ, παρά μόνο εάν πράγματι αλλάξει ο νόμος (προς ποια κατεύθυνση άραγε;), ή αν τροποποιηθούν σε σημαντικό βαθμό οι κατηγορίες των προτεινόμενων ζωνών (δηλαδή αν ουσιαστικά υποβιβαστεί η αυστηρότητα της προστασίας, προσθέτοντας στις ζώνες υψηλότερου βαθμού προστασίας χρήσεις οι οποίες δεν συνάδουν με αυτόν τον βαθμό). Αυτό το ζήτημα όχι μόνο αφορά το σύνολο των ΕΠΜ και την επικείμενη θέσπιση π.δ. προστασίας, αλλά μπορεί να οδηγήσει στη διαμόρφωση ακατάλληλων μέτρων (προφανώς σε μη συμμόρφωση με τις επιταγές του ενωσιακού δικαίου) και να πλήξει καίρια το κύρος και το ρόλο των μελετών (αφού δεν θα υπάρχει συνέπεια ανάμεσα στην επιστημονική τεκμηρίωση και τη θέσπιση των μέτρων). Γι’ αυτό είναι επιτακτική ανάγκη να υπάρξουν άμεσα οι κατάλληλες θεσμικές πρωτοβουλίες προκειμένου οι κίνδυνοι αυτοί να αντιμετωπιστούν επαρκώς και με αποτελεσματικότητα, με σκοπό τη κατάλληλη θωράκιση των προστατευόμενων περιοχών.

Δ.3 Ενίσχυση της δέουσας εκτίμησης
Η ΕΠΜ δεν περιλαμβάνει κάποιο συγκεκριμένο μέτρο, ούτε και κάνει κάποια αναφορά για την ενίσχυση της διαδικασίας δέουσας εκτίμησης η οποία, ως μία από τις βασικότερες πρόνοιες της οδηγίας για τους οικοτόπους (92/43/ΕΟΚ, άρ. 6 παρ.3), διασφαλίζει ότι κανένα σχέδιο ή έργο δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στα προστατευτέα αντικείμενα και δεν θίγει την ακεραιότητα των προστατευόμενων περιοχών. Ωστόσο η ενσωμάτωση και η εφαρμογή της διαδικασίας αυτής χαρακτηρίζεται από σημαντικά κενά που, με αφορμή τη σχετική πρόσφατη διερεύνηση της Επιτροπής [υπόθεση EU Pilot (EUP(2021)9806] αποτύπωσε μελέτη των Νόμος & Φύση και WWF Ελλάς το 2022, τεκμηριώνοντας μια ολοκληρωμένη πρόταση για ορθή ενσωμάτωση και εφαρμογή της δέουσας εκτίμησης στη χώρα μας (https://www.wwf.gr/ta_nea_mas/?uNewsID=6165966). Δυστυχώς έκτοτε δεν έχει αναληφθεί κάποια πρωτοβουλία εκ μέρους της αρμόδιας αρχής για την απαραίτητη αλλαγή του νομικού πλαισίου, με εξαίρεση την προ διετίας τροποποίηση διάταξης σχετικής με το διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της δέουσας εκτίμησης, προκειμένου να περιληφθούν σε αυτήν έργα και δραστηριότητες εντός προστατευόμενων περιοχών που δεν υπόκεινται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση (άρ. 27, παρ. 5, εδάφιο ιστ’ ν. 4685/2020, όπως τροποποιήθηκε με το άρ. 46 ν. 5069/2023). Με την ίδια διάταξη τίθεται η προϋπόθεση της ενημέρωσης του ΟΦΥΠΕΚΑ από τις αρμόδιες αδειοδοτούσες αρχές, καθώς και η προϋπόθεση του εγκεκριμένου σχεδίου διαχείρισης. Ωστόσο όπως είναι εμπειρικά γνωστό σχετικά με την αντίστοιχη πρόβλεψη του ν. 4014/2011 περί εντολής της αδειοδοτούσας αρχής για διενέργεια δέουσας εκτίμησης στην περίπτωση έργων ή δραστηριοτήτων που χωροθετούνται εκτός περιοχών του δικτύου Natura 2000, η πρόνοια αυτή ασκείται αποσπασματικά και σε άκρως περιορισμένο βαθμό από τις αδειοδοτούσες αρχές. Συγχρόνως και παρά τις προβλέψεις του νόμου, η έγκριση των σχεδίων διαχείρισης είναι αβέβαιο πότε θα ολοκληρωθεί. Κατά συνέπεια, οι δύο παραπάνω προϋποθέσεις δεν επαρκούν για να διασφαλίσουν την απαραίτητη και υποχρεωτική -σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο- διενέργεια δέουσας εκτίμησης. Γι’ αυτό και θα πρέπει η πρόβλεψη για διενέργεια δέουσας εκτίμησης να περιλαμβάνεται ως αυτοτελής πρόταση στα κανονιστικά μέτρα της ΕΠΜ (και αντίστοιχα να περιληφθεί ως διάταξη στο επικείμενο π.δ. του Πάρκου), με ρητή αναφορά σε απαίτηση σύμφωνης γνώμης του ΟΦΥΠΕΚΑ κατόπιν υποβολής μελέτης ειδικής οικολογικής αξιολόγησης για όλα τα έργα και δραστηριότητες που δεν υπόκεινται σε διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Δ.4 Ζητήματα φύλαξης και συμμετοχικότητας – πρόταση υιοθέτησης καλών πρακτικών από τη ΘΠΠ Γυάρου
Το WWF Ελλάς, αντλώντας χρήσιμα συμπεράσματα από το σχεδιασμό, τη δημιουργία και τη διαχείριση της Θαλάσσιας Προστατευόμενης Περιοχής της Γυάρου, επιθυμώντας να συμβάλει στο συνολικό εγχείρημα για τη δημιουργία ενός συνεκτικού δικτύου αποτελεσματικά διαχειριζόμενων ΘΠΠ στην Ελλάδα, συγκέντρωσε τα συμπεράσματα και τις καλές πρακτικές των δράσεών του, με σκοπό να υποστηρίξουν τη διαχείριση τόσο των υπαρχόντων ΘΠΠ, αλλά και ειδικότερα των δυο υπό διαμόρφωση Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων.
Σε αυτό το πλαίσιο έχει πρόσφατα καταρτίσει δύο διακριτούς οδηγούς που αφορούν τα συμπεράσματα και τις καλές πρακτικές που προκύπτουν από την εμπειρία και τη δεκαετή εμπλοκή του στην ευρύτερη περιοχή της Γυάρου (https://wwf-odigoi.gr/). Ο ένας οδηγός αφορά στις καλές πρακτικές της Επόπτευσης Φύλαξης και ο άλλος στις Συμμετοχικές Διαδικασίες της ΘΠΠ Γυάρου. Η δημιουργία των δύο ψηφιακών οδηγών καλών πρακτικών πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Δημιουργία Οδηγών Καλών Πρακτικών από την εμπειρία της ίδρυσης και διαχείρισης της ΘΠΠ Γυάρου», το οποίο εντάσσεται στο Πρόγραμμα «Ενσωμάτωση των βέλτιστων πρακτικών και των διδαγμάτων από τη ΘΠΠ Γυάρου στο Εθνικό Σύστημα Διαχείρισης Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών της Ελλάδας» που εκπονεί το WWF Ελλάς. Το πρόγραμμα επωφελείται από την υποστήριξη του Monk Seal Alliance.
Αντικείμενο του Οδηγού Καλών Πρακτικών Επόπτευσης & Φύλαξης (https://wwf-odigoi.gr/odigos-fulaxis/) είναι η καταγραφή των εμπειριών του WWF Ελλάς από την ανάπτυξη του προγράμματος επόπτευσης και φύλαξης της ΘΠΠ Γυάρου και παρουσιάζει τις καλές πρακτικές, αλλά και τις προκλήσεις , που προέκυψαν κατά την εγκατάσταση και λειτουργία ενός καινοτόμου συστήματος απομακρυσμένης επιτήρησης σε αυτήν.
Αντικείμενο του Οδηγού Καλών Πρακτικών Συμμετοχικών Διαδικασιών (https://wwf-odigoi.gr/symmetoxikes_diadikasies/) είναι η καταγραφή των εμπειριών του WWF Ελλάς από τη λειτουργία της Επιτροπής Συνδιαχείρισης και των επιμέρους συμμετοχικών διαδικασιών που χρησιμοποιήθηκαν στην περίπτωση της Γυάρου και παρουσιάζει τις καλές πρακτικές, αλλά και τις προκλήσεις, που προέκυψαν κατά την ανάπτυξη και την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης συμμετοχικής διαδικασίας για το σχεδιασμό και τη διαχείριση της ΘΠΠ Γυάρου.
Οι παραπάνω οδηγοί, τα συμπεράσματα και οι προτάσεις τους μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατά την τελική διαμόρφωση των Σχεδίων Διαχείρισης των δυο υπό διαμόρφωση Θαλάσσιων Πάρκων.

Δ.5 Από τις προτάσεις στην εφαρμογή: Κρίσιμα ζητήματα για την επίτευξη πραγματικής προστασίας
Εκτός από την βελτιστοποίηση της ίδιας της ΕΠΜ μετά από επεξεργασία των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης από την αρμόδια αρχή και τους εμπλεκόμενους φορείς και μελετητές, είναι κεφαλαιώδους σημασίας και ένας άλλος άξονας ενεργειών που απαιτούνται, ώστε να διασφαλιστεί ότι τα πάρκα δεν θα μείνουν στα χαρτιά.
Η ΕΠΜ περιλαμβάνει μέτρα που αφορούν σε κρίσιμες πτυχές της διαχείρισης, οι οποίες έχουν ευρύτερο ή οριζόντιο χαρακτήρα. Μάλιστα ορισμένα από αυτά αποτελούν αρμοδιότητα αρχών ή φορέων πλην του ΥΠΕΝ ή του ΟΦΥΠΕΚΑ, ή απαιτούν τη συνεργασία διαφορετικών φορέων, ή αφορούν σε ενεργοποίηση εργαλείων και χρηματοδοτικών πηγών που εμπίπτουν σε άλλες πολιτικές, ή χρειάζεται να υλοποιηθούν σε κλίμακα ευρύτερη του Πάρκου. Σε αυτούς τους άξονες εμπίπτουν κατά περίπτωση ως προτεινόμενα από την ΕΠΜ μέτρα η φύλαξη (ειδικά εργαλεία, σχέδιο και εξοπλισμός φύλαξης) και η συναφής επιβολή κυρώσεων, η παρακολούθηση και η αντιμετώπιση της ρύπανσης, το εθνικό σύστημα παρακολούθησης κίνησης σκαφών, οι αποζημιώσεις των παράκτιων αλιέων για ζημιές από προστατευόμενα είδη κ.ά.
Πολλά από αυτά τα μέτρα που προτείνονται στην ΕΠΜ αποτελούν μεν αντικείμενό της αλλά δεν εμπίπτουν στο περιεχόμενο των επικείμενων εργαλείων θέσπισης (προεδρικά διατάγματα, σχέδια διαχείρισης). Για τον ειδικότερο σχεδιασμό και την εφαρμογή αυτών των απαραίτητων μέτρων απαιτούνται σημαντικές βελτιώσεις του ευρύτερου πλαισίου πολιτικών και της εφαρμογής τους, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας ανάμεσα στους αρμόδιους φορείς. Οι αλλαγές αυτές είναι επιτακτική ανάγκη να ξεκινήσουν άμεσα και να ολοκληρωθούν σε εύλογο χρόνο. Θα πρέπει μάλιστα προς τούτο να αξιοποιηθούν και βελτιστοποιηθούν εργαλεία που ήδη προδιαγράφονται στο νομικό μας πλαίσιο, όπως το Πλαίσιο Δράσεων Προτεραιότητας ή το Σχέδιο Δράσης Βελτίωσης της Πολιτικής για τις Προστατευόμενες Περιοχές (άρ. 42 ν. 4685/2020).
Όπως έχει επισημάνει η Έκθεση Αξιολόγησης των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών που δημοσίευσαν τον Οκτώβριο του 2024 εννέα περιβαλλοντικοί οργανισμοί (https://weseayou.gr/wp-content/uploads/2025/03/mpas.pdf), απαιτούνται σημαντικές πρωτοβουλίες σε 4 βασικούς άξονες:
– Νομοθεσία-Διαχείριση: Παρότι η ίδια ΕΠΜ αποτελεί το σημαντικό πρώτο βήμα για την εφαρμογή της πολιτικής (προσδιορισμός των μέτρων), και παρά τις επιφυλάξεις που εγείρει η αποσπασματική και άκρως ελλιπή διαμόρφωση προστατευτικού καθεστώτος στην συντριπτική πλειοψηφία των π.π., υφίστανται σημαντικά θέματα που χρήσουν ουσιαστικής βελτίωσης όπως η συστηματοποίηση των διαχειριστικών δράσεων και μάλιστα στο πλαίσιο της προσαρμοστικής διαχείρισης (παρακολούθηση-αξιολόγηση-επανασχεδιασμός της διαχείρισης) και η ενίσχυση της δέουσας εκτίμησης (βλ. και ειδικό σχόλιο παραπάνω).
– Διακυβέρνηση: Με βάση την ουσιαστική πρόοδο που έχει επιτευχθεί ως προς την ενίσχυση μιας ομοιογενούς και συνεκτικής προσέγγισης στη διαχείριση των ΘΠΠ στην Ελλάδα (συγκριτικά με το πρότερο καθεστώς) μέσα από τη δημιουργία του ΟΦΥΠΕΚΑ, πρέπει άμεσα να αντιμετωπιστούν ορισμένες παρατηρούμενες ελλείψεις και κενά, τα οποία αφορούν τη στελέχωση του ίδιου του οργανισμού, τον συντονισμό ανάμεσα σε αρμόδιες αρχές και φορείς (και ειδικά ανάμεσα στο ΥΠΕΝ και το ΥΠΑΑΤ που έχει την ευθύνη για τη ρύθμιση της αλιείας), καθώς και στη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και άλλων εμπλεκόμενων φορέων στη διαχείριση των περιοχών.
– Φύλαξη, έλεγχοι, επιβολή κυρώσεων: Παρά τη σχετικά πρόσφατη σύσταση σωμάτων φύλαξης στις μονάδες διαχείρισης ή τη διεύρυνση των ελεγκτικών αρμοδιοτήτων του ΟΦΥΠΕΚΑ, χρειάζεται να αντιμετωπιστεί η ανεπαρκής στελέχωση αυτών των μονάδων και τα περιορισμένα μέσα τους (εξοπλισμός). Υφίστανται επίσης σημαντικές ασάφειες και ανεπάρκειες στο νομικό πλαίσιο σχετικά με τους ελέγχους και την επιβολή κυρώσεων (για τις αρμοδιότητες – διαδικασίες), προκλήσεις στον συντονισμό των αρμόδιων αρχών και φορέων, ανεπαρκής ανταπόκριση των αρχών σε περιστατικά παραβάσεων των προβλεπόμενων ρυθμίσεων και ελλιπείς έλεγχοι και επιβολή κυρώσεων στην πράξη.
– Πόροι: Παρά την αύξηση και τη σταθερότητα της χρηματοδότησης του αρμόδιου φορέα (ΟΦΥΠΕΚΑ), παραμένει ως κρίσιμο ζήτημα η χρηματοδότηση για την ενίσχυση της στελέχωσής του, καθώς και χαρτογράφηση και διασφάλιση νέων πόρων ώστε να υλοποιηθούν με συστηματικό και συνεκτικό τρόπο οι απαραίτητες δράσεις και συγχρόνως να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των ΘΠΠ.

[WWF Ελλάς εκ μέρους 8 περιβαλλοντικών οργανισμών]

[Σημείωση: Τα σχόλια που ακολουθούν αφορούν συνολικά στα δύο προτεινόμενα  Εθνικά θαλάσσια πάρκα και αποτελούν κοινή ανακοίνωση οκτώ περιβαλλοντικών οργανισμών]
<h3>Εθνικά θαλάσσια πάρκα Ιονίου και Αιγαίου: Σημαντική πρωτοβουλία, με ανάγκη βελτιώσεων</h3>
Η πρωτοβουλία για την ίδρυση των δυο νέων θαλάσσιων πάρκων είναι ιδιαίτερα σημαντική, όπως επισημαίνουν οι περιβαλλοντικοί οργανισμοί Blue Marine Foundation, Cyclades Preservation Fund, Greenpeace, iSea, Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Ίδρυμα Thalassa/ ΑΕΝΑΟΣ ΘΑΛΑΣΣΑ και WWF Ελλάς. Όταν ολοκληρωθεί η θεσμοθέτησή τους, που τώρα διανύει το πρώτο στάδιο της διαβούλευσης επί των μελετών, η Ελλάδα θα έχει συμβάλει στη διεθνή προσπάθεια για διατήρηση της ζωής στις θάλασσες με δυο θαλάσσια πάρκα μεγάλης έκτασης και οικολογικής αξίας.

Όπως όμως επισημαίνουν οι περιβαλλοντικοί οργανισμοί, η εμβληματική αυτή πρωτοβουλία της κυβέρνησης χρήζει σημαντικών βελτιώσεων, ενώ υπολείπεται σε διασφαλίσεις για τη συνεκτικότητα και την αποτροπή κινδύνων σοβαρότατης υποβάθμισης, καθώς το Πάρκο Ιονίου παραμένει περικυκλωμένο από περιοχές που παραχωρούνται σε πετρελαϊκές εταιρείες για έρευνα και εξόρυξη υδρογονανθράκων.

Αναμφίβολα στα θετικά στοιχεία των δύο μελετών, των οποίων η ποιότητα επισημαίνουμε ότι είναι πολύ καλή για τα ελληνικά δεδομένα, οι οργανώσεις εντοπίζουν τα εξής:
– Η μεγάλη χωρική έκταση των δυο θαλάσσιων πάρκων που επιτρέπει την επίτευξη οικολογικής συνδεσιμότητας μεταξύ περιοχών Natura και οικοτόπων ειδών.
– Η οριζόντια απαγόρευση των συρόμενων εργαλείων βυθού και ο εποχικός περιορισμός της αλιείας στο στενό παράκτιο μέτωπο.
– Η απαγόρευση της ανεξέλεγκτης αγκυροβολίας σε ζώνες προστασίας της Ποσειδωνίας και αντίστοιχα η χρήση οικολογικών ναυδέτων (κυρίως στο Ιόνιο).
– Η πρόβλεψη μέτρων για πιο αποτελεσματική φύλαξη, αποφυγή συγκρούσεων πλοίων με είδη πανίδας, επιστημονική παρακολούθηση, αποζημιώσεις για ζημιές, χρήση τεχνολογικών μεθόδων για σκοπούς διαχείρισης (κυρίως στο Ιόνιο).

Την ίδια όμως στιγμή είναι σαφές ότι στην περίπτωση του Ιονίου τα παραπάνω σημαντικά βήματα προόδου αυτοαναιρούνται μέσα από τη συνέχιση των αδιανόητων περιβαλλοντικά, οικονομικά και κοινωνικά προγραμμάτων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων. Οι δραστηριότητες αυτές είναι παντελώς ασύμβατες με την επίτευξη των σκοπών του Πάρκου, και οι προτάσεις της μελέτης, προσπαθώντας να στριμώξουν μια παγκοσμίως σημαντική περιοχή για πολλά είδη της θαλάσσιας πανίδας ανάμεσα σε οικόπεδα εξορύξεων, ή ακόμα και αποσιωπώντας το πιο ώριμο οικόπεδο, το Κατάκολο, και ορίζοντας κατ’ επίφαση περιφερειακές ζώνες, κρίνονται άκρως αναποτελεσματικές να αντιμετωπίσουν τα εξόφθαλμα ζητήματα ασυμβατότητας.

Σε ένα άλλο επίπεδο, προκαλεί επίσης εντύπωση το γεγονός ότι οι δυο ΕΠΜ είναι αρκετά διαφορετικές μεταξύ τους ως προς τη γενική τους προσέγγιση στον καθορισμό ζωνών, τον προσδιορισμό και εξειδίκευση των χρήσεων, την τεκμηρίωση και τη χρήση επικαιροποιημένων δεδομένων, τη διαμόρφωση μέτρων έναντι των προβλέψεων συναφών πολιτικών (αλιεία, υδατοκαλλιέργειες, τουρισμός κ.ά.). Σε γενικές γραμμές, η μελέτη του Ιονίου είναι σαφώς πιο ώριμη, με ζώνες και περιορισμούς που εξυπηρετούν πολλαπλούς σκοπούς προστασίας, αλλά και με αναλυτικό προϋπολογισμό. Η συνολική προσέγγιση για τον καθορισμό ζωνών και μέτρων, η εξειδίκευση των χρήσεων και πολλές πτυχές των προτάσεών της θα ήταν σκόπιμο να υιοθετηθούν και από τη μελέτη του Αιγαίου, η οποία φαίνεται να ακολουθεί μια πιο συμβατική προσέγγιση. Σε κάθε περίπτωση, απαιτείται εναρμόνιση των προσεγγίσεων ιδίως σε σχέση με τον προσδιορισμό ζωνών και χρήσεων, καθώς και με την παροχή της δέουσας τεκμηρίωσης.

Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τις προτάσεις των μελετών, εντοπίζονται ορισμένα κρίσιμα σημεία, τα οποία χρήζουν σημαντικών βελτιώσεων:
– Δραστικός περιορισμός δυνητικά επιβλαβών χρήσεων και πιθανή επανοριοθέτηση ζωνών έτσι ώστε, μέσω της διασφάλισης υψηλού βαθμού προστασίας σε σημαντικό τμήμα των ΖΠΦ, τα δύο πάρκα να συμβάλουν καθοριστικά στην επίτευξη του στόχου 10% για αυστηρή προστασία (η ΕΠΜ του Αιγαίου θα πρέπει να αλλάξει ριζικά την προσέγγισή της καθώς υπολείπεται σημαντικά, η δε ΕΠΜ του Ιονίου θα πρέπει να αποσαφηνίσει τον προτεινόμενο υψηλό σχετικά βαθμό προστασίας προκειμένου αυτός να μην είναι εικονικός).
– Μεγαλύτερη αποφασιστικότητα στη λήψη μέτρων για την αποτελεσματική αποφυγή των συγκρούσεων κητωδών και πλοίων.
– Ενίσχυση του προστατευτικού καθεστώτος για κρίσιμα ενδιαιτήματα, με προσδιορισμό ευρύτερων ζωνών προστασίας ή ειδικότερων μέτρων για την Ποσειδωνία και τη Μεσογειακή φώκια.

Είναι απαραίτητο το εθνικής σημασίας και οραματικό εγχείρημα της ίδρυσης των δύο νέων θαλάσσιων πάρκων να μη μείνει στα χαρτιά. Η θεσμοθέτησή τους είναι σημαντικό να προχωρήσει αταλάντευτα και ως προτεραιότητα της κυβέρνησης.

Στο πλαίσιο της διαβούλευσης επί των ειδικών περιβαλλοντικών μελετών που υποστηρίζουν με επιστημονικά δεδομένα τη διαδικασία θεσμοθέτησης των δυο θαλάσσιων πάρκων, και πριν τη διαβούλευση που θα ακολουθήσει επί των προεδρικών διαταγμάτων, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις ζητούν τις εξής συγκεκριμένες βελτιώσεις:
– Εξορθολογισμό του συστήματος αντιστοίχισης ζωνών προστασίας και χρήσεων γης, ώστε να καλυφθούν οι παρατηρούμενες δυσαρμονίες και να μην προτείνονται χρήσεις που είτε δεν μπορούν να θεσμοθετηθούν είτε θα οδηγήσουν σε επιλογή ζωνών χαμηλότερης προστασίας.
– Καθιέρωση ζώνης μετατόπισης πορείας πλοίων για τη μείωση συγκρούσεων και περιοχών προς αποφυγή στη ναυσιπλοΐα, καθώς και ρύθμιση της ταχύτητας των πλοίων με ομοιόμορφο τρόπο σε έως 10 κόμβους έτσι ώστε να επιτευχθεί με χωρικές ρυθμίσεις και με μεγαλύτερη αποτελεσματικότερα ο κεφαλαιώδης στόχος της μείωσης συγκρούσεων για τα κητώδη στο Ιόνιο
– Πρόβλεψη ελέγχου της αλιευτικής πίεσης σε ευρύτερη κλίμακα, προκειμένου να μην υπάρξει ανεξέλεγκτη μετατόπισή της εκτός των Πάρκων, κάτι που θα αναιρούσε τους σημαντικούς στόχους προστασίας και διαχείρισης τόσο για τη φύση όσο και για τα ιχθυαποθέματα – αφορά κυρίως στο Ιόνιο, καθώς εντός του Πάρκου το ποσοστό των ημερών αλιείας μηχανότρατας είναι περίπου 40%, ενώ στο Αιγαίο είναι κάτω από 2%.
– Βελτιώσεις ως προς τη διακυβέρνηση των προστατευόμενων περιοχών, τη φύλαξη και την επιβολή κυρώσεων, καθώς και τη διασφάλιση επαρκών πόρων.
– Σαφή τοποθέτηση ότι διασφαλίζεται η οικολογική συνοχή και η αποτροπή ενός από τους μεγαλύτερους κινδύνους για ατυχηματική ρύπανση από ενδεχόμενη εξόρυξη πετρελαίου στη θαλάσσια περιοχή υδρογονανθράκων στο Κατάκολο. Ειδικότερα σε σχέση με την περιοχή του Κατακόλου, επισημαίνουμε ότι η γεωγραφική τοποθέτησή της σε νευραλγικό σημείο του πάρκου και πολύ κοντά στις εξαιρετικά σημαντικές και οικολογικά ευαίσθητες περιοχές του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου, του Κυπαρισσιακού Κόλπου, αλλά και (εκτός των ορίων του Πάρκου Ιονίου) του Εθνικού Πάρκου Στροφυλιάς (που προστατεύεται και από τη διεθνή Σύμβαση Ραμσάρ). Η πιθανότητα εξόρυξης πετρελαίου σε περιοχή έχει εγείρει σοβαρές επιφυλάξεις και από τον ίδιο τον πρωθυπουργό (https://www.primeminister.gr/2022/11/23/30685), λόγω των αναπόφευκτων περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Ζητάμε την ακύρωση των επόμενων σταδίων αδειοδότησης για την περιοχή του Κατακόλου.

Συνυπογράφουν οι περιβαλλοντικοί οργανισμοί:
1. Blue Marine Foundation
2. Cyclades Preservation Fund
3. Greenpeace
4. iSea
5. Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης
6. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
7. Ίδρυμα Thalassa/ ΑΕΝΑΟΣ ΘΑΛΑΣΣΑ
8. WWF Ελλάς

[Author]

Posts