Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Δημόσια Διαβούλευση επί  του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχή σχεδιασμού της μελέτης αξιολόγησης και αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο Ν. 4447/2016 (Α’ 241) και στην Κ.Υ.Α. Αριθμ. ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (Β’ 1225) προσκαλεί το κοινό να διατυπώσει τις απόψεις του, μέσω της δημόσιας ανάρτησης σχολίων έως και τις 24 Ιουνίου 2026.

ΕΧΠ ΑΠΕ (αρχεία)

Οι απαραίτητες πληροφορίες και τα σχετικά αρχεία, είναι διαθέσιμες στον ανωτέρω σύνδεσμο.

Θέμα

[Damianos Barouxis]

Η αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
(ΕΧΠ-ΑΠΕ) εισάγεται ως μια πολλά υποσχόμενη μεταρρύθμιση που υποτίθεται στοχεύει στον
εξορθολογισμό της χωροθέτησης των αιολικών και ηλιακών σταθμών στην ελληνική επικράτεια.
Ωστόσο, η συστηματική ανάλυση του προτεινόμενου σχεδίου, μας δείχνει ότι οι προστατευτικές
του διατάξεις ακυρώνονται στην πράξη από τις εξαιρετικά ευρείες μεταβατικές ρυθμίσεις που
αυτό προβλέπει. Οι ρυθμίσεις αυτές επιτρέπουν την επ’ αόριστον διαιώνιση του παρωχημένου
και νομικά πλημμελούς πλαισίου του 2008, το οποίο έχει είδη κριθεί από την Ευρωπαϊκή
Επιτροπή από το 2014 ως μη συμβατό με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των
οικοτόπων.
Η νομική αυτή παράκαμψη έχει άμεσες και καταστροφικές συνέπειες για την περιοχή των
Αγράφων και της Νότιας Πίνδου, καθώς εξαιρεί από τις νέες απαγορεύσεις μια σειρά από
μεγάλης κλίμακας αιολικά έργα που βρίσκονται σε ώριμο ή ακόμη και αρχικό στάδιο
αδειοδότησης. Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις, οι λειτουργούσες εγκαταστάσεις, οι άδειες
εγκατάστασης που δεν έχουν εκτελεστεί, καθώς και οι φάκελοι Μελετών Περιβαλλοντικών
Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που έχουν λάβει απλώς έγκριση τυπικής πληρότητας έως τις 20 Μαΐου
2026, αξιολογούνται και εγκρίνονται με βάση το προϊσχύον καθεστώς. Αυτό σημαίνει ότι έργα
που χωροθετούνται σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων ή εντός ευαίσθητων ζωνών Natura
2000, τα οποία υπό το Νέο Πλαίσιο θα έπρεπε να αποκλειστούν, θα αδειοδοτηθούν κανονικά.
Φέρουσα Ικανότητα
Μια από τις σημαντικότερες μεθοδολογικές ”αστοχίες” του Νέου Πλαισίου είναι η διατήρηση της
διοικητικής διαίρεσης της Δημοτικής Ενότητας (Δ.Ε.) ως βάσης για τον υπολογισμό της
φέρουσας ικανότητας των αιολικών εγκαταστάσεων. Η προσέγγιση αυτή στερείται
επιστημονικού υπόβαθρου, καθώς τα φυσικά οικοσυστήματα και οι κορυφογραμμές των
Αγράφων λειτουργούν ως ενιαίες οικολογικές οντότητες που δεν συμπίπτουν με τα τεχνητά
διοικητικά όρια των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η φέρουσα ικανότητα εκφράζεται μέσω του μέγιστου ποσοστού κάλυψης εδάφους από αιολικές
εγκαταστάσεις ανά Δ.Ε., το οποίο ορίζεται ως:

Η εφαρμογή αυτού του τύπου επιτρέπει την υπέρμετρη χωρική συγκέντρωση και τον κορεσμό
των ανεμογεννητριών στις ευαίσθητες κορυφογραμμές των Αγράφων, καθώς το συνολικό
ποσοστό της Δ.Ε. μπορεί να εμφανίζεται χαμηλό λόγω της συμπερίληψης μεγάλων πεδινών ή
μη εκμεταλλεύσιμων εκτάσεων στην ίδια διοικητική μονάδα. Έτσι, αντί να προστατεύεται το
ορεινό οικοσύστημα, διευκολύνεται η βιομηχανοποίησή του.
Επιπλέον, το Νέο Πλαίσιο και η συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων
(ΣΜΠΕ) αγνοούν πλήρως τη γεωμορφολογική τρωτότητα και τους φυσικούς κινδύνους της

περιοχής των Αγράφων. Ο ορεινός όγκος των Αγράφων αποτελείται κατά κύριο λόγο από
αποσαρθρωμένο φλύσχη, ένα πέτρωμα εξαιρετικά επιρρεπές σε κατολισθήσεις και διαβρώσεις.
Η παράλειψη συνεκτίμησης των ακραίων πλημμυρικών φαινομένων, όπως οι καταιγίδες «Ιανός»
(2020), «Daniel» (2023) και «Elias» (2023), οι οποίες προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές
στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, καθιστά τον σχεδιασμό ελλιπή.
Η περίπτωση του αιολικού σταθμού στη θέση «Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» (41,4MW) στην
κορυφογραμμή της Καζάρμας είναι ενδεικτική. Η τροποποίηση του έργου το 2022 μείωσε τις Α/Γ
από 18 σε 9, αλλά διπλασίασε το μέγεθός τους (ύψος ~150μκαι διάμετρος πτερυγίων 133μ ),
απαιτώντας πολύ μεγαλύτερες εκσκαφές και ανατινάξεις για τη θεμελίωση των βάσεών τους. Οι
επεμβάσεις αυτές σε εδάφη με υψηλή κλίση και ευάλωτο γεωλογικό υπόβαθρο εγκυμονούν
άμεσο κίνδυνο ενεργοποίησης κατολισθήσεων, απειλώντας άμεσα τον υποκείμενο οικισμό της
Κερασιάς, ο οποίος βρίσκεται κατάντη και έχει ήδη κριθεί υπό μετεγκατάσταση λόγω
προηγούμενων κατολισθητικών φαινομένων.
Επιπτώσεις στα αρπακτικά
Η περιοχή των Αγράφων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ενδιαιτήματα και μεταναστευτικούς
διαδρόμους για σπάνια και απειλούμενα αρπακτικά πτηνά, με εξέχοντα τον πληθυσμό του
Όρνιου (Gyps fulvus). Το Νέο Πλαίσιο επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών σταθμών εντός Ζωνών
Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) της ορνιθοπανίδας, εφόσον το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7.5
m/s και η εγκατάσταση επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική
Μελέτη (ΕΠΜ).
Η ρύθμιση αυτή εισάγει μια εξαιρετικά επικίνδυνη μεθοδολογική ασάφεια, καθώς η συντριπτική
πλειονότητα των ΕΠΜ στη χώρα δεν έχει ακόμη εγκριθεί ούτε έχει θεσμοθετηθεί με Προεδρικά
Διατάγματα. Αυτό επιτρέπει τη χωροθέτηση βιομηχανικών αιολικών σταθμών σε περιοχές πολύ
υψηλής ευαισθησίας, όπως αποδεικνύεται από τη χαρτογράφηση ευαισθησίας του ευρωπαϊκού
προγράμματος LIFE IP 4 NATURA. Για παράδειγμα μπορουμε να δουμε 2 έργα ΑΣΠΗΕ
«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό Μανδρί» και ΑΣΠΗΕ «Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απελίνα» .

Οικολογική Αξιολόγηση
και Επιπτώσεις στην
Ορνιθοπανίδα των
Αγράφων

ΑΣΠΗΕ
«Ζυγουρολίβαδο-Παλιό
Μανδρί»

ΑΣΠΗΕ
«Μίχος-Βοϊδολίβαδο-Απε
λίνα»

Καθεστώς Προστασίας
Περιοχής

ΖΕΠ GR2430002 («Όρη
Άγραφα»), ΤΙΦΚ
AT3011009

ΖΕΠ GR2430002, ΕΖΔ
GR1410002, ΕΖΔ
GR1410001

Ζώνη Ευαισθησίας (LIFE
IP 4 NATURA)

Ζώνη Πολύ Υψηλής
Ευαισθησίας για το Όρνιο

Ζώνη Πολύ Υψηλής
Ευαισθησίας για το Όρνιο

Εκτιμώμενες Διελεύσεις
Πτηνών ανά Έτος

1.504 διελεύσεις από τον
όγκο σάρωσης

1.474 διελεύσεις από τον
όγκο σάρωσης

Κύριες Απειλές (βάσει
ΕΣΔ Πτωματοφάγων)

Πρόσκρουση σε Α/Γ,
απώλεια ενδιαιτήματος

Πρόσκρουση σε Α/Γ,
μόνιμος εκτοπισμός

Προτεινόμενα Μέτρα
Μετριασμού

Ηλεκτρονικά συστήματα
αποτροπής προσκρούσεων

Ηλεκτρονικά συστήματα
αποτροπής προσκρούσεων
Η επιστημονική τεκμηρίωση καταδεικνύει ότι η χρήση των αυτόματων συστημάτων αποτροπής
προσκρούσεων (με χρήση καμερών ή ραντάρ), τα οποία προτείνονται ως επαρκή μέτρα
μετριασμού, είναι εντελώς αναποτελεσματική στις συνθήκες των Αγράφων. Τα συστήματα αυτά
παρουσιάζουν σοβαρές λειτουργικές αδυναμίες:
● Αδυναμία λειτουργίας σε ακραίες συνθήκες: Τα συστήματα απενεργοποιούνται ή
υπολειτουργούν σε συνθήκες ομίχλης, χαμηλής νέφωσης, χιονόπτωσης και παγετού, οι
οποίες είναι εξαιρετικά συχνές στα μεγάλα υψόμετρα των Αγράφων (άνω των 1.700
μέτρων).
● Φαινόμενο μόνιμης όχλησης και εκτοπισμού: Λόγω της εξαιρετικά υψηλής συχνότητας
πτήσεων των αρπακτικών στην περιοχή, τα συστήματα θα ενεργοποιούνται διαρκώς
εκπέμποντας ηχητικά σήματα αποτροπής. Αυτό θα οδηγήσει σε μόνιμη ακουστική όχληση,
εκτοπίζοντας οριστικά τα προστατευόμενα είδη από τα κρίσιμα ενδιαιτήματά τους.
Η αρχική έγκριση των έργων αυτών στηρίχθηκε σε ελλιπή και εσφαλμένα στοιχεία των ΜΠΕ του
2010-2011, οι οποίες ανέφεραν ψευδώς ότι το Όρνιο δεν είχε παρατηρηθεί στην περιοχή,
γεγονός που καταρρίπτεται από τα σύγχρονα δεδομένα τηλεμετρίας (GPS) της βάσης
Movebank.
Μικρά Υδροηλεκτρικά
Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά τη διατήρηση των Μικρών
Υδροηλεκτρικών Έργων (ΜΥΗΕ) ως επιλέξιμης και προωθούμενης δραστηριότητας στις ορεινές
λεκάνες απορροής. Το Νέο Πλαίσιο συνεχίζει να αντιμετωπίζει το νερό των ορεινών ρεμάτων ως
μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας, αγνοώντας προκλητικά τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
και της απορρύθμισης του κλίματος.
Στην ορεινή περιοχή των Αγράφων και του Ασπροποτάμου, η εγκατάσταση ΜΥΗΕ προκαλεί
δυσανάλογα μεγάλες περιβαλλοντικές βλάβες σε σχέση με την ελάχιστη προσφορά τους στο
ηλεκτρικό ισοζύγιο. Τα έργα αυτά απαιτούν τη δημιουργία φραγμάτων υδροληψίας και αγωγών
προσαγωγής, οι οποίοι:
● Διακόπτουν τον ελεύθερο ρου των ποταμών και των ρεμάτων, ακόμη και πολύ κοντά στις
πηγές τους, αλλοιώνοντας ανεπανόρθωτα τη φυσική παροχή του νερού.
● Προκαλούν σοβαρές υδρομορφολογικές αλλοιώσεις και υποβάθμιση της παρόχθιας
βλάστησης και των δασικών εκτάσεων.
● Μειώνουν δραματικά τα ενδιαιτήματα της αυτόχθονης ιχθυοπανίδας και προκαλούν τη

θνησιμότητα των πληθυσμών λόγω της δραστικής μείωσης της παροχής του νερού κατά
τους θερινούς μήνες.
Υπό το πρίσμα της διαφαινόμενης λειψυδρίας και της ξηρασίας που απειλεί ευρείες περιοχές της
χώρας, η παρεμπόδιση της ελεύθερης ροής των ορεινών υδάτων για την παραγωγή ελάχιστης
ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί μια εξαιρετικά επικίνδυνη πολιτική, η οποία έρχεται σε ευθεία
σύγκρουση με τα Σχέδια Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ).

Τοπιολογική Αλλοίωση, Ακουστική Όχληση
Το ορεινό τοπίο στον ελλαδικό χώρο χαρακτηρίζεται από μια μοναδική, μικρής κλίμακας
ποικιλομορφία, η οποία αποτελεί σημαντικό κοινωνικό, φυσικό και πολιτιστικό κεφάλαιο. Το Νέο
Πλαίσιο αποτυγχάνει πλήρως να προστατεύσει αυτή τη διάσταση, περιορίζοντας την έννοια του
τοπίου σε μια απλή εικόνα οπτικής όχλησης του παρατηρητή.
Η προστασία του τοπίου στο Νέο Πλαίσιο εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετων ελάχιστων
αποστάσεων των Α/Γ από θεσμοθετημένα σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (π.χ. 6κμ από
παραδοσιακούς οικισμούς, 0.8κμ από πυρήνες εθνικών δρυμών). Η προσέγγιση αυτή αγνοεί τη
Σύμβαση της Φλωρεντίας (Ν. 3827/2010), σύμφωνα με την οποία το τοπίο αποτελεί μια
δυναμική συνιστώσα της κοινωνικής ευημερίας και της τοπικής ταυτότητας.
Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες, με συνολικό ύψος που αγγίζει ή ξεπερνά τα 150μ, είναι ορατές
από αποστάσεις δεκάδων χιλιομέτρων. Η τοποθέτησή τους στις κορυφογραμμές των Αγράφων,
που αποτελούν Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ), θα μετατρέψει μια περιοχή με ήπια
τουριστική ανάπτυξη σε βιομηχανική ζώνη, ακυρώνοντας τις “επενδύσεις” των τοπικών
κοινωνιών στην ήπια τουριστική ανάπτυξη.
Μια άλλη σοβαρή παράλειψη του Νέου Πλαισίου αφορά την παντελή απουσία ειδικών ορίων
θορύβου για τις αιολικές εγκαταστάσεις, παραπέμποντας γενικά στις κατευθυντήριες οδηγίες του
Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Ο θόρυβος των σύγχρονων ανεμογεννητριών μεγάλου
μεγέθους παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές
περιβαλλοντικού θορύβου:
● Σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων και υποήχων (<20HZ): Οι υπόηχοι
διαδίδονται σε μεγάλες αποστάσεις και συνδέονται με τη διατάραξη του ύπνου και άλλες
επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.
● Φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation): Η μεταβαλλόμενη ένταση
του θορύβου προκαλεί έντονη ενόχληση, η οποία δεν λαμβάνεται υπόψη από τη θέσπιση
ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου.
Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης για τους μηχανισμούς αυτούς δεν μπορεί να
αποτελεί λόγο αδράνειας. Σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, το Νέο Πλαίσιο όφειλε να
θεσπίσει αυστηρά όρια και μεγαλύτερες αποστάσεις ασφαλείας από τις οικιστικές περιοχές.
Παντελής Απουσία Πλαισίου Απεγκατάστασης και Διαχείρισης
Αποβλήτων

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ και της διαχείρισης
των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του χρόνου ζωής τους (20-25 έτη), το Νέο Πλαίσιο
αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε δεσμευτικό μέτρο. Υιοθετώντας την αόριστη διατύπωση ότι
«επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς
τους στη φάση αδειοδότησης», μετακυλύει την ευθύνη στο μέλλον.
Κάθε ανεμογεννήτρια απαιτεί τη θεμελίωση μιας βάσης από οπλισμένο σκυρόδεμα βάρους
εκατοντάδων τόνων, η οποία εισχωρεί βαθιά στο υπέδαφος, καθώς και τη χρήση μη
ανακυκλώσιμων συνθέτων υλικών στα πτερύγια. Η απουσία οποιουδήποτε μηχανισμού όπως
πχ υποχρεωτικές εγγυητικές επιστολές αποκατάστασης από τους επίδοξους επενδυτές σημαίνει
ότι μετά την ολοκλήρωση της κερδοφορίας τους, οι εταιρείες ειδικού σκοπού θα αποχωρήσουν,
αφήνοντας τις βάσεις σκυροδέματος και τα γιγαντιαία μεταλλικά κουφάρια να σαπίζουν στις
κορυφογραμμές των Αγράφων.

Τι λέμε εμείς
Η επιστημονική και χωροταξική αξιολόγηση του Νέου Πλαισίου για τις ΑΠΕ καταδεικνύει ότι,
παρά τη θεωρητική υιοθέτηση αυστηρότερων ορίων προστασίας, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις
λειτουργούν ως μέσο νομιμοποίησης της συνεχιζόμενης βιομηχανοποίησης των βουνών και των
ποταμιών. Ειδικά για την περιοχή των Αγράφων, οι μεταβατικές διατάξεις αποτελούν μια βόμβα
στα θεμέλια του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς επιτρέπουν την υλοποίηση έργων εξαιρετικά
καταστροφικών, τα οποία έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις σύγχρονες περιβαλλοντικές
ανάγκες και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.
Η «πράσινη μετάβαση» δεν μπορεί να επιτευχθεί μέσω της καταστροφής του περιβάλλοντος το
οποίο υποτίθεται θέλει να προστατέψει. Η θυσία των Αγράφων και του περιβάλλοντος εν γένει
στο βωμό μιας χωρίς σχεδιασμό και βιομηχανοποιημένης ανάπτυξης ΑΠΕ δεν αποτελεί
περιβαλλοντική πολιτική, αλλά ένα διαρκές έγκλημα κατά της βιωσιμότητας και του μέλλοντος
των επόμενων γενεών.
Το αυτονόητο αίτημα της Βοιωτίας και της Στερεάς που ζητάνε απαγόρευση υποβολής
αιτημάτων και υλοποίηση νέων έργων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων των έργω αποθήκευσης
ηλεκτρικής ενέργειας, των έργων αντλησιοταμίευσης, των πλωτών φωτοβολταϊκών, καθώς και
των έργων διασύνδεσης σε υποσταθμούς, σε οποιοδήποτε στάδιο της αδειοδοτικής διαδικασίας
κι αν βρίσκονται είναι αίτημα για όλη τη χώρα. Δε θα επιτρέψουμε την περαιτέρω καταστροφή
του φυσικού περιβάλλοντος και των ορεινών και θαλάσσιων οικοσυστημάτων για να βγάλουν κι
άλλα εκατομμύρια τα λόμπι της “πράσινης ενέργειας”!
Το -δήθεν- νέο “χωροταξικό” σας θα μείνει στα χαρτιά! Στους δρόμους της πόλης και στα χωριά
μας, μέσα και έξω από τις δικαστικές αίθουσες θα σας γίνει ξεκάθαρο πως δε θα ακουμπήσετε
ούτε σπιθαμή γής, ούτε λίτρο νερού ! Να ανακληθούν τώρα πανελλαδικώς όλα τα
αδειοδοτημένα έργα βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ! ΟΥΤΕ ΜΙΑ ΑΛΛΗ Β.ΑΠΕ!

[Ταμπάκου Αντιγόνη]

επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

 
<h1>ΕΙΣΑΓΩΓΗ</h1>
Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η

εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση

φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές

Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

 

 
<h2>Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.</h2>
 

 

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).

 

 
<h1>ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ</h1>

• Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα

ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.

• Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
• Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
• Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
• Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.

 
<h1>ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:</h1>
 

 

Συνοπτικός Πίνακας Προβλημάτων – Προτάσεων                                               σελ. 3 Περιβαλλοντική Προστασία και Βιοποικιλότητα (Α0 – Α19)                                                              σελ. 5 Ανθρωπογενές Περιβάλλον και Τοπίο (Β1 – Β7)                                                                                   σελ. 14 Οικονομικές Δραστηριότητες και Παραγωγική Γη (Γ1 – Γ5)                                                         σελ. 16 Δικαιώματα Πολιτών, Τοπική Αυτοδιοίκηση και Δημόσια Γη (Δ1 – Δ5)                                σελ. 18 Θεσμικά και Διαδικαστικά Κενά της ΚΥΑ                                                                                           σελ. 20

Συγκριτικό Ευρωπαϊκό Δίκαιο και Πρακτικές                                                          σελ. 21

 

Συγκριτικός Κατάλογος Αιτημάτων                                                                           σελ. 23 Παράρτημα Α: Ευρωπαϊκές Πρακτικές Χωροταξικού Σχεδιασμού ΑΠΕ  σελ. 23 Βιβλιογραφία και Πηγές σελ. 24

Συμπεράσματα                                                                                                                  σελ. 27

 

Αιτήματα                                                                                                                              Σελ. 27-37

 
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1></h1>
<h1> ΠΡΟΒΛΗΜΑ • ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΚΥΑ • ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ</h1>
<h2>1.  Φέρουσα ικανότητα</h2>
Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.
<h2>2.  Συνολικό όριο εγκαταστάσεων</h2>
Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.
<h2>3.  Σωρευτικές επιπτώσεις</h2>
Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.
<h2>4.  Συνοδά έργα</h2>
Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.
<h2>5.  Περιοχές Natura</h2>
Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.
<h2>6.  Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)</h2>
Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.
<h2>7.  Repowering</h2>
Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

 

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

 
<h2>8.  Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)</h2>
Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.
<h1>9.  RED II</h1>
Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.
<h2>10.  Λεκάνες απορροής</h2>
Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.
<h2>11.  Υπεράκτια αιολικά</h2>
Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
<h2>12.  Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών</h2>
Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.
<h2>13.  Δείκτης Χωρικού Κορεσμού</h2>
Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.
<h2>14.  Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης</h2>
Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

 
<h1>Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ</h1>

• Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις-

υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

 

 

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες

διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση

ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

 

 

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν

αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.

 

 
<h1>► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ</h1>
Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική

ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα

φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ

 

αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες

τεχνολογίες.

 

 

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που

προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας,

Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου

(άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική

αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

 

 

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή

αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.

 

 
<h1>► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ</h1>
Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών,

αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

 

 

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ

πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια

συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.

 

 
<h1>► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ</h1>
Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής

Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις

 

ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά

Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με

μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

 

 

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή

‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η

τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.

 

 
<h1>► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ</h1>
Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.

 

 
<h1>► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ</h1>
Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη

επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και

βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.

 

 
<h1>► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ</h1>
Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική

περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις

ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’ (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η

πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη

 

κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.

 

 
<h1>► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ</h1>
Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί

δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.

 

 
<h1>► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ – ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΚΤΗ</h1>
Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που

προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές

επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική

Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

 

 

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που

εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον

αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες

πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να

προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

 

 
<h1>► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ</h1>
Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη

κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις

οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.

 
<h1>► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ</h1>
Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.

 

 
<h1>► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ</h1>
Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον

ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε

ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

 

 

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει

πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη,

τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η

Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα

αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς

(στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν

περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

 

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την

έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο

πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.

 

 
<h1>► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ</h1>
Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν

προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας

Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό

αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης

θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης

(Παράρτημα ΙΙ).

 

 
<h1>► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ</h1>
Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής

οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη

χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή

αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια

περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και

 

έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές

διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο

εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα

εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.

 

 
<h1>► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ</h1>
Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν

εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης

κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική

συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.

 

 
<h1>► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ</h1>
Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

• Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
• Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
• Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
• Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους

 

κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.

• Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
• Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας

σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.

Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις

περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.

 

 
<h1>► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ</h1>
Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ

φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που

αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της

Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού

αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη

συγκαλύπτει στατιστικά.

 

 
<h1>► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ</h1>
Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ.,

προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45

ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36

έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι

 

περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο

επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.

 

 
<h1>► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ</h1>
Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

• Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
• Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
• Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
• Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα

απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ’ αόριστον.

• Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής

περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

 

 
<h1>► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ</h1>
Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του

εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με

εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.

 
<h1>Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ</h1>

• Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα

υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό—διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε

αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά

τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν.

3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.

 

 
<h1>► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ</h1>
Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως

λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το

άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.

 
<h1>► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ</h1>
Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.

 

 
<h1>► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ</h1>
Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο

ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος

Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του

 

υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην

ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με

αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου ‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων

δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.

 

 
<h1>► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ</h1>
Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο

θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να

διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.

 

 
<h1>► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)</h1>
Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει

προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους

προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον

Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.

 

 
<h1>► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)</h1>
Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια

 

σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η

συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται

συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά

επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.

 

 
<h1>Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ</h1>

• Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη

οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.
<h1>► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ</h1>
Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού

πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα:
<h2>Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη:</h2>
Γαλλία

Τι ισχύει: Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει: Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.
<h2>Γερμανία</h2>
Τι ισχύει: Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη

υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει: Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.
<h2>Ιταλία</h2>
Τι ισχύει: Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση

μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

 

Τι δείχνει: Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.
<h2>Ολλανδία</h2>
Τι ισχύει: Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει: Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.
<h2>Αυστρία</h2>
Τι ισχύει: Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της

γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει: Η προστασία γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό ΑΠΕ.

<u>ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ</u>
<h2>Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική</h2>
Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις, προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,

επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις, διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.

 
<h1>► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ</h1>
Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν

περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.
<h1>► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ</h1>
Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).
<h1>► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ</h1>
Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται

 

σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή,

εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις

παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν

εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων

επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.

 
<h1>Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ</h1>

• Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.
<h1>► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ</h1>
Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα

Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων

ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική

συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε

αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον

 

πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε

επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους

ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί —

συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.

 

 
<h1>► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ</h1>
Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια,

αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.

 

 
<h1>► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ</h1>
Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.

 

 
<h1>► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ</h1>
Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της

αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17

(Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας

επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που

συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων

ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου,

 

σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

• τον αριθμό ανεμογεννητριών,
• την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
• την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
• το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
• το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
• τον αριθμό υποσταθμών,
• το μήκος γραμμών μεταφοράς,
• την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
• τα έργα repowering,
• τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

 

 
<h1>Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ</h1>

• Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα

έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες.

Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες

απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν

πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι

παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.

 
<h1>► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)</h1>
Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ

μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.

 

 
<h1>► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)</h1>
Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ)

επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ

 

ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν

αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.

 

 
<h1>► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ</h1>
Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.

 

 
<h1>ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ</h1>
Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.
<table>
<tbody>
<tr>
<td width=”108″></td>
</tr>
<tr>
<td></td>
<td></td>
</tr>
</tbody>
</table>
 
<h2>Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές</h2>
Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

 
<h2>1.  Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων</h2>
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει

περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική

περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.
<h2>Τι προτείνουμε</h2>
Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

 

 
<h2>2.  Προστασία των περιοχών Natura 2000</h2>
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

 

 

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.
<h2>Τι προτείνουμε</h2>
Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

 

 
<h2>3.  Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης</h2>
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.
<h2>Τι προτείνουμε</h2>
Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.

 
<h1>Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ</h1>
Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:

 
<h1>ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ</h1>
Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό

ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον

ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις

βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού

Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Γερμανία

Επίπεδο σχεδιασμού: Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο

ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.
<h2>Γαλλία</h2>
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.
<h2>Ισπανία</h2>
Επίπεδο σχεδιασμού: Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

 

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.
<h2>Αυστρία</h2>
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

 

 
<h1>ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ</h1>
Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

 

 

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.

Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.

Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.

Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.

 

 

 
<h1>ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ</h1>
 

• ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
• Richardson, , Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
• Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).

 

• Ibisch, L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ

Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).

• UNEP — United Nations Environment Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
• European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables

acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).

• World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
• Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
• Kakoulaki, , Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι

κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

 

 
<h1>► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ</h1>

• Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25§1 – Αρχή Αναλογικότητας

άρθρο 24 Προστασία Περιβάλλοντος.

• Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
• Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
• Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
• Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
• Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και
• Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
• Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον

25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.

• Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
• Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).

 

• Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες

ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».

• EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη

Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.

• Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114).
• ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
• ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
• Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις

Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

 

 
<h1>► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ</h1>

• Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική

απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).

• com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά

ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.

• Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
• Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
• Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
• Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας, Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) Πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10
• Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία

εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιαν. 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).

• Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

 
<h1>ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ</h1>
Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε

τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές.

Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και

δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.

 

 
<h1>ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)</h1>
 

 

1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί

απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

 

 

2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα

οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

 

 

3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

 

 

4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

 

5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

 

 

6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

 

 

7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών

εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

 

 

8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής,

οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα

έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

 

 

9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.
10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών

Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου.

 

 

11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

 

 

12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

 

 

13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους

οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

 

 

14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

 

15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

 

 

16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

 

 

17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

 

 

18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

 

 

19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική

πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

 

20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.
21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

 

 

22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

 

 

23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

 

 

24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

 

25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

 

 

26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές

προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

 

 

27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε

περιοχής.

 

 

28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και

περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

 

29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς

προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

 

 

31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

 

 

32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση

θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

 

 

33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

 

34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

 

 

35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική

φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

 

 

36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

 

 

37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

 

 

38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη

εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

 

39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

 

 

40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

 

 

41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με

εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

 

 

42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική

μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

 

 

43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

 

44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής

προστασίας.

 

 

45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές

εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με

πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

 

 

46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

 

 

47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

 

 

48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

 

49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης

γεωργικής απόδοσης).

 

 

50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

 

 

51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

 

 

52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

 

 

53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την

επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

 

54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

 

 

55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

 

 

56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση σχετικής ιεραρχίας, άρθρ 6 Ν4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

 

 

57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός

περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

 

 

58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.
59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

 

 

60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και

κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

 

 

61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου,

προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

 

 

62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

 

63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

 

 

64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

 

 

65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

 

 

66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών

Διαταγμάτων.

 

 

67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

 

 

68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

 

 

69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

 

 

70. Να απαγορευτεί εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.
71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

 

 

72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

 

 

73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

 

 

74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

 

 

75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

 

76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα

αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

 

 

77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

 

 

78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

 

 

79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

 

 

80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

 

 

81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

 

 

82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

 

 

83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

 

 

84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

 

 

85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

 

86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

 

 

87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

 

 

88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

 

 

89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

 

 

90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

 

 

91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

 

 

92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

 

 

93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του

τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

 

 

94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

 

 

95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

 

96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα προτεινόμενης απόστασης 5ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

 

 

97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

 

 

98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

 

 

99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

 

 

100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

 

 

101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

 

 

102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[Σύλλογος Προστασίας του Περιβάλλοντος της Νότιας Καρυστίας (Σ.Π.ΠΕ.Ν.Κ)]

Σύλλογος για την Προστασία του Περιβάλλοντος της Νότιας Καρυστίας (Σ.Π.ΠΕ.Ν.Κ)

Γενική εκτίμηση

Tο νέο χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ ευνοεί μονομερώς  όπως και το προηγούμενο την περαιτέρω εξάπλωση των ΑΠΕ χωρις να λαμβάνει σοβαρά υπόψη τη βλάβη που ήδη έχουν προκαλέσει  οι ΑΠΕ και ιδιαιτερα οι ανεμογεννήτριες στα βουνά, τις δάσικες εκτάσεις και τις περιοχές προστασίας της φύσης. Η επίτευξη των στόχων  παραγωγης ενέργειας  που προτάσσει το Χωροταξικό προκαλεί πολλά ερωτηματικά τη στιγμή που οι εθνικές ανάγκες (7 GW) καλύπτονται με τις ήδη εγκατεστημένες ΑΠΕ που παράγουν 6.8 GW. Σε κάθε περίπτωση η αύξηση της παραγωγής ενέργειας γίνεται με τη θυσία των βουνών και των δασών της χώρας  που αν και έχουν πρωταρχικό ρόλο  στην αναχαίτιση της κλιματικής κρίσης,  το Χωροταξικό επιτρέπει  να κόβονται δέντρα και να εκχερσώνεται η βλάστηση ( με προσοχή βέβαια!).

Η πρόβλεψη  του αποκλεισμού εγκατάστασης  ΑΠΕ σε περιοχες ΖΕΠ,  στις περιοχές ανευ δρόμων, τα μικρα νησια  κάτω των 300 τ.χμ και τα υψόμετρα πάνω από 1.200μ. μοιάζει να έχει ευεργετικό αποτέλεσμα για τις συγκεκριμένες περιοχες, όμως  και παλι το Χωροταξικό αφήνει «παράθυρο» εισβολής ανεμογεννητριών σε ΖΕΠ, εφοσον το επιτρεπουν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες ( οι οποιες συνήθως επιτρέπουν τις ΑΠΕ υπό όρους!).

Το  Χωροταξικό δεν τηρει την αρχη της αναλογικοτητας με την εννοια της δικαιης κατανομης των ΑΠΕ σε ολες τις περιοχες της χωρας με αποτελεσμα να εξαιρούνται ορισμένες ( πολύ ορθά) αλλά να επιβαρύνονται  υπέρμετρα οι υπολοιπες με υπερσυγκέντρωση έργων ΑΠΕ ( αιολικοι σταθμοι, ΦΒ, ΜΥΗΕ, σταθμοί μπαταριων, αντλιοταμιεύσεις). Ορθότερη και δικαιότερη  κατανομή θα ήταν κάθε Δήμος  να έχει το δικαίωμα αποκλεισμού εγκατάστασης  AΠΕ σε ένα ποσοστό της περιοχής του ώστε να διαφυλλάσσονται  σημαντικές περιοχές  για την προστασια της φυσης και τις τοπικες οικονομικες δραστηριοτητες.

Ενα άλλο σημείο που δείχνει ότι το χωροταξικό γέρνει μονομερως υπερ των ΑΠΕ είναι η απόσταση των 500μ. απο μεμονωμένες κατοικιες, οικισμούς χωρίς ιδιαίτερο καθεστώς και αρχαιολογικες θεσεις. Η ελάχιστη απόσταση  των 500μ. παραμένει ιδια με το προηγούμενο Χωροταξικό παρά την αυξηση της τυπικης α/γ απο 80μ διάμετρο του ροτορα σε 150 μ. Με το νεο χωροταξικο αυτη η αποσταση δεν διασφαλιζει σε καμμια περιπτωση τους ανθρωπους και τα μνημεία απο την οπτική και ακουστική όχληση.

.

Παρατηρήσεις ειδικά  για τη Νότια Εύβοια 

Η Ν. Ευβοια εχει την μεγαλυτερη συγκέντρωση α/γ απο οποιαδήποτε περιοχή της χωρας (530 α.γ στον Δ. Καρύστου και 200 α/γ  περίπου στον Δ. Κύμης Αλιβερίου ) πανω απο 730 α.γ  σε λειτουργία. Οι Δήμοι της Ν. Εύβοιας και η τοπική κοινωνία διαμαρτύρεται εδώ και χρόνια ότι ο τόπος μας έχει κορεστεί και δεν χωράει άλλες α/γ. Οι α/γ έχουν καταλάβει όλες  τις κορυφογραμμές, ενώ η μεγαλύτερη πυκνότητα α/γ βρίσκεται στην προστατευομενη περιοχη της Οχης ( ΕΖΔ και ΖΕΠ). Η βλάβη στο φυσικό περιβάλλον της Ν. Εύβοιας είναι καταλυτική ( απώλεια της φυσιογνωμίας του τοπίου, εκχερσώσεις  βλάστησης, κίνδυνος διαβρώσεων / κατολισθήσεων, αλλαγή της  απορροής των βροχινων νερών με άγνωστες συνεπειες στην τροφοδοσια των υπογειων υδατων). Οι παραδοσιακες δραστηριοτητες (κτηνοτροφία – μελισσοκομία) εχουν χάσει πολύτιμες εκτάσεις γης για τη βόσκηση πέρα απο τα υπόλοιπα προβληματα όπως η συσσώρευση σκόνης στους θάμνους και η διακοπή των παραδοσιακών διαδρομών βόσκησης. Ο ορεινός τουρισμός που είχε προοπτική ανάπτυξης, δεν είναι δυνατο να διεξαχθεί   σε ένα πλήρως αλλοιωμένο τοπιο. Ολα τα παραπανω θα έπρεπε να ληφθούν υπόψη απο το Χωροταξικό ώστε να μην συνεχιστεί η περαιτέρω η βλάβη στο περιβάλλον και τους ανθρώπους με την εγκατασταση περισσότερων α.γ στη Ν. Εύβοια.

Η πρόβλεψη του νεου Χωροταξικού οτι όσα έργα βρίσκονται σε αδεια παραγωγής θα υλοποιηθουν με βαση το προηγούμενο χωροταξικό καταδικάζει τη Ν.Ευβοια και μάλιστα τον Δήμο Καρυστου στον οποίο εκκρεμούν πανω απο 200 α.γ με άδεια παραγωγής,  πολλές με ΑΕΠΟ. Τονιζουμε με εμφαση οτι οι επόμενες α/γ πλησιαζουν στους κεντρικους οικισμους, Κάρυστο και Στύρα όπως επίσης όλα τα χωριά καθώς και μεμονωμένες κατοικίες. Οι α/γ αυτές που τόσο απερίσκεπτα το νέο Χωροταξικό επιτρέπει θα μετατρέψουν τη Νότια Εύβοια σε τόπο ανοίκειο και τελικά αβίωτο.

Επειδή η Νότια Εύβοια έχει φτάσει ήδη  σε σημειο κορεσμού απο α/γ και έχει ήδη υποστεί σοβαρή βλάβη, εάν επιβαρυνθεί με νέες εγκαταστάσεις θα φτάσει  σε κατάσταση ολικής καταστροφής.  Γι αυτό ζητούμε το νέο Χωροταξικό να απαγορεύσει οποιαδήποτε νέα εγκατάσταση α/γ στη Νότια Εύβοια. Η υπερφόρτωση της Νότιας Εύβοιας με α/γ παραβιάζει κάθε έννοια χωροταξίας,  δεν εξυπηρετεί  την ευημέρια των κατοίκων της, ούτε μπορεί να επιβληθεί εκ των άνωθεν παρά τη θέληση των κατοίκων, όπως επιχειρεί το νέο Χωροταξικό Πλαίσιο των ΑΠΕ.

Για τον  Σ.Π.ΠΕ.Ν.Κ

Χ. Μπερέτη

Πρόεδρος

 

[ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΗ ΛΕΣΧΗ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑΣ]

Η Ορειβατική Λέσχη Καλαμπάκας συμφωνεί με τις θέσεις που παρουσιάζονται στο υπόμνημα από τον ΕΟΣ Χαλκίδας.

========================================================================
ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας



========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΜΑΝΕΣ ΓΙΑΝΝΗΣ]

Προτείνεται η εφαρμογή των νέων χωροταξικών κανόνων σε όλα τα έργα που δεν έχουν αποδεδειγμένα ξεκινήσει να κατασκευάζονται.

[ΜΑΝΕΣ ΓΙΑΝΝΗΣ]

Δεν αρκεί η κατοχή περιβαλλοντικής αδειοδότησης  για την εξαίρεση ενός έργου από το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ εφόσον δεν έχει αρχίσει η υλοποίησή του.

[ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ]

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του
σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η
εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά
βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση
φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών
επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών
και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη
σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές
Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος
χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.
Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις
παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό
παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.
Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία,
νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά
παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες
δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την
οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων
φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
• Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα
ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
• Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας
περιοχής.
• Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura
2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
• Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων
έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
• Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα
αιτήματα που ακολουθούν.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ – ΠΡΟΒΛΗΜΑ • ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΚΥΑ • ΤΙ ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ
1. Φέρουσα ικανότητα
Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα
(φωτοβολταϊκά).
Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης
απορροής και ορεινού όγκου.
2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων
Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.
Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.
3. Σωρευτικές επιπτώσεις
Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.
Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης,
ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.
4. Συνοδά έργα
Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.
Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.
5. Περιοχές Natura
Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες
και τα Προεδρικά Διατάγματα.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.
Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.
6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)
Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.
Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.
7. Repowering
Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.
Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και
αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.
8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)
Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.
Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.
9. RED II
Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.
Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών
Επιτάχυνσης.
10. Λεκάνες απορροής
Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.
Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.
11. Υπεράκτια αιολικά
Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.
Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών
Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.
Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.
13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού
Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.
Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.
14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.
Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.
Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών
περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο
(επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας.
Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου
διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης,
μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη
θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης
(άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία
εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσειςυπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος,
διαδικασία που διέπεται κατ’ αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών
επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων
που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP)
και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες
διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο
στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά
από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της
βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν
αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια
βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση
ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.
Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν
αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια
λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι
δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με
σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας
οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του
Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων
στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.
► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική
Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με
βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό
σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική
ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να
είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια
ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα
φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ
αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα
συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες
τεχνολογίες.
Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό
Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που
προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό
εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας,
Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης
των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου
(άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το
οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική
αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.
Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης
ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή
αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη
περίπτωσης στην ενότητα Α.16.
► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις
(άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών,
αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα
συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).
Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει
στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. ‘μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση’, ‘πολύ
πιθανό/λιγότερο πιθανό’, ‘πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση’), οι οποίοι παρατίθενται σε
συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια
συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι
συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται
από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς
στο υπό διαβούλευση κείμενο.
► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ
ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο ‘θεσπισμένο κανονιστικό
πλαίσιο… ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής
Περιβαλλοντικής Μελέτης’ (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά
σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι ‘το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ
και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και
των τελικών ΠΔ’· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία ‘θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις
ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ’· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το
ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ
ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των
περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά
Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και
μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με
μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε
μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που
για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.
Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7
και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ‘μη σημαντικές’, ‘ουδέτερες’ ή
‘αντιμετωπίσιμες με μέτρα’ — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική,
ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού
φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη
επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η
τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού ‘μη σημαντικής επίπτωσης’ με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα
ανά Περιφερειακή Ενότητα.
► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ
ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό
δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας
2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό,
ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.
► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη
επιφύλαξη ‘ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης’, χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική
στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και
βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική
Στρατηγική Δασών.
► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το
ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές,
πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα
από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις ‘καλής πρακτικής’. Η πραγματική
περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις
ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας ‘Περιοχή Άνευ Δρόμων’
(Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η
πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά ‘άνευ δρόμων’, είναι ήδη
κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο
περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα
προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο
της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.
► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί
δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν
υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.
► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ – ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΑΚΤΗ
Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού,
κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που
προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές
επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από
επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική
Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες
πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές
περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι
πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο:
μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που
εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος
απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον
αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι
περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12
ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες
πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα
έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο
αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό
εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να
προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από
αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.
► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ.
πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του
άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη
κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις
οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου
δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά ‘καθαρό χαρτί’.
► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ.
μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση
θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.
► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη
απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα
όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον
ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας
της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών
υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των
ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της
Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε
ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με
τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.
Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η
ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου
υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της
μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως
προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής
παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει
πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη,
τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς
μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η
Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την
υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά
ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα
ποσοστά.
Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα
αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026),
τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα
που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030
(~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς
(στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν
περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η
επίτευξη των εθνικών στόχων.
Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την
έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των
Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση
που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο
πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.
► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς
ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική
ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.
Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον
Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες
ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η
μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν
προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε
επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας
Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον
νόμο SB 283 (‘Clean Energy Safety Act of 2025’), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των
αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό
αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της
Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων,
συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης
θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές
αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.
Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει
σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση
με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης
(Παράρτημα ΙΙ).
► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης·
προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και
τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με
προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής
οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των
διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη
χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον
(άρθρο 4§4: ‘δύναται να αποτελούν υποσύνολα’)· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση
μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή
αντιστρέφει τη λογική της RED III.
Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια
περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία
προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και
έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή
ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές
διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο
εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα
εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα
εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς
ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο
διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.
► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ
ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής
αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν
εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και
συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης
κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή
απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική
συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.
► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ
ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου
Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο ‘Sacrificing wilderness for renewables?’, δημοσιευμένη στο διεθνές
επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε
σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος
Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις
διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:
• Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής
Προστασίας (ΖΕΠ) ‘Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες’, που προστατεύει 31 είδη
πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των
επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
• Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και
ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται
αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και
δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί
κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
• Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη
από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί
κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να
προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως ‘Απάτητα Βουνά’ (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά
μόλις 9).
• Ο δείκτης ‘χαρακτήρα άγριας φύσης’ της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε
περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους
κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW
περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη
βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
• Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με
εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας
σημασίας.
• Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των
οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας
σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην
ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι
θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις
περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά
χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.
► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ
ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται
αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής
Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών
Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική
επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ
φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα
Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που
αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της
συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της
Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται
μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού
αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος ΑθήναςΠειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου
πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.
Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα
που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν
αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη
συγκαλύπτει στατιστικά.
► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά
εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ.,
προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45
ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36
έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236
μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι
περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου
χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων
από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο.
Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών
στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο
επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον
καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.
► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ.
Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με
τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς
υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό
είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:
• Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και
διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε
χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
• Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως
βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του
μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
• Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις,
δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
• Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών
μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα
απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα
παραμένουν επ’ αόριστον.
• Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής
περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική
επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.
► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά
επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του
εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού
οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά
του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία,
τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με
εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα
ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα,
το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα
που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν
αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο
μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο
ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.
Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή
ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από
ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα
υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό—
διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε
αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός
φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της
οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ.
συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.
Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420
περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά
τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της
Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν.
3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται
από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές
προτιμήσεις παρατηρητή.
► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-
200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να
αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως
λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ ‘ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού
σχεδιασμού της παρούσας’ μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το
άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το
repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.
► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για
αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.
► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω
από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο
ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος
Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να
υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του
υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι
διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον
θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η
Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα
επίπεδα.
Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα
τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην
ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με
αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες
ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου
‘συνδρόμου ανεμογεννητριών’, η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και
διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους
διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης
βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων
δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης
παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.
► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης,
αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος,
γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια
υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο
θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και
τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής
βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών
επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής
βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί
θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να
διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.
► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από
την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint &
Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει
προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής
ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους
προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον
Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση
αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.
► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης
(shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια
σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός
είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το
φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η
συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια
που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή
ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται
συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά
επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης
των ανεμογεννητριών.
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από
την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη
οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων
περιοχών.
► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού
πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια
αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.
Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση
φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ’ ό,τι η Ελλάδα σήμερα:
Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη:
Γαλλία
Τι ισχύει: Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές
προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική
δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.
Τι δείχνει: Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν
επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.
Γερμανία
Τι ισχύει: Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη
υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί
για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.
Τι δείχνει: Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της
κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.
Ιταλία
Τι ισχύει: Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση
μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις
όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.
Τι δείχνει: Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να
προστατεύεται.
Ολλανδία
Τι ισχύει: Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην
εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές
ήδη δομημένες επιφάνειες.
Τι δείχνει: Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική
ανάπτυξης.
Αυστρία
Τι ισχύει: Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της
γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων
δομημένων επιφανειών.
Τι δείχνει: Η προστασία γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό ΑΠΕ.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική
Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή
για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.
Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:
δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.
► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη
θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν
περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών
Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.
► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ.,
χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών
δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).
► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον
γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές
(γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και
στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται
σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή,
εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα
με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για
το 2030.
Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι
μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο
αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ
οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς
αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις
παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς
ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν
εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από
τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.
Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από
στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy),
το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh
ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης
της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό
ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων
επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς
πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε
εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που
στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα
εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.
► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση
αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα
Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να ‘εξειδικεύουν’ και να αυξάνουν τα όρια
κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων
ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε
περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική
συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς
την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς ‘από πάνω προς τα κάτω’ μοντέλο, σε
αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).
Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του
Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την
πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του
ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον
πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής
Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε
επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης
να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους
ευθύνη.
Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει
ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων
ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί —
συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.
► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή
παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια,
αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.
► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα,
γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας
μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.
► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ
ΒΑΡΩΝ
Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της
αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί
να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση
πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη
καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17
(Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση
ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών,
κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας
επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των
εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας
υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις
σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές
παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή
μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που
συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών
κοινωνιών.
Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων
ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου,
σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να
συνεκτιμά:
• τον αριθμό ανεμογεννητριών,
• την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
• την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
• το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
• το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
• τον αριθμό υποσταθμών,
• το μήκος γραμμών μεταφοράς,
• την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
• τα έργα repowering,
• τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη
λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ,
βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα
έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει ‘επανέλεγχο συμβατότητας’ για ό,τι δεν εμπίπτει σε
καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες.
Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους
κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες
απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ.,
οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν
πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς
τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι
παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες
διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ’ αόριστον
οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.
► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
Η ρητή εξαίρεση της ‘ανανέωσης’ άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις
(Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ
μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.
► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ)
επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ
ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν
αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της
ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.
► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον
παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες:
τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία
περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται ‘καθαρή’ αρνησικυρία δήμου επί εθνικού
σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο,
ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής ‘εξειδίκευσης προς τα πάνω’.
Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες:
τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία
περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές
Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές
ως προς τρεις βασικούς άξονες:
1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει
περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών
υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.
Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική
περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική
επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.
Τι προτείνουμε
Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών
Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.
2. Προστασία των περιοχών Natura 2000
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες
και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.
Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται
μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με
ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.
Τι προτείνουμε
Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και
στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.
3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα: Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά,
χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα
έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη: Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν
ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε
μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.
Τι προτείνουμε
Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων
τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις
τοπικές κοινωνίες.
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα
βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό
ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.
Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται
από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη
Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον
ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.
Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη
προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις
βασικούς άξονες:
Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Γερμανία
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο
ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ
των επιπέδων διοίκησης.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ
προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας
υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών
σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.
Γαλλία
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα
οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική
αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της
γεωργικής γης και των περιοχών Natura.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία
καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.
Ισπανία
Επίπεδο σχεδιασμού: Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με
σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας
και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη
διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.
Αυστρία
Επίπεδο σχεδιασμού: Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων
(Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα: Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση
της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές
χρήσεις γης.
Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω
των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.
ΚΟΙΝΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα
περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:
Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και
εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με
αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο
γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και
αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary
boundaries. Science Advances, 9(37).
– Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for
Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα
Α.15).
– Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe’er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A.,
Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation
status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ
Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ.
ενότητες Α.6, Α.15).
– UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary
Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
– European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables
acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the
implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
– World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines
for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30
dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
– Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών
συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
– Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe’s rooftop photovoltaic potential
with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών
στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι
κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).
► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
– Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25§1 – Αρχή Αναλογικότητας
άρθρο 24 Προστασία Περιβάλλοντος.
– Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της
άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
– Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
– Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και
ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
– Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την
τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
– Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
– Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη
λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
– Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης
Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον
25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
– Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
– Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
– Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες
ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει
πρόκληση».
– EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη
Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω
των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
– Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον
ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α’ 114).
– ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης
Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους
κοινοτικής σημασίας).
– ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α’ 241), όπως
τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
– Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις
Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων
αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.
► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
– Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική
απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο
NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
– savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από
επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της
Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά
ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
– Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ —
υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος
υπομνήματος).
– Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη
υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό
πίνακα ενότητας Γ.2).
– Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην
Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
– Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας, Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου
2022) Πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
– Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία
εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιαν. 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
– Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε
Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά
συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε
γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε
τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν
ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των
μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε
ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν
την έγκριση του νέου πλαισίου.
Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι
Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές.
Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση
προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και
δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού
κορεσμού.
Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την
επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και
θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί
απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή
αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.
2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι
λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον
(υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα
οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.
3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης
γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα),
πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.
4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν
χαρακτηρισθεί το 2008.
5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο
συγκέντρωσης.
6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης
κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικόεπιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.
7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής
Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών
εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον
παρονομαστή του ποσοστού.
8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής,
οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα
έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς,
ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.
9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων
της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή
Ενότητα.
10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την
ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών
Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή
τους, όχι εξέταση ‘κατά περίπτωση ελλείποντος’ πλαισίου.
11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο
εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.
12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού
δυναμικού.
13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους
οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης
που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.
14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική
τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.
15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό
όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.
16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν
εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.
17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως
υψομέτρου, και ένταξη της ‘οπτικής φέρουσας ικανότητας’ ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.
18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού
σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά
πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.
19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή,
εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική
πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.
20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του
σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά
Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.
21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας
(θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια
προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.
22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε
υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία
πηγών και υδρομαστεύσεων.
23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της
ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί
παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.
24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί
αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ)
2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες
απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.
25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο
πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα
κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση
αδειοδότησης.
26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές
προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση
σε λειτουργία.
27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς
τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και
ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε
περιοχής.
28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση
αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η
ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και
περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.
29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική
αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς
προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.
30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών
επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.
31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής
Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων,
βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού
του ποσοστού.
32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια
υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση
θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.
33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης
αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την
αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.
34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής,
αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.
35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας
ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική
φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.
36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη
πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε
εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.
37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά
το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.
38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική
Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη
εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.
39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε
repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.
40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των
τεχνολογιών ΑΠΕ.
41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με
εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με
επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.
42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40
dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική
μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.
43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με
ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής
διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.
44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις
αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής
προστασίας.
45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές
εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με
πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη)
όπου απαιτείται.
46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30
λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment)
κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.
47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με
ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.
48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν
την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.
49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη
με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης
γεωργικής απόδοσης).
50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής
σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.
51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη
χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.
52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση
με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει
επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς
ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.
53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους
στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την
επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού
δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.
54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη
αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της
γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.
55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να
οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή,
με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.
56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και
Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ —
τροποποίηση σχετικής ιεραρχίας, άρθρ 6 Ν4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.
57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει
αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός
περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ’ αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής
αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.
58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με
υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την
παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.
59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική
Ενότητα.
60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ,
ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και
κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε
ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό
όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ
εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου,
προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης
πέραν ορισμένου ορίου.
62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο,
ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ
ή Βεβαίωσης Παραγωγού.
63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.
64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης
γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.
65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά,
φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.
66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν
την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών
Διαταγμάτων.
67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει
αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.
68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.
69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω
οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.
70. Να απαγορευτεί εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.
71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του
θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού
αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.
73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης
βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.
74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική
αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.
75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο,
χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.
76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση
επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα
αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.
77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές
εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.
78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.
79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση
με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.
80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο
NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη
κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά
το συμβάν στο Moss Landing.
81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο
ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις
κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).
82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ,
με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.
83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση
φέρουσας ικανότητας ανά νησί.
84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση
κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά
σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.
85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση
αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι
ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.
86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική
αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ
Natura 2000.
87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών
επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.
88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές
αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της
επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης
κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικόεπιστημονικό ζήτημα.
90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας
επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.
91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής
Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών
πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.
92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης
υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων
αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).
93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες
και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του
τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.
94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές
εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.
95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή,
εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου
χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.
96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το
πρίσμα προτεινόμενης απόστασης 5ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.
97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της
ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη
μέθοδο.
98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί
αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ)
2024/1991.
99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.
100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη
κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.
101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1
Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.
102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική
Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο
αδειοδότησης.

[ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΥΜΠΕΡΗ]

Συντάσσομαι με το κείμενο που κατατέθηκε από τις ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ με τίτλο “Σχόλια και παρατηρήσεις επί του σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ – ΑΠΕ).”

[Νίκη Σιούτα]

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, το ¨δίδυμο¨ ΣΜΠΕ και απορρέουσας ΚΥΑ, αποτελεί ένα ακόμη ρηχό κείμενο άχρηστων και αχρείαστων στοιχείων, χωρίς στοιχειώδη επιστημονική τεκμηρίωση, χωρίς να πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές ενός Χωροταξικού Πλαισίου (με τις οποίες θα έπρεπε να εναρμονίζεται), αυτοτοποθετείται αυθαίρετα στον χώρο και στον χρόνο, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τον χώρο και συνεπώς την πραγματικά υφιστάμενη κατάσταση της χώρας (στεριάς και θάλασσας), χωρίς να λαμβάνει υπόψη τον χρόνο και συνεπώς τις σύγχρονες και πολυποίκιλες απαιτήσεις και υποχρεώσεις για ένα αειφόρο μέλλον. Καταλήγει να επικυρώνει την υφιστάμενη τραγική κατάσταση περιοχών, κατακρεουργημένων από την μονοκαλλιέργεια ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, και επιπλέον καταλήγει να την επιδεινώνει, μέσω των τελικών και μεταβατικών διατάξεων της ΚΥΑ –  ¨Άρθρο Δεύτερο¨ με τις οποίες διατάξεις εγκρίνει οτιδήποτε διαθέτει τυπική, άτυπη ή παράνομη αδειοδότηση, οιασδήποτε μορφής και περιεχομένου.

Επειδή μέχρι τώρα έχουν ήδη υποβληθεί πολλές σοβαρές και επιστημονικά τεκμηριωμένες ενστάσεις και σχόλια για το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, δηλώνω ότι συμφωνώ και υιοθετώ ΟΛΕΣ αυτές τις επιστημονικά τεκμηριωμένες ενστάσεις και στην συνέχεια θα προσθέσω σχόλια και θα επικεντρώσω σε θέματα που επηρεάζουν και απειλούν απηνώς τον θαλάσσιο, τον νησιωτικό και τον παράκτιο χώρο, ως κάτωθι:

Οι μελετητές της ΣΜΠΕ και της ΚΥΑ ουδόλως έχουν αντιληφθεί τις τραγικές και αμετάκλητες επιπτώσεις των υφιστάμενων ΑΠΕ (κυρίως των αιολικών και φωτοβολταϊκών βιομηχανικών μονάδων) στο απαράμιλλης ομορφιάς και ιδιαιτερότητας χερσαίο εθνικό τοπίο – πλούτο και εντελώς αδίστακτα προχωρούν και εγκρίνουν με το παρόν Πλαίσιο και την καταστροφή του θαλάσσιου χώρου, της παράκτιας και της νησιωτικής χώρας, εγκρίνοντας ή και επιβάλλοντας πλέον την εγκατάσταση θηριωδών θαλάσσιων αιολικών εγκαταστάσεων σε όλα τα ελληνικά πελάγη. Υποθηκεύονται έτσι οι θάλασσες και τα νησιά, χωρίς να εξαιρούνται καν τα μικρά νησιά της χώρας, επιφάνειας μικρότερης των 300 τετρ. χιλιομέτρων, καθόσον η γνωστή Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων Α.Ε. (ΕΔΕΥΕΠ) έχει αναλάβει και έχει ήδη καθορίσει τις Περιοχές Οργανωμένης Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων (ΠΟΑΥΑΠ) και έχει δεσμεύσει (με ΣΜΠΕ) θαλάσσιες περιοχές συνολικής θαλάσσιας έκτασης 2.360 τετραγ. χιλιομέτρων, για την παραγωγή επιπλέον ισχύος 11,8GW. Για ποιόν άραγε γίνεται αυτό το ¨καλό¨ και επιβάλλεται να θυσιαστούν τόσες ελληνικές θάλασσες, εφόσον ως γνωστόν η <u>μέγιστη</u> ενεργειακή ζήτηση της χώρας είναι 10,5GW (ΕΣΕΚ 2024).

Έτσι, και παρόλο που στο Διάγραμμα 1 της ΚΥΑ, οι θαλάσσιες περιοχές γύρω από συγκεκριμένα μικρά νησιά (Διαπόντια νησιά Ερεικούσσα – Οθωνοί – Μαθράκι, Σαμοθράκη, Άγ. Ευστράτιος,  Ψαρά, Ικαρία, Δονούσσα, Κάσσος, Αντικύθηρα) αναγράφονται ως περιοχές αποκλεισμού, ωστόσο δεν εξαιρούνται από τις μελλοντικές  ¨ευεργετικές διατάξεις¨, δηλαδή τις Τελικές και Μεταβατικές Διατάξεις του ¨Άρθρο Δεύτερο¨ της ΚΥΑ και δεν θα μπορούν να αποφύγουν την μελλοντική εγκατάσταση Α/Γ ύψους 300 μέτρων, που θα κυκλώσουν τα νησάκια, σε μια απόσταση κολυμβητικής αναπνοής από τις ακτές της τάξεως των 1.825 μέτρων (1ΝΜ), καθόσον ήδη έχουν ¨δεσμευτεί¨ οι περιοχές αυτές με την ΣΜΠΕ της ως άνω ΕΔΕΥΕΠ. Εμπίπτουν δηλαδή στις ευεργεσίες του ¨Άρθρο Δεύτερο, §9 της ΚΥΑ¨. Επισημαίνεται ότι τα ανωτέρω νησάκια έχουν συνήθως ανάγλυφο λόφων ύψους μικρότερου των 200μ, ενώ θα περιβάλλονται από Α/Γ ύψους 300 μέτρων, οι οποίες θα καταλαμβάνουν θαλάσσιο χώρο πολύ μεγαλύτερο των επιφανειών των νησιών. Φροντίζει για αυτό το ¨αισθητικό και ανθρωπεριβαλλοντικοκτωνικό ¨ αποτέλεσμα η ΣΜΠΕ/ ΚΥΑ, ενώ για τα άλλα συνακόλουθα ¨ευεργετήματα¨ όπως ενδεικτικά και μόνον η λαίλαπα του θορύβου (ειδικά αυτό το θέμα απασχολεί έντονα την παγκόσμια κοινότητα), τα μαγνητικά κύματα, η ρύπανση των θαλάσσιων χώρων, η ιδιωτικοποίηση τεράστιων παράκτιων περιοχών μέσω του αποκλεισμού κλπ., ουδόλως απασχολεί  τους μελετητές και το ΥΠΕΝ!

Σημαντικό επίσης με τα θαλάσσια αιολικά είναι το γεγονός ότι αυτά δεν είναι υπεράκτια, αλλά παράκτια, καθόσον τοποθετούνται εντός της ζώνης των 6 ΝΜ. Και προκύπτει αβίαστα το ερώτημα, εφόσον τα εθνικά χωρικά ύδατα εκκρεμούν και δεν έχουν επεκταθεί στα 12 ΝΜ ακόμη (ως όφειλαν), ενώ δεν υπάρχει ουσιαστικό  Θαλάσσιο Χωροταξικό Πλαίσιο, με ποια αρμοδιότητα και ποια δικαιοδοσία προχωρούν οι μελετητές αυθαίρετα σε έγκριση εγκαταστάσεων ΑΠΕ εντός των ούτως ή άλλως περιορισμένων ελληνικών θαλάσσιων χώρων των 6 ΝΜ; Δημιουργούνται εσκεμμένα ή όχι ¨τετελεσμένα¨, κόντρα στα σοβαρά εθνικά θέματα και κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας;

Με βάση τα ανωτέρω, κρίνεται σκόπιμο και θα πρέπει να απαλειφθεί από το ΕΧΠλαίσιο ΑΠΕ κάθε αναφορά για ΑΠΕ στις ελληνικές θάλασσες και στην ελληνική ΑΟΖ, όπως αυτή η ΑΟΖ ορίζεται στον επίσημο Χάρτη της ΕΕ, μέχρις ότου αυτή η ΑΟΖ επισημοποιηθεί και από τις Αρχές τις χώρας.

Ειδικότερα δε, ρητά και κατηγορηματικά απαιτείται η απαγόρευση ανάπτυξης κάθε ΑΠΕ στις θαλάσσιες περιοχές της Ευβοίας, ιδιαίτερα στις αιγαιοπελαγίτικες παράκτιες περιοχές του Δήμου Κύμης – Αλιβερίου, διότι ο Δήμος έχει καταστραφεί ήδη ανεπανόρθωτα από τις δεκάδες εκατοντάδων Α/Γ που εγκαταστάθηκαν και που έχουν αδειοδοτηθεί με κάθε θεμιτό και αθέμιτο μέσο και τρόπο και που τελικά επιτρέπει και το παρόν Πλαίσιο να εγκατασταθούν.

Επιπλέον, στο υπό διαβούλευση ΕΧΠλαίσιο δεν καταγράφονται και δεν προστατεύονται τα αλιευτικά καταφύγια της χώρας από την επέλαση των θαλάσσιων αιολικών, ενώ ο κλάδος της αλιείας είναι από τους σημαντικότερους κλάδους της χώρας.

Ως εκ τούτου, θα πρέπει ρητά και χωρίς εξαιρέσεις να απαγορευθούν εγκαταστάσεις θαλάσσιων ΑΠΕ στις περιοχές αλιευτικών καταφυγίων (αλιευτικά λιμάνια) και στις περιοχές αλιείας των.

Ειδικότερα, τα δύο <u>αλιευτικά καταφύγια της Κύμης και των Αγ. Αποστόλων – Πετριών Ευβοίας και οι περιοχές αλιείας τους, θα πρέπει να ενταχθούν στις ¨ζώνες αποκλεισμού ΑΠΕ¨</u> και να εξαιρεθούν οριστικά από κάθε διαδικασία αιολικών εγκαταστάσεων.

<u>Απαιτείται να πρέπει να μπει ένα τέλος σε αυτήν την αιολική λαίλαπα στον χερσαίο και στον θαλάσσιο χώρο του Δήμου Κύμης – Αλιβερίου. Φτάνει πια, ως εδώ, κάποιες περιοχές της χώρας έχουν επιλεγεί να καταστραφούν. Για λογαριασμό ποιων συμφερόντων, άραγε;</u>

 

Επανερχόμενοι στις Τελικές (τυχαίος ο προσδιορισμός αυτός;) Μεταβατικές Διατάξεις του ¨Άρθρο Δεύτερο¨ της ΚΥΑ, δεν μπορεί παρά να σκεφτεί κανείς ότι, ειδικά αυτές οι διατάξεις για όλα τα έργα που βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη είτε σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου, είτε πρόκειται για μελλοντικές ανανεώσεις, αλλαγές, τροποποιήσεις τους κλπ., ισχύει το παλαιό πλαίσιο του 2008, προβλέπονται σκόπιμα και προς εξυπηρέτηση των εθνικών ¨πελατών – επενδυτών¨ ή και των εισαγόμενων.

Οι μελετητές και οι υπάλληλοι του ΥΠΕΝ τι κάνουν και πως προστατεύουν τα συμφέροντα της χώρας και του περιβαλλοντικού πλούτου; Πάντως τα συμφέροντα του ανθρωπογενούς και του φυσικού περιβάλλοντος ουδόλως τα εξυπηρετούνται με όλο αυτό το ΕΧΠλαίσιο ΑΠΕ. Το αντίθετο θα λέγαμε, ρίχνοντας μια και μόνη ματιά σε αυτόν τον αισχρό χάρτη της ΡΑΕ, πόσο μάλλον εάν πάει κανείς μια περιοδεία πχ στο κοντινό νησί της Εύβοιας και θα ατενίσει Α/Γ ¨μεταλλικά παλούκια¨ σε κάθε βουνό, σε κάθε ραχούλα, σε κάθε λαγκαδιά, σε κάθε πλαγιά μέχρι κάτω στων ακρογιαλιών τα κύματα του Αιγαίου, σε κάθε χωριό περικυκλωμένο σε οπτική γωνία 360^ο, ενώ την νύχτα θα εντυπωσιαστεί από τα κόκκινα φώτα που αναβοσβήνουν νον στοπ πάνω στα μεταλλικά παλούκια, λες και φλέγεται το νησί. Ποια κίνητρα μπορεί να έχει κάποιος μελετητής και υπάλληλος του κράτους για να εγκρίνουν και να προωθούν τέτοιες καταστροφές;

Τέλος, επειδή αυτό το ΕΧΠλαίσιο ΑΠΕ δεν αποτελεί μόνον μια συνέχεια του απαράδεκτου υφιστάμενου χωροταξικού του 2008, αλλά επιδεινώνει έτι περαιτέρω τόσο τον χερσαίο, όσο και τον θαλάσσιο εθνικό χώρο και πλούτο, θα πρέπει να απορριφθεί συνολικά.

Είναι εντελώς απαράδεκτο ένα τόσο σημαντικό χωροταξικό να αποτυπώνεται σε 4 άχρηστους χάρτες της ΣΜΠΕ και ένα Διάγραμμα της ΚΥΑ.

Αυτό το ¨δίδυμο¨ της ΣΜΠΕ και της απορρέουσας ΚΥΑ, το οποίο μέλλει να ορίσει την καταστροφή της χώρας αμετάκλητα, θα πρέπει να αποσυρθεί οριστικά και να παγώσουν όλες οι διαδικασίες αδειοδοτήσεων και οι όποιες άλλες παραδιαδικασίες, μέχρι να συνταχθεί ένα νέο ΕΧΠλαίσιο ΑΠΕ, αντάξιο της τέχνης και της επιστήμης, για την χώρα.

 

Νίκη Σιούτα, Διδάκτωρ Μηχανικός

 

[ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΙΤΥΟΥΣΑ ΝΕΑΣ ΛΑΜΨΑΚΟΥ]

Παρατηρήσεις και προτάσεις του Περιβαλλοντικού Συλλόγου Πιτυούσα Νέας Λαμψάκου επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
Ο Περιβαλλοντικός Σύλλογος Πιτυούσα Νέας Λαμψάκου συμμετέχει στη δημόσια διαβούλευση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των ΑΠΕ, υποστηρίζοντας την ανάγκη μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας, υπό την απαραίτητη προϋπόθεση της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και της φυσιογνωμίας κάθε περιοχής.
Θεωρούμε ότι ο σχεδιασμός για την ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν μπορεί να γίνεται ερήμην των τοπικών κοινωνιών. Οι κάτοικοι κάθε περιοχής πρέπει να έχουν πρωτεύοντα και ουσιαστικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν το περιβάλλον, το τοπίο, την οικονομία και την ποιότητα ζωής τους. Η κοινωνική συναίνεση δεν πρέπει να αποτελεί τυπική διαδικασία διαβούλευσης, αλλά βασική προϋπόθεση κάθε χωροθέτησης έργου.
Παράλληλα, ζητούμε την αυστηρή προστασία όλων των μικρών νησιωτικών υγροτόπων της χώρας, ανεξάρτητα από το αν έχουν ήδη καταγραφεί ή οριοθετηθεί με ΦΕΚ. Η οικολογική αξία ενός υγροτόπου δεν εξαρτάται από τη διοικητική του αναγνώριση αλλά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και τον ρόλο του στη διατήρηση της βιοποικιλότητας, της ορνιθοπανίδας, των υδάτινων πόρων και της ανθεκτικότητας των νησιωτικών οικοσυστημάτων. Η έλλειψη θεσμικής καταγραφής δεν μπορεί να αποτελεί λόγο υποβάθμισης ή καταστροφής τους.
Ζητούμε επίσης την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, την εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων των έργων ΑΠΕ, την προστασία των περιοχών Natura 2000, των τοπίων ιδιαίτερης φυσικής αξίας φυσικου καλους και των ευαίσθητων οικοσυστημάτων, καθώς και την υποχρεωτική αποκατάσταση των χώρων μετά το τέλος λειτουργίας των εγκαταστάσεων.
Η ενεργειακή μετάβαση οφείλει να συμβαδίζει με τη διατήρηση του φυσικού κεφαλαίου της χώρας και με τον σεβασμό των τοπικών κοινωνιών, ώστε η ανάπτυξη να είναι πραγματικά βιώσιμη και κοινωνικά δίκαιη.
Περιβαλλοντικός  Σύλλογος « Πιτυούσα» Νέας Λαμψάκου.

[ΜΑΣΕΛΟΥ ΑΝΔΡΟΝΙΚΗ]

Καταθέτω το παρόν σχόλιο με την τριπλή ιδιότητά μου: ως μόνιμη κάτοικος Άνδρου, ως επαγγελματίας του τουρισμού βιώσιμης ανάπτυξης με 15 χρόνια δραστηριότητας στο νησί, και ως ιδρύτρια της εταιρείας One Foot Forward, η οποία εξειδικεύεται σε ορεινό και εναλλακτικό τουρισμό στις Κυκλάδες.

Ζητώ την πλήρη εξαίρεση της Άνδρου από το νέο χωροταξικό πλαίσιο ΑΠΕ, την αναθεώρηση του ορίου των 300 τ.χλμ., και την άμεση κατάργηση της διάταξης που ακυρώνει την προστασία των περιοχών Natura όταν το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec.

Η Άνδρος δεν είναι “μπαταρία” ενέργειας για εξαγωγή. Είναι ένα νησί με εξαιρετικό φυσικό και πολιτιστικό πλούτο, που έχει επενδύσει συστηματικά στον ποιοτικό τουρισμό και στη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι υπάρχουσες ανεμογεννήτριες καλύπτουν ήδη πλήρως τις ενεργειακές ανάγκες του νησιού.

Ως επαγγελματίας που φέρνει επισκέπτες από όλη τον κόσμο στην Άνδρο ειδικά για την ομορφιά του τοπίου και των μονοπατιών της, γνωρίζω από άμεση εμπειρία ότι η βιομηχανοποίηση του νησιού θα είναι καταστροφική — τόσο για το περιβάλλον όσο και για την τοπική οικονομία που βασίζεται σε αυτό.

Υποστηρίζω πλήρως το ομόφωνο ψήφισμα του Δημοτικού Συμβουλίου και ζητώ να ληφθεί σοβαρά υπόψη από τους αρμόδιους φορείς.

Ακολουθεί το λινκ με την ΟΜΟΦΩΝΗ ΑΠΟΦΑΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΑΝΔΡΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΧΠ ΑΠΕ:

https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

Αριάνα Μασέλου
Ιδρύτρια, One Foot Forward

http://www.onefootforward.gr
Κάτοικος Άνδρου

[ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΥΜΠΕΡΗ]

Συντάσσομαι με το κείμενο που κατατέθηκε από τις ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ με τίτλο “Σχόλια και παρατηρήσεις επί του σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ – ΑΠΕ)”

[ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΑΤΡΑΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΑ ΑΙΟΛΙΚΑ]

η ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΑΤΡΑΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΑ ΑΙΟΛΙΚΑ συντάσσεται με τις απόψεις του ΕΟΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ όπως αυτές αναφέρονται παρακάτω

ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας



========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[Ηλίας Τζουβάρας]

========================================================================
ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας



========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[Margitta Bauer]

 

Συμμετέχω στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού , υιοθετόντας πλήρως τις απόψεις του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος , όπως αυτές ακολουθούν :

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

———————————————————-

 

Μαρία Καραμανώφ

Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.

Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

 

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000

CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

 

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

 

1. 3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

 

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

 

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

 

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

 

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

 

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

 

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

 

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021

https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

 

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022

https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

 

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

 

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis

«Outcomes of UNEA-6»

https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes

https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

 

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023

https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

 

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019

https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

 

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

 

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

 

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020

https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

 

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

 

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

 

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

 

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

 

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

 

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022

https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

 

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

 

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

 

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

 

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

 

———————————————————-

 

Γεώργιος Χριστοφορίδης

Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.

Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:

-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,

-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,

-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,

-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,

-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

 

1. «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.

α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000.  Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.

Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.

Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ  ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.

Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

 

2. ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.

α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.

Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».

Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.

Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.

β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.

Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.

Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

 

3. Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

 

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.

Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.

Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.

Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.

Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.

Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

 

4. Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

 

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.

Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.

Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.

Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.

Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να  καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

 

5. Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

 

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.

Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.

Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :

Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !

Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.

Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.

Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.

Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

 

6. Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

 

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

 

7. Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

 

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα  υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

 

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.

———————————————————-

 

Σοφία Παυλάκη

Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

 

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

 

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

 

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

 

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

 

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία  αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

 

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

 

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

 

1. Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

 

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

 

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

 

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

 

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

 

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

 

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

 

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

 

2. Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

 

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές, δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

 

3. Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

 

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

 

4. Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

 

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο  αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

 

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:

– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).

– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).

– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

 

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

 

5. Φέρουσα ικανότητα

 

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

 

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

 

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

 

6. Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

 

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

 

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ  στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

 

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

 

7. Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

 

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

 

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

 

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την  περιβαλλοντική νομοθεσία.

 

8. Οδοποιία

 

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

 

9. Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

 

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

 

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

 

10. Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

 

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

 

11. Γενίκευση των ΜΥΗΕ

 

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

 

12. Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

 

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

 

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

 

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

 

13. Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

 

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

 

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική,  αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

 

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

 

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

 

14. Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

 

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

 

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

 

15. Δημόσια διαβούλευση

 

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

 

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

 

16. Ομολογία κακής νομοθέτησης

 

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

 

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

 

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

 

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

 

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει  ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

 

Συμπέρασμα

 

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

———————————————————-

 

Χάρις Γιαννοπούλου

Πυρηνική ιατρός

 

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων

και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

 

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.

Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.

Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.

Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.

Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.

Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

 

Αρχή της προφύλαξης

Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

 

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

 

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

 

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

 

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

 

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

 

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

 

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

 

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

 

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

 

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

 

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

 

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.

2022;130(7):76001.

 

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

 

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

 

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

 

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

 

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

 

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

 

 

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

 

 

[ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΠΑΣ ΚΑΤΟΙΚΟΣ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ]

Συμφωνώ με τις θέσεις της εταιρίας περιβάλλοντος ΚΥΜΗΣ.

[Χ.ΡΟΚΑΣ ΑΒΕΕ / ROKAS RENEWABLES]

Θέμα: Παρατηρήσεις της Χ. ΡΟΚΑΣ ΑΒΕΕ επί του σχεδίου ΚΥΑ και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Η Χ. ΡΟΚΑΣ ΑΒΕΕ αναγνωρίζει την ανάγκη επικαιροποίησης του χωροταξικού πλαισίου, υπό την προϋπόθεση ότι οι νέοι κανόνες θα είναι σαφείς, τεκμηριωμένοι και εφαρμόσιμοι. Ιδίως, θεωρούμε κρίσιμο το νέο πλαίσιο να μην οδηγεί σε αυτόματους αποκλεισμούς έργων χωρίς αξιολόγηση των πραγματικών δεδομένων κάθε θέσης, του διαθέσιμου αιολικού δυναμικού και της περιβαλλοντικής συμβατότητας του συγκεκριμένου σχεδιασμού.
<h4>1. Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας και τεκμηρίωση αιολικού δυναμικού</h4>
Η πρόβλεψη Περιοχών Αιολικής Καταλληλόλητας σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με κριτήριο μεσοσταθμική ταχύτητα ανέμου άνω των 4,0 m/s στο σύνολο της έκτασης της Δημοτικής Ενότητας, είναι επιστημονικά ελλιπής, μεθοδολογικά ακατάλληλη και ασύμβατη με τις αρχές της ευρωπαϊκής ενεργειακής και περιβαλλοντικής πολιτικής.

Η προσέγγιση αυτή οδηγεί σε a priori αποκλεισμό δυνητικά άριστων επενδυτικών θέσεων, απαγορεύοντας την αξιολόγηση έργων με υψηλή ενεργειακή απόδοση λόγω χρήσης ενός δείκτη αμφιβόλου ποιότητας. Όπως προκύπτει και από το υπόμνημα της ΕΛΕΤΑΕΝ, είναι δυνατόν εντός Δημοτικής Ενότητας με χαμηλή μεσοσταθμική τιμή ταχύτητας ανέμου, να υφίστανται συγκεκριμένες θέσεις με εξαιρετικό αιολικό δυναμικό, οι οποίες αποκλείονται χωρίς αξιολόγηση.

Η μεθοδολογία αυτή παρουσιάζει σοβαρά επιστημονικά και κανονιστικά ελλείμματα, καθώς:

• δεν προσδιορίζονται τα χαρακτηριστικά και η αξιοπιστία των δεδομένων (ύψος αναφοράς, χωρική ανάλυση, πληρότητα),
• αγνοείται η έντονη τοπική μεταβλητότητα του αιολικού δυναμικού
• και υποκαθίσταται η αξιολόγηση έργου από μια γενικευμένη γεωγραφική ταξινόμηση που δεν αντανακλά τις πραγματικές συνθήκες στη θέση εγκατάστασης.

Επιπλέον, τα χρησιμοποιούμενα ανεμολογικά χαρτογραφικά δεδομένα παρουσιάζουν εγγενείς περιορισμούς. Αποτελούν μακροσκοπικές προσεγγίσεις κατάλληλες για χωρικό σχεδιασμό μεγάλης κλίμακας και όχι για αξιολόγηση συγκεκριμένων θέσεων εγκατάστασης. Η εμπειρία έχει δείξει ότι σε επίπεδο θέσης μπορεί να παρουσιάζουν σημαντικές αποκλίσεις από τις πραγματικές ανεμολογικές συνθήκες, ενώ δεν έχουν επικαιροποιηθεί με βάση νεότερα δεδομένα, τεχνολογικές εξελίξεις και επικαιροποιημένα μοντέλα. Για τον λόγο αυτό, απαιτείται ρητή πρόβλεψη για την επικαιροποίηση των χαρτών και, κυρίως, η μη αποκλειστική χρήση τους ως κριτηρίου λήψης αδειοδοτικών αποφάσεων.

Περαιτέρω, η υιοθέτηση ενός τέτοιου κριτηρίου αναιρεί τη βασική αρχή της βέλτιστης αξιοποίησης του διαθέσιμου ενεργειακού πόρου και οδηγεί σε στρέβλωση της αγοράς, ακυρώνοντας την ανάπτυξη ανταγωνιστικών έργων χωρίς τεχνική ή περιβαλλοντική τεκμηρίωση.

Κυρίως, η προσέγγιση αυτή είναι ασύμβατη με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο (Οδηγία REDIII), το οποίο επιβάλλει:

• αξιολόγηση των έργων ΑΠΕ κατά περίπτωση,
• στάθμιση ωφελειών και επιπτώσεων με βάση πραγματικά δεδομένα,
• και αποφυγή οριζόντιων περιορισμών που αποκλείουν εκ των προτέρων την εξέταση έργων χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Η θέσπιση Περιοχών Καταλληλότητας με τέτοια χαρακτηριστικά, στην πράξη αναιρεί τη δυνατότητα εφαρμογής της αρχής αυτής, καθώς αποκλείει τη διαδικασία της περιβαλλοντικής αξιολόγησης (ΜΠΕ/ΕΟΑ), η οποία αποτελεί το μοναδικό κατάλληλο εργαλείο για την τεκμηριωμένη στάθμιση σε επίπεδο συγκεκριμένου έργου και συγκεκριμένης θέσης.

Επιπλέον, η χρήση μακροσκοπικών χαρτογραφικών δεδομένων ή γενικών δεικτών δεν μπορεί να υποκαταστήσει την επιτόπια διερεύνηση, η οποία αποτελεί τη διεθνώς αποδεκτή πρακτική και τη μόνη αξιόπιστη βάση για επενδυτικές και αδειοδοτικές αποφάσεις. Όπως τεκμηριώνεται, ο προσδιορισμός του αιολικού δυναμικού πρέπει να βασίζεται σε επιτόπιες, πιστοποιημένες μετρήσεις και όχι σε γενικευμένες εκτιμήσεις.

Για τους λόγους αυτούς, προτείνεται:

• η κατάργηση ή ριζική αναθεώρηση του κριτηρίου καθορισμού Περιοχών Καταλληλότητας σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας,
• η αντικατάστασή του κριτηρίου των Περιοχών Καταλληλότητας από αξιολόγηση κάθε θέσης εγκατάστασης ξεχωριστά,
• η ρητή δυνατότητα τεκμηρίωσης του αιολικού δυναμικού μέσω επιτόπιων πιστοποιημένων ανεμολογικών μετρήσεων και εξειδικευμένων ενεργειακών μελετών,
• και η διασφάλιση ότι η εξέταση της καταλληλότητας μεταφέρεται στη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, σύμφωνα με τις αρχές της αναλογικότητας, της στάθμισης και της βέλτιστης αξιοποίησης του ενεργειακού πόρου.

Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, αποφεύγονται ατεκμηρίωτοι αποκλεισμοί και δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για ορθολογική, αποδοτική και επιστημονικά τεκμηριωμένη ανάπτυξη έργων ΑΠΕ.
<h4>2. Repowering και ριζική ανανέωση υφιστάμενων αιολικών σταθμών</h4>
Στο πλαίσιο της διαβούλευσης επί του σχεδίου του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, θεωρούμε αναγκαία την πρόβλεψη ειδικής και ρητής μεταβατικής ρύθμισης για τα έργα ριζικής ανακαίνισης εξοπλισμού, δηλαδή τα έργα repowering, καθώς και για τα έργα επανασχεδιασμού υφιστάμενων και νομίμως λειτουργούντων αιολικών πάρκων.

Τα έργα αυτά δεν συνιστούν νέες χωροθετήσεις. Αντιθέτως, αφορούν εγκαταστάσεις που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί, κατασκευασθεί και λειτουργήσει νόμιμα σε συγκεκριμένες θέσεις, οι οποίες έχουν φιλοξενήσει ανεμογεννήτριες επί μακρό χρονικό διάστημα, σε πολλές περιπτώσεις επί δύο δεκαετίες ή και περισσότερο. Συνεπώς, η συνέχιση της λειτουργίας, ο τεχνικός εκσυγχρονισμός και η περιβαλλοντική βελτίωσή τους δεν θα πρέπει να τίθενται σε αβεβαιότητα εξαιτίας μεταγενέστερων χωροταξικών περιορισμών.

Η ριζική ανακαίνιση ενός αιολικού πάρκου αποτελεί φυσική συνέχεια της υφιστάμενης αδειοδοτημένης δραστηριότητας και όχι εγκατάσταση νέου έργου σε παρθένα θέση. Συνήθως οδηγεί σε αντικατάσταση παλαιότερων ανεμογεννητριών με νεότερες, αποδοτικότερες και, κατά κανόνα, λιγότερες μονάδες, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος ανά παραγόμενη μονάδα ενέργειας.

Για τον λόγο αυτό, αιτήματα που αφορούν έργα ριζικής ανακαίνισης εξοπλισμού / repowering ή έργα επανασχεδιασμού και αδειοδότησης εντός των ευρύτερων πολυγώνων νομίμως λειτουργούντων αιολικών πάρκων θα πρέπει να εξακολουθούν να εξετάζονται σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος του νέου ΕΧΠ.

Παράλληλα, θα πρέπει να αποσαφηνιστεί ότι τυχόν τεχνικές βελτιστοποιήσεις, μεταβολές στη διάταξη των ανεμογεννητριών ή προσαρμογές που επιβάλλονται κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση δεν συνεπάγονται, από μόνες τους, απώλεια της μεταβατικής προστασίας. Οι μεταβολές αυτές είναι συχνά αναγκαίες λόγω της εξέλιξης της τεχνολογίας, των απαιτήσεων των αρμόδιων υπηρεσιών ή της οριστικής μελέτης εφαρμογής και δεν μεταβάλλουν κατ’ ανάγκη τη βασική χωροθέτηση του έργου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης να εξαιρεθούν ρητώς από τον υπολογισμό τυχόν μεταβολής επιφάνειας τα συνοδά έργα, όπως η εσωτερική και εξωτερική οδοποιία, οι γραμμές διασύνδεσης, τα ηλεκτρικά δίκτυα και οι υποσταθμοί. Τα έργα αυτά εξυπηρετούν λειτουργικά τον σταθμό και συχνά τροποποιούνται για τεχνικούς, περιβαλλοντικούς ή υπηρεσιακούς λόγους, χωρίς να επηρεάζουν τη βασική χωροθέτηση του αιολικού πάρκου.

Κατόπιν των ανωτέρω, προτείνεται η προσθήκη ειδικής διάταξης με το ακόλουθο περιεχόμενο:

«Αιτήματα για έργα ριζικής ανακαίνισης εξοπλισμού (repowering) ή έργα που αφορούν επανασχεδιασμό και αδειοδότηση έργων εντός των ευρύτερων πολυγώνων νομίμως λειτουργούντων, κατά την έναρξη ισχύος της παρούσας, αιολικών πάρκων, εξετάζονται σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας».

 

 
<h4>3. Αποστάσεις αιολικών εγκαταστάσεων και σημείο μέτρησης</h4>
Πρέπει να αποσαφηνιστεί ρητά ότι οι προβλεπόμενες αποστάσεις αφορούν αποκλειστικά τις ανεμογεννήτριες και ειδικότερα το κέντρο του πυλώνα τους, και όχι τις πλατείες εγκατάστασης ή λοιπές επιφάνειες προσωρινής ή βοηθητικής χρήσης. Η διευκρίνιση αυτή είναι κρίσιμη για την ομοιόμορφη και συνεπή εφαρμογή του πλαισίου, καθώς διαφορετική ερμηνεία μπορεί να οδηγήσει σε αυθαίρετες αποκλίσεις και σημαντική αβεβαιότητα κατά τη διαδικασία αδειοδότησης.

Η υφιστάμενη διατύπωση, εφόσον παραμένει γενική ως προς τον ορισμό της «αιολικής εγκατάστασης», ενδέχεται να επιτρέψει την εσφαλμένη επέκταση του σημείου μέτρησης των αποστάσεων σε δευτερεύουσες εγκαταστάσεις (π.χ. πλατείες, οδοποιία, προσωρινά εργοτάξια), οι οποίες δεν σχετίζονται με το αντικείμενο προστασίας που επιδιώκουν να εξυπηρετήσουν οι αποστάσεις (π.χ. ασφάλεια, όχληση, οπτική όχληση ή λειτουργικές επιπτώσεις προς οδικό δίκτυο, οικισμούς κ.λπ.). Μια τέτοια προσέγγιση οδηγεί σε de facto αυστηροποίηση των απαιτήσεων χωροθέτησης χωρίς τεχνική ή περιβαλλοντική τεκμηρίωση.

Για τους λόγους αυτούς, απαιτείται:

• είτε η ρητή πρόβλεψη ότι όλες οι αποστάσεις μετρώνται από το κέντρο του πυλώνα της ανεμογεννήτριας,
• είτε η τροποποίηση του ορισμού των «αιολικών εγκαταστάσεων», ώστε να διακρίνεται σαφώς μεταξύ κύριων στοιχείων (ανεμογεννήτριες) και συνοδών έργων.

Η προσέγγιση αυτή διασφαλίζει ότι οι περιορισμοί χωροθέτησης εφαρμόζονται με τρόπο αναλογικό και τεχνικά τεκμηριωμένο, αποφεύγοντας έμμεσους και ατεκμηρίωτους αποκλεισμούς έργων ΑΠΕ.
<h4>4. Υψόμετρο 1.200 μ. και Ζώνες Ειδικής Προστασίας</h4>
Το προτεινόμενο όριο των 1.200 μ. ως οριζόντιος αποκλεισμός είναι επιστημονικά ατεκμηρίωτο και πρέπει είτε να καταργηθεί είτε να αυξηθεί σημαντικά, αντικαθιστάμενο από μηχανισμό ουσιαστικής αξιολόγησης ανά έργο.

Παράλληλα, είναι τεχνικά αποδεδειγμένο ότι το υψηλότερο αιολικό δυναμικό της χώρας εντοπίζεται κυρίως σε ορεινές περιοχές, γεγονός που καθιστά τον οριζόντιο αποκλεισμό άνω των 1.200 μ. όχι μόνο περιβαλλοντικά αδικαιολόγητο, αλλά και ενεργειακά επιζήμιο. Η εφαρμογή του οδηγεί σε εκ των προτέρων ακύρωση δυνητικά βέλτιστων έργων, χωρίς στάθμιση κόστους–οφέλους και χωρίς εκτίμηση των επιπτώσεων στο ενεργειακό κόστος, την ενεργειακή ασφάλεια και τους κλιματικούς στόχους.

Για τους λόγους αυτούς, το πλαίσιο θα πρέπει να επιτρέπει την κατ’ εξαίρεση εξέταση έργων σε μεγάλα υψόμετρα όταν τεκμηριώνεται επαρκής ενεργειακός πόρος μέσω πιστοποιημένων μετρήσεων και να διασφαλίζει ότι η τελική κρίση μεταφέρεται στη διαδικασία της ΜΠΕ, η οποία αποτελεί το ενδεδειγμένο εργαλείο αξιολόγησης λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες κάθε θέσης.

Αντίστοιχα, για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας, το όριο των 7,5 m/s είναι αυθαίρετο, επιστημονικά ανεπαρκώς τεκμηριωμένο και επιχειρησιακά μη εφαρμόσιμο, καθώς:

• δεν προσδιορίζεται το ύψος αναφοράς,
• δεν διευκρινίζεται αν αφορά σημειακή ή μεσοσταθμική τιμή,
• δεν συνδέεται με τα διαθέσιμα δεδομένα (π.χ. χάρτες ΡΑΑΕΥ στα 80, 100 και 120 m),
• δεν λαμβάνει υπόψη την τεχνολογική εξέλιξη των ανεμογεννητριών.

Επιπλέον, η χρήση σταθερού ορίου ταχύτητας ανέμου ως φίλτρο συμβατότητας παραβλέπει το γεγονός ότι η βιωσιμότητα ενός έργου καθορίζεται πολυπαραγοντικά (τεχνολογία, κόστος, CF, τοπογραφία), ενώ οι μακροσκοπικοί αιολικοί χάρτες δεν είναι κατάλληλοι για αξιολόγηση σε επίπεδο συγκεκριμένης θέσης εγκατάστασης.

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται:

• η κατάργησή του ορίου των 7,5m/s ως οριζόντιου κριτηρίου,
• η ρητή δυνατότητα τεκμηρίωσης του αιολικού δυναμικού μέσω επιτόπιων πιστοποιημένων μετρήσεων,
• και η υπαγωγή των έργων σε διαδικασία κατά περίπτωση αξιολόγησης (ΜΠΕ/ΕΟΑ), σύμφωνα με τις αρχές της αναλογικότητας και της στάθμισης που επιβάλλει η ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι αποφεύγονται ατεκμηρίωτοι εκ των προτέρων αποκλεισμοί και ότι η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και όχι σε γενικευμένες παραδοχές.
<h4>5. Γεωπάρκα, θεματικά πάρκα και περιοχές τουριστικής ανάπτυξης</h4>
Θεωρούμε αναγκαία την αποσαφήνιση των διατάξεων που αφορούν τα θεματικά πάρκα, τα Γεωπάρκα, τους τουριστικούς λιμένες και τις περιοχές υψηλής ή ειδικής τουριστικής ανάπτυξης.

Οι σχετικές διατυπώσεις του σχεδίου εμφανίζουν σημαντική ασάφεια ως προς το ακριβές αντικείμενο προστασίας, τις επίσημες βάσεις δεδομένων από τις οποίες θα αντλούνται τα σχετικά στοιχεία, καθώς και τους φορείς που είναι αρμόδιοι για τον χαρακτηρισμό ή την καταγραφή των αντίστοιχων περιοχών. Η ασάφεια αυτή ενδέχεται να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα ερμηνείας και εφαρμογής κατά την αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, καθώς και αδικαιολόγητες αμφισβητήσεις περί συμβατότητας με το ΕΧΠ.

Ειδικότερα, ως προς τα θεματικά πάρκα, θα πρέπει να προσδιοριστεί ρητά ποιες κατηγορίες εμπίπτουν στον όρο αυτό, ποιος είναι ο θεσμικά αρμόδιος φορέας χαρακτηρισμού τους και σε ποια επίσημη, δημόσια και γεωχωρικά προσδιορισμένη βάση δεδομένων καταγράφονται. Η χρήση γενικών ή μη εξειδικευμένων όρων σε κανονιστικό κείμενο δημιουργεί ανασφάλεια δικαίου και αφήνει περιθώριο για διαφορετικές, ενδεχομένως αυθαίρετες, διοικητικές ερμηνείες.

Αντίστοιχα, εφόσον θεωρηθεί ότι τα Γεωπάρκα υπάγονται στην κατηγορία των θεματικών πάρκων, θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι ζώνη αποκλεισμού δεν μπορεί να αποτελεί αδιακρίτως ολόκληρη η ευρύτερη περιοχή ενός Γεωπάρκου. Το προστατευτέο αντικείμενο των Γεωπάρκων είναι οι επιμέρους Γεώτοποι, οι οποίοι πρέπει να είναι ειδικά και γεωγραφικά προσδιορισμένοι. Συνεπώς, τυχόν περιορισμός ή ζώνη αποκλεισμού θα πρέπει να αφορά αποκλειστικά το συγκεκριμένο προστατευτέο αντικείμενο και όχι την ευρύτερη περιοχή οριοθέτησης του Γεωπάρκου.

Η ίδια ανάγκη αποσαφήνισης ισχύει και για τον όρο «τουριστικοί λιμένες», ο οποίος πρέπει να εξειδικευθεί με σαφή παραπομπή σε επίσημη πηγή ή κατάλογο. Θα πρέπει να είναι σαφές ποιοι λιμένες εμπίπτουν στη σχετική κατηγορία, ποιος φορέας τους καταγράφει και πώς αποτυπώνεται γεωχωρικά η περιοχή που λαμβάνεται υπόψη για την εφαρμογή των περιορισμών.

Περαιτέρω, ως προς τις περιοχές τουριστικής ανάπτυξης, είναι αναγκαίο να προσδιοριστούν με ακρίβεια οι κατηγορίες στις οποίες αναφέρεται το σχέδιο, με την ονομασία και το περιεχόμενο που καθιερώνει το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό. Κατά την κατανόησή μας, η αναφορά φαίνεται να αντιστοιχεί στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης – Κατηγορία Α του ΕΧΠ Τουρισμού. Ωστόσο, η διατύπωση του σχεδίου δεν είναι επαρκώς σαφής και απαιτείται ρητή ταύτιση ή αποσαφήνιση.

Επιπλέον, θα πρέπει να προσδιοριστούν ονομαστικά και εξαντλητικά τα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού που λαμβάνονται υπόψη σύμφωνα με τις ρυθμίσεις του ΕΧΠ Τουρισμού. Η γενική αναφορά σε υποκείμενο σχεδιασμό, χωρίς συγκεκριμένο προσδιορισμό, ενδέχεται να επιτρέψει σε κατώτερα χωροταξικά ή πολεοδομικά εργαλεία να εισαγάγουν εμμέσως νέες ζώνες αποκλεισμού ή πρόσθετους περιορισμούς για έργα ΑΠΕ, πέραν όσων προβλέπονται από το εθνικού επιπέδου ΕΧΠ ΑΠΕ.

Η σαφής οριοθέτηση των ανωτέρω κατηγοριών είναι κρίσιμη, διότι οι σχετικές αναφορές λειτουργούν ως περιοχές αποκλεισμού ή ως παράγοντες ασυμβατότητας. Επομένως, δεν είναι επιτρεπτό να εφαρμόζονται με βάση αόριστες έννοιες, μη θεσμοθετημένες καταγραφές ή ευρύτερες περιοχές που δεν ταυτίζονται με το πραγματικό προστατευτέο ή ρυθμιζόμενο αντικείμενο.

Κατόπιν των ανωτέρω, προτείνεται να προστεθεί ειδική διευκρινιστική διάταξη με το ακόλουθο περιεχόμενο:

«Για την εφαρμογή των διατάξεων που αφορούν θεματικά πάρκα, Γεωπάρκα, τουριστικούς λιμένες και περιοχές τουριστικής ανάπτυξης, λαμβάνονται υπόψη αποκλειστικά κατηγορίες που είναι νομίμως θεσμοθετημένες, καταγεγραμμένες σε επίσημη δημόσια βάση δεδομένων και γεωγραφικά προσδιορισμένες. Ειδικά ως προς τα Γεωπάρκα, τυχόν περιορισμοί ή ζώνες αποκλεισμού αφορούν αποκλειστικά τους ειδικά οριοθετημένους Γεώτοπους που συνιστούν το προστατευτέο αντικείμενο και όχι το σύνολο της ευρύτερης περιοχής του Γεωπάρκου. Ως προς τις περιοχές τουριστικής ανάπτυξης, εφαρμόζονται αποκλειστικά οι κατηγορίες και τα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού που προσδιορίζονται ρητά και ονομαστικά στο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό».

Η προσθήκη αυτή είναι αναγκαία για λόγους ασφάλειας δικαίου, προβλεψιμότητας της αδειοδοτικής διαδικασίας και αποφυγής αυθαίρετης ή υπερβολικά διευρυμένης εφαρμογής ζωνών αποκλεισμού. Παράλληλα, διασφαλίζει ότι οι περιορισμοί του ΕΧΠ θα εφαρμόζονται μόνο επί πραγματικά θεσμοθετημένων, σαφώς προσδιορισμένων και τεκμηριωμένων περιοχών, χωρίς να ακυρώνεται αδικαιολόγητα η δυνατότητα περιβαλλοντικής αξιολόγησης έργων ΑΠΕ.
<h4>6. Μεταβατικές διατάξεις και ασφάλεια δικαίου</h4>
Οι διατάξεις που επιφέρουν τις πλέον ριζικές και επαχθείς μεταβολές στο υφιστάμενο πλαίσιο —και συγκεκριμένα το άρθρο 4 παρ. 3 περί Περιοχών Καταλληλότητας και το άρθρο 5 παρ. 1.6, 1.9, 1.10 και 2 περί οριζόντιων ζωνών αποκλεισμού— δεν πρέπει να καταλαμβάνουν έργα που διαθέτουν Άδεια Παραγωγής, ή Βεβαίωση Παραγωγού Ειδικού Έργου.

Ο έλεγχος ένταξης σε Περιοχή Καταλληλότητας έχει ήδη πραγματοποιηθεί κατά το στάδιο έκδοσης της Άδειας Παραγωγής ή της Βεβαίωσης Παραγωγού Ειδικού Έργου και δεν είναι θεμιτό να επαναληφθεί αναδρομικά με βάση νέο κανόνα. Αντίστοιχα, οι νέες οριζόντιες ζώνες αποκλεισμού καταλαμβάνουν εκτεταμένες περιοχές, δεν τεκμηριώνονται επαρκώς με πραγματικά δεδομένα και αποκλείουν την κατά περίπτωση αξιολόγηση έργων που ενδέχεται να είναι περιβαλλοντικά και χωροταξικά κατάλληλα.

Ιδίως για έργα με Βεβαίωση Παραγωγού Ειδικού Έργου που υπάγονται στις παρ. 1 και 13 του άρθρου 100 του ν. 4821/2021 και για τα οποία οι Φάκελοι ΜΠΕ έχουν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η ΡΑΑΕΥ έχει ήδη αξιολογήσει το επιχειρηματικό σχέδιο, την οικονομική βιωσιμότητα, τη χρηματοδοτική επάρκεια και τη φερεγγυότητα του φορέα. Η αναδρομική εφαρμογή των νέων διατάξεων θα ανέτρεπε αδικαιολόγητα αυτή την αξιολόγηση και θα οδηγούσε σε αιφνίδια απώλεια ώριμων έργων.

Συνεπώς, απαιτείται ρητή μεταβατική πρόβλεψη ότι οι ανωτέρω διατάξεις δεν εφαρμόζονται στα έργα αυτά και ότι η αδειοδότησή τους συνεχίζεται με βάση το προϊσχύον καθεστώς ως προς τα ζητήματα που ρυθμίζονται από τις συγκεκριμένες νέες διατάξεις.
<h4></h4>
Συνοψίζοντας, η Χ. ΡΟΚΑΣ ΑΒΕΕ θεωρεί ότι το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο εφόσον στηρίζεται σε σαφείς κανόνες, τεχνική τεκμηρίωση και πραγματική δυνατότητα περιβαλλοντικής αξιολόγησης κάθε έργου. Για τον λόγο αυτό ζητούμε την ενσωμάτωση των ανωτέρω προτάσεων, ώστε να διασφαλιστεί η συμβατότητα του πλαισίου με την ενεργειακή μετάβαση, την προστασία του περιβάλλοντος, την ασφάλεια δικαίου και τη συνέχιση ώριμων επενδύσεων.

[ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ]

Ως ενεργός πολίτης και ως Πρόεδρος του Ορειβατικού Περιηγητικού Ομίλου Πύλης (ΟΠΟΠ), καταθέτω την παρούσα παρέμβαση στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Θεωρώ θετικό ότι το νέο σχέδιο αναγνωρίζει, έστω και καθυστερημένα, την ανάγκη αυξημένης προστασίας περιοχών Natura 2000, Ζωνών Ειδικής Προστασίας, περιοχών άνευ δρόμων και ορεινών οικοσυστημάτων υψηλής περιβαλλοντικής αξίας.

Ωστόσο, η πρόβλεψη εξαίρεσης έργων που έχουν ήδη λάβει περιβαλλοντική αδειοδότηση ή βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης δημιουργεί μια ουσιαστική αντίφαση. Ενώ το νέο χωροταξικό αναγνωρίζει ότι συγκεκριμένες περιοχές πρέπει να προστατευθούν, επιτρέπει ταυτόχρονα την υλοποίηση έργων που σχεδιάστηκαν ακριβώς μέσα σε αυτές με βάση το προηγούμενο καθεστώς.

Δεν είναι εύλογο οι συνέπειες της πολυετούς καθυστέρησης αναθεώρησης του χωροταξικού πλαισίου να μετακυλίονται σήμερα στις τοπικές κοινωνίες και στα ορεινά οικοσυστήματα μέσω της εξαίρεσης έργων που σχεδιάστηκαν με βάση ένα πλαίσιο του 2008. Εάν οι περιοχές αυτές κρίνονται σήμερα ως ιδιαίτερα ευαίσθητες και χρήζουσες αυξημένης προστασίας, η προστασία αυτή οφείλει να έχει ουσιαστικό και όχι μόνο διακηρυκτικό χαρακτήρα.

Η Νότια Πίνδος, αποτελεί ένα ενιαίο οικολογικό, υδρολογικό και τοπιακό σύστημα εθνικής σημασίας. Η αξιολόγηση των έργων οφείλει να βασίζεται στη φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος και στις σωρευτικές επιπτώσεις όλων των υφιστάμενων και σχεδιαζόμενων παρεμβάσεων και όχι αποκλειστικά σε διοικητικά ή υψομετρικά κριτήρια.

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η συμβατότητα του χωροταξικού σχεδιασμού των ΑΠΕ με το αναπτυξιακό μοντέλο που η ίδια η Πολιτεία προωθεί για τις ορεινές περιοχές.  Τα τελευταία χρόνια επενδύονται σημαντικοί πόροι για την ανάπτυξη του ορεινού και φυσιολατρικού τουρισμού, των δικτύων μονοπατιών και των δραστηριοτήτων υπαίθρου. Η ανάπτυξη αυτή βασίζεται ακριβώς στα χαρακτηριστικά που καθιστούν τη Νότια Πίνδο μοναδική: το αδιατάρακτο ορεινό τοπίο, τις κορυφογραμμές, τα ποτάμια, τα δάση, τη βιοποικιλότητα και την αυθεντικότητα του φυσικού περιβάλλοντος.

Είναι επομένως αναγκαίο να εξεταστεί κατά πόσο η εκτεταμένη εγκατάσταση βιομηχανικών ενεργειακών υποδομών στις κορυφές και τις κορυφογραμμές της Πίνδου είναι συμβατή με τους στόχους ανάπτυξης του ορεινού τουρισμού, της πεζοπορίας, της ορειβασίας, της ποδηλασίας βουνού και των λοιπών δραστηριοτήτων υπαίθρου που αποτελούν βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας.

Δεν μπορεί η Πολιτεία να χρηματοδοτεί ταυτόχρονα την ανάδειξη του ορεινού τοπίου ως αναπτυξιακού πόρου και την υποβάθμιση των ίδιων χαρακτηριστικών στα οποία στηρίζεται η αναπτυξιακή αυτή στρατηγική.

Η αναγνώριση του Γεωπάρκου Μετεώρων – Πύλης από την UNESCO επιβεβαιώνει τη διεθνή αξία της περιοχής και καθιστά αναγκαία την ουσιαστική προστασία του τοπίου και των ορεινών οικοσυστημάτων της.

Τέλος, θεωρώ ότι ένα ζήτημα τόσο σημαντικό για το μέλλον της Νότιας Πίνδου και των ορεινών περιοχών της χώρας απαιτεί πλήρη διαφάνεια και δημόσια λογοδοσία.

Οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν ποια είναι η θέση των εκλεγμένων εκπροσώπων τους σε ένα θέμα που θα επηρεάσει το φυσικό περιβάλλον, την τοπική οικονομία, τον ορεινό τουρισμό και το αναπτυξιακό μοντέλο της περιοχής για τις επόμενες δεκαετίες. Για τον λόγο αυτό θεωρώ αναγκαία τη δημόσια και σαφή τοποθέτηση των Βουλευτών των άμεσα επηρεαζόμενων περιοχών επί των τελικών διατάξεων του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ και ιδιαίτερα επί των μεταβατικών εξαιρέσεων που αφορούν έργα σε ευαίσθητες ορεινές περιοχές.

Για τους παραπάνω λόγους ζητώ:

• Την επανεξέταση των μεταβατικών διατάξεων που εξαιρούν έργα σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης.

• Την αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας της Νότιας Πίνδου ως ενιαίου ορεινού οικοσυστήματος.

• Την ουσιαστική προστασία των κορυφογραμμών, των περιοχών άνευ δρόμων και των ευαίσθητων ορεινών οικοσυστημάτων.

• Την ειδική προστασία του Γεωπάρκου UNESCO Μετεώρων – Πύλης.

• Τη διασφάλιση της συμβατότητας του χωροταξικού σχεδιασμού των ΑΠΕ με τους στόχους ανάπτυξης του ορεινού τουρισμού και των δραστηριοτήτων υπαίθρου.

Η προστασία της Νότιας Πίνδου δεν αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη. Αποτελεί προϋπόθεση για μια πραγματικά βιώσιμη ανάπτυξη που θα σέβεται το περιβάλλον, θα στηρίζει τις τοπικές κοινωνίες και θα διαφυλάσσει ένα φυσικό κεφάλαιο εθνικής σημασίας για τις επόμενες γενιές.

 

[ΕΤΑΙΡΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΕΣΠΩΝ]

Σχόλια  της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών επί του σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού

Ο ακόλουθος σχολιασμός μπορεί να διαβαστεί ολοκληρωμένος με τους σχετικούς χάρτες, οι οποίοι δεν μπορούν να αναρτηθούν στο χώρο της δημόσιας διαβούλευσης, στον ιστότοπο της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών εδώ https://spp.gr/nea/arthra/sxolia-diavoulefsi-horotaxiko-ape/.

Το παρόν σχέδιο έρχεται μετά από πολύ μακρύ διάστημα στο οποίο η χώρα δεν διέθετε σύγχρονο εθνικού επιπέδου χωροταξικό σχεδιασμό για την ανάπτυξη των υποδομών ΑΠΕ με παράλληλη προστασία μιας μεγάλης σειράς πολύτιμων αξιών, όπως το φυσικό περιβάλλον, τα σπάνια είδη άγριας ζωής και τα οικοσυστήματα, τα οποία είναι κρίσιμα για την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Πρέπει να σημειωθεί ότι σε αυτό το διάστημα ήδη πολλά στοιχεία και σημεία του φυσικού περιβάλλοντος αλλά και η τοπιακή αξία πολλών περιοχών υποβαθμίστηκαν από την άναρχη εγκατάσταση υποδομών ΑΠΕ υπό το καθεστώς του ισχύοντος χωροταξικού του 2008. Το σχέδιο που έχουμε πλέον μπροστά μας εισάγει καταρχήν σειρά περιορισμών που είναι θετικοί για περιοχές όπως η Πρέσπα και για είδη όπως οι πελεκάνοι, περί των οποίων δραστηριοποιείται η Εταιρία Προστασίας Πρεσπών, ιδιαίτερα η απαγόρευση εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ σε ορεινούς όγκους άνω των 1200μ, ή σε ΖΕΠ έστω επί της αρχής, η απαγόρευση κατασκευής φωτοβολταϊκών σε τόπους NATURA 2000 κ.α.

1. Οι νομικά ασαφείς «Περιοχές Αποκλεισμού»

Μια σημαντική καινοτομία του σχεδίου είναι το γεγονός ότι εισάγεται σε όλη την επικράτεια η έννοια των Περιοχών Αιολικής Καταλληλότητας, οι οποίες ορίζονται σαφώς, και σε όλο τον υπόλοιπο χώρο Περιοχές (στην πραγματικότητα Δημοτικές Ενότητες) αποκλεισμού. Αλλά η πρώτη και τελευταία φορά που αναφέρονται οι τελευταίες είναι στη σελ. 79 της ΚΥΑ στη λεζάντα της εικόνας. Δεν υπάρχει σαφής σχετικός ορισμός στο κυρίως κανονιστικό μέρος, δεν εξηγείται η μεθοδολογία χαρακτηρισμού, δεν παρατίθεται κατάλογος, ούτε προκύπτει σαφώς από ποιο άρθρο παράγεται η κατηγορία αυτή. Αυτό δημιουργεί σοβαρό νομοτεχνικό πρόβλημα και κανονιστική ασάφεια. Συγκεκριμένα σε κανονιστική πράξη χωροταξικού σχεδιασμού, ειδικά όταν επιβάλλονται αποκλεισμοί χρήσεων, επηρεάζεται η δυνατότητα αξιοποίησης γης, ή μεταβάλλεται η αδειοδοτική δυνατότητα έργων, το ΣτΕ απαιτεί σαφή κριτήρια, αντικειμενική μεθοδολογία, και επαρκή κανονιστική τυποποίηση. Μπορεί κανείς εύλογα να υποθέσει ότι προσδιορίστηκαν πρώτα οι Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας και οι Δημοτικές Ενότητες που «περίσσεψαν» χρωματίστηκαν κόκκινες στην εικόνα και ονομάστηκαν σχηματικά «Περιοχές αποκλεισμού». Σε ένα νομοθέτημα όμως δεν αρκεί να εμφανίζεται ένας όρος σε χάρτη, πίνακα ή παράρτημα, χωρίς νομικό ορισμό, διαδικασία καθορισμού, και σύνδεση με συγκεκριμένα άρθρα. Αλλιώς δημιουργείται πρόβλημα ασφάλειας δικαίου και προβλεψιμότητας. Αν οι «Δημοτικές Ενότητες αποκλεισμού» λειτουργούν ως de facto χωρικός αποκλεισμός ανάπτυξης ΑΠΕ, τότε πρέπει να τεκμηριώνεται γιατί επιλέχθηκαν αυτές οι Δ.Ε., με ποια οικολογικά/τοπιακά/χωροταξικά κριτήρια, και με ποια δεδομένα. Επομένως αν το σχέδιο δημοσιευόταν ως έχει, το σημείο αυτό θα ήταν πολύ ευάλωτο είτε σε αίτηση ακύρωσης, είτε σε παρεμπίπτοντα έλεγχο νομιμότητας σε μεταγενέστερη ΑΕΠΟ. Πόσο μάλλον στο βαθμό που σημειώνονται και τεχνικές αστοχίες. Για παράδειγμα, μια απλή αντιπαράθεση του πίνακα που απαριθμεί τις ΠΚ με τα χρώματα που φαίνονται στην εικόνα αποκαλύπτει ότι οι 2 ΔΕ (Σερβίων και Βελβεντού) που σημειώνονται παρακάτω με κίτρινο χρωματίζονται πράσινες αλλά δεν περιλαμβάνονται στον οικείο πίνακα. Πρόκειται λοιπόν για ΔΕ καταλληλότητας ή αποκλεισμού;

[εικόνα]

   2. Χωροταξικός σχεδιασμός χωρίς πρόσβαση σε γεωχωρικά δεδομένα

Το τελευταίο σημείο αναδεικνύει μια μεγάλη αδυναμία του υλικού που τέθηκε σε διαβούλευση, δηλαδή την έλλειψη αρχείων γεωχωρικών δεδομένων, στα οποία οι ενδιαφερόμενοι θα είχαν πρόσβαση και θα μπορούσαν να μελετήσουν συνδυαστικά με άλλα επίπεδα δεδομένων για να αξιολογήσουν τις προτεινόμενες ρυθμίσεις. Χωρίς πρόσβαση σε τέτοιο υλικό η αξιολόγηση είναι εξαιρετικά δύσκολο να λάβει τεχνικό και λεπτομερή χαρακτήρα και κινδυνεύει να μείνει σε γενικό θεωρητικό επίπεδο.

Η Εταιρία Προστασίας Πρεσπών (ΕΠΠ) για παράδειγμα, έχει υποβάλει από το 2022 πρόταση για περιοχές αποκλεισμού εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ για λόγους προστασίας των πελεκάνων. Προφανώς αυτή η πρόταση δεν ενσωματώθηκε αυτούσια στο σχέδιο. Για να προσδιορίσει η ΕΠΠ ποιο μέρος των περιοχών αποκλεισμού της πρότασής της έμειναν εκτός περιοχών αποκλεισμού του σχεδίου χρειάστηκε να χαρτογραφήσει εξαρχής τις ΔΕ καταλληλότητας, να ορίσει όλες τις υπόλοιπες ως ΔΕ αποκλεισμού, να εφαρμόσει στις ΔΕ καταλληλότητας τα υπόλοιπα κριτήρια αποκλεισμού, συμπεριλαμβανομένου του υψομέτρου άνω των 1200μ, των ζωνών προστασίας της φύσης κλπ. Αναλυτικά παρουσιάζονται τα αποτελέσματα αυτών των εργασιών παρακάτω στην ενότητα 5.

Θέλουμε να επισημάνουμε ότι είναι ιδιαιτέρως επιβαρυντική αυτή η διαδικασία για μια ΜΚΟ, πόσω μάλλον για έναν απλό πολίτη που προσπαθεί να κατανοήσει τι επιτρέπεται και πού με τη νέα νομική ρύθμιση και είναι ακατανόητος ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε από του υπουργείο και τους μελετητές να δυσκολέψει κατ’ αυτόν τον τρόπο η δημόσια διαβούλευση.

    3. Οι τελικές και μεταβατικές διατάξεις

Οι περιορισμοί που εισάγονται με το κρινόμενο σχέδιο γίνεται γρήγορα σαφές  από την εξέταση των τελικών και μεταβατικών διατάξεων ότι δεν υπάρχει η πρόθεση να εφαρμοστούν  στα ήδη σχεδιαζόμενα έργα, ακόμα κι αν αυτά δεν έχουν κριθεί περιβαλλοντικά, στο βαθμό που έχουν λάβει τη λεγόμενη «πληρότητα φακέλου». Με άλλα λόγια, αν θεσπιστεί αυτό το σχέδιο ως έχει, η αδειοδοτούσα αρχή θα κληθεί να αγνοήσει, για παράδειγμα, το γεγονός ότι πλέον η συντεταγμένη Πολιτεία κρίνει ότι δεν πρέπει να κατασκευάζονται ΑΣΠΗΕ πάνω από τα 1200 μ στους ορεινούς όγκους της χώρας  και να αδειοδοτήσει πάμπολλα τέτοια έργα που βρίσκονται εκκρεμή. Σε άλλο παράδειγμα, η αδειοδοτούσα αρχή θα κληθεί να εγκρίνει την κατασκευή φ/β εγκατάστασης εντός τόπου NATURA 2000 παρά το γεγονός ότι πλέον κάτι τέτοιο κρίνεται υπερβολικά επιβλαβές από το οικείο χωροταξικό πλαίσιο. Για να περιγραφτεί καλύτερα το παράδοξο, αν ισχύσουν όλα όσα περιλαμβάνει αυτό το σχέδιο ΚΥΑ, ο ίδιος προϊστάμενος αδειοδοτούσας αρχής μπορεί σε 2 χρόνια από τώρα να υπογράψει την ίδια μέρα μια απόφαση έγκρισης και μια απόφαση απόρριψης της περιβαλλοντικής αδειοδότησης 2 παρόμοιων έργων σε γειτονικές περιοχές που η μόνη διαφορά τους είναι η ημερομηνία έναρξης της διαδικασίας αδειοδότησής τους και επομένως το χωροταξικό πλαίσιο επί του οποίου θα βασιστεί η διοικητική πράξη.

Και όλα αυτά τα έργα που πιθανόν θα εγκριθούν, μαζί με όσα βεβαίως έχουν ήδη ΑΕΠΟ και άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας, θα λειτουργούν για τις επόμενες δεκαετίες και θα δικαιούνται ακόμη να λάβουν ανανέωση των περιβαλλοντικών τους αδειών και επομένως των αδειών λειτουργίας τους εις το διηνεκές χωρίς να υπάγονται στο νέο χωροταξικό πλαίσιο.

Αυτή η κραυγαλέα «φιλοεπενδυτική» επιλογή κινδυνεύει να μετατρέψει το οιοδήποτε προστατευτικό νέο καθεστώς για ευαίσθητες περιοχές της χώρας μας παντελώς ατελέσφορο, αφού φροντίζει να επιτρέψει εκεί την εγκατάσταση των πολλών έργων που εμφανίστηκαν και μπήκαν στη διαδικασία της αδειοδότησης την περασμένη πενταετία, και τα οποία σε κάποιες ορεινές περιοχές της χώρες καλύπτουν κυριολεκτικά κάθε κορυφογραμμή. Το σημείο αυτό πιθανότατα θα είναι και βασικό πεδίο δικαστικών διαφορών, ειδικά ως προς το τι σημαίνει ακριβώς «πληρότητα φακέλου», ποια ημερομηνία λαμβάνεται υπόψη, και αν η πληρότητα αρκεί χωρίς ουσιαστική αξιολόγηση επιπτώσεων. Παρά το γεγονός ότι σύμφωνα με την έννομη τάξη μας είναι νοητή και συχνά επιβάλλεται μια μεταβατικής προστασία ώριμων δικαιωμάτων ή και επενδύσεων όταν αλλάζει η νομοθεσία, όμως υπάρχει και ένα κρίσιμο όριο πέρα από το οποίο δημιουργείται πρόβλημα. Στο ενωσιακό δίκαιο περιβάλλοντος (Οδηγία EΠΕ, Οδηγία Οικοτόπων, νομολογία ΔΕΕ) και στη νομολογία του ΣτΕ, το καθοριστικό σημείο είναι συνήθως η περιβαλλοντική αδειοδότηση, εκεί που κρίνεται η ουσιαστική συμβατότητα με NATURA 2000, βιοποικιλότητα, τοπίο, σωρευτικές επιπτώσεις κλπ. Γι’ αυτό και το ισχύον χωροταξικό πλαίσιο του 2008 όριζε ότι έργα με άδεια παραγωγής επανελέγχονται στο στάδιο ΑΕΠΟ μετά τη θέση του σε ισχύ. Η απλή διαπίστωση πληρότητας φακέλου είναι τυπικός διοικητικός έλεγχος, δεν συνεπάγεται ουσιαστική περιβαλλοντική κρίση, ούτε δημιουργεί νέα νομική και διοικητική κατάσταση για τον επενδυτή και το έργο. Με άλλα λόγια δεν υπάρχουν αδειοδοτικά δικαιώματα που θα χαθούν και ώριμα επενδυτικά σχέδια που θα ματαιωθούν  με τρόπο που αντίκειται στην αρχή της χρηστής διοίκησης πριν από την κρίση της αρχής περί της παροχής ή άρνησης περιβαλλοντικής άδειας για την επένδυση.

Χωρίς αμφιβολία η νομιμότητα αυτής της ευρείας εξαίρεσης έργων από την κανονιστική δύναμη του νέου χωροταξικού θα κριθεί ενώπιον του ΣτΕ ως προς την αναλογικότητα της διάταξης και την επάρκεια της περιβαλλοντικής προστασίας που παρέχει. Το Δικαστήριο θα εξετάσει αν η εξαίρεση υπηρετεί θεμιτό σκοπό (ασφάλεια δικαίου, επενδυτική σταθερότητα), αν αφορά πράγματι ώριμα έργα, αν ακυρώνει στην πράξη τις νέες προστατευτικές ρυθμίσεις, και αν παραβιάζει το άρθρο 24 Συντ., την αρχή της πρόληψης, την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, και την υποχρέωση δέουσας εκτίμησης.

Ακόμα χειρότερα είναι τα πράγματα στην περίπτωση έργων που επιδιώκουν να ανανεώσουν τις άδειές τους μετά την εκπνοή τους και που, σύμφωνα με το σχέδιο, θα κρίνονται επ’ αόριστον με το παλαιό χωροταξικό. Εδώ δεν μιλάμε πλέον για μια απλή μεταβατική προστασία ώριμων έργων, αλλά για ουσιαστική «διαιώνιση» του παλαιού χωροταξικού καθεστώτος για μια ολόκληρη κατηγορία έργων. Και εκεί ανακύπτουν σοβαρά ζητήματα συμβατότητας με το άρθρο 24 Συντ., την αρχή της πρόληψης, και το ενωσιακό δίκαιο. Η κατάσταση αυτή μοιάζει με παγιοποίηση κεκτημένου χωροταξικού δικαιώματος, κάτι που η ελληνική και ενωσιακή νομολογία αντιμετωπίζει πολύ επιφυλακτικά. Στην πραγματικότητα η ανανέωση ΑΕΠΟ ή άλλης κρίσιμης περιβαλλοντικής άδειας δεν είναι απλή τυπική πράξη, αλλά μια νέα ευκαιρία ελέγχου συμβατότητας με το ισχύον περιβαλλοντικό καθεστώς, ειδικά όταν έχουν αλλάξει οι περιβαλλοντικές συνθήκες, έχουν θεσπιστεί νέες περιοχές προστασίας, υπάρχουν νέα επιστημονικά δεδομένα, ή έχει αναθεωρηθεί ο χωροταξικός σχεδιασμός, όπως προβλέπει ρητά και ο σχετικός νόμος 2014/2011. Το ΣτΕ έχει επανειλημμένα δεχθεί ότι η περιβαλλοντική αδειοδότηση είναι δυναμικός μηχανισμός και όχι «οριστική  κατοχύρωση» δικαιώματος εκμετάλλευσης ανεξάρτητα από μεταγενέστερες περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Με άλλα λόγια ένας επενδυτής μπορεί να έχει προσδοκία ολοκλήρωσης μιας ώριμης διαδικασίας, αλλά δεν έχει συνήθως «κεκτημένο δικαίωμα» να εξαιρείται διαρκώς από κάθε μελλοντική αυστηροποίηση του περιβαλλοντικού πλαισίου. Επιπρόσθετα, μια τέτοια ρύθμιση ενδέχεται να θεωρηθεί ότι ματαιώνει τον σκοπό των νέων προστατευτικών περιορισμών. Ιδίως όσον αφορά τις ΖΕΠ και γενικότερα τους τόπους NATURA 2000, τα μικρά νησιά και τις περιοχές υψηλού υψομέτρου και οικολογικής ευαισθησίας, μια τέτοια «διαρκής εξαίρεση» θα μπορούσε να θεωρηθεί αντίθετη προς την υποχρέωση αποτελεσματικής προστασίας, και προς τη νομολογία του ΔΕΕ περί μη υποβάθμισης προστατευόμενων περιοχών.

Δυστυχώς τα παραπάνω προοιωνίζονται μια νέα περίοδο συγκρούσεων περί τα έργα ΑΠΕ και όχι αυτό που όλοι αναμέναμε, μια δίκαιη, σαφή και ασφαλή νέα χωροταξία που θα ξεκαθαρίσει το τοπίο.

Προτείνεται επομένως η επιστροφή στην «ορθόδοξη» μεταβατική διάταξη των ελληνικών νόμων και συγκεκριμένα του ειδικού χωροταξικού για τις ΑΠΕ του 2008 και ως προς το ποιο θεωρείται «ώριμο» έργο που εξαιρείται από την εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων, αλλά και ως προς την ανανέωση των περιβαλλοντικών αδειών εγκατεστημένων έργων μετά την παρέλευση της περιόδου ισχύος τους.

     4. Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση και «wildlife sensitivity mapping»

Προσπαθώντας να κατανοήσει κανείς με ποια μεθοδολογία και ανάλυση επιλέχτηκαν οι περιορισμοί που τίθενται έστω και για όσα μελλοντικά έργα ΑΠΕ ισχύσουν αυτοί, πρέπει να μελετήσει την ΣΜΠΕ του σχεδίου. Είναι θετική πρόοδος ότι έχει εκπονηθεί όντως Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση σε μια προσπάθεια να θεραπευθεί το σημαντικότατο ελάττωμα του ισχύοντος χωροταξικού σχεδίου, το οποίο όπως είναι γνωστό οδήγησε σε μεγάλες συγκρούσεις ανάμεσα στην ανάπτυξη των εγκαταστάσεων ΑΠΕ και την προάσπιση του φυσικού περιβάλλοντος. Πληροί όμως αυτή η ΕΟΑ τις ενωσιακές οδηγίες και προδιαγραφές και ανταποκρίνεται πλήρως στις απαιτήσεις του θεσμού της στρατηγικής δέουσας εκτίμησης, όπως προβλέπεται στην Οδηγία 2001/42/ΕΚ, στο άρθρο 6 παρ. 3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ όπως ερμηνεύεται από το ΔΕΕ, και στην εθνική νομοθεσία (άρθ.10 ν. 4014/2011) και νομολογία;

Η μελέτη είναι τυπικά δομημένη σύμφωνα με τον οδηγό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις εθνικές προδιαγραφές, αλλά παρουσιάζει σοβαρά ζητήματα ουσιαστικής επάρκειας εάν κριθεί με τα αυστηρά κριτήρια του άρθρου 6 παρ. 3 της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και της νομολογίας ΔΕΕ και ΣτΕ. Πληροί σε μεγάλο βαθμό τις τυπικές απαιτήσεις των προδιαγραφών της (στρατηγικής) δέουσας εκτίμησης σχεδίων αλλά δεν τεκμηριώνει με την απαιτούμενη βεβαιότητα ότι αποκλείεται δυσμενής επίπτωση στην ακεραιότητα όλων των επηρεαζόμενων τόπων NATURA 2000.

Το προτεινόμενο χωροταξικό πλαίσιο και η ΣΜΠΕ του πιθανότατα βελτιώνουν ουσιωδώς τη θέση της Ελλάδας σε σχέση με το 2008, αλλά δεν αρκούν από μόνα τους για να θεραπεύσουν πλήρως τις πλημμέλειες που έχει διαπιστώσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σχετίζονται με την Οδηγία 2001/42/ΕΚ, την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ, και ειδικά τη Δέουσα Εκτίμηση επιπτώσεων σε στρατηγικό επίπεδο. Μπορεί να εισάγονται σημαντικές επιπλέον απαγορεύσεις για να προστατευτούν συστήματα και είδη, δεν βασίζεται όμως σε επαρκή ex ante οικολογική τεκμηρίωση. Οι κύριες αδυναμίες της ΣΜΠΕ είναι ότι υιοθετεί μια υπερβολικά γενικευμένη κλίμακα αξιολόγησης, χρησιμοποιεί εθνικά αντί τοπο-ειδικά δεδομένα και προτείνει οριζόντια και όχι τόπο-ειδικά μέτρα, αναγνωρίζει σημαντικά κενά γνώσης, και μεταφέρει τις κρίσιμες αποφάσεις στο στάδιο αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων.

Η νομολογία του ΔΕΕ (βλ. για παράδειγμα υπόθεση Holohan (C-461/17)) απαιτεί η Δέουσα Εκτίμηση να είναι πλήρης, ακριβής, οριστική, να αξιολογεί όλα τα επιστημονικά κρίσιμα στοιχεία και να μην αφήνει εύλογη επιστημονική αμφιβολία ως προς τις επιπτώσεις στην ακεραιότητα των τόπων NATURA 2000. Ως προς αυτά τα κριτήρια υπάρχουν σημαντικές αδυναμίες στην κρινόμενη μελέτη, η οποία δεν προχωρά σε χωρική οικολογική μοντελοποίηση, ορίζει περιοχές καταλληλότητας/ προτεραιότητας κλπ. για την ανάπτυξη εγκαταστάσεων ΑΠΕ χωρίς θετική οικολογική αιτιολόγηση, αλλά μόνο σε αντιδιαστολή με τις περιοχές αποκλεισμού ή όπως στην περίπτωση των ΑΣΠΗΕ χρησιμοποιώντας αμιγώς κριτήριο αιολικού δυναμικού.  Με αυτόν τον τρόπο όμως δεν μπορεί να τεκμηριωθεί η απαιτούμενη επιστημονική βεβαιότητα ότι η ανάπτυξη αυτών των δραστηριοτήτων είναι συμβατή με την επίτευξη των στόχων διατήρησης. Η ίδια η μελέτη αναφέρει: «είναι δύσκολο να γίνουν ακριβείς εκτιμήσεις», και ότι: «μεγάλες περιοχές απαιτούν πληθώρα δεδομένων που δεν είναι ευρέως διαθέσιμα και είναι αδύνατον χρονικά να συλλεχθούν». Έτσι, «ο επακριβής προσδιορισμός των επιπτώσεων … υλοποιείται κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης … με ΕΟΑ», δηλαδή μετατίθεται μεγάλο μέρος της αξιολόγησης στο στάδιο των συγκεκριμένων έργων. Επομένως η Δέουσα Εκτίμηση που επιχειρήθηκε δεν είναι επαρκής αφού δεν τεκμηριώνει με την απαιτούμενη βεβαιότητα ότι αποκλείεται δυσμενής επίπτωση στην ακεραιότητα όλων των επηρεαζόμενων τόπων NATURA 2000.

Η ΣΜΠΕ και η ΕΟΑ περιέχουν εκτενή αναφορά στη βιοποικιλότητα, παραθέτουν βιβλιογραφία για ορνιθοπανίδα, νυχτερίδες, σωρευτικές επιπτώσεις κ.λπ., και εισάγουν αρκετές περιοχές αποκλεισμού (ΖΕΠ, ΤΙΦΚ, περιοχές άνευ δρόμων κ.λπ.). Χρησιμοποιούνται οι κανονιστικές κατηγορίες αποκλεισμού στη βάση των υφιστάμενων προστατευόμενων περιοχών της χώρας, περιγράφονται γενικά οι επιπτώσεις έργων και η λεπτομερής αξιολόγηση επιπτώσεων για τόπους εκτός περιοχών αποκλεισμού παραπέμπεται σε μελλοντικές ΜΠΕ/ ΕΟΑ των επιμέρους έργων. Ωστόσο, οι οικολογικές επιπτώσεις εγκαταστάσεων ΑΠΕ συχνά εκδηλώνονται εκτός των θεσμοθετημένων προστατευόμενων περιοχών. Για παράδειγμα στους μεταναστευτικούς διαδρόμους πτηνών, στις περιοχές τροφοληψίας αρπακτικών, στις περιοχές υψηλής δραστηριότητας νυχτερίδων, στους οικολογικούς διάδρομους συνδεσιμότητας κλπ. Οι ενωσιακές οδηγίες έτσι πλέον μετακινούνται από γενικές προστατευόμενες περιοχές στην αξιολόγηση της ευαισθησίας της άγριας ζωής, και επομένως το ότι μια περιοχή δεν είναι NATURA 2000 δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι περιοχή χαμηλής ευαισθησίας.

Οι σύγχρονες ενωσιακές κατευθύνσεις για τον στρατηγικό σχεδιασμό της χωροθέτησης ΑΠΕ ζητούν την αποκαλούμενη «χαρτογράφηση οικολογικής ευαισθησίας – wildlife sensitivity mapping (WSM)». Η χαρτογράφηση αυτή απαιτείται κυρίως για την εφαρμογή της Οδηγίας REDIII αλλά και πέραν αυτής. Η έννοια έχει πλέον αποκτήσει σχετικά ώριμο περιεχόμενο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Συνδυάζει δεδομένα παρουσίας ειδών, κατανομή οικοτόπων, μεταναστευτικές διαδρομές, περιοχές αναπαραγωγής και τροφοληψίας,  ευαλωτότητα σε συγκρούσεις ή εκτοπισμό, καθεστώς προστασίας ειδών, και γεωχωρική ανάλυση (GIS). Στόχος είναι να ταξινομηθεί ο χώρος ανάλογα με την πιθανότητα να προκληθούν σημαντικές επιπτώσεις σε προστατευόμενα είδη και οικοτόπους από την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η WSM δεν περιορίζεται στις προστατευόμενες περιοχές. Αναζητά την οικολογική ευαισθησία ακόμη και εκτός NATURA 2000. Η χαρτογράφηση οικολογικής ευαισθησίας παρέχει την επιστημονική βάση για τον εντοπισμό αυτών των περιοχών πριν από την κατανομή ζωνών ανάπτυξης ΑΠΕ. Για τον λόγο αυτό, η WSM θεωρείται ολοένα και περισσότερο βέλτιστη πρακτική χωροταξικού σχεδιασμού, καθώς αποδεικνύει ότι οι παράμετροι της βιοποικιλότητας ενσωματώθηκαν ουσιαστικά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

H κρινόμενη μελέτη δεν εφαρμόζει αυτή τη μεθοδολογία. Σε προσεκτική ανάγνωση των εκατοντάδων σελίδων που την απαρτίζουν, μόνο μια φορά, στη σελ. 8-14 της ΣΜΠΕ, απαντήσαμε αναφορά σε «επιστημονικούς χάρτες ευαισθησίας» για τα αρπακτικά πουλιά, οι οποίοι υποτιθεμένως τεκμηριώνουν το επιχείρημα που αναπτύσσεται, αλλά δεν παρουσιάζονται και δεν συζητούνται σε κανένα άλλο σημείο. Η ουσία του WSM — όπως προκύπτει από σειρά κειμένων (Commission Guidance on Wind Energy and EU Nature Legislation, Renewable Energy Acceleration Areas guidance, RED III κλπ.) είναι ότι απαιτείται χωρικά ρητή χαρτογράφηση οικολογικής ευαισθησίας, ανά taxon / species group, με στάθμιση ευαισθησίας, ανάλυση της πιθανότητας, σύγκρουσης/ εκτοπισμού/ συνδεσιμότητας, των μεταναστευτικών διαδρόμων, με χαρτογράφηση της σωρευτικής πίεσης, των βαθμίδων ευαισθησίας, με επίπεδα γεωχωρικών δεδομένων αποκλεισμού και σαφή μεθοδολογία βαθμολόγησης. Τίποτα από αυτά δεν εφαρμόστηκε στην κρινόμενη μελέτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι από τις εκατοντάδες σελίδες αυτής απουσιάζει οποιαδήποτε συζήτηση για τους οικολογικούς διαδρόμους μεταξύ προστατευόμενων περιοχών που είναι βασική μονάδα ανάλυσης του WSM, απουσιάζει δηλαδή η οπτική της οικολογικής λειτουργικότητας του χώρου. Προκαλεί κατάπληξη ότι απουσιάζει ακόμα κάθε αναφορά, πόσω μάλλον εναρμόνιση, στα θεσμοθετημένα με Υπουργικές Αποφάσεις Σχέδια Δράσης για είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος, πολλά εκ των οποίων ειδών εμφανίζουν ιδιαίτερη ευαισθησία σε επιπτώσεις από την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ. Είναι προφανές ότι το ΥΠΕΝ αρνείται να προχωρήσει σε ρύθμιση των ΑΠΕ με χαρτογράφηση οικολογικής ευαισθησίας, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός  ότι στον πρόσφατο ν.5299/2026 (ΦΕΚ 67/Α/5-5-2026), με τον οποίο ενσωματώθηκε πολύ καθυστερημένα η ευρωπαϊκή οδηγία RED III, αγνοήθηκε το εδάφιο της οδηγίας που προβλέπει τη χρήση χαρτών ευαισθησίας κατά τη διαδικασία καθορισμού των περιοχών επιτάχυνσης ΑΠΕ.

Παρά την άρνηση της ελληνικής Διοίκησης, από επιστημονική άποψη, η μεθοδολογία θεωρείται πλέον αρκετά εξελιγμένη. Το εγχειρίδιο Wildlife Sensitivity Mapping που χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιλαμβάνει τυποποιημένες διαδικασίες GIS,  συστήματα βαθμολόγησης ευαισθησίας,  στάθμιση ανά είδος,  αξιολόγηση σωρευτικής ευαισθησίας,  ειδικές κατευθύνσεις για αιολικά, φωτοβολταϊκά και δίκτυα μεταφοράς ενέργειας. Η σύγχρονη προσέγγιση περιλαμβάνει: 1. Στάθμιση ευαλωτότητας ειδών, όπου λαμβάνονται υπόψη ο κίνδυνος πρόσκρουσης, ο κίνδυνος εκτόπισης, και οι επιπτώσεις τύπου «φράγματος» στη μετακίνηση των ειδών. 2. Χαρτογράφηση ανά τεχνολογία, 3. Πολυκριτηριακή ανάλυση συγκρούσεων, όπου συνδυάζονται η βιοποικιλότητα, το ενεργειακό δυναμικό, οι χρήσεις γης, και η πρόσβαση στο δίκτυο, 4. Δεδομένα τηλεμετρίας, για παράδειγμα δορυφορικές παρακολουθήσεις αρπακτικών, δεδομένα μεταναστευτικών πτηνών, δεδομένα θαλάσσιων θηλαστικών.

Προφανώς η Ελλάδα δεν έχει ακόμα προχωρήσει σε αυτή την κατεύθυνση, αλλά αυτό δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία για να αγνοείται παντελώς η βασική αλλαγή που φέρνει το WSM στον χωροταξικό σχεδιασμό των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, σύμφωνα με την οποία η χαρτογράφηση ευαισθησίας μπορεί να αναδείξει περιοχές οικολογικά ακατάλληλες για ανάπτυξη ΑΠΕ, ακόμη και αν δεν διαθέτουν επίσημο καθεστώς προστασίας. Σχηματικά η βέλτιστη ευρωπαϊκή πρακτική για τον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ ακολουθεί πλέον το εξής σχήμα:

1. Χαρτογράφηση ενεργειακού δυναμικού.
2. Χαρτογράφηση οικολογικής ευαισθησίας.
3. Επικάλυψη και συνδυαστική ανάλυση των δύο.
4. Εντοπισμός περιοχών χαμηλής σύγκρουσης.
5. Καθορισμός ζωνών ανάπτυξης ΑΠΕ ή Περιοχών Επιτάχυνσης.
6. Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση και καθορισμός μέτρων προστασίας.

Δυστυχώς με τις υπό κρίση μελέτες η χώρα μας έχασε άλλη μια ευκαιρία να εφαρμόσει βέλτιστες πρακτικές στον τομέα της υιοθέτησης πολιτικών και της ρύθμισης χρήσεων που σχετίζονται με το φυσικό περιβάλλον.

    5. Χαρτογράφηση ευαισθησίας ως προς τους πελεκάνους και το παρόν σχέδιο

Η κρινόμενη δέουσα εκτίμηση προσπαθεί να τεκμηριώσει ότι με τους περιορισμούς που τίθενται μέσα σε τόπους NATURA 2000 στο σχέδιο χωροταξικού δεν θα υπάρξει μεγάλη επίπτωση των ΑΣΠΗΕ στη βιοποικιλότητα και ειδικά στην ορνιθοπανίδα. Δεν εξετάζει, όπως εκτέθηκε στην παραπάνω ενότητα την υπόλοιπη επικράτεια και ειδικά τους οικολογικούς διαδρόμους. Έναν τέτοιο μεγάλο εναέριο διάδρομο ακολουθούν οι πελεκάνοι στην Βόρεια Ελλάδα, για τον οποίο η Εταιρία Προστασίας Πρεσπών έχει επανειλημμένα και το 2022 και το 2026 αποστείλει πρόταση ζωνών αποκλεισμού για ΑΣΠΗΕ στην περιβαλλοντική διοίκηση (όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΝ αλλά και τους ίδιους τους μελετητές του παρόντος χωροταξικού σχεδίου). Ο σχετικός όγκος δεδομένων και η πολύχρονη επιστημονική εργασία δεν φαίνεται να  εξετάστηκε σοβαρά ούτε από τους συντάκτες του σχεδίου, ούτε καν από του συντάκτες της ΣΜΠΕ και της Δέουσας Εκτίμησης αυτού, ως όφειλαν, αφού ούτε καν μνημονεύονται στις κρινόμενες μελέτες. Δημιουργεί γενικότερα μεγάλη απορία στον αναγνώστη το γεγονός ότι οι πελεκάνοι και οι συχνές μετακινήσεις τους μακρών αποστάσεων, κατά τις οποίες μάλιστα έχουν σημειωθεί περιστατικά προσκρούσεων σε ΑΣΠΗΕ στη Δυτική Μακεδονία, δεν εξετάζονται σε αυτές τις μελέτες των εκατοντάδων σελίδων.

Σε αυτό που αγνοούν οι μελετητές του κρινόμενου σχεδίου δίνει ιδιαίτερη προσοχή το Κοινό Κέντρο Ερευνών της ΕΕ (JRC), το οποίο παρέχει ήδη στις χώρες πανευρωπαϊκά δεδομένα για σειρά παραμέτρων για να προχωρήσουν στη χαρτογράφηση ευαισθησίας που είναι απαραίτητη για τον καθορισμό περιοχών επιτάχυνσης. Μεταξύ αυτών των δεδομένων περιλαμβάνονται και οι μακρών αποστάσεων μετακινήσεις των πελεκάνων στη Βόρεια Ελλάδα με τα σχετικά γεωχωρικά δεδομένα της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών (βλ.https://joint-research-centre.ec.europa.eu/document/download/d99c0bcf-21db-46bf-ba66-fd46fdf5e3de_en?filename=Data%20documentation%20EIGL%20PUBLIC%20V1_7.pdf).

Ενόψει των ανωτέρω, η Εταιρία Προστασίας Πρεσπών προχώρησε σε χαρτογράφηση των περιοχών αποκλεισμού, όπως περιγράφονται στο σχέδιο ΚΥΑ για να διαπιστώσει αν μέρος ή όλες οι προτεινόμενες ζώνες αποκλεισμού για λόγους προστασίας των πελεκάνων καλύπτονται εν τοις πράγμασι από άλλα κριτήρια αποκλεισμού που προκρίνονται στο σχέδιο αυτό. Οι προτεινόμενες ζώνες αποκλεισμού που υποβλήθηκαν από την ΕΠΠ και συγκεκριμένα το κύριο τμήμα αυτών μεταξύ Πρεσπών και λίμνης Κερκίνης φαίνεται στον χάρτη 1.

[χάρτες]

Χάρτης 1. Προτεινόμενες περιοχές αποκλεισμού εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ (Παπανούση, Φ., Αλεξάνδρου, Ό. & Κατσαδωράκης, Γ. 2025. Πρόταση για περιοχές αποκλεισμού χωροθέτησης ΑΣΠΗΕ λόγω συχνών πτήσεων αργυροπελεκάνων Pelecanus crispus στη Βόρεια Ελλάδα (2η έκδοση, Οκτώβριος 2025). Εταιρία Προστασίας Πρεσπών, Λαιμός Πρεσπών. DOI:10.13140/RG.2.2.12730.25286)

Εν συνεχεία χαρτογραφήθηκαν οι Δημοτικές Ενότητες καταλληλότητας και όλες οι υπόλοιπες ορίστηκαν ως Δημοτικές Ενότητες αποκλεισμού. Αυτές προστέθηκαν στον προηγούμενο χάρτη, όπως φαίνεται στον χάρτη 2.

Χάρτης 2. Προσθήκη ΔΕ αποκλεισμού (κόκκινα πολύγωνα)

Εν συνεχεία χαρτογραφήθηκαν οι περιοχές υψομέτρου άνω των 1200μ. και προέκυψε ο χάρτης 3.

Χάρτης 3. Προσθήκη περιοχών υψομέτρου άνω των 1200μ (πολύγωνα με κίτρινη γραμμή)

Εν συνεχεία προστέθηκαν οι ζώνες Απόλυτης Προστασίας της Φύσης και Προστασίας της Φύσης κατά τον ν.1650/1986, όπως φαίνεται στον χάρτη 4.

Χάρτης 4. Προσθήκη ΖΑΠΦ και ΖΠΦ (με μπλε)

Τέλος εντέθηκαν οι Ζώνες Ειδικής Προστασίας, με την υπόθεση εργασίας ότι οι ΕΠΜ δεν θα προκρίνουν την συγκεκριμένη χρήση γης (κατασκευή ΑΣΠΗΕ) στις περιοχές αυτές, έστω και αν διαθέτουν επαρκές αιολικό δυναμικό (χάρτης 5).

Χάρτης 5. Προσθήκη ΖΕΠ (με πράσινο). Τα εναπομείναντα γαλάζια πολύγωνα απεικονίζουν τις προτεινόμενες από την ΕΠΠ περιοχές αποκλεισμού εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ για λόγους προστασίας των πελεκάνων που δεν καλύπτονται από κριτήρια αποκλεισμού στο κρινόμενο σχέδιο ΚΥΑ.

Έτσι προκύπτει η διαφορά ανάμεσα στις περιοχές αποκλεισμού που καθορίζονται με την μεθοδολογία του σχεδίου υπό διαβούλευση, όπως εκτέθηκε παραπάνω, και στις περιοχές αποκλεισμού, όπως καθορίζονται με χαρτογράφηση ευαισθησίας για τα 2 είδη των σπάνιων πουλιών που απαντώνται στη βόρεια Ελλάδα, του αργυροπελεκάνου και του ροδοπελεκάνου. Εντοπίζονται 3 περιοχές ιδιαίτερης ευαισθησίας, όπου καταγράφονται πολύ συχνές και χαμηλές πτήσεις των πελεκάνων καθώς πλησιάζουν και απομακρύνονται από υγρότοπους. Πρόκειται συγκεκριμένα για την περιοχή ανάμεσα στις λίμνες Βεγορίτιδα, Πετρών, Χειμαδίτιδα και Ζάζαρη του Δήμου Αμυνταίου (και Έδεσσας), την πεδινή περιοχή από τον ποταμό Αξιό έως τη λίμνη Δοϊράνη, και από τη λίμνη Δοϊράνη πάνω από το σχετικά χαμηλό όρος Κρούσια έως τη λίμνη Κερκίνη και πέριξ αυτής.

Επαναφέρουμε λοιπόν το αίτημά μας και παρακαλούμε για τον καθορισμό και αυτών των περιοχών ως περιοχών αποκλεισμού εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ για λόγους προστασίας των πελεκάνων.

     6. Οι επιπτώσεις των ΑΣΠΗΕ στο τοπίο

Ενώ συνολικά το νέο χωροταξικό  πλαίσιο σε επίπεδο ρητορικής και γενικών αρχών φαίνεται να δίνει ιδιαίτερη σημασία στην προστασία του τοπίου, καθώς εισάγει πολύ μεγαλύτερη διακριτική ευχέρεια στην εκτίμηση των επιπτώσεων σε αυτό, απαιτεί μελέτες ορατότητας, και δίνει δυνατότητα αρνητικής αξιολόγησης με ποιοτικά κριτήρια που δεν υπήρχαν στο χωροταξικό του 2008. Παρά ταύτα η συγκεκριμένη μεθοδολογία αξιολόγησης των επιπτώσεων των ΑΣΠΗΕ στο τοπίο στις σελ. 73–76 του σχεδίου ΚΥΑ είναι σε αρκετά σημεία ουσιαστικά πιο επιτρεπτική από το ισχύον καθεστώς. Ο καθηγητής Ευάγγελος Παυλής έχει υποβάλει στη δημόσια διαβούλευση μια πολύ εύστοχη και αναλυτική κριτική για την προσέγγιση που υιοθετεί για το τοπίο το υπό διαβούλευση σχέδιο.

Το βασικό πρόβλημα της προσέγγισης που υιοθετείται είναι ότι η τοπιακή επιβάρυνση «συρρικνώνεται» τεχνητά μέσω μικρών ακτίνων αξιολόγησης, περιορισμένων ομόκεντρων ζωνών,  και απόδοσης χαμηλής βαρύτητας επιπτώσεων σε μακρινές οπτικές επιδράσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα προβληματικό για ΑΣΠΗΕ μεγάλου ύψους, όπως είναι αυτά που κατασκευάζονται τα τελευταία χρόνια. Ειδικότερα, οι αποστάσεις που ορίζονται είναι μικρές για τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες, των οποίων η πραγματική οπτική επιρροή είναι πολύ μεγαλύτερη από αυτή που αποτυπώνεται στις ομόκεντρες ζώνες. Αυτό είναι κρίσιμο σε νησιωτικά τοπία, κορυφογραμμές, ανοικτούς ορίζοντες, και περιοχές υψηλής διαμπερούς θέασης. Ακόμα οι συντελεστές στάθμισης καταλήγουν να προσδίδουν μεγαλύτερο βάρος στις κοντινές ζώνες, ενώ η βαρύτητα μειώνεται απότομα στις εξωτερικές ζώνες. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ένα έργο μπορεί να έχει τεράστια ορατότητα στο ευρύτερο τοπίο, αλλά να «βαθμολογείται» σχετικά ήπια επειδή η ισχυρή στάθμιση περιορίζεται κοντά στον παρατηρητή. Έτσι απομειώνεται υπερβολικά η αξιολόγηση της επίπτωσης στο τοπίο στην περίπτωση ΑΣΠΗΕ που αναπτύσσονται σε κορυφογραμμές.

Ένα ακόμα σημαντικό πρόβλημα είναι ότι η μεθοδολογία που επιλέγεται υποβαθμίζει τη σωρευτική ορατότητα. Οι ομόκεντροι κύκλοι λειτουργούν τοπικά και αποσπασματικά, χωρίς να αποτυπώνουν επαρκώς την αλληλοορατότητα πολλών ΑΣΠΗΕ, τις γραμμικές συστοιχίες κορυφογραμμών, την δημιουργία εντύπωσης «τείχους» και τον κατακερματισμό του ορίζοντα. Αυτό είναι σοβαρό έλλειμμα ειδικά στην Ελλάδα όπου η μορφολογία είναι έντονα ορεινή, οι οπτικές φυγές είναι τεράστιες, και τα αιολικά συχνά διαβάζονται σε επίπεδο τοπιακού συστήματος και όχι σημειακά.

Γενικότερα, η μεθοδολογία που επιλέγεται ταιριάζει περισσότερο σε αστικό τοπιακό περιβάλλον παρά σε επίπεδο ορεινού και νησιωτικού τοπίου, όπου η οπτική κυριαρχία δεν μειώνεται γραμμικά με την απόσταση, όπως υποθέτει η επιλεγείσα μεθοδολογία, η οποία υποεκτιμά συστηματικά την οπτική επιβάρυνση και αποκλείει μεγάλες αποστάσεις από ουσιαστική αξιολόγηση.

Γενικότερα ως προς τις αποστάσεις των ΑΣΠΗΕ από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, δραστηριότητες και δίκτυα τεχνικής υποδομής, το νέο σχέδιο δεν φαίνεται να κάνει τη ριζική επικαιροποίηση που θα περίμενε κανείς δεδομένης της τεράστιας αύξησης του μεγέθους των Α/Γ, των σωρευτικών επιπτώσεων των εγκαταστημένων και σχεδιαζόμενων έργων, και της νομολογίας μετά το 2008.

Προτείνεται η επανεξέταση της μεθοδολογίας αξιολόγησης των επιπτώσεων ΑΣΠΗΕ στο τοπίο του Παραρτήματος ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ και η αναθεώρηση των ελάχιστων αποστάσεων ΑΣΠΗΕ από γειτνιάζουσες χρήσεις του Παραρτήματος ΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ.

        7. Άλλες επισημάνσεις:

• Μέτρα για την ορνιθοπανίδα. Η κρινόμενη ΣΜΠΕ αναφέρεται σε κάποια μέτρα με τα οποία μειώνονται οι επιπτώσεις διαφόρων τεχνολογιών ΑΠΕ στη βιοποικιλότητα με δηλώσεις και συμπεράσματα που δεν μπορούν να αντέξουν στη βάσανο της κριτικής, όπως για παράδειγμα ότι η μείωση του πλήθους με αύξηση του μεγέθους των Α/Γ μειώνει τον ενδεχόμενο αριθμό προσκρούσεων πτηνών. Δεν θα αναλύσουμε εδώ όλες τις αυθαίρετες και λανθασμένες σχετικές παραδοχές αφού αυτά τα μέτρα δεν προσλαμβάνουν πραγματική κανονιστική σημασία μια και δεν ενσωματώνονται στο σχέδιο ΚΥΑ (για μια πιο εκτεταμένη κριτική βλ. σχόλια που υποβλήθηκαν από την Ορνιθολογική). Όμως επιθυμούμε να επισημάνουμε ότι οι μελετητές προτείνουν και πριμοδοτούν ιδιαίτερα την υποχρεωτική χρήση εγκαταστάσεων συστημάτων ανίχνευσης κίνησης των πτηνών (χρήση ραντάρ ή καμερών ή άλλης ισοδύναμης τεχνολογίας) ως μέτρο που ελαχιστοποιεί τις θανατώσεις πουλιών στις ανεμογεννήτριες. Αυτά τα συστήματα, στο βαθμό που έχουν εφαρμοστεί στη χώρα, δεν λειτουργούν ανελλιπώς ούτε ελέγχονται, όπως δείχνει η εμπειρία του ΑΣΠΗΕ στη θέση Τούμπα – Ανθοβούνι στο όρος Βαρνούς του νομού Φλώρινας, ούτε είναι επαρκώς αποτελεσματικά, όπως έχει δείξει η θανάτωση πελεκάνων στην ίδια εγκατάσταση και η θανάτωση πολλών αρπακτικών και σπάνιων γυπών στους ΑΣΠΗΕ του Έβρου. Τουλάχιστον ένα άλλο μέτρο που πλέον επιβάλλεται ως περιβαλλοντικός όρος σε κάποιες περιπτώσεις στη Δυτική Μακεδονία είναι η παύση λειτουργίας του ΑΣΠΗΕ σε συνθήκες χαμηλής ορατότητας, αλλά δεν έχει τύχει της προσοχής των μελετητών της υπό κρίση μελέτης. Το μέτρο θα ήταν σκόπιμο να τύχει γενικής εφαρμογής στις περιοχές εγκατάστασης με αυτά τα χαρακτηριστικά.
• Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ). Στις σημερινές συνθήκες της κλιματικής κρίσης, στις οποίες η χώρα μας μαστίζεται από ξηρασία, λειψυδρία και μεγάλες αλλαγές και αβεβαιότητα στη συχνότητα, εποχικότητα και ραγδαιότητα των βροχοπτώσεων και χιονοπτώσεων, δημιουργεί μεγάλο προβληματισμό η συνεχιζόμενη αποδοχή της κατασκευής ΜΥΗΕ, τα οποία χαρακτηρίζονται από μικρή ενεργειακή απόδοση αλλά από μεγάλη οικολογική επίπτωση σε ευαίσθητα και κρίσιμα για την τοπική προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής οικοσυστήματα. Το Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Άνθρωπο (MedINA) έχει υποβάλει αναλυτική και τεκμηριωμένη κριτική στο υπό κρίση σχέδιο, την οποία προσυπογράφουμε. Επαναλαμβάνουμε ιδιαιτέρως το αίτημα της θέσπισης των τόπων NATURA 2000 ως περιοχών αποκλεισμού για την κατασκευή ΜΥΗΕ.
• Στις σελ. 158 και επ. της ΕΟΑ όπου παρουσιάζονται πολύ σχηματικά οι σωρευτικές επιπτώσεις επάλληλων σχεδίων, δεν παρουσιάζεται η Δυτική Μακεδονία. Ελπίζουμε αυτό να οφείλεται αποκλειστικά σε αβλεψία.

[Γιολάντα Τσιαμποκαλου]

Η περιοχή μας , η Δ.Ε. Θίσβης υφίσταται πλέον μία από τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις στην Επικράτεια, από την υπερσυσσώρευση ΒΑΠΕ, η οποία επιβάρυνση σε συνδυασμό με την Βιομηχανική Ζώνη , το λιμάνι στο Βαθύ, τις Ιχθυοκαλλιέργειες , τις δεκάδες εγκαταστάσεις BESS που ενέχουν τεράστιο κίνδυνο ατυχήματος με περιβαλλοντικές συνέπειες , την Αντλησιοταμίευση και την Αφαλάτωση που σχεδιάζονται απειλούν με εξαφάνιση τον Αγροτικό και τον Τουριστικό κλάδο οι οποίοι είναι οι βασικοί οικονομικοί κλάδοι για την επιβίωση των κατοίκων.
Η Φέρουσα Ικανότητα των ΑΣΠΗΕ  αυξήθηκε κατά 35% με απόφαση του ΔΣ του Δήμου Θηβαίων, η οποία απόφαση ανεκλήθη στην συνέχεια αφού όμως έχει ήδη αδειοδοτηθεί το 135%.
Το τελειωτικό χτύπημα για την Θίσβη θα αποτελέσει η κατασκευή Θαλασσίου Φωτοβολταϊκού Πάρκου 7.500 στρεμμάτων στον κλειστό κόλπο της Δόμβραινας με έκταση περίπου 21.000  στρέμματα.
Το έργο αυτό θα αποτελέσει την καταστροφή μίας περιοχής με Τουριστικό χαρακτήρα, την οποία επισκέπτεται κατά τους καλοκαιρινούς πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Βοιωτίας.
Για όλους τους παραπάνω λόγους απορρίπτω το νέο ΕΧΠ εξ’ αρχής και ζητω την εκ νέου σύνταξη Χωροταξικού Σχεδιασμού ο όποιος θα λαμβάνει υπ’όψιν την γνώμη των Τοπικών Κοινωνιών και της Τοπικής αυτοδιοίκησης, την Φέρουσα Ικανότητα με βάση το οικοσύστημα και τις ιδιομορφίες της περιοχής,την υφιστάμενη κατάσταση εγκαταστάσεων ΑΠΕ της περιοχής, τις συνεργιστικές επιπτώσεις για το σύνολο των έργων ΑΠΕ της εκάστοτε περιοχής, την αρχή της αναλογικότητας σε επίπεδο Δήμου, την σύμβαση Aarhusκαι την ανάγκη προστασίας των περιοχών NATURA.

[ELICA GROUP]

Άρθρο 5, παρ. 1

• Αναφέρεται:“ Σε όλες τις κατηγορίες περιοχών του άρθρου 4 πρέπει να αποκλείεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός:

……

7) Των περιοχών που έχουν χαρακτηρισθεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ). …. “

Σχόλιο/Πρόταση: Δεδομένου ότι πρόκειται για μία κατηγορία Περιοχών Αποκλεισμού η οποία εντάσσεται πρώτη φορά (στο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ του 2008 δεν υφίσταται) είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο να προσδιοριστεί επακριβώς σε ποιες περιοχές ΤΙΦΚ αναφερόμαστε (με σαφή όρια).

Για τον λόγο αυτό προτείνεται στο κείμενο να ενταχθεί σαφής αναφορά της πηγής (ορισμός συγκεκριμένης ιστοσελίδας – χάρτης GIS πιθανώς) όπου θα έχει καταχωρηθεί ο κατάλογος αυτών των Περιοχών ΤΙΦΚ με σαφή οριοθέτηση αυτών.

• Αναφέρεται: “ Σε όλες τις κατηγορίες περιοχών του άρθρου 4 πρέπει να αποκλείεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός:

……..

13) Των Δ.Ε. οι οποίες σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση του ΕΧΠ Τουρισμού κατατάσσονται στις κατηγορίες υψηλής τουριστικής ανάπτυξης από το εν λόγω Πλαίσιο ή από τα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού σύμφωνα με τις ρυθμίσεις του”.

Σχόλιο/Πρόταση:  Προκειμένου να μην υπάρξουν σχετικές παρανοήσεις θα πρέπει να αποσαφηνιστεί ότι όταν γίνεται λόγος για «κατηγορίες υψηλής τουριστικής ανάπτυξης» αναφερόμαστε στις «Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης – Κατηγορία Α» του ΕΧΠ Τουρισμού.

Άρθρο 6, παρ. 2

• <u>Αναφέρεται:</u> «Κατά την εκπόνηση του Περιφερειακού Χωροταξικού Σχεδιασμού ή/και του υποκείμενου πολεοδομικού σχεδιασμού Α΄ επιπέδου, συνιστάται να προβλεφθεί δυνατότητα, κατόπιν συμφωνίας των οικείων ΟΤΑ Α΄ βαθμού: …..»

Σχόλιο/Πρόταση: Αρχικώς θα πρέπει να επισημανθεί ότι, με δεδομένη την γενικώς αρνητική αντιμετώπιση των τοπικών κοινωνιών εναντίον των αιολικών πάρκων, θεωρείται μάλλον απίθανη να επιτευχθεί οποιαδήποτε συμφωνία με οικείους ΟΤΑ Α’ Βαθμού. Από εκεί και πέρα όταν κάτι συνδέεται με εκπόνηση Περιφερειακών ή Τοπικών Χωροταξικών Σχεδίων αντιλαμβανόμαστε όλοι ότι αναφερόμαστε σε ιδιαιτέρως χρονοβόρες – συχνά πολυετείς – διαδικασίες οι οποίες έρχονται σε αντίθεση με τα όσα πλέον προβλέπονται ρητά και στην κείμενη Ελληνική νομοθεσία περί επιτάχυνσης της αδειοδότησης των έργων ΑΠΕ.

Για τον λόγο αυτό προτείνεται τα οι εν λόγω παρεκκλίσεις της παρ. 2 του Άρθρου 6 να προκύπτουν κατόπιν Απόφασης της οικείας περιφέρειας μετά από σχετικό αίτημα ενός ή περισσότερων Παραγωγών.

Άρθρο 15, παρ. 3

• Αναφέρεται: “ Οι ρυθμίσεις της παρ. 1 εφαρμόζονται και για τη χωροθέτηση των συνοδευτικών έργων των εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας (δίκτυα πρόσβασης και μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας). Τυχόν παρέκκλιση από τις περιοχές αποκλεισμού, εφ’ όσον έχει προβλεφθεί ειδικότερη επιφύλαξη, πρέπει να τεκμηριώνεται επαρκώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκτίμησης.”

Σχόλιο/Πρόταση: Υφίστανται περιπτώσεις όπου φωτοβολταϊκοί σταθμοί χωροθετούνται <u>εκτός περιοχών αποκλεισμού</u> αλλά μικρό μήκος συνοδού τους έργου ήτοι της υπόγειας γραμμής ΜΤ διέρχεται από μια περιοχή αποκλεισμού π.χ. από μία περιοχή Natura προκειμένου καταλήξει σε έναν Υποσταθμό. Με την ως άνω διατύπωση το έργο αυτό «τιμωρείται» με ακύρωση. Προτείνεται λοιπόν να υπάρξει κάποιο όριο ανοχής.

Δηλαδή, προτείνουμε να αναδιατυπωθεί η διάταξη ως εξής: “3. Οι ρυθμίσεις της παρ. 1 εφαρμόζονται και για τη χωροθέτηση των συνοδευτικών έργων των εγκαταστάσεων εκμετάλλευσης της ηλιακής ενέργειας (δίκτυα πρόσβασης και μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας) <u>εκτός κι αν αυτά αναπτύσσονται εντός περιοχής αποκλεισμού για μήκος κάτω των 500μ </u>. Τυχόν παρέκκλιση από τις περιοχές αποκλεισμού, εφ’ όσον έχει προβλεφθεί ειδικότερη επιφύλαξη, πρέπει να τεκμηριώνεται επαρκώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκτίμησης.”

Άρθρο ΔΕΥΤΕΡΟ – ΤΕΛΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ, παρ. 7

• Αναφέρεται: “ Τροποποιήσεις περιβαλλοντικών αδειών για ήδη εκδοθείσες ΑΕΠΟ και ΠΠΔ, ενεργούνται σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας και βάσει των οποίων αξιολογήθηκαν κατά την έκδοση αρχικής ΑΕΠΟ ή ΠΠΔ, πλην περιπτώσεων μεταφοράς θέσης εγκατάστασης σύμφωνα με το άρθρο 24 του ν. 4951/2022 <u>καθώς και επέκτασης των αρχικών</u> <u>γηπέδων εγκατάστασης σε ποσοστό μεταβολής της επιφάνειας που υπερβαίνει το 50%.”</u>

Σχόλιο/Πρόταση: Αρχικώς θα προτείναμε να υπάρχει η δυνατότητα ένα έργο σε περίπτωση Τροποποίησης των περιβαλλοντικών αδειών του να επιλέγει το αν θα εξετάζεται με το νέο Ειδικό Χωροταξικό ή θα υπόκειται στις πρότερες αυτού διατάξεις. Από εκεί και πέρα, αντιλαμβανόμαστε ότι το πνεύμα της διάταξης είναι στην κατεύθυνση του να εξετάζεται με τις διατάξεις του νέου Ειδικού Χωροταξικού όταν μεταβάλλεται ουσιωδώς ένα περιβαλλοντικά αδειοδοτημένο έργο ΑΠΕ. Στην περίπτωση ειδικά ωστόσο των ΑΣΠΗΕ θα προτείναμε αυτή η ουσιώδης μεταβολή να συνδέεται με την αύξηση του αριθμού των ανεμογεννητριών καθώς συχνά ανεμογεννήτριες ίδιας ισχύος και δομικών στοιχείων (διαμέτρου ρότορα/ύψους πλήμνης) έχουν αρκετά διαφορετικές απαιτήσεις γηπέδων εγκατάστασης.

Συνεπώς, προτείνουμε να αναδιατυπωθεί η διάταξη ως εξής:

“7. Τροποποιήσεις περιβαλλοντικών αδειών για ήδη εκδοθείσες ΑΕΠΟ και ΠΠΔ, <u>δύναται να </u><u>ενεργούνται</u><u>, κατόπιν σχετικής έγγραφης δήλωσης του κατόχου του έργου,</u>  σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας και βάσει των οποίων αξιολογήθηκαν κατά την έκδοση αρχικής ΑΕΠΟ ή ΠΠΔ.

Για περιπτώσεις Tροποποίησης περιβαλλοντικών αδειών για ήδη εκδοθείσες ΑΕΠΟ και ΠΠΔ λόγω:

• μεταφοράς θέσης εγκατάστασης σύμφωνα με το άρθρο 24 του ν. 4951/2022
• αύξησης κατά 50% του αριθμού των ανεμογεννητριών των ΑΣΠΗΕ που έχουν αδειδοτηθεί περιβαλλοντικά μέσω ΑΕΠΟ ή ΠΠΔ
• επέκτασης των αρχικών γηπέδων εγκατάστασης σε ποσοστό μεταβολής της επιφάνειας που υπερβαίνει το 50%. σε ότι αφορά τα έργα αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας όλα τα έργα ΑΠΕ πλην των αιολικών σταθμών

εφαρμόζονται οι διατάξεις της παρούσας.”

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ – Πίνακας Α1 – Αποστάσεις αιολικών εγκαταστάσεων από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, δραστηριότητες και δίκτυα τεχνικής υποδομής

Για να μην υπάρξουν ζητήματα παρερμηνειών στην μέτρηση των αποστάσεων από ασύμβατες χρήσεις, <u>θα πρέπει στον Πίνακα το «Ελάχιστη απόσταση εγκατάστασης» να αντικατασταθεί από «Ελάχιστη απόσταση από το κέντρο του πυλώνα της ανεμογεννήτριας» Οτιδήποτε διαφορετικό όπως η μέτρηση απόστασης από το γήπεδο εγκατάστασης της ανεμογεννήτριας (οι οποίες τονίζεται ότι δεν φέρουν περίφραξη ώστε να είναι με απόλυτη ακρίβεια σαφές το όριο τους επί του εδάφους) είναι δεδομένο ότι ειδικά στις περιπτώσεις οριακών καταστάσεων θα δημιουργήσει ζητήματα τόσο σε επίπεδο περιβαλλοντικής αδειοδότησης όσο και σε θέματα νομικών ενστάσεων αντιδρώντων.

• <u>Αναφέρονται:

“Οργανωμένη δόμηση Α ή Β κατοικίας (ΠΕΡΠΟ, συνεταιρισμοί κλπ.) ή και διαμορφωμένες περιοχές Β κατοικίας”

«Οργανωμένοι υποδοχείς ανάπτυξης τουριστικών χρήσεων (ΠΟΤΑ, ΠΟΑΠΔ, ΠΕΡΠΟ/ΠΠΑΙΠ, ΕΣΧΑΣΕ, ΕΣΧΑΔΑ, σύνθετα τουριστικά καταλύματα, θεματικά πάρκα, τουριστικοί λιμένες, κλπ.)»

Σχόλιο/Πρόταση: Είναι σημαντικό να υπάρχει σαφήνεια για το ποιες περιοχές αφορά η εν λόγω διάταξη και το «κλπ» δεν βοηθάει σε αυτή την κατεύθυνση.</u> Δυστυχώς η εμπειρία από το υφιστάμενο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ δείχνει ότι υφίσταται πλήθος παρερμηνειών για το αν μια περιοχή ανήκει ή μη σε περιοχή ασυμβατότητας προκειμένου να τηρηθούν οι σχετικές προβλεπόμενες αποστάσεις από αυτή. Για να μην υπάρχουν λοιπόν παρερμηνείες οι οποίες μόνο προβλήματα δημιουργούν κατά την διαδικασία ανάπτυξης ενός έργου θα πρέπει να προσδιορίζεται η πηγή – κατάλογος των εν λόγω περιοχών.

• Αναφέρεται: “Περιοχές στις οποίες προβλέπεται από τον πολεοδομικό σχεδιασμό η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού – αναψυχής”

Σχόλιο/Πρόταση: Προκειμένου να μην υπάρξουν σχετικές παρερμηνείες να προσδιοριστεί ακριβώς σε τι αναφερόμαστε όταν γίνεται λόγος για «πολεοδομικός σχεδιασμό» (ΤΠΣ, ΕΠΣ?)

• Αναφέρεται: “Ιερές Μονές – 500 μ. από τα όρια της Μονής”

Σχόλιο/Πρόταση: Είναι ιδιαιτέρως σημαντικό να καθοριστεί και στην περίπτωση αυτή ένας κατάλογος με μέριμνα του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων σε συνεργασία και με τις τοπικές Μητροπόλεις των νομίμως υφιστάμενων Ιερών Μονών.

• Αναφέρεται: “Μεμονωμένη κατοικία (νομίμως υφιστάμενη)– Εξασφάλιση ελάχιστου επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 db”

Σχόλιο/Πρόταση: Δεδομένου ότι αυτό υφίσταται και στο τρέχον Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ υπάρχει αρνητική εμπειρία από περιπτώσεις παράνομων αγροικιών ακόμη και σε περιοχές χωρίς πρόσβαση όπου καλείται ο Μελετητής να αποδείξει ότι η εν λόγω κατοικία πλησίον ενός αιολικού πάρκου δεν είναι νομίμως υφιστάμενη. Και τότε είναι που προκύπτουν ζητήματα. Για τον λόγο αυτό προτείνεται να ενταχθεί σαφής πρόβλεψη περί διάθεσης απαιτούμενων στοιχείων από τις κατά τόπους Υπηρεσίες Δόμησης ως ακολούθως:

“Μεμονωμένη κατοικία (νομίμως υφιστάμενη). Για την διαπίστωση ή μη της νομιμότητας της εκάστοτε κατοικίας, ο κάτοχος της Βεβαίωσης Παραγωγού/Βεβαίωσης Ειδικού Έργου αιτείται σχετική ενημέρωση από  την οικεία Υπηρεσία Δόμησης η οποία και παρέχεται αμελλητί από την τελευταία στον ενδιαφερόμενο.”

• Αναφέρεται: “Λειτουργούσες επιφανειακά μεταλλευτικές – εξορυκτικές ζώνες και δραστηριότητες – 500μ»

Σχόλιο/Πρόταση: Δεδομένου ότι υφίσταται πλήθος παράνομων λατομείων καλό θα ήταν το «Λειτουργούσες» να διαμορφωθεί σε «Νομίμως λειτουργούσες…» και επιπροσθέτως να γίνεται και εδώ σχετική παραπομπή σε δημοσιευμένο κατάλογο επίσημου φορέα ( πχ Γενική Διεύθυνση Ορυκτών Πρώτων Υλών του ΥΠΕΝ) από όπου θα αντλούνται τα εν λόγω δεδομένα μεταλλευτικών-εξορυκτικών ζωνών και δραστηριοτήτων.

• <u>Αναφέρονται:

“Μεμονωμένες τουριστικές μονάδες, δυναμικότητας 150 κλινών τουλάχιστον – 1.000 μ. από τα όρια της ζώνης / περιοχής” και “Μεμονωμένες τουριστικές μονάδες, δυναμικότητας μικρότερης των 150 κλινών- Εξασφάλιση ελάχιστου επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 db.”

 Σχόλιο/Πρόταση: Δεδομένου ότι πλέον υπάρχει έντονα το φαινόμενο Airbnb αλλά και η ενοικίαση σπιτιών ως τουριστικά καταλύματα μέσα από άλλες πλατφόρμες (booking.com) είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο να προσδιοριστεί η επίσημη πηγή – κατάλογος των εν λόγω μεμονωμένων τουριστικών μονάδων (θα είναι π.χ. η ιστοσελίδα του Ξενοδοχειακού Επιμελητηρίου Ελλάδος?)

• Γενική παρατήρηση: 

Είναι πολύ σημαντικό να οριστεί ότι η εξέταση των κριτηρίων συμβατότητας με το Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη της δεδομένα που υπάρχουν έως και την ημερομηνία υποβολής της ΜΠΕ / ΠΠΔ των έργων. Δεν γίνεται π.χ. μια ΜΠΕ να υποβάλλεται την x ημερομηνία και ενώ φτάνει να εξεταστεί ως προς την συμβατότητα με το Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ μήνες μετά (η Δ/νση Χωροταξικού Σχεδιασμού του ΥΠΕΝ λόγω μεγάλου φόρτου καθυστερεί σημαντικά), να έχουν προκύψει τότε π.χ. άλλες 5 νέες μεμονωμένες τουριστικές μονάδες ή να έχει προκύψει μια νέα πλησίον υφιστάμενη μεμονωμένη κατοικία (νομίμως υφιστάμενη) που οδηγούν σε ανατροπή όλου του σχεδιασμού της ΜΠΕ.

• Αναφέρεται: “Οδικό δίκτυο, σιδηροδρομικές γραμμές, αγωγοί ενέργειας κ.λπ. – Σύμφωνα με το σχετικό θεσμικό πλαίσιο (ν. 4951/2022, ά. 21)”

Σχόλιο/Πρόταση:Σε ότι αφορά το άρθρο 21 του ν. 4951/2022 δεν υπάρχει κάποια σχετική πρόβλεψη απόστασης της ανεμογεννήτριας ή του γηπέδου ασφαλείας αυτής από υφιστάμενη εναέρια Γραμμή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Αναφορές γίνονται μόνο σε όρια γειτονικού ακινήτου, κατάστρωμα εθνικών ή επαρχιακών οδών, άξονας αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου και σιδηροδρομικές γραμμές.

Συνεπώς εδώ υπάρχει ένα κενό και θα πρέπει να υπάρξει σαφής προσδιορισμός προβλεπόμενης απόστασης, όπως άλλωστε υφίσταται (1.5d) στο τρέχον Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ.

• Αναφέρεται: “Σημείωση(1) Η αναφερόμενη απόσταση δεν λαμβάνεται υπόψη στην περίπτωση που η εγκατάσταση δεν είναι ορατή.”

Σχόλιο/Πρόταση:

Στο Παράρτημα ΙΙΙ – Κριτήρια Ένταξης των Εγκαταστάσεων στο Τοπίο ρητά αναφέρονται τα εξής:

 “Το πρώτο κριτήριο αφορά στην συνολική πυκνότητα των ανεμογεννητριών, που χωροθετούνται εντός κύκλου με κέντρο το εκάστοτε σημείο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος και ακτίνα την μέγιστη απόσταση κατά τα ανωτέρω και η άτρακτος των οποίων έχει οπτική επαφή με το σημείο.”, ενώ και για το δεύτερο κριτήριο αναφέρεται: “Κατά την εξέταση του κριτηρίου, λαμβάνονται και πάλι υπ’ όψη μόνον οι ανεμογεννήτριες, που χωροθετούνται εντός κύκλου με κέντρο το εκάστοτε σημείο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος και ακτίνα την μέγιστη απόσταση κατά τα ανωτέρω και η άτρακτος των οποίων έχει οπτική επαφή με το σημείο.”

Ωστόσο στην Σημείωση 1 του Πίνακα Α1 δεν υπάρχει σχετική παρέκκλιση για τις περιπτώσεις μη οπτικής επαφής της ατράκτου με το εκάστοτε σημείο/περιοχή. Προτείνουμε την σχετική διόρθωση και στην Σημείωση 1 του Πίνακα Α1 ως εξής:

«Σημείωση (1): Η αναφερόμενη απόσταση δεν λαμβάνεται υπόψη στην περίπτωση που η άτρακτος της ανεμογεννήτριας δεν είναι ορατή.”

[ΜΠΕΧΛΙΒΑΝΙΔΗ ΤΑΝΙΑ]

 

Το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο για τις ΑΠΕ δεν απαντά ουσιαστικά στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, καθώς νομιμοποιεί ντε φάκτο όλα τα ήδη αδειοδοτημένα έργα, σε οποιοδήποτε στάδιο αδειοδοτικής διαδικασίας και εάν βρίσκονται, με συνέπεια φωτοβολταϊκά, μπαταρίες αποθήκευσης, έργα αντλησιοτεμίευσης, ανεμογεννήτριες, μαζί με τα έργα διασύνδεσής τους στο δίκτυο και τα εκατοντάδες χιλιόμετρα οδοποιίας που τα συνοδεύουν, να μπορούν να υλοποιηθούν άκριτα χωρίς να δεσμεύονται από τις λίγες – έστω – επωφελείς διατάξεις του.

Ειδικότερα για την περίπτωση της Εύβοιας, εάν υλοποιηθούν όλα τα αδειοδοτημένα έργα το νησί βιομηχανοποιείται και καταστρέφεται από άκρη σε άκρη αφού εξαιρείται επί της ουσίας από τις ελάχιστες νέες ευεργετικές ρυθμίσεις . Πέρα από την επερχόμενη ολοκληρωτική καταστροφή  εξαιτίας των ήδη αδειοδοτημένων έργων που εξαιρούνται, τα τελευταία οικοσυστήματα της Εύβοιας είναι καταδικασμένα και από το νέο χωροταξικό καθώς δεν προβλέπεται τίποτα συγκεκριμένο που να εγγυάται την από εδώ και στο εξής – τουλάχιστον – προστασία του εναπομείναντος φυσικού πλούτου, του τοπίου και των περιοχών natura του νησιού.

Δεν λαμβάνεται υπόψη η επιβάρυνση που έχει δεχτεί ήδη η Εύβοια, έτσι ώστε να αντιμετωπιστεί ειδικά μέσω ενός ενισχυμένο ειδικού πλαισίου προστασίας με αυστηρότερες περιοριστικές και απαγορευτικές διατάξεις στη χωροθέτηση ΑΠΕ . Αντιθέτως, παύει η προστασία των ορεινών όγκων άνω των 600 μέτρων που ίσχυε με το χωροταξικό του 2008, δεν επιβάλλονται ουσιαστικά μέτρα για την αποκατάσταση των ‘’πληγωμένων’’ περιοχών από τα παλιά εγκατεστημένα και πλέον εκτός λειτουργίας έργα, δεν καθορίζονται ως ζώνες καθολικού αποκλεισμού τα Καταφύγια Άγριας Ζωής, οι  natura, οι ΠΑΔ και όλα τα σημεία θεσμοθετημένης προστασίας, δεν μπαίνουν φραγμοί στην ποσότητα της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο νησί, δεν αποχαρακτηρίζεται από περιοχή υψηλής αιολικής προτεραιότητας ούτε ορίζονται νέες και ασφαλείς αποστάσεις από  οικισμούς, αρχαιολογικούς χώρους, μνημεία. Γενικότερα, ενώ οι ανεμογεννήτριες που κατασκευάζονται και τοποθετούνται σήμερα είναι έως και διπλάσιες σε ύψος από εκείνες που είχε υπόψη του ο νομοθέτης το 2008, οι αποστάσεις από σημεία πολιτιστικού ενδιαφέροντος – κληρονομιάς διατηρούνται οι ίδιες. Επίσης, δεν λαμβάνονται υπόψη η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία και τα νέα δεδομένα που έχουν προκύψει από επιστημονικές μελέτες για πολλά ζητήματα όπως για παράδειγμα για την οπτική όχληση, την ηχορύπανση και τις επιπτώσεις της στη δημόσια υγεία, την αξία της διατήρησης και της προστασίας του τοπίου, ενώ εξακολουθεί να εξαιρείται η βούληση των τοπικών φορέων, κυρίως των δήμων και των κοινοτήτων στο πεδίο των αποφάσεων.

Για την Εύβοια, το νέο χωροταξικό ισοδυναμεί με ύβρη και εμπαιγμό, αφού έρχεται υποκριτικά κατόπιν εορτής  να επισφραγίσει το χρονικό μιας τετελεσμένης τραγωδίας.

Για τους παραπάνω λόγους είμαι αντίθετη με το υπό διαβούλευση χωροταξικό και συντάσσομαι με το εμπεριστατωμένο σχόλιο της Εταιρείας Περιβάλλοντος Κύμης ( ΑΠΑΝΤΗΣΗ 13726 ).

[Eduard Interwies]

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να εξακολουθήσει νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης
Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον: α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας, και β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου. Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?
Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?
Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου, να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ. ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό. Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ. 8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)
Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο, χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ. εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

[ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΜΙΚΡΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ (ΕΣΜΥΕ)]

Παρατηρήσεις και σχόλια του ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΜΙΚΡΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ (ΕΣΜΥΕ) επί του Σχεδίου Κοινής Υπουργικής Απόφασης για το Ειδικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Α. Επί της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

<u>Αναμενόμενη κατάληψη γης σε περιοχές του δικτύου Natura 2000 από ΜΥΗΕ</u>

Στον πίνακα 3-12 του τεύχους «Στάδιο 2: ΔΕΟΥΣΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΟΥ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ» αναφέρεται ότι το ποσοστό κατάληψης γης με δημιουργία τεχνητών επιφανειών από τα αιολικά πάρκα εντός των χερσαίων τόπων του δικτύου Natura 2000 της χώρας (περιλαμβανομένων και των οδών πρόσβασης) ανέρχεται σε 0,04% για τα υφιστάμενα έργα με άδεια λειτουργίας και εγκατάστασης και συνολικά σε ποσοστό 0,18% αν ληφθούν υπόψη και όλα τα έργα με άδεια παραγωγής.

Επίσης, στον Πίνακα 3-15 αναφέρεται ότι το ποσοστό κατάληψης γης με δημιουργία τεχνητών επιφανειών από φωτοβολταϊκά με άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας είναι το 0,041% των εκτάσεων των χερσαίων τόπων του δικτύου Natura 2000 (αντίστοιχο με των αιολικών) και αν ληφθεί υπόψη και το σύνολο των έργων με άδεια-βεβαίωση παραγωγού, το ποσοστό κατάληψης ανέρχεται σε 0,298%.

Αντίστοιχα, για τα ΜΥΗΕ, στον πίνακα 3.14, αναφέρεται ότι το ποσοστό κατάληψης των ΜΥΗE με άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας ανέρχεται στο 0,32% των εκτάσεων των τόπων του δικτύου Natura 2000 στην Ενδοχώρα, ενώ αν συμπεριληφθούν και τα έργα με άδεια παραγωγής (0,21%)  το ποσοστό θα ανέλθει στο 0,53% των εκτάσεων των τόπων του δικτύου Natura 2000. Συγκεκριμένα τα ποσοστά που καταλογίζονται ότι καταλαμβάνουν τα ΜΥΗΕ αφορούν:

α) στη συνολική έκταση που καταλαμβάνουν τα έργα με άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας, η οποία είναι ίση με 470*10⁶ m², εκ των οποίων τα 114 *10⁶ m² εντός των περιοχών Natura 2000 (=0,32%).

β) στη συνολική έκταση που καταλαμβάνουν τα έργα με άδεια παραγωγής, η οποία είναι ίση με 207,6*10⁶ m², εκ των οποίων τα 75,5 *10⁶ m² εντός των περιοχών Natura 2000 (=0,21%).

Τα παραπάνω αναφερόμενα ποσοστά είναι αναληθή και παραπλανητικά, διότι οι αναφερόμενες εκτάσεις αφορούν α) στη συνολική έκταση των πολυγώνων των ΜΥΗΕ σύμφωνα με το χάρτη της ΡΑΑΕΥ, και β) στις υδατικές εκτάσεις (ταμιευτήρες) που καταλαμβάνουν τα μεγάλα υδροηλεκτρικά (π.χ. Πολυφύτου, Καστρακίου κλπ).

Σύμφωνα με στοιχεία της ΔΕΗ, η συνολική (υδάτινη) έκταση που καταλαμβάνουν τα μεγάλα υδροηλεκτρικά ανέρχεται σε ~258*10⁶ m² εκ των οποίων 78 *10⁶ m² (εκ των 114 *10⁶ m²) εντός των περιοχών Natura 2000. Λαμβάνοντας υπόψη τα συγκεκριμένα μεγέθη, η έκταση που καταλαμβάνουν τα πολύγωνα των ΜΥΗΕ με άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας εντός των περιοχών Natura 2000 ανέρχεται σε 36 *10⁶ m², που αντιστοιχεί σε ποσοστό μόλις 0,1% (εκ του αναφερόμενου 0,32%).

Σύμφωνα με τον κανονισμό βεβαιώσεων της ΡΑΑΕΥ, τα πολύγωνα των ΜΥΗΕ, εκτείνονται σε πλάτος 100 m εκατέρωθεν του υδατορεύματος και σε μήκος 10% εκατέρωθεν των σημείων υδροληψίας και σταθμού. Με βάση στοιχεία από εκατοντάδες έργα, για ένα έργο με αγωγό εκτροπής της τάξης των 2.000 m, η πραγματική έκταση που καταλαμβάνει το έργο, συμπεριλαμβανομένων της ζώνης του αγωγού, των γηπέδων υδροληψίας και ΥΗΣ και των οδών πρόσβασης ανέρχεται σε ~ 30.000-40.000 m², ενώ το πολύγωνο του συγκεκριμένου έργου στο χάρτη της ΡΑΑΕΥ καταλαμβάνει έκταση ίση ~480.000 m², δηλαδή έκταση κατά 12 φορές μεγαλύτερη της πραγματικής.

Με βάση τα ανωτέρω, η πραγματική έκταση που καταλαμβάνουν τα ΜΥΗΕ εντός των περιοχών Natura 2000 ανέρχεται σε:

Α) για έργα με άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας, ποσοστό 0,1%/12= 0,008%,

Β) για έργα με άδεια παραγωγής, ποσοστό 0,21%/12=0,0175%,

ήτοι συνολικά, έκταση που αντιστοιχεί σε ποσοστό ίσο με 0,026%, αντί του αναφερόμενου 0,52%.

<u>Επομένως, προς αποφυγή εντυπώσεων, θα πρέπει στον Πίνακα 3-14 να γίνει η αντίστοιχη διόρθωση των ποσοστών με τα πραγματικά μεγέθη και κυρίως η διόρθωση στον τίτλο του πίνακα ότι τα ποσοστά αναφέρονται όχι μόνο στα ΜΥΗΕ αλλά στο σύνολο των υδροηλεκτρικών έργων της χώρας.</u>

 

B. Επί του Σχεδίου της Κοινής Υπουργικής Απόφασης

ΑΡΘΡΟ ΠΡΩΤΟ.

• ΆΡΘΡΟ 2, ΠΑΡ. 18

Προς αποφυγή σύγχυσης θα πρέπει να γίνει σαφής ορισμός των εννοιών: α) συνοδευτικές εγκαταστάσεις ΑΠΕ, β) συνοδά έργα, γ) συνοδευτικά έργα. Επισημαίνεται ότι σύμφωνα με την παρ. 43, του Άρθρου 3 του Ν. 4951/2022, τα συνοδά έργα ορίζονται ως «Όλα τα έργα που απαιτούνται για την εγκατάσταση και λειτουργία του σταθμού. Στα συνοδά έργα περιλαμβάνονται, ιδίως, η οδοποιία πρόσβασης, η εσωτερική οδοποιία, τα απαιτούμενα έργα και κατασκευές για τη σύνδεση του σταθμού με το Δίκτυο ή το Σύστημα, τα έργα υδροληψίας, ο αγωγός προσαγωγής, οι κτιριακές εγκαταστάσεις». Η παραπάνω αναφορά θα πρέπει να διευκρινιστεί επαρκώς και να επισημανθεί ρητά στην ΚΥΑ του ΕΧΠ.

 

• ΆΡΘΡΟ 10. ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΜΥΗΕ

Στην παρ. 2 αναφέρεται ότι: «Περιοχές επιτάχυνσης δύναται να είναι υποσύνολο των περιοχών προτεραιότητας του παρόντος άρθρου».

Με την μέχρι σήμερα νομολογία, δεν ορίζονται περιοχές επιτάχυνσης για τα ΜΥΗΕ, όπως έχουν οριστεί για άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ (αιολικά και φωτοβολταϊκά) με τον Ν.5299 (ΦΕΚ Α67/5.5.2026). Να διευκρινιστεί ότι η αναφορά στην παρ. 2 αποτελεί και ορισμό των περιοχών επιτάχυνσης για τα ΜΥΗΕ.

 

• ΆΡΘΡΟ 11. ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ

Παρ.7.  Περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ).

Δεν υφίσταται νομοθετικό πλαίσιο για τον ορισμό και τη διαχείριση των περιοχών που έχουν χαρακτηριστεί ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ). Από τον κατάλογο «ΦΙΛΟΤΗΣ» του ΕΜΠ προκύπτουν 449 περιοχές ως ΤΙΦΚ που όμως δεν περιλαμβάνονται σε ενιαίο ΦΕΚ ούτε αποτυπώνονται στους αναρτημένους χάρτες της διαβούλευσης. Επίσης, δεν είναι σαφές ποιος φορέας αποφασίζει τον χαρακτηρισμό, με ποια κριτήρια και αν υπάρχουν σαφώς καθορισμένα όρια και χρήσεις γης. Δεν είναι ξεκάθαρο ποιες υπηρεσίες είναι υπεύθυνες για τον έλεγχο και την προστασία τους, ούτε πώς επηρεάζονται οι ιδιοκτησίες και οι δυνατότητες δόμησης μέσα σε αυτές τις περιοχές.

Απαιτείται να διευκρινιστεί:

α) ποιες είναι οι περιοχές που έχουν χαρακτηριστεί ως ΤΙΦΚ,

β) ότι στις περιοχές αποκλεισμού δεν εμπίπτουν όλα τα Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ), αλλά μόνο αυτές οι περιοχές που έχουν χαρακτηρισθεί ως ΤΙΦΚ με αποφάσεις του αρμόδιου Υπουργείου, κατόπιν αποκλειστικής εφαρμογής επίσημων ψηφιακών οριοθετήσεων, όπως αυτές τηρούνται σε δημόσιες γεωχωρικές βάσεις δεδομένων.

 

• ΆΡΘΡΟ 12. ΚΑΝΟΝΕΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ ΜΥΗΕ

Παρ. 2. Η χωροθέτηση των εγκαταστάσεων ΜΥΗΕ εντός προστατευόμενων περιοχών ….., επιτρέπονται σύμφωνα ….. με τις προβλέψεις της <u>οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης </u>εκάστης προστατευόμενης περιοχής.

Με το παρόν άρθρο της ΚΥΑ που τέθηκε σε διαβούλευση, επιχειρείται τεχνητά η «αναβάθμιση» των Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών (ΕΠΜ) και η εξομοίωσή τους με το θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο προστασίας της φύσης της οικείας προστατευόμενης περιοχής. Κάτι τέτοιο υπερβαίνει σαφώς τα όρια που θέτει στους Υπουργούς η εξουσιοδότηση του νόμου και πρόκειται να δημιουργήσει νέα νομική σύγχυση.

Συγκεκριμένα, ο ν. 1650/1986 όπως ισχύει, καθορίζει στο Κεφάλαιο Δ με δεσμευτικό τρόπο τα εργαλεία για τη προστασία των περιοχών και τη διαδικασία θέσπισής τους. Από την παρ. 1 του άρθρου 21 προκύπτει με σαφήνεια ότι η προστασία και διατήρηση των περιοχών προστασίας της βιοποικιλότητας και των Εθνικών Πάρκων επιτυγχάνεται με την κατάρτιση των Σχεδίων Διαχείρισης της παρ. 3 και των ΠΔ της παρ. 4, και όχι μέσω των ΕΠΜ της παρ. 2. Η εκπόνηση της ΕΠΜ αποτελεί προϋπόθεση για το Σχέδιο Διαχείρισης και το ΠΔ, και απαγορεύεται να αποτελέσει διακριτό θεσμικό κείμενο, ούτε να παράγει από μόνο του έννομα αποτελέσματα.

Από το περιεχόμενο της ΕΠΜ όπως καθορίζεται με την παρ. 2 αλλά και από την κοινή πείρα, προκύπτει ότι η ΕΠΜ δεν περιλαμβάνει κανονιστικές πρόνοιες και όρους, στο βαθμό σαφήνειας και εξειδίκευσης που απαιτείται, ώστε να θεωρηθεί ότι συνιστούν θεσμικό κείμενο που να μπορεί να ερμηνευθεί μονοσήμαντα και να δεσμεύει από μόνο του τη Διοίκηση, όπως λανθασμένα υποθέτει το ΕΧΠ αναφερόμενο σε «προβλέψεις της εγκεκριμένης ΕΠΜ». Αντιθέτως, τέτοιες προβλέψεις, πρόνοιες και όροι περιέχονται στα Σχέδια Διαχείρισης και τα ΠΔ σύμφωνα με τις παρ. 3 και 4.

Ακόμα σπουδαιότερα, η παρ. 4 ορίζει ότι με το ΠΔ (και όχι βεβαίως με την εγκεκριμένη ΕΠΜ), γίνεται «ο χαρακτηρισμός των περιοχών προστασίας της βιοποικιλότητας και των εθνικών πάρκων, η οριοθέτησή τους και ο καθορισμός γειτονικών εκτάσεων της παραγράφου 4 του άρθρου 18, όπου αυτό είναι αναγκαίο, καθώς και ο καθορισμός χρήσεων γης και δραστηριοτήτων μέσα στις ανωτέρω προστατευόμενες περιοχές, ανά ζώνη, και στις γειτονικές εκτάσεις». Αποκλείεται δηλαδή όλα αυτά (ο χαρακτηρισμός, η οριοθέτηση, ο καθορισμός χρήσεων κ.λπ.) να γίνει με την εγκεκριμένη ΕΠΜ, όπως επιχειρείται μέσω του ΕΧΠ.

Μάλιστα, η παρ. 4 ορίζει ότι όταν στην προστατευόμενη περιοχή περιλαμβάνονται και αγροτικές περιοχές (χερσαίες και υδάτινες) υψηλής φυσικής αξίας, το ΠΔ εκδίδεται με πρόταση των Υπουργών Περιβάλλοντος & Ενέργειας και Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων. Δηλαδή, η επιχειρούμενη τεχνητή αναβάθμιση των εγκεκριμένων ΕΠΜ παρακάμπτει προφανώς την αρμοδιότητα του Συμβουλίου της Επικρατείας, αλλά επιπλέον παρακάμπτει σε ορισμένες περιπτώσεις και την αρμοδιότητα του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Εν κατακλείδι, τα ΤΧΣ, οι ΕΠΜ και γενικά όλα τα σχέδια ή μελέτες ρύθμισης χώρου ή προστασίας δεν πρέπει να επιτρέπεται να εισάγουν περιορισμούς και αποκλεισμούς κατά παρέκκλιση του ΕΧΠ. Επίσης δεν πρέπει να λαμβάνονται ως δεσμευτικές οι πρόνοιες των εγκεκριμένων ΕΠΜ παρά μόνο τα οικεία ΠΔ μετά την έκδοσή τους. Μια ΕΠΜ αποτελεί την επιστημονική μελέτη τεκμηρίωσης του ΠΔ και του Σχεδίου Διαχείρισης κάθε περιοχής και ΔΕΝ είναι αυτόνομο θεσμικό κείμενο.

Κατά συνέπεια προτείνεται να αντικατασταθεί η σχετική αναφορά «στις εγκεκριμένες ΕΠΜ» από την αναφορά «στα εγκεκριμένα ΠΔ».

 

Παρ.3…. Στις περιοχές αυτές  για όλα τα έργα ανεξαρτήτως υδραυλικής πτώσης, απαιτείται η εξέταση τεχνικών λύσεων διασφάλισης της κινητικότητας της ιχθυοπανίδας, σύμφωνα με τα πορίσματα της μελέτης ΕΟΑ κατά τη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Η συγκεκριμένη διατύπωση δημιουργεί την εντύπωση ότι, για έργα που χωροθετούνται εντός προστατευόμενων περιοχών, η εκπόνηση ιχθυολογικής μελέτης αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την αξιολόγηση και αδειοδότησή τους. Ωστόσο, η απαίτηση αυτή δεν διατυπώνεται με σαφήνεια, γεγονός που ενδέχεται να οδηγήσει σε διαφορετικές ερμηνείες και πρακτικές εφαρμογής από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Για λόγους ασφάλειας δικαίου και ομοιόμορφης εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου, προτείνεται να διευκρινιστεί ρητά εάν η εκπόνηση ιχθυολογικής μελέτης αποτελεί υποχρεωτική προϋπόθεση στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, καθώς και να καθοριστούν με σαφήνεια οι κατηγορίες έργων και οι περιοχές στις οποίες η υποχρέωση αυτή εφαρμόζεται.

Η σαφής πρόβλεψη της σχετικής απαίτησης στο κείμενο της διάταξης θα αποτρέψει ερμηνευτικές αμφιβολίες, θα διασφαλίσει την ίση μεταχείριση των έργων και θα συμβάλει στην αποτελεσματικότερη εφαρμογή των περιβαλλοντικών διατάξεων.

Η εξέταση τεχνικών λύσεων διασφάλισης της κινητικότητας της ιχθυοπανίδας να απαιτείται εφόσον στην περιοχή εξέτασης εκπονηθεί κατάλληλη ιχθυολογική μελέτη που θα τεκμηριώσει την ύπαρξη ιχθυοπανίδας στην περιοχή ενδιαφέροντος. Οι προδιαγραφές μιας ΕΟΑ δεν περιλαμβάνουν απαραίτητα την ύπαρξη και καταγραφή του ιχθυοπληθυσμού.

 

Παρ.5. Θα πρέπει να εξετάζεται η δυνατότητα υπογειοποίησης του δικτύου διασύνδεσης μέσης τάσης (συνοδό έργο) σύμφωνα με τις προβλέψεις της νομοθεσίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης.

Για προφανείς λόγους θα πρέπει να προστεθεί στην παραπάνω διάταξη ο όρος «εφόσον τεχνικώς είναι εφικτό».

 

• ΆΡΘΡΟ 13. ΕΙΔΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ ΜΥΗΕ

Παρ.2.1. Εφόσον στη ζώνη κατάληψης του έργου (μήκος από υδροληψία έως σταθμό παραγωγής) υφίσταται και άλλη χρήση νερού, πρέπει να εξασφαλίζεται κατά προτεραιότητα η ικανοποίηση των υφιστάμενων υδρευτικών, αρδευτικών, οικολογικών και άλλων αναγκών.

Θα πρέπει να διευκρινιστεί σαφώς ότι ο όρος «άλλες χρήσεις νερού» που λαμβάνονται υπόψη κατά την εφαρμογή της διάταξης θα πρέπει να αφορά χρήσεις που είναι νομίμως υφιστάμενες, οι οποίες διαθέτουν τις απαιτούμενες άδειες και εγκρίσεις, όπου αυτές προβλέπονται, και οι οποίες συμμορφώνονται με το σύνολο των τεχνικών, περιβαλλοντικών και διαχειριστικών απαιτήσεων που προβλέπονται από την κείμενη νομοθεσία.

Η διευκρίνηση αυτή κρίνεται αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν δημιουργούνται δικαιώματα ή περιορισμοί υπέρ χρήσεων που λειτουργούν χωρίς την απαιτούμενη αδειοδότηση ή κατά παράβαση των ισχυουσών διατάξεων, καθώς και για να εξασφαλιστεί η ίση μεταχείριση όλων των χρηστών των υδατικών πόρων και η ορθή εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

Για το λόγο αυτό προτείνεται η διαμορφωθεί η παραπάνω αναφορά από το «υφίσταται και άλλη χρήση νερού» στο «υφίσταται άλλη αδειοδοτημένη/ νομίμως υφιστάμενη χρήση νερού».

 

Παρ.2.7. Στην περίπτωση επάλληλων ΜΥΗΕ με δημιουργία ταμιευτήρα το συνολικό μήκος κατάκλυσης του υδατορέματος δεν πρέπει να ξεπερνά το 30% του συνολικού μήκους του υδατορέματος.

Θα πρέπει να καθοριστεί επακριβώς ο όρος «μήκος υδατορεύματος» που θα λαμβάνεται υπόψη έτσι ώστε να μην υπάρχουν συγχύσεις και παρερμηνείες στους υπολογισμούς. Για το λόγο αυτό προτείνεται:

Α) να λαμβάνεται υπόψη ως μήκος υδατορεύματος το μήκος του υδάτινου συστήματος του οικείου ΣΔΛΑΠ που ανήκει το έργο.

Β) στην περίπτωση που το έργο ανήκει σε μη καταγεγραμμένο στο οικείο ΣΔΛΑΠ υδάτινο σύστημα να λαμβάνεται υπόψη το μήκος του κύριου κλάδου του υδατορεύματος από το όριο με το κατάντη υδάτινο σύστημα και προς τα ανάντη και να ισχύουν τα αναφερόμενα στην παρ. α του αρ. 3 της ΥΑ οικ. 196978/2011 και συγκεκριμένα οι όροι «κύριος κλάδος είναι εκείνος που έχει την μεγαλύτερη μέση ετήσια παροχή» και «στην περίπτωση συμβολής ρεμάτων τα ανωτέρω ισχύουν χωριστά για τον κύριο κλάδο και χωριστά για τους παραποτάμους του».

Γ) κατά την εξέταση επάλληλων ΜΥΗΕ λαμβάνονται υπόψη (εκτός του προς αδειοδότηση έργου) μόνο τα έργα τα οποία είτε έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας επί της ΜΠΕ, είτε έχουν λάβει ΑΕΠΟ ή Άδεια Εγκατάστασης ή Άδεια Λειτουργίας, ενώ δεν λαμβάνονται υπόψη έργα που βρίσκονται σε πρώιμο στάδιο αδειοδότησης (π.χ. κατέχουν μόνο βεβαίωση παραγωγού). Με αυτό τον τρόπο η εξέταση της φέρουσας ικανότητας θα γίνεται κάθε φορά με βάση τα ώριμα περιβαλλοντικά έργα και όχι με βάση την πλασματική εικόνα που προκαλείται από το σύνολο των βεβαιώσεων παραγωγού που δεν έχουν ελεγχθεί περιβαλλοντικά ενώ παράλληλα θα είναι διαθέσιμη και η αναγκαία πληροφορία για την εξέταση του κριτηρίου.

 

Παρ. 2. 9.  Για τα επάλληλα ΜΥΗΕ, και στην περίπτωση που όλα ή ορισμένα μόνο έχουν μήκος εκτροπής που δεν ξεπερνά τα 250μ. το μέγιστο επιτρεπόμενο μήκος εκτροπής της φυσικής κοίτης του υδατορέματος υπολογίζεται σε συνάρτηση με το άθροισμα της εγκατεστημένης ισχύος των επάλληλων ΜΥΗΕ. Για τα επάλληλα ΜΥΗΕ αυτής της περίπτωσης, το μέγιστο μήκος εκτροπής αφορά στο τμήμα του υδατορέματος από το σημείο υδροληψίας του πλέον ανάντη ΜΥΗΕ μέχρι το σημείο επαναφοράς του πλέον κατάντη ΜΥΗΕ.

Να διευκρινιστεί σαφώς ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση το μέγιστο επιτρεπόμενο μήκος εκτροπής της φυσικής κοίτης του υδατορέματος υπολογίζεται με βάση τη σχέση της παρ. (β) του άρθρου 3 της ΥΑ οικ. 196978/2011 λαμβάνοντας υπόψη το άθροισμα των επιμέρους μηκών εκτροπής και το άθροισμα της ισχύος των επιμέρους έργων, ως σαν να ήταν ένα έργο.

 

Παρ. 2.13. Στην περίπτωση εγκατάστασης ΜΥΗΕ με δημιουργία ταμιευτήρα σε υδατόρεμα της υπολεκάνης απορροής ποτάμιων υδατικών σωμάτων τα οποία έχουν ταξινομηθεί από τα ΣΔΛΑΠ ως κακής ή ελλιπούς οικολογικής κατάστασης/δυναμικού, το συνολικό μήκος κατάκλισης ανά υδατόρεμα εγκατάστασης δεν πρέπει να ξεπερνά το 15% του μήκους του υδατορέματος.

Για λόγους αποφυγής σύγχυσης ο όρος «του μήκους του υδατορέματος» θα πρέπει διευκρινιστεί σύμφωνα με την πρόταση των  παρ. 2.7.Α & Β.

 

• ΆΡΘΡΟ 28. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ

Παρ.5.2. Κατά την σύνταξη των ανωτέρω σχεδίων πρέπει να λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για την αναδιατύπωση ρυθμίσεων τυχόν προηγούμενων σχεδίων (ΤΠΣ, ΕΠΣ, ΓΠΣ, ΣΧΟΟΑΠ, ΖΟΕ) που ενδέχεται να δημιουργούν αντιθέσεις ή αντιφάσεις προς τις κατευθύνσεις της παρούσας απόφασης.

Προς αποφυγή αυθαίρετων και ανεξέλεγκτων ζωνών αποκλεισμού, κατά την σύνταξη νέων  πολεοδομικών σχεδίων (ΤΠΣ, ΕΠΣ, ΓΠΣ, ΣΧΟΟΑΠ, ΖΟΕ) ή και κατά την αναδιατύπωση ρυθμίσεων προηγούμενων σχεδίων, θα πρέπει να λαμβάνεται ειδική μέριμνα έτσι ώστε αυτά να μην δημιουργούν αντιθέσεις ή αντιφάσεις προς τις κατευθύνσεις της παρούσας απόφασης και να μην αποκλείουν την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ στην έκταση του ΟΤΑ.

Προτείνεται η αναδιατύπωση της παρ. 5.2. ως εξής:

«Κατά την σύνταξη νέων  πολεοδομικών σχεδίων (ΤΠΣ, ΕΠΣ, ΓΠΣ, ΣΧΟΟΑΠ, ΖΟΕ) ή και κατά την αναδιατύπωση ρυθμίσεων προηγούμενων σχεδίων, θα πρέπει να λαμβάνεται ειδική μέριμνα έτσι ώστε αυτά να μην δημιουργούν αντιθέσεις ή αντιφάσεις προς τις κατευθύνσεις της παρούσας απόφασης και να μην αποκλείουν την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ στην έκταση του ΟΤΑ και φυσικά εκτός αυτής πέραν των περιοχών αποκλεισμού της παρούσας.

Τα υφιστάμενα πολεοδομικά σχέδια (ΤΠΣ, ΕΠΣ, ΓΠΣ, ΣΧΟΟΑΠ, ΖΟΕ) πρέπει να  τροποποιούνται και να εναρμονίζονται με τις διατάξεις της παρούσας σύμφωνα με την ανωτέρω παράγραφο.

Ιδιαίτερα για τα ΜΥΗΕ, τα παραπάνω σχέδια (υφιστάμενα και νέα), μετά και από την απαιτούμενη εναρμονισμένη με την παρούσα αναδιατύπωσή τους θα πρέπει να μην εισάγουν περιοριστικές ρυθμίσεις, πέραν των όσων προβλέπονται από τις διατάξεις του παρόντος και να μην απαγορεύουν την εγκατάσταση έργων μηδενικής όχλησης στην έκταση του ΟΤΑ και φυσικά εκτός αυτής πέραν των περιοχών αποκλεισμού της παρούσας.».

 

ΑΡΘΡΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. ΤΕΛΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

Παρ.7. Τροποποιήσεις περιβαλλοντικών αδειών για ήδη εκδοθείσες ΑΕΠΟ και ΠΠΔ, ενεργούνται σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας και βάσει των οποίων αξιολογήθηκαν κατά την έκδοση αρχικής ΑΕΠΟ ή ΠΠΔ, πλην περιπτώσεων μεταφοράς θέσης εγκατάστασης σύμφωνα με το άρθρο 24 του ν. 4951/2022 καθώς και επέκτασης των αρχικών γηπέδων εγκατάστασης σε ποσοστό μεταβολής της επιφάνειας που υπερβαίνει το 50%.

Θα πρέπει να διευκρινιστεί ρητά ότι εδώ συμπεριλαμβάνονται και τα παλιά έργα, για τα οποία έχει εκδοθεί βεβαίωση παραγωγού για ριζική ανανέωση, όπως ορίζεται στο άρθρο 1 του ν.5291/2020 με δεδομένο ότι οι φορείς αδειοδότησης εκδίδουν τις ΑΕΠΟ/ ΠΠΔ για αυτά τα έργα ως τροποποίηση των υφιστάμενων περιβαλλοντικών αδειών.

 

Παρ.9. Φάκελοι ΜΠΕ έργων που έχουν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες και έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως 20 Μαΐου 2026, συνεχίζουν να αξιολογούνται κατά τη διαδικασία έγκρισης ή μη της ΜΠΕ και έκδοσης ΑΕΠΟ, σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας.

Δεν είναι σαφές τι καθεστώς προβλέπεται για τα έργα κατηγορίας Β καθώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχει υποχρέωση από την αδειοδοτούσα αρχή να εκδίδει βεβαίωση πληρότητας για το φάκελο υπαγωγής σε ΠΠΔ. Επομένως, προτείνεται να διαμορφωθεί ως εξής: «Φάκελοι ΜΠΕ έργων που έχουν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες και έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας και φάκελοι υπαγωγής σε ΠΠΔ που έχουν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες».

Επίσης προτείνεται η αλλαγή της καταληκτικής ημερομηνίας «έως 20 Μαΐου 2026» σε «έως την ημερομηνία δημοσίευσης σε ΦΕΚ της παρούσας».

 

Παρ. 10. «Άδειες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ ή Βεβαιώσεις Παραγωγού ή Βεβαιώσεις Ειδικών Έργων και άδειες αποθήκευσης που έχουν εκδοθεί μέχρι την έναρξη ισχύος της παρούσας και δεν εμπίπτουν σε καμία από τις ως άνω περιπτώσεις επανελέγχονται, ως προς τη συμβατότητά τους με τις διατάξεις της παρούσας».

Για έργα των οποίων η θέση εγκατάστασης εμπίπτει σε περιοχές αποκλεισμού ή σε ζώνες όπου η ανάπτυξη του έργου καθίσταται μη επιτρεπτή λόγω των ρυθμίσεων του νέου χωροταξικού, προτείνεται να παρέχεται η δυνατότητα μετεγκατάστασης εντός της ίδιας Περιφερειακής Ενότητας, με κατάλληλη τροποποίηση της ισχύουσας Βεβαίωσης και με παράλληλη παράταση της προθεσμίας υποβολής αιτήματος για έκδοση Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης κατά επιπλέον τριάντα έξι (36) μήνες των προθεσμιών που ορίζονται στο αρ. 12 του ν. 4685/2020, εφόσον αποδεικνύεται ότι επηρεάζονται άμεσα από τις προβλέψεις του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ.

Επίσης προτείνεται να προβλεφθεί η αναβίωση βεβαιώσεων παραγωγού ΑΠΕ για έργα που δεν έλαβαν περιβαλλοντική αδειοδότηση, λόγω διοικητικών καθυστερήσεων.

Συγκεκριμένα προτείνεται η θέσπιση ειδικής μεταβατικής ρύθμισης, η οποία θα επιτρέπει την αναβίωση των Βεβαιώσεων Παραγωγού που ανακλήθηκαν για έργα που είχαν ήδη εισέλθει σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης και για τα οποία είχαν υποβληθεί όλα τα τέλη δέσμευσης ηλεκτρικού χώρου, αξιοποιώντας πλήρως τις δυνατότητες παράτασης του ν.4685/2020 στο μέγιστό τους.

Η προτεινόμενη μεταβατική Διάταξη έχει ως εξής:

«Για σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ για τους οποίους:

α) είχε χορηγηθεί Βεβαίωση Παραγωγού ή Βεβαίωση Ειδικών Έργων πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος,

β) είχε υποβληθεί πλήρης Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων εντός των προβλεπόμενων προθεσμιών του ν.4685/2020,

γ) είχαν καταβληθεί τα προβλεπόμενα τέλη της παραγράφου 3 του Άρθρου 12 του ν.4685/2020 για την παράταση των προθεσμιών της παραγράφου 2 του ίδιου άρθρου,

δ) Δεν είχε εκδοθεί απορριπτική απόφαση περιβαλλοντική απόφαση έως και την λήξη των παραγράφων 2 και 3 του άρθρου 12 του ν. 4685/2020.

ε) η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης εκκρεμούσε κατά τη λήξη των προθεσμιών των παραγράφων 2 και 3 του άρθρου 12 του ν. 4685/2020.

Οι ανακληθείσες Βεβαιώσεις Παραγωγού δύνανται να αναβιώνουν κατόπιν αίτησης του φορέα του έργου στην ΡΑΕΕΥ και διαπίστωσης της συνδρομής των ανωτέρω προϋποθέσεων.

Τα έργα της παρούσας διάταξης εξακολουθούν να εξετάζονται ως προς τη χωροθέτησή τους και την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση σύμφωνα με το καθεστώς του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου ΑΠΕ που ίσχυε κατά τον χρόνο έκδοσης της αρχικής Βεβαίωσης Παραγωγού, αποκλειστικά για την ολοκλήρωση της ήδη εκκινήσασας αδειοδοτικής διαδικασίας.»

Οι παραπάνω προβλέψεις είναι αναγκαίες για την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των επενδυτών και τη διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου, δεδομένου ότι οι επηρεαζόμενες επενδύσεις σχεδιάστηκαν και αδειοδοτήθηκαν σύμφωνα με το ισχύον κατά τον χρόνο έκδοσης της Βεβαίωσης Παραγωγού θεσμικό και χωροταξικό πλαίσιο.

Η έλλειψη μεταβατικών διατάξεων για τα έργα αυτά ενδέχεται να οδηγήσει σε απώλεια δικαιωμάτων, ματαίωση ώριμων επενδύσεων και απαξίωση σημαντικών οικονομικών πόρων που έχουν ήδη δαπανηθεί για μελέτες, αδειοδοτήσεις και λοιπές ενέργειες ωρίμανσης. Αντίθετα, η παροχή εύλογης παράτασης και η δυνατότητα μετεγκατάστασης εντός της ίδιας Περιφερειακής Ενότητας επιτρέπουν την προσαρμογή των έργων στις νέες χωροταξικές απαιτήσεις, χωρίς να υπονομεύεται ο σκοπός του νέου σχεδιασμού και χωρίς να θίγεται η αναπτυξιακή δυναμική του κλάδου των ΑΠΕ.

[ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ]

1. Το νέο χωροταξικό να εφαρμοστεί ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ και για όσα έργα Α,Π.Ε. δεν έχουν ξεκινήσει να κατασκευάζονται
2. Όλες οι Μελέτες ΑΠΕ, άσχετα αν έχουν πάρει ΑΕΠΟ (Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων) ή αν είναι σε διαβούλευση ή αν ελέγχονται στις υπηρεσίες του ΥΠΕΝ, να κριθούν σύμφωνα με το πνεύμα και τους όρους του νέου χωροταξικού.
3. Κάποιες παλαιότερες αιτήσεις για ΑΣΠΗΕ (Αιολικοί Σταθμοί Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας) είναι εντελώς παράνομες σύμφωνα με το Νέο Πλαίσιο. Αυτές να απορριφθούν όλες και όχι να εξαιρεθούν επειδή έτυχε να κατατεθούν λίγο πριν τη διαβούλευση.
4. Να απαγορευθεί κάθε εγκατάσταση ΑΠΕ, ανεξαρτήτως σε ποιο στάδιο βρίσκεται η αίτηση επενδυτή, η οποία βρίσκεται μέσα στα Παγκόσμια Γεωπάρκα της UNESCO.  Πρέπει το περιβάλλον τους και οι Γεώτοποι να προστατευθούν.
5. Δεν είναι δυνατόν μια αίτηση για ΑΠΕ, να είναι πάνω από 1.200m υψόμετρο ή σε NATURA ή σε ΓΕΩΠΑΡΚΟ ή σε ΠΑΔ (Περιοχές Άνευ Δρόμου) σαν Αλπικά στα 2.000+ υψόμετρο, και να παίρνουν Άδεια εγκατάστασης μόνο και μόνο επειδή κάποιοι πρόλαβαν να τις καταθέσουν πριν τη διαβούλευση του Νέου Σχεδίου.
6. Θα είναι <u>Άδικο</u> και <u>Ατιμία</u> για το Περιβάλλον των Αλπικών της Πίνδου και των Αγράφων να παραμένουν σε ισχύ ελέγχου οι Αιτήσεις ΑΠΕ και να τύχουν πιθανόν κανονικής έγκρισης για εγκατάσταση, αφού ήδη όλες οι βουνοκορφές των 1800-2200 είναι καπαρωμένες από τέτοιες αιτήσεις για ΑΣΠΗΕ.
7. Η Πίνδος και τα Άγραφα αποτελούν ορεινά οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας και χωρίς το καινούργιο Νομοσχέδιο Χωροταξικού θα ‘πρεπε να εξαιρούνται από εγκαταστάσεις ΑΠΕ.  Απόδειξη ότι στις 26  και 27 Ιουνίου στην Κόνιτσα γίνεται Διεθνές Συνέδριο για το Βαλκανικό Αγριόγιδο.
8. Να σταματήσει κάθε προσπάθεια εγκατάστασης του φωτοβολταϊκού των 15000 στρεμμάτων στα Αντιχάσια. Δεν είναι δυνατόν ένα τέτοιο φαραωνικό έργο να είναι τόσο κοντά και τόσο φάτσα στο δεύτερο, μετά το Άγιο Όρος, θρησκευτικό παγκόσμιο προορισμό της Ελλάδας, δηλαδή στα ΜΕΤΕΩΡΑ.
9. Είναι κοινό μυστικό και ειδικά στους κύκλους των Τεχνοκρατών, ότι τα ήδη υπάρχοντα έργα ΑΠΕ, όχι μόνο επαρκούν για τις εγχώριες ενεργειακές ανάγκες, αλλά έχουν μπλοκάρει και στην παροχέτευση. Άρα γιατί τόση σπουδή για παραπανήσια έργα ΑΠΕ αντίθετα με το πνεύμα του Νέου Πλαισίου (μιλάμε για τις εκκρεμείς μελέτες).  Μήπως για να εξάγουν κάποιο μεγαλοεπενδυτές;
10. Αφού το Νομοσχέδιο του Νέου Χωροταξικού, αποδέχεται λάθη του προηγούμενου που ίσχυε και βάζει όρους και μάλιστα οριζόντιους (όπως υψόμετρο, Natura, κλπ) γιατί δεν ΛΥΤΡΩΝΕΙ τις περιοχές που κινδυνεύουν με παρεμβάσεις, και να ισχύσει ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΑ;
11. Το Νομοσχέδιο δεν ασχολείται καθόλου με τα μικρά Υδροηλεκτρικά. Επισημαίνω ότι είναι η μάστιγα των τελευταίων χρόνων κατακερματίζουν τα ποτάμια μας, (βλέπε 27 ΥΗΕ θέλουν μόνο στο Βενέτικο) χωρίς ιδιαίτερες απαγορεύσεις. Καταστρέφουν ιχθυοπανίδες (ειδικά Άγριας Πέστροφας) αλλοτριώνουν τους Βιότοπους των Ποταμιών.
12. Να μπουν αυστηροί όροι για αιτήσεις ΥΗΕ στα ποτάμια μας.  Έχουμε δει «επενδυτές», οι οποίοι απλά για να μεγαλώσουν το εισόδημά τους, και χωρίς καν να ξέρουν την περιοχή, να αιτούνται επένδυση για ΥΗΕ, μόνο και μόνο επειδή η Νομοθεσία δεν τους δυσκολεύει.
13. Η Ανάπτυξη του Ορεινού Όγκου, η αποτροπή της ερημοποίησης της υπαίθρου, με εργαλεία όπως τον οικοτουρισμό, τον τουρισμό βουνού, την επισκεψιμότητα του ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ Μετεώρων και Πύλης, απαιτεί εδώ και τώρα την απαγόρευση κάθε δραστηριότητας ειδικά ΑΣΠΗΕ στον ορεινό όγκο της Πίνδου.
14. Να σταματήσει το φαινόμενο της μεταβίβασης – μεταπώλησης των αδειών ΑΠΕ από μικρούς σε μεγαλύτερους επενδυτές. Κανονικά μέσα σε 1-2 χρόνια από την κάθε ΑΕΠΟ θα πρέπει να ξεκινά η κατασκευή.  Είναι κρίμα να παζαρεύουν τα μεγάλα ενεργειακά λόμπυ εις βάρος του περιβάλλοντος και της φυσικής κληρονομιάς όλων μας.
15. Προτείνω, όταν έρθει μετά τη δημόσια διαβούλευση το Νομοσχέδιο προς ψήφιση στην Βουλή, η ψηφοφορία να είναι ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ. Για να μάθουμε και να γνωρίζουν και οι επόμενες γενιές Ελλήνων, ποιοι στήριξαν το περιβάλλον και ποιοι ασέλγησαν (για τους δικούς τους λόγους) πάνω του.

[Συντάκτης]

Απαντήσεις