Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Δημόσια Διαβούλευση επί  του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

Ο Γενικός Γραμματέας Χωρικού Σχεδιασμού και Αστικού Περιβάλλοντος, ως αρχή σχεδιασμού της μελέτης αξιολόγησης και αναθεώρησης του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στο Ν. 4447/2016 (Α’ 241) και στην Κ.Υ.Α. Αριθμ. ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (Β’ 1225) προσκαλεί το κοινό να διατυπώσει τις απόψεις του, μέσω της δημόσιας ανάρτησης σχολίων έως και τις 24 Ιουνίου 2026.

ΕΧΠ ΑΠΕ (αρχεία)

Οι απαραίτητες πληροφορίες και τα σχετικά αρχεία, είναι διαθέσιμες στον ανωτέρω σύνδεσμο.

Θέμα

[ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ — ΤΜΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (ΤΕΕ/ΤΚΜ) Μόνιμη Επιτροπή Περιβάλλοντος]

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΘΕΣΕΩΝ

Επί του Σχεδίου Κ.Υ.Α. «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και της ΣΜΠΕ αυτού»
1. Εισαγωγή — η σκοπιά του τεχνικού κόσμου
Το ΤΕΕ/ΤΚΜ στηρίζει την επιτάχυνση της διείσδυσης των ΑΠΕ και την επίτευξη των στόχων του ΕΣΕΚ. Η παρούσα τοποθέτηση εστιάζει στις τεχνικές, μελετητικές και διαδικαστικές πτυχές του Σχεδίου ΚΥΑ: στην ασφάλεια δικαίου για τον μηχανικό και τον μελετητή, στη σαφήνεια και εφαρμοσιμότητα των κριτηρίων χωροθέτησης, στην ποιότητα και τυποποίηση των απαιτούμενων μελετών (ΜΠΕ, ΕΟΑ, μελέτες τοπίου/ορατότητας), στη συνέπεια των μεταβατικών διατάξεων και της διαδικασίας ΑΕΠΟ, καθώς και στη χωρική πραγματικότητα της Κεντρικής Μακεδονίας.

Στόχος είναι ένα σαφές, εφαρμόσιμο και προβλέψιμο πλαίσιο, που να μη μετακυλίει αβεβαιότητες και ελλείψεις δεδομένων στο επίπεδο της μεμονωμένης μελέτης και του μηχανικού. Οι θέσεις τεκμηριώνονται από τις διατάξεις του Σχεδίου ΚΥΑ, τη ΣΜΠΕ και τη Δέουσα Εκτίμηση, με συγκεκριμένες αναφορές σε Δημοτικές Ενότητες (ΔΕ) της ΠΚΜ.
2. Θέσεις
Α. Περιβαλλοντική αδειοδότηση (ΑΕΠΟ) & μεταβατικές διατάξεις (Άρθρο Δεύτερο)
Α.1 Επανέλεγχος αδειών (παρ. 10) — ανασφάλεια δικαίου

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο Δεύτερο (Τελικές & Μεταβατικές), παρ. 10.

Διαπίστωση: Η παρ. 10 ορίζει ότι άδειες παραγωγής/Βεβαιώσεις και άδειες αποθήκευσης που δεν εμπίπτουν στις λοιπές μεταβατικές περιπτώσεις «επανελέγχονται ως προς τη συμβατότητά τους» με την ΚΥΑ. Δεν προσδιορίζονται η διαδικασία, το αρμόδιο όργανο, τα κριτήρια, οι προθεσμίες και οι έννομες συνέπειες τυχόν ασυμβατότητας — με αποτέλεσμα ανασφάλεια για φορείς έργων και μελετητές.

Παράδειγμα: Στην ΠΚΜ, όπου η Δέουσα Εκτίμηση καταγράφει συγκεντρώσεις αδειών παραγωγής στις ΠΕ Κιλκίς και Σερρών, πλήθος ώριμων έργων εκκρεμεί χωρίς να γνωρίζει αν και πώς θα επανελεγχθεί.

Πρόταση: Ρητός καθορισμός διαδικασίας, αρμόδιου οργάνου, κριτηρίων, προθεσμιών και εννόμων συνεπειών του επανελέγχου, με μεταβατική προστασία της ωριμότητας (π.χ. έργα με οριστική προσφορά σύνδεσης).

Α.2 Ημερομηνία-τομή τυπικής πληρότητας ΜΠΕ (20.5.2026)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο Δεύτερο (Τελικές & Μεταβατικές), παρ. 9.

Διαπίστωση: Κατά την παρ. 9, φάκελοι ΜΠΕ με έγκριση τυπικής πληρότητας έως 20 Μαΐου 2026 συνεχίζουν να αξιολογούνται με το προγενέστερο καθεστώς. Η ημερομηνία-τομή είναι παρελθούσα ως προς τη διαβούλευση και δημιουργεί απότομη μετάβαση και άνιση μεταχείριση φακέλων υπό εκπόνηση, ακυρώνοντας ήδη παραχθέν μελετητικό έργο.

Πρόταση: Εύλογη μεταβατική περίοδος για φακέλους ΜΠΕ σε προχωρημένο στάδιο εκπόνησης κατά τη δημοσίευση (π.χ. με αποδεδειγμένη ανάθεση/πρωτοκόλληση), ώστε να μην απαξιώνεται ολοκληρωμένη μελετητική εργασία.
<h2>Β. Μελέτες περιβάλλοντος — ΕΟΑ, ορνιθοπανίδα και σωρευτικές επιπτώσεις</h2>
Β.1 ΕΟΑ εκτός Natura για Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (ΣΠΠ)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 5 παρ. 3· άρθρο 12 παρ. 3· άρθρο 14 παρ. 15· άρθρο 16 παρ. 15· άρθρο 17 παρ. 3· άρθρο 20 παρ. 6· άρθρο 25 παρ. 8.

Διαπίστωση: Τα άρθρα 5 παρ. 3, 12 παρ. 3, 14 παρ. 15, 16 παρ. 15, 17 παρ. 3, 20 παρ. 6 και 25 παρ. 8 απαιτούν η ΕΟΑ εντός Natura να συνεκτιμά τις ΣΠΠ, και εκτός Natura, όπου εντοπίζεται ΣΠΠ, ο φάκελος να περιλαμβάνει μελέτη ορνιθοπανίδας «κατά τα πρότυπα της ΕΟΑ». Δεν υπάρχει επίσημο/δεσμευτικό μητρώο ΣΠΠ ούτε τεχνικές προδιαγραφές της μελέτης αυτής εκτός Natura, με συνέπεια ερμηνευτική και μελετητική ανομοιομορφία.

Παράδειγμα: Στην ΠΚΜ υπάρχουν ΖΕΠ και IBA μεγάλης ορνιθολογικής σημασίας (Δέλτα Αξιού–Λουδία–Αλιάκμονα, Κορώνεια–Βόλβη, Λίμνη Κερκίνη)· οι μελετητές καλούνται να εκπονήσουν μελέτη «προτύπων ΕΟΑ» χωρίς θεσμοθετημένη προδιαγραφή.

Πρόταση: Θεσμοθέτηση επίσημης χαρτογράφησης/μητρώου ΣΠΠ και σαφών τεχνικών προδιαγραφών της μελέτης ορνιθοπανίδας εκτός Natura (μεθοδολογία, διάρκεια παρακολούθησης, δείκτες).

Β.2 Σωρευτικές επιπτώσεις: μετάθεση στη ΜΠΕ χωρίς εργαλείο

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 16 παρ. 4· άρθρο 29 (ενότητα ΙΙ).

Διαπίστωση: Η ΣΜΠΕ και η Δέουσα Εκτίμηση επανειλημμένα παραπέμπουν την εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων στο επίπεδο της ΜΠΕ, ενώ το άρθρο 16 παρ. 4 απαιτεί περιβαλλοντική αδειοδότηση γειτνιαζουσών Φ/Β για τη συνεκτίμηση σωρευτικών/συνεργιστικών επιδράσεων. Ο μελετητής όμως δεν διαθέτει κεντρικό, ενημερωμένο εργαλείο: το εθνικό GIS παρακολούθησης προβλέπεται μόνον ως μελλοντική ενέργεια (άρθρο 29 ΙΙ).

Πρόταση: Άμεση λειτουργία του εθνικού GIS παρακολούθησης ως προαπαιτούμενο εφαρμογής, με ανοικτά γεωχωρικά δεδομένα αδειών και ζωνών αποκλεισμού, ώστε η εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων στη ΜΠΕ να στηρίζεται σε επίσημα, κοινά δεδομένα.
Γ. Χωροθέτηση & τεχνικά κριτήρια — φέρουσα ικανότητα, ορισμοί, συνοδά έργα
Γ.1 Φέρουσα ικανότητα & δεδομένα ΡΑΑΕΥ (Άρθρα 5 παρ. 6, 6, 8)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 5 παρ. 6· άρθρα 6 και 8· πρβλ. άρθρο 2 παρ. 14-15.

Διαπίστωση: Ο υπολογισμός της φέρουσας ικανότητας (μέγιστο ποσοστό κάλυψης εδάφους πλέον της υπολειπόμενης έκτασης ανά ΔΕ «σύμφωνα με τα τηρούμενα δεδομένα της ΡΑΑΕΥ») εξαρτάται από δεδομένα μη δημοσίως διαθέσιμα και χρονικά μεταβαλλόμενα. Ο μελετητής δεν μπορεί να υπολογίσει εκ των προτέρων το διαθέσιμο περιθώριο μιας ΔΕ με ασφάλεια.

Παράδειγμα: Σε ΔΕ των ΠΕ Κιλκίς και Σερρών με συγκέντρωση αδειών, η εκτίμηση του υπολειπόμενου ποσοστού κάλυψης είναι δυσχερής και επισφαλής χωρίς πρόσβαση στα δεδομένα ΡΑΑΕΥ.

Πρόταση: Δημόσια, τακτικά επικαιροποιούμενη απεικόνιση του υπολειπόμενου ποσοστού κάλυψης ανά ΔΕ, με σαφή ημερομηνία αναφοράς, ώστε ο σχεδιασμός των έργων να γίνεται με βεβαιότητα.

Γ.2 Τυπική Α/Γ & ισοδύναμος αριθμός (ΝΙΣ) — Άρθρο 2 παρ. 13-14

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 2 παρ. 13 και 14.

Διαπίστωση: Η τυπική Α/Γ ορίζεται με διάμετρο ρότορα 150 μ. και η ισοδυναμία υπολογίζεται μέσω τύπου με α=3D και β=2D. Με τη ραγδαία αύξηση των διαμέτρων (συχνά >170 μ.), ο τύπος και ο τρόπος στρογγυλοποίησης/εφαρμογής στη φέρουσα ικανότητα χρήζουν αποσαφήνισης για να αποφεύγονται αποκλίνουσες ερμηνείες.

Πρόταση: Μεθοδολογικό παράρτημα με αριθμητικά παραδείγματα εφαρμογής του ΝΙΣ και ρητή αντιστοίχιση με σύγχρονες διαμέτρους και οριακές περιπτώσεις.

Γ.3 Ασυνέπεια κανόνων χωροθέτησης συνοδών έργων (Άρθρα 5, 11, 15, 19)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 5 παρ. 1 (τελ. εδάφιο)· άρθρο 11 παρ. 2· άρθρο 15 παρ. 3· άρθρο 19 παρ. 2.

Διαπίστωση: Οι περιοχές αποκλεισμού που επεκτείνονται στα συνοδά έργα διαφέρουν ανά μορφή ΑΠΕ: για αιολικά εφαρμόζονται οι περ. 1-10 και 15, 16 (άρθρο 5)· για ΜΥΗΕ όλες (άρθρο 11 παρ. 2)· για βιομάζα οι περ. 1-9 και 13 (άρθρο 19 παρ. 2). Ο μηχανικός αντιμετωπίζει ασύμμετρους κανόνες για συνοδά έργα ίδιας φύσης (δίκτυα πρόσβασης/μεταφοράς).

Πρόταση: Εναρμόνιση και ενοποίηση των κανόνων χωροθέτησης συνοδών έργων σε ενιαία ρύθμιση, με κοινή προτεραιότητα υπογειοποίησης των δικτύων ΜΤ όπου είναι τεχνικά εφικτό.
Δ. Μελέτες τοπίου & ορατότητας (Άρθρο 26 — Παράρτημα ΙΙΙ)
Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 26· Παράρτημα ΙΙΙ (ενότητες Α και Β)· πρβλ. άρθρο 16 παρ. 8, 11 και 12.

Διαπίστωση: Οι πίνακες του Παραρτήματος ΙΙΙ (κριτήρια πυκνότητας και οπτικής κάλυψης Α/Γ) παρουσιάζουν τιμές μόνον για τη στήλη «Εντός Π.Κ.»· δεν δίνονται αντίστοιχες τιμές για άλλες κατηγορίες χώρου (π.χ. νησιωτικός). Παράλληλα, η Μελέτη Ορατότητας για την ηλιακή ενέργεια (Παράρτημα ΙΙΙ.Β) περιγράφεται χωρίς τυποποιημένες τεχνικές προδιαγραφές (σημεία λήψης, ψηφιακό μοντέλο εδάφους, σενάρια).

Πρόταση: Συμπλήρωση των πινάκων του Παραρτήματος ΙΙΙ για όλες τις κατηγορίες χώρου και τυποποίηση των προδιαγραφών των Μελετών Θέασης/Ορατότητας, ώστε να διασφαλίζεται ομοιόμορφη και ελέγξιμη εφαρμογή.
Ε. Αποθήκευση ενέργειας — εξαίρεση συστημάτων σε σταθμούς αυτοπαραγωγών (Άρθρα 24-25)
Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 24 περ. 8, 9 και 10· άρθρο 25.

Διαπίστωση: Το άρθρο 24 ορίζει περιοχές αποκλεισμού για τα συστήματα ηλεκτροχημικής αποθήκευσης, εξαιρώντας (περ. 8 έως 10) μόνον όσα λειτουργούν αποκλειστικά για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των κτιρίων εντός οικισμών/περιοχών. Δεν προβλέπεται εξαίρεση για συστήματα αποθήκευσης που συνοδεύουν σταθμούς αυτοπαραγωγών υπό καθεστώς ενεργειακού ή ταυτοχρονισμένου ενεργειακού συμψηφισμού, ή εικονικού ενεργειακού ή ταυτοχρονισμένου εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού (net metering, net billing, virtual net metering, virtual net billing), γεγονός που δημιουργεί αδικαιολόγητο εμπόδιο στην αυτοκατανάλωση και αντίστοιχη ανασφάλεια για μελετητές/φορείς.

Πρόταση: Προσθήκη ρητής εξαίρεσης για τα συστήματα αποθήκευσης που συνοδεύουν σταθμούς αυτοπαραγωγών των ανωτέρω σχημάτων συμψηφισμού, με κατάλληλες τεχνικές δικλείδες, ενισχύοντας την ευστάθεια και την αυτοκατανάλωση χωρίς πρόσθετη δέσμευση γης.
<h2>ΣΤ. Γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, ηλιακή ενέργεια & μικρές ανεμογεννήτριες (Άρθρα 6, 14, 16)</h2>
ΣΤ.1 Φ/Β σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας (Άρθρο 16 παρ. 2)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 16 παρ. 1 και 2· άρθρο 14 παρ. 1 περ. Β.

Διαπίστωση: Το άρθρο 16 παρ. 1 θέτει μέγιστη εδαφική κάλυψη Φ/Β 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα, ενώ η παρ. 2 παραπέμπει για τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας (ΓΓΥΠ) στις γενικές διατάξεις, χωρίς ειδικότερη χωρική κατεύθυνση προστασίας των μεγάλων πεδινών αγροτικών συγκεντρώσεων.

Παράδειγμα: Οι πεδιάδες της ΠΚΜ (Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Πέλλας, Πιερίας, Σερρών) αποτελούν κρίσιμη ΓΓΥΠ· η πίεση χωροθέτησης Φ/Β εκεί συγκρούεται άμεσα με την αγροτική παραγωγή και την προστασία του εδάφους.

Πρόταση: Σαφέστερη κατεύθυνση προτεραιότητας Φ/Β σε υποβαθμισμένες/τεχνητές και αλλοιωμένου χαρακτήρα επιφάνειες (άρθρο 14 παρ. 1.Β) και αυστηρότερο πλαίσιο για ΓΓΥΠ στις πεδινές ΠΕ της ΠΚΜ, με ενεργό ενθάρρυνση των αγρο-φωτοβολταϊκών (Agri-PV).

ΣΤ.2 Προώθηση μικρών Α/Γ σε αγροτικές περιοχές χαμηλού αιολικού πεδίου (Άρθρα 6, 8, 14)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρα 6 και 8· άρθρο 14 παρ. 1.

Διαπίστωση: Το πλαίσιο δεν προωθεί ενεργά τις μικρές ανεμογεννήτριες (small wind) χαμηλού ύψους για αγροτική αυτοπαραγωγή σε περιοχές με κατάλληλο αιολικό πεδίο· έτσι η ζήτηση αυτοπαραγωγής κατευθύνεται σε Φ/Β που δεσμεύουν ΓΓΥΠ.

Παράδειγμα: Στις πεδινές αγροτικές περιοχές της ΠΚΜ (ΠΕ Θεσσαλονίκης, Σερρών, Κιλκίς) με αξιοποιήσιμο αιολικό πεδίο, οι μικρές Α/Γ μπορούν να υποκαταστήσουν εκτάσεις Φ/Β, περιορίζοντας τη δέσμευση καλλιεργήσιμης γης.

Πρόταση: Ρητή κατεύθυνση προώθησης μικρών Α/Γ χαμηλού ύψους για αγροτική αυτοπαραγωγή σε περιοχές με κατάλληλο αιολικό πεδίο, ως εναλλακτική των Φ/Β, για τον περιορισμό της δέσμευσης ΓΓΥΠ.
<h2>Ζ. Ειδικά ζητήματα Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΚΜ)</h2>
Ζ.1 Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης — οριοθέτηση (Άρθρα 7β, 4 παρ. 2.2)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 7 περ. β· άρθρο 4 παρ. 2 περ. 2.

Διαπίστωση: Το άρθρο 7β απαγορεύει νέες Α/Γ στη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης «όπως αυτή ορίζεται από το Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο Κεντρικής Μακεδονίας». Η οριοθέτηση εξαρτάται από το ΠΧΠ-ΚΜ, το οποίο χρήζει εναρμόνισης (άρθρα 28-29), δημιουργώντας ασάφεια ορίων κατά τη μεταβατική περίοδο.

Πρόταση: Ρητή αποτύπωση των ορίων της Μητροπολιτικής Περιοχής Θεσσαλονίκης σε χάρτη/παράρτημα της ΚΥΑ, ώστε ο αποκλεισμός να μην εξαρτάται από εκκρεμή εναρμόνιση και να είναι άμεσα εφαρμόσιμος.

Ζ.2 Όλυμπος & Σιθωνία — Περιοχές Καταλληλότητας σε ευαίσθητο τοπίο

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Παράρτημα Ι (ΔΕ Διού, Λιτοχώρου, Τορώνης)· πρβλ. άρθρο 5 παρ. 1 περ. 6.

Διαπίστωση: Στο Παράρτημα Ι περιλαμβάνονται ως Περιοχές Καταλληλότητας οι ΔΕ Διού και Λιτοχώρου (περιοχή Ολύμπου) και η ΔΕ Τορώνης (Σιθωνία). Η ίδια η Δέουσα Εκτίμηση επισημαίνει ότι στη νότια απόληξη της Σιθωνίας η ΠΚ συμπίπτει με ΖΕΠ και ΕΖΔ. Πρόκειται για τοπία υψηλής οικολογικής, τουριστικής και πολιτιστικής αξίας.

Παράδειγμα: Όλυμπος (Εθνικός Δρυμός/περιοχή Natura) και Σιθωνία (επικάλυψη ΠΚ με ΖΕΠ+ΕΖΔ) απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή κατά την αδειοδότηση.

Πρόταση: Ειδική μνεία και ενισχυμένα κριτήρια (υποχρεωτική ΕΟΑ, αυστηρά κριτήρια τοπίου) ή επανεξέταση της καταλληλότητας των συγκεκριμένων ΔΕ, λόγω της σωρευτικής ευαισθησίας τοπίου/βιοποικιλότητας.

Ζ.3 Εναρμόνιση ΠΧΠ-ΚΜ & μεταβατικό κενό (Άρθρα 28-29)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 28 παρ. 3 περ. 3· άρθρο 29 (ενότητα Ι.1).

Διαπίστωση: Τα ΠΧΠ δεσμεύονται από το ΕΧΠ-ΑΠΕ και δεν μπορούν να τροποποιούν τις περιοχές αποκλεισμού (άρθρο 28 παρ. 3.3), ενώ απαιτείται αναθεώρησή τους (άρθρο 29 Ι.1). Μέχρι την εναρμόνιση του ΠΧΠ Κεντρικής Μακεδονίας δημιουργείται μεταβατικό κενό και πιθανές αντιφάσεις στην εφαρμογή.

Πρόταση: Σαφές χρονοδιάγραμμα εναρμόνισης και ρητός μεταβατικός κανόνας υπεροχής, με τεχνική και χρηματοδοτική υποστήριξη της Περιφέρειας για ταχεία αναθεώρηση του ΠΧΠ-ΚΜ.
3. Συγκεντρωτικός πίνακας θέσεων

Άρθρο/Θέση
Ζήτημα
Πρόταση (σύνοψη)

Άρθρο Β΄ §10
Επανέλεγχος αδειών χωρίς διαδικασία
Καθορισμός διαδικασίας, οργάνου, κριτηρίων, προθεσμιών & συνεπειών· μεταβατική προστασία ωριμότητας.

Άρθρο Β΄ §9
Ημερομηνία-τομή ΜΠΕ (20.5.2026)
Μεταβατική περίοδος για φακέλους ΜΠΕ σε προχωρημένη εκπόνηση.

ΕΟΑ/ΣΠΠ
Μελέτη ορνιθοπανίδας εκτός Natura χωρίς πρότυπο
Επίσημο μητρώο ΣΠΠ & τεχνικές προδιαγραφές μελέτης.

Άρθρο 16 §4
Σωρευτικές επιπτώσεις χωρίς εργαλείο
Άμεση λειτουργία εθνικού GIS με ανοικτά δεδομένα αδειών/αποκλεισμών.

Άρθρα 5/6/8
Φέρουσα ικανότητα βάσει δεδομένων ΡΑΑΕΥ
Δημόσια, ενημερωμένη απεικόνιση υπολειπόμενου ποσοστού ανά ΔΕ.

Άρθρο 2
Τυπική Α/Γ & ΝΙΣ έναντι σύγχρονων διαμέτρων
Μεθοδολογικό παράρτημα με αριθμητικά παραδείγματα.

Άρθρα 5/11/19
Ασυνέπεια κανόνων συνοδών έργων
Ενιαία ρύθμιση χωροθέτησης συνοδών έργων· προτεραιότητα υπογειοποίησης.

Άρθρο 26 / Παρ. ΙΙΙ
Κριτήρια τοπίου μόνο «Εντός Π.Κ.»
Συμπλήρωση πινάκων & τυποποίηση Μελετών Θέασης/Ορατότητας.

Άρθρα 24-25
Αποθήκευση σε σταθμούς αυτοπαραγωγών
Ρητή εξαίρεση αποθήκευσης σε net metering/net billing/virtual από τις ζώνες αποκλεισμού.

Άρθρα 14/16
ΓΓΥΠ πεδινής ΠΚΜ υπό πίεση Φ/Β
Προτεραιότητα υποβαθμισμένων/τεχνητών επιφανειών· αυστηρό πλαίσιο ΓΓΥΠ· ενθάρρυνση Agri-PV.

Άρθρα 6/8/14
Μικρές Α/Γ αντί Φ/Β σε αγροτική γη
Κατεύθυνση προώθησης μικρών Α/Γ χαμηλού ύψους σε κατάλληλο αιολικό πεδίο.

Άρθρα 7β/4
Όρια Μητροπολιτικής Περιοχής Θεσσαλονίκης
Ρητή χαρτογραφική αποτύπωση ορίων στην ΚΥΑ.

Παρ. Ι (ΠΚΜ)
ΠΚ σε Όλυμπο & Σιθωνία (ΖΕΠ/ΕΖΔ)
Ενισχυμένα κριτήρια/ΕΟΑ ή επανεξέταση καταλληλότητας.

Άρθρα 28-29
Μεταβατικό κενό εναρμόνισης ΠΧΠ-ΚΜ
Χρονοδιάγραμμα, κανόνας υπεροχής & τεχνική υποστήριξη Περιφέρειας.

Καταληκτική θέση: Το ΤΕΕ/ΤΚΜ τάσσεται υπέρ της ταχείας ανάπτυξης των ΑΠΕ. Οι ανωτέρω θέσεις στοχεύουν σε ένα τεχνικά άρτιο, εφαρμόσιμο και προβλέψιμο πλαίσιο, που εξασφαλίζει ασφάλεια δικαίου για μηχανικούς και μελετητές, σαφείς προδιαγραφές μελετών, διαφανή δεδομένα χωροθέτησης και ομαλή εναρμόνιση του υποκείμενου σχεδιασμού στην Κεντρική Μακεδονία

[Μαρία Κ. Κυριαζή]

Σε συνέχεια των σχολίων μου για  την φέρουσα ικανότητα της ΄Ανδρου και την ανάγκη ειδικής αντιμετώπισης στο υπό διαβούλευση ΕΧΠ- Α.Π.Ε. και τη Σ.Μ.Π.Ε.  δημοσιεύω χάρτη των προστατευομένων φυσικών περιοχών της Άνδρου  (Θα ακολουθήσει χάρτης  αρχαιολογικών  χώρων και ζωνών προστασίας)  προς απόδειξη της  εξαιρετικά υψηλής συγκέντρωσης και πυκνότητας προστατευόμενων φυσικών αξιών. Στον  χάρτη  περιέχονται :

Α. Τρεις (3) περιοχές του Δικτύου Natura 2000 :

1)  Όρμος Βιταλίου και  Κεντρικός Ορεινός Όγκος της Άνδρου, GR4220001, η οποία αποτελεί Ειδική Ζώνη  Διατήρησης (Ε.Ζ.Δ.)  2)  Θαλάσσια Ζώνη Άνδρου  GR4220035, η οποία αποτελεί Τόπο Κοινοτικής σημασίας (Τ.Κ.Σ.)  και 3)  περιοχή «Άνδρος:Κεντρικό και Νότιο Τμήμα, γύρω νησίδες και παράκτια θαλάσσια ζώνη», η οποία αποτελεί Ζώνη   Ειδικής Προστασίας (Ζ.Ε.Π.)

Β.  Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά  (ΣΠΠ)  «Νήσος Άνδρος και Νησίδες» (GR 147),  καθώς και έξι (6) Καταφύγια Άγριας Ζωής: (ΚΑΖ) Όρος Χάρακα Γαυρίου (Κ422), Στενιές – Μονή Αγίου Νικολάου (Κ423), Συνετί (Κ428), Κόλυμπος – Ζαγανιάρι Παλαιόπολης (Κ 431), Στενό Κορθίου (Κ436)  και Μεγάλα Βράχια (Κ659).

Γ.  Δώδεκα (12) μικροί  νησιωτικοί υγρότοποι  [ Έλος Βιτάλι, Έλος Αχλα, Ρέμα Αλαδινού (Μεγάλος Ποταμός) Εκβολή Παραπόρτι  (Μεγάλου Ποταμού), Εκβολή Γυάλια  (Ρύακας Αφουρσές), Εκβολή Όρμου Φελλός, Έλος Κντούνι, Έλος Γαυρίου, Εκβολή Όρμου Λεύκα, Ρόζος, Εκβολή Πλούσκα (Γίδες) , Εκβολή Ρύακα Άμπουλου (όρμος Μεγάλη Πέζα), Έλος Κρεμμύδες ].

Δ.  13 περιοχές προστασίας της φύσης (τοπίου και κορυφογραμμών) [άρθρο 1 π.δ. 19.10.2011 ΦΕΚ ΑΑΠ 291/2011 ].

Ε. (34) παραδοσιακοί  οικισμοί επί  συνόλου  (87) οικισμών του νησιού [ΦΕΚ 504 Δ’ /1988 ].

https://drive.google.com/file/d/1XODNtjQspMstCxzmVRAITRODCN6U6nfX/view?usp=drive_link

Μαρία Κ. Κυριαζή

Δικηγόρος

[Εικοσιπεντάρχου Χριστίνα]

Συμφωνώ με την παρέμβαση του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας.

• Η χώρα έχει ήδη καλύψει σε μεγάλο βαθμό τους στόχους της για την “πράσινη μετάβαση”, χωρίς να τεκμηριώνεται η ανάγκη για επιπλέον κορεσμό του τοπίου με ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά.
• Το προτεινόμενο σχέδιο αποτελεί ένα πλαίσιο που νομιμοποιεί αναδρομικά στρεβλώσεις του 2008 και παρατείνει τη βιομηχανοποίηση περιοχών με αμφίβολα οφέλη.
• Η αποσταθεροποίηση των οικοσυστημάτων και η περιβαλλοντική ανισορροπία θα έχουν αρνητικό αντίκτυπο στις επόμενες γενιές, καθώς αποδεδειγμένα δεν υπάρχει πρόβλεψη επαναφοράς στην πρότερη φάση των οικοσυστημάτων με το πέρας ενός τυπικού κύκλου ζωής ΑΠΕ διότι τα υλικά κατασκευής τους επιβαρύνουν το περιβάλλον, δεν επαναχρησιμοποιούνται ή ανακυκλώνονται.

[Ε. ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ]

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ–ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
επί του υπό διαβούλευση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ως προς τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) στις περιοχές Natura και στα ποτάμια οικοσυστήματα.

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ εισάγει αυστηρότερους περιορισμούς και ζώνες αποκλεισμού για φωτοβολταϊκούς και αιολικούς σταθμούς(αν και για περιοχές ΖΕΠ προτείνεται να επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις αιολικοί σταθμοί οι οποίες προϋποθέσεις όμως αναιρούν τον χαρακτήρα της απαγόρευσης σε ευαίσθητες περιοχές και επιτρέπουν να εγκαθίστανται και σε προστατευόμενες περιοχές ), ιδίως σε περιοχές Natura 2000, υγροτόπους, περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και λοιπές περιβαλλοντικά ευαίσθητες ζώνες.

Ωστόσο, αντίστοιχες σαφείς και δεσμευτικές προβλέψεις δεν διατυπώνονται για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ), παρά το γεγονός ότι τα έργα αυτά επιφέρουν σημαντικές και συχνά μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στα ποτάμια οικοσυστήματα, ιδιαίτερα όταν αναπτύσσονται σωρευτικά στην ίδια λεκάνη απορροής και ειδικά σε περιοχές που κατασκευάζονται και λειτουργούν εντός εθνικών πάρκων και περιοχών Natura.

Τα ορεινά ποτάμια οικοσυστήματα και των παραποτάμων τους συνιστούν κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους και φιλοξενούν σημαντικά προστατευόμενα είδη χλωρίδας και πανίδας, καθώς και υδάτινα συστήματα υψηλής οικολογικής αξίας.

Συγκεκριμένα λόγω της μη ύπαρξης ολοκληρωμένου και θεσμοθετημένου πλαισίου για την χωροθέτηση και λειτουργιά ΜΥΗΕ τα ποτάμια της Ηπείρου και ειδικά της υδρολογικής ροής που υπάγονται στα Τζουμέρκα(Αθαμανικά όρη) η πληθώρα των αιτήσεων για αδειοδότηση μεγάλου αριθμού ΜΥΗΕ αναμένεται να υποβαθμίσει και να αλλοιώσει το ευαίσθητο υδρολογικό περιβάλλον και ειδικά σε μια περιοχή που βιώνει έντονα τα σημάδια της κλιματικής αλλαγής.

Η ήδη υφιστάμενη αλλά και σχεδιαζόμενη συγκέντρωση ΜΥΗΕ στις λεκάνες απορροής του Αράχθου όσο και τον παραπόταμων αυτού ( Καλαρρύτικος , Μελισσουργίωτικος, Αγναντίτης, Ραφτανίτης, Γιαννίτσι, Σκαρπάρι) και άλλων πολλών δημιουργεί σοβαρό ζήτημα σωρευτικών επιπτώσεων, το οποίο δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς από το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Τα έργα ΜΥΗΕ που αιτούνται να λειτουργήσουν στην προστατευόμενη αυτή περιοχή Natura -ευρύτερης περιοχής εθνικού πάρκου Τζουμέρκων προκαλούν τον κατακερματισμό της φυσικής συνέχειας των ποταμών, τη μείωση της οικολογικής παροχής, την αλλοίωση της υδρομορφολογίας , την παρεμπόδιση της μετακίνησης της ιχθυοπανίδας, την υποβάθμιση  προστατευόμενων ειδών καθώς και τη διάνοιξη νέων δρόμων και τεχνικών παρεμβάσεων σε παρθένα ή ορεινά τοπία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι επιπτώσεις αυτές δεν μπορούν να αξιολογούνται αποσπασματικά, ανά έργο, αλλά απαιτούν συνολική θεώρηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής. Επίσης οι μελέτες των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων αυτών ,και ειδικά τα υδρολογικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται η βιωσιμότητα τους, αντλούν στοιχεία προηγούμενων δεκαετιών τα οποία λόγω της κλιματικής αλλαγής έχουν τροποποιηθεί προς το δυσμενέστερο κάνοντας καταβάσει μη πραγματική τη βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκαν τα επιστημονικά στοιχεία των μελετών αυτών.

Ακόμα  μέχρι σήμερα η πρακτική τμηματικής αδειοδότησης πολλών έργων εντός της ίδιας λεκάνης έχει οδηγήσει σε υπερσυγκέντρωση παρεμβάσεων σε ευαίσθητα ποτάμια οικοσυστήματα, χωρίς ουσιαστική εκτίμηση της συνολικής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.

Για τον λόγο είναι αναγκαίο το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ να συμπεριλάβει ειδικές, σαφείς και δεσμευτικές ρυθμίσεις για τα ΜΥΗΕ, αντίστοιχες με εκείνες που προβλέπονται για τις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ.

Ειδικότερα προτείνονται για τα ΜΥΗΕ

–Η απαγόρευση χωροθέτησης νέων ΜΥΗΕ εντός περιοχών Natura 2000,

σε ποτάμια και ρέματα υψηλής οικολογικής κατάστασης,σε περιοχές προστασίας ειδών και οικοτόπων,σε περιοχές άνευ δρόμων, καθώς και σε υδατορέματα ιδιαίτερης οικολογικής και τοπικής αξίας.

–Η θεσμοθέτηση υποχρεωτικής αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο λεκάνης απορροής πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

–Ο καθορισμός ανώτατων ορίων φέρουσας ικανότητας ανά ποτάμιο σύστημα και  διασφάλιση ελάχιστου μήκους ελεύθερης ροής χωρίς τεχνικές παρεμβάσεις.

–Η θεσμοθέτηση ζωνών “ελεύθερης ροής ποταμών” (free-flowing rivers), στις οποίες να αποκλείεται η κατασκευή νέων φραγμάτων, εκτροπών και ΜΥΗΕ.

Η πλήρης εναρμόνιση του ΕΧΠ-ΑΠΕ με την Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΚ), ιδίως ως προς την υποχρέωση μη υποβάθμισης των υδατικών σωμάτων και προστασίας της καλής οικολογικής τους κατάστασης.

–Η πρόβλεψη ειδικού καθεστώτος προστασίας για τις ορεινές λεκάνες απορροής της Πίνδου και της Ηπείρου για παράδειγμα της ευρύτερης περιοχής των Τζουμέρκων, όπου ήδη παρατηρείται αυξημένη συγκέντρωση υδροηλεκτρικών έργων και έντονη περιβαλλοντική πίεση.

Όσο αναφορά τους Αιολικούς σταθμούς προτείνεται

για περιοχές Natura και εθνικών πάρκων να μην επιτρέπεται η εγκατάσταση τους και να αφαιρεθούν οι  2 προϋποθέσεις α.της  εγκεκριμένης Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και β.του αιολικό δυναμικό να είναι μεγαλύτερο από 7,5m/s γιατί αλλιώς είναι σαν να επιτρέπονται κατά κανόνα.

Εν κατακλείδι σίγουρα το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ αποτελεί σημαντική ευκαιρία για τη θέσπιση ενός πραγματικά συνεκτικού και ισόρροπου χωροταξικού σχεδιασμού για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, με ίσους και σαφείς περιβαλλοντικούς κανόνες και με ουσιαστική προστασία των ευαίσθητων οικοσυστημάτων της χώρας.

 

[ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΡΕΜΑΤΩΝ – ΡΟΗ]

Ως Σύλλογος που θεμελιώνει τη δράση του στις παραδοχές της Οικολογίας των υδάτων και των υδατικών πόρων, της θεώρησης του νερού ως πεπερασμένου και ευάλωτου, περιβαλλοντικού, κοινωνικού και πολιτιστικού αγαθού και όχι ανεξάντλητου φυσικού πόρου και της Οικολογίας των ποταμών, των ρεμάτων και των εν γένει υγροτοπικών οικοσυστημάτων, είμαστε αντίθετοι σε κάθε προσπάθεια αντιμετώπισης του ενεργειακού ζητήματος με ΑΠΕ Μη Μηδενικών Περιβαλλλοντικών Επιπτώσεων, όπως τα υδροηλεκτρικά και αυτού του τύπου καθόσον :
1. Το 34,5% των προγραμματιζόμενων ΝΥΗΕ σχεδιάζεται εντός του Δικτύου Προστατευόμενων Περιοχών NATURA 2000 ενώ το 64% σε δρόμους του νερού υψηλής οικολογικής αξίας.
2. Η χωροθέτηση τους προαπαιτεί ένα θεσμικό πλαίσιο προστασίας των δρόμων του νερού και των σχετικών οικοσυστημάτων το οποίο είναι ανύπαρκτο, πράγμα το οποίο την καθιστά εμφανώς μη βιώσιμη.
3. Η κατασκευή των εκατοντάδων προγραμματιζόμενων νέων ΜΥΗΕ μαζί με τα ήδη λειτουργούντα δεν θα αντιπροσωπεύουν το ασήμαντο 0,8% της εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ στη χώρα έναντι της δραματικής καταστροφής φυσικού κεφαλαίου που απαιτούν.
Ως Σύλλογος Πολιτών υπέρ των Ρεμάτων – Ροή θεωρούμε ότι η αντιμετώπιση του ενεργειακού ζητήματος οφείλει να τεθεί σε μία εντελώς διαφορετική διάσταση, ριζικής αλλαγής παραδείγματος: Στη θέση της γραμμικής οικονομίας κλίμακας, που βασίζεται στα μεγάλα δίκτυα οικονομικού και δημοσιονομικού ελέγχου, στο συγκεντρωτισμό και στις μεγάλες παρεμβάσεις, προτάσσει την κυκλική οικονομία με όρους αποκέντρωσης, διάχυσης, τοπικοποίησης, χωρικής διαφοροποίησης, άμεσης σχέσης μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης, μέγιστης δυνατής εξοικονόμησης και διάχυτης χρήσης των ανανεώσιμων πηγών ελάχιστων περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Ως εκ τούτου, το μόνο πλαίσιο αποτελεσματικής αντιμετώπισης του ενεργειακού ζητήματος προς όφελος του περιβάλλοντος και του πολίτη, συνιστάται:
– Στην ενεργειακή εξοικονόμηση μέσω της υιοθέτησης της κυκλικής οικονομίας με χρήση μη ενεργοβόρων διαδικασιών, προϊόντων και υλικών, σε όλα τα επίπεδα παραγωγής και κατανάλωσης – οικοδομή, αγροκτηνοτροφία, κίνηση, μετακίνηση και μεταφορές, βιομηχανική παραγωγή, χωροταξία, πολεοδομικός σχεδιασμός και σχεδιασμός νέων προϊόντων,
– στη θερμική θωράκιση του κτιριακού δυναμικού και στον εφοδιασμό του με τεχνικές και τεχνολογίες βιοκλιματικής και ανανεώσιμων πηγών ελάχιστων περιβαλλοντικών επιπτώσεων – γεωθερμία, φωτοβολταϊκά, μίνι-αιολικό, βιομάζα κ.λπ. – για τη μέγιστη ενεργειακή του απόδοση και την ελαχιστοποίηση των εκπομπών και,
– στην καταλυτική στήριξη της αυτό-παραγωγής και της ενεργειακής αυτονομίας μέσω της συγκρότησης ενεργειακών κοινοτήτων, εξυπηρετούμενων με έξυπνα δίκτυα, σύμφωνα με τα περιβαλλοντικά κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα της τοπικότητας.
Αθήνα, 24 Ιουνίου 2026

[ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ — ΤΜΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ (ΤΕΕ/ΤΚΜ) – Μόνιμη Επιτροπή Περιβάλλοντος]

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΘΕΣΕΩΝ

Επί του Σχεδίου Κ.Υ.Α. «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) και της ΣΜΠΕ αυτού»
<h1>1. Εισαγωγή — η σκοπιά του τεχνικού κόσμου</h1>
Το ΤΕΕ/ΤΚΜ στηρίζει την επιτάχυνση της διείσδυσης των ΑΠΕ και την επίτευξη των στόχων του ΕΣΕΚ. Η παρούσα τοποθέτηση εστιάζει στις τεχνικές, μελετητικές και διαδικαστικές πτυχές του Σχεδίου ΚΥΑ: στην ασφάλεια δικαίου για τον μηχανικό και τον μελετητή, στη σαφήνεια και εφαρμοσιμότητα των κριτηρίων χωροθέτησης, στην ποιότητα και τυποποίηση των απαιτούμενων μελετών (ΜΠΕ, ΕΟΑ, μελέτες τοπίου/ορατότητας), στη συνέπεια των μεταβατικών διατάξεων και της διαδικασίας ΑΕΠΟ, καθώς και στη χωρική πραγματικότητα της Κεντρικής Μακεδονίας.

Στόχος είναι ένα σαφές, εφαρμόσιμο και προβλέψιμο πλαίσιο, που να μη μετακυλίει αβεβαιότητες και ελλείψεις δεδομένων στο επίπεδο της μεμονωμένης μελέτης και του μηχανικού. Οι θέσεις τεκμηριώνονται από τις διατάξεις του Σχεδίου ΚΥΑ, τη ΣΜΠΕ και τη Δέουσα Εκτίμηση, με συγκεκριμένες αναφορές σε Δημοτικές Ενότητες (ΔΕ) της ΠΚΜ.
<h1>2. Θέσεις</h1>
<h2>Α. Περιβαλλοντική αδειοδότηση (ΑΕΠΟ) & μεταβατικές διατάξεις (Άρθρο Δεύτερο)</h2>
Α.1 Επανέλεγχος αδειών (παρ. 10) — ανασφάλεια δικαίου

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο Δεύτερο (Τελικές & Μεταβατικές), παρ. 10.

Διαπίστωση: Η παρ. 10 ορίζει ότι άδειες παραγωγής/Βεβαιώσεις και άδειες αποθήκευσης που δεν εμπίπτουν στις λοιπές μεταβατικές περιπτώσεις «επανελέγχονται ως προς τη συμβατότητά τους» με την ΚΥΑ. Δεν προσδιορίζονται η διαδικασία, το αρμόδιο όργανο, τα κριτήρια, οι προθεσμίες και οι έννομες συνέπειες τυχόν ασυμβατότητας — με αποτέλεσμα ανασφάλεια για φορείς έργων και μελετητές.

Παράδειγμα: Στην ΠΚΜ, όπου η Δέουσα Εκτίμηση καταγράφει συγκεντρώσεις αδειών παραγωγής στις ΠΕ Κιλκίς και Σερρών, πλήθος ώριμων έργων εκκρεμεί χωρίς να γνωρίζει αν και πώς θα επανελεγχθεί.

Πρόταση: Ρητός καθορισμός διαδικασίας, αρμόδιου οργάνου, κριτηρίων, προθεσμιών και εννόμων συνεπειών του επανελέγχου, με μεταβατική προστασία της ωριμότητας (π.χ. έργα με οριστική προσφορά σύνδεσης).

Α.2 Ημερομηνία-τομή τυπικής πληρότητας ΜΠΕ (20.5.2026)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο Δεύτερο (Τελικές & Μεταβατικές), παρ. 9.

Διαπίστωση: Κατά την παρ. 9, φάκελοι ΜΠΕ με έγκριση τυπικής πληρότητας έως 20 Μαΐου 2026 συνεχίζουν να αξιολογούνται με το προγενέστερο καθεστώς. Η ημερομηνία-τομή είναι παρελθούσα ως προς τη διαβούλευση και δημιουργεί απότομη μετάβαση και άνιση μεταχείριση φακέλων υπό εκπόνηση, ακυρώνοντας ήδη παραχθέν μελετητικό έργο.

Πρόταση: Εύλογη μεταβατική περίοδος για φακέλους ΜΠΕ σε προχωρημένο στάδιο εκπόνησης κατά τη δημοσίευση (π.χ. με αποδεδειγμένη ανάθεση/πρωτοκόλληση), ώστε να μην απαξιώνεται ολοκληρωμένη μελετητική εργασία.
<h2>Β. Μελέτες περιβάλλοντος — ΕΟΑ, ορνιθοπανίδα και σωρευτικές επιπτώσεις</h2>
Β.1 ΕΟΑ εκτός Natura για Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (ΣΠΠ)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 5 παρ. 3· άρθρο 12 παρ. 3· άρθρο 14 παρ. 15· άρθρο 16 παρ. 15· άρθρο 17 παρ. 3· άρθρο 20 παρ. 6· άρθρο 25 παρ. 8.

Διαπίστωση: Τα άρθρα 5 παρ. 3, 12 παρ. 3, 14 παρ. 15, 16 παρ. 15, 17 παρ. 3, 20 παρ. 6 και 25 παρ. 8 απαιτούν η ΕΟΑ εντός Natura να συνεκτιμά τις ΣΠΠ, και εκτός Natura, όπου εντοπίζεται ΣΠΠ, ο φάκελος να περιλαμβάνει μελέτη ορνιθοπανίδας «κατά τα πρότυπα της ΕΟΑ». Δεν υπάρχει επίσημο/δεσμευτικό μητρώο ΣΠΠ ούτε τεχνικές προδιαγραφές της μελέτης αυτής εκτός Natura, με συνέπεια ερμηνευτική και μελετητική ανομοιομορφία.

Παράδειγμα: Στην ΠΚΜ υπάρχουν ΖΕΠ και IBA μεγάλης ορνιθολογικής σημασίας (Δέλτα Αξιού–Λουδία–Αλιάκμονα, Κορώνεια–Βόλβη, Λίμνη Κερκίνη)· οι μελετητές καλούνται να εκπονήσουν μελέτη «προτύπων ΕΟΑ» χωρίς θεσμοθετημένη προδιαγραφή.

Πρόταση: Θεσμοθέτηση επίσημης χαρτογράφησης/μητρώου ΣΠΠ και σαφών τεχνικών προδιαγραφών της μελέτης ορνιθοπανίδας εκτός Natura (μεθοδολογία, διάρκεια παρακολούθησης, δείκτες).

Β.2 Σωρευτικές επιπτώσεις: μετάθεση στη ΜΠΕ χωρίς εργαλείο

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 16 παρ. 4· άρθρο 29 (ενότητα ΙΙ).

Διαπίστωση: Η ΣΜΠΕ και η Δέουσα Εκτίμηση επανειλημμένα παραπέμπουν την εκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων στο επίπεδο της ΜΠΕ, ενώ το άρθρο 16 παρ. 4 απαιτεί περιβαλλοντική αδειοδότηση γειτνιαζουσών Φ/Β για τη συνεκτίμηση σωρευτικών/συνεργιστικών επιδράσεων. Ο μελετητής όμως δεν διαθέτει κεντρικό, ενημερωμένο εργαλείο: το εθνικό GIS παρακολούθησης προβλέπεται μόνον ως μελλοντική ενέργεια (άρθρο 29 ΙΙ).

Πρόταση: Άμεση λειτουργία του εθνικού GIS παρακολούθησης ως προαπαιτούμενο εφαρμογής, με ανοικτά γεωχωρικά δεδομένα αδειών και ζωνών αποκλεισμού, ώστε η εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων στη ΜΠΕ να στηρίζεται σε επίσημα, κοινά δεδομένα.
<h2>Γ. Χωροθέτηση & τεχνικά κριτήρια — φέρουσα ικανότητα, ορισμοί, συνοδά έργα</h2>
Γ.1 Φέρουσα ικανότητα & δεδομένα ΡΑΑΕΥ (Άρθρα 5 παρ. 6, 6, 8)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 5 παρ. 6· άρθρα 6 και 8· πρβλ. άρθρο 2 παρ. 14-15.

Διαπίστωση: Ο υπολογισμός της φέρουσας ικανότητας (μέγιστο ποσοστό κάλυψης εδάφους πλέον της υπολειπόμενης έκτασης ανά ΔΕ «σύμφωνα με τα τηρούμενα δεδομένα της ΡΑΑΕΥ») εξαρτάται από δεδομένα μη δημοσίως διαθέσιμα και χρονικά μεταβαλλόμενα. Ο μελετητής δεν μπορεί να υπολογίσει εκ των προτέρων το διαθέσιμο περιθώριο μιας ΔΕ με ασφάλεια.

Παράδειγμα: Σε ΔΕ των ΠΕ Κιλκίς και Σερρών με συγκέντρωση αδειών, η εκτίμηση του υπολειπόμενου ποσοστού κάλυψης είναι δυσχερής και επισφαλής χωρίς πρόσβαση στα δεδομένα ΡΑΑΕΥ.

Πρόταση: Δημόσια, τακτικά επικαιροποιούμενη απεικόνιση του υπολειπόμενου ποσοστού κάλυψης ανά ΔΕ, με σαφή ημερομηνία αναφοράς, ώστε ο σχεδιασμός των έργων να γίνεται με βεβαιότητα.

Γ.2 Τυπική Α/Γ & ισοδύναμος αριθμός (ΝΙΣ) — Άρθρο 2 παρ. 13-14

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 2 παρ. 13 και 14.

Διαπίστωση: Η τυπική Α/Γ ορίζεται με διάμετρο ρότορα 150 μ. και η ισοδυναμία υπολογίζεται μέσω τύπου με α=3D και β=2D. Με τη ραγδαία αύξηση των διαμέτρων (συχνά >170 μ.), ο τύπος και ο τρόπος στρογγυλοποίησης/εφαρμογής στη φέρουσα ικανότητα χρήζουν αποσαφήνισης για να αποφεύγονται αποκλίνουσες ερμηνείες.

Πρόταση: Μεθοδολογικό παράρτημα με αριθμητικά παραδείγματα εφαρμογής του ΝΙΣ και ρητή αντιστοίχιση με σύγχρονες διαμέτρους και οριακές περιπτώσεις.

Γ.3 Ασυνέπεια κανόνων χωροθέτησης συνοδών έργων (Άρθρα 5, 11, 15, 19)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 5 παρ. 1 (τελ. εδάφιο)· άρθρο 11 παρ. 2· άρθρο 15 παρ. 3· άρθρο 19 παρ. 2.

Διαπίστωση: Οι περιοχές αποκλεισμού που επεκτείνονται στα συνοδά έργα διαφέρουν ανά μορφή ΑΠΕ: για αιολικά εφαρμόζονται οι περ. 1-10 και 15, 16 (άρθρο 5)· για ΜΥΗΕ όλες (άρθρο 11 παρ. 2)· για βιομάζα οι περ. 1-9 και 13 (άρθρο 19 παρ. 2). Ο μηχανικός αντιμετωπίζει ασύμμετρους κανόνες για συνοδά έργα ίδιας φύσης (δίκτυα πρόσβασης/μεταφοράς).

Πρόταση: Εναρμόνιση και ενοποίηση των κανόνων χωροθέτησης συνοδών έργων σε ενιαία ρύθμιση, με κοινή προτεραιότητα υπογειοποίησης των δικτύων ΜΤ όπου είναι τεχνικά εφικτό.
<h2>Δ. Μελέτες τοπίου & ορατότητας (Άρθρο 26 — Παράρτημα ΙΙΙ)</h2>
Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 26· Παράρτημα ΙΙΙ (ενότητες Α και Β)· πρβλ. άρθρο 16 παρ. 8, 11 και 12.

Διαπίστωση: Οι πίνακες του Παραρτήματος ΙΙΙ (κριτήρια πυκνότητας και οπτικής κάλυψης Α/Γ) παρουσιάζουν τιμές μόνον για τη στήλη «Εντός Π.Κ.»· δεν δίνονται αντίστοιχες τιμές για άλλες κατηγορίες χώρου (π.χ. νησιωτικός). Παράλληλα, η Μελέτη Ορατότητας για την ηλιακή ενέργεια (Παράρτημα ΙΙΙ.Β) περιγράφεται χωρίς τυποποιημένες τεχνικές προδιαγραφές (σημεία λήψης, ψηφιακό μοντέλο εδάφους, σενάρια).

Πρόταση: Συμπλήρωση των πινάκων του Παραρτήματος ΙΙΙ για όλες τις κατηγορίες χώρου και τυποποίηση των προδιαγραφών των Μελετών Θέασης/Ορατότητας, ώστε να διασφαλίζεται ομοιόμορφη και ελέγξιμη εφαρμογή.
<h2>Ε. Αποθήκευση ενέργειας — εξαίρεση συστημάτων σε σταθμούς αυτοπαραγωγών (Άρθρα 24-25)</h2>
Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 24 περ. 8, 9 και 10· άρθρο 25.

Διαπίστωση: Το άρθρο 24 ορίζει περιοχές αποκλεισμού για τα συστήματα ηλεκτροχημικής αποθήκευσης, εξαιρώντας (περ. 8 έως 10) μόνον όσα λειτουργούν αποκλειστικά για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των κτιρίων εντός οικισμών/περιοχών. Δεν προβλέπεται εξαίρεση για συστήματα αποθήκευσης που συνοδεύουν σταθμούς αυτοπαραγωγών υπό καθεστώς ενεργειακού ή ταυτοχρονισμένου ενεργειακού συμψηφισμού, ή εικονικού ενεργειακού ή ταυτοχρονισμένου εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού (net metering, net billing, virtual net metering, virtual net billing), γεγονός που δημιουργεί αδικαιολόγητο εμπόδιο στην αυτοκατανάλωση και αντίστοιχη ανασφάλεια για μελετητές/φορείς.

Πρόταση: Προσθήκη ρητής εξαίρεσης για τα συστήματα αποθήκευσης που συνοδεύουν σταθμούς αυτοπαραγωγών των ανωτέρω σχημάτων συμψηφισμού, με κατάλληλες τεχνικές δικλείδες, ενισχύοντας την ευστάθεια και την αυτοκατανάλωση χωρίς πρόσθετη δέσμευση γης.
<h2>ΣΤ. Γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, ηλιακή ενέργεια & μικρές ανεμογεννήτριες (Άρθρα 6, 14, 16)</h2>
ΣΤ.1 Φ/Β σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας (Άρθρο 16 παρ. 2)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 16 παρ. 1 και 2· άρθρο 14 παρ. 1 περ. Β.

Διαπίστωση: Το άρθρο 16 παρ. 1 θέτει μέγιστη εδαφική κάλυψη Φ/Β 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα, ενώ η παρ. 2 παραπέμπει για τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας (ΓΓΥΠ) στις γενικές διατάξεις, χωρίς ειδικότερη χωρική κατεύθυνση προστασίας των μεγάλων πεδινών αγροτικών συγκεντρώσεων.

Παράδειγμα: Οι πεδιάδες της ΠΚΜ (Θεσσαλονίκης, Ημαθίας, Πέλλας, Πιερίας, Σερρών) αποτελούν κρίσιμη ΓΓΥΠ· η πίεση χωροθέτησης Φ/Β εκεί συγκρούεται άμεσα με την αγροτική παραγωγή και την προστασία του εδάφους.

Πρόταση: Σαφέστερη κατεύθυνση προτεραιότητας Φ/Β σε υποβαθμισμένες/τεχνητές και αλλοιωμένου χαρακτήρα επιφάνειες (άρθρο 14 παρ. 1.Β) και αυστηρότερο πλαίσιο για ΓΓΥΠ στις πεδινές ΠΕ της ΠΚΜ, με ενεργό ενθάρρυνση των αγρο-φωτοβολταϊκών (Agri-PV).

ΣΤ.2 Προώθηση μικρών Α/Γ σε αγροτικές περιοχές χαμηλού αιολικού πεδίου (Άρθρα 6, 8, 14)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρα 6 και 8· άρθρο 14 παρ. 1.

Διαπίστωση: Το πλαίσιο δεν προωθεί ενεργά τις μικρές ανεμογεννήτριες (small wind) χαμηλού ύψους για αγροτική αυτοπαραγωγή σε περιοχές με κατάλληλο αιολικό πεδίο· έτσι η ζήτηση αυτοπαραγωγής κατευθύνεται σε Φ/Β που δεσμεύουν ΓΓΥΠ.

Παράδειγμα: Στις πεδινές αγροτικές περιοχές της ΠΚΜ (ΠΕ Θεσσαλονίκης, Σερρών, Κιλκίς) με αξιοποιήσιμο αιολικό πεδίο, οι μικρές Α/Γ μπορούν να υποκαταστήσουν εκτάσεις Φ/Β, περιορίζοντας τη δέσμευση καλλιεργήσιμης γης.

Πρόταση: Ρητή κατεύθυνση προώθησης μικρών Α/Γ χαμηλού ύψους για αγροτική αυτοπαραγωγή σε περιοχές με κατάλληλο αιολικό πεδίο, ως εναλλακτική των Φ/Β, για τον περιορισμό της δέσμευσης ΓΓΥΠ.
<h2>Ζ. Ειδικά ζητήματα Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΚΜ)</h2>
Ζ.1 Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης — οριοθέτηση (Άρθρα 7β, 4 παρ. 2.2)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 7 περ. β· άρθρο 4 παρ. 2 περ. 2.

Διαπίστωση: Το άρθρο 7β απαγορεύει νέες Α/Γ στη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης «όπως αυτή ορίζεται από το Περιφερειακό Χωροταξικό Πλαίσιο Κεντρικής Μακεδονίας». Η οριοθέτηση εξαρτάται από το ΠΧΠ-ΚΜ, το οποίο χρήζει εναρμόνισης (άρθρα 28-29), δημιουργώντας ασάφεια ορίων κατά τη μεταβατική περίοδο.

Πρόταση: Ρητή αποτύπωση των ορίων της Μητροπολιτικής Περιοχής Θεσσαλονίκης σε χάρτη/παράρτημα της ΚΥΑ, ώστε ο αποκλεισμός να μην εξαρτάται από εκκρεμή εναρμόνιση και να είναι άμεσα εφαρμόσιμος.

Ζ.2 Όλυμπος & Σιθωνία — Περιοχές Καταλληλότητας σε ευαίσθητο τοπίο

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Παράρτημα Ι (ΔΕ Διού, Λιτοχώρου, Τορώνης)· πρβλ. άρθρο 5 παρ. 1 περ. 6.

Διαπίστωση: Στο Παράρτημα Ι περιλαμβάνονται ως Περιοχές Καταλληλότητας οι ΔΕ Διού και Λιτοχώρου (περιοχή Ολύμπου) και η ΔΕ Τορώνης (Σιθωνία). Η ίδια η Δέουσα Εκτίμηση επισημαίνει ότι στη νότια απόληξη της Σιθωνίας η ΠΚ συμπίπτει με ΖΕΠ και ΕΖΔ. Πρόκειται για τοπία υψηλής οικολογικής, τουριστικής και πολιτιστικής αξίας.

Παράδειγμα: Όλυμπος (Εθνικός Δρυμός/περιοχή Natura) και Σιθωνία (επικάλυψη ΠΚ με ΖΕΠ+ΕΖΔ) απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή κατά την αδειοδότηση.

Πρόταση: Ειδική μνεία και ενισχυμένα κριτήρια (υποχρεωτική ΕΟΑ, αυστηρά κριτήρια τοπίου) ή επανεξέταση της καταλληλότητας των συγκεκριμένων ΔΕ, λόγω της σωρευτικής ευαισθησίας τοπίου/βιοποικιλότητας.

Ζ.3 Εναρμόνιση ΠΧΠ-ΚΜ & μεταβατικό κενό (Άρθρα 28-29)

Σχετική διάταξη ΚΥΑ: Άρθρο 28 παρ. 3 περ. 3· άρθρο 29 (ενότητα Ι.1).

Διαπίστωση: Τα ΠΧΠ δεσμεύονται από το ΕΧΠ-ΑΠΕ και δεν μπορούν να τροποποιούν τις περιοχές αποκλεισμού (άρθρο 28 παρ. 3.3), ενώ απαιτείται αναθεώρησή τους (άρθρο 29 Ι.1). Μέχρι την εναρμόνιση του ΠΧΠ Κεντρικής Μακεδονίας δημιουργείται μεταβατικό κενό και πιθανές αντιφάσεις στην εφαρμογή.

Πρόταση: Σαφές χρονοδιάγραμμα εναρμόνισης και ρητός μεταβατικός κανόνας υπεροχής, με τεχνική και χρηματοδοτική υποστήριξη της Περιφέρειας για ταχεία αναθεώρηση του ΠΧΠ-ΚΜ.
<h1>3. Συγκεντρωτικός πίνακας θέσεων</h1>
<table width=”602″>
<thead>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρο/Θέση</td>
<td width=”207″>Ζήτημα</td>
<td width=”308″>Πρόταση (σύνοψη)</td>
</tr>
</thead>
<tbody>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρο Β΄ §10</td>
<td width=”207″>Επανέλεγχος αδειών χωρίς διαδικασία</td>
<td width=”308″>Καθορισμός διαδικασίας, οργάνου, κριτηρίων, προθεσμιών & συνεπειών· μεταβατική προστασία ωριμότητας.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρο Β΄ §9</td>
<td width=”207″>Ημερομηνία-τομή ΜΠΕ (20.5.2026)</td>
<td width=”308″>Μεταβατική περίοδος για φακέλους ΜΠΕ σε προχωρημένη εκπόνηση.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>ΕΟΑ/ΣΠΠ</td>
<td width=”207″>Μελέτη ορνιθοπανίδας εκτός Natura χωρίς πρότυπο</td>
<td width=”308″>Επίσημο μητρώο ΣΠΠ & τεχνικές προδιαγραφές μελέτης.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρο 16 §4</td>
<td width=”207″>Σωρευτικές επιπτώσεις χωρίς εργαλείο</td>
<td width=”308″>Άμεση λειτουργία εθνικού GIS με ανοικτά δεδομένα αδειών/αποκλεισμών.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρα 5/6/8</td>
<td width=”207″>Φέρουσα ικανότητα βάσει δεδομένων ΡΑΑΕΥ</td>
<td width=”308″>Δημόσια, ενημερωμένη απεικόνιση υπολειπόμενου ποσοστού ανά ΔΕ.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρο 2</td>
<td width=”207″>Τυπική Α/Γ & ΝΙΣ έναντι σύγχρονων διαμέτρων</td>
<td width=”308″>Μεθοδολογικό παράρτημα με αριθμητικά παραδείγματα.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρα 5/11/19</td>
<td width=”207″>Ασυνέπεια κανόνων συνοδών έργων</td>
<td width=”308″>Ενιαία ρύθμιση χωροθέτησης συνοδών έργων· προτεραιότητα υπογειοποίησης.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρο 26 / Παρ. ΙΙΙ</td>
<td width=”207″>Κριτήρια τοπίου μόνο «Εντός Π.Κ.»</td>
<td width=”308″>Συμπλήρωση πινάκων & τυποποίηση Μελετών Θέασης/Ορατότητας.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρα 24-25</td>
<td width=”207″>Αποθήκευση σε σταθμούς αυτοπαραγωγών</td>
<td width=”308″>Ρητή εξαίρεση αποθήκευσης σε net metering/net billing/virtual από τις ζώνες αποκλεισμού.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρα 14/16</td>
<td width=”207″>ΓΓΥΠ πεδινής ΠΚΜ υπό πίεση Φ/Β</td>
<td width=”308″>Προτεραιότητα υποβαθμισμένων/τεχνητών επιφανειών· αυστηρό πλαίσιο ΓΓΥΠ· ενθάρρυνση Agri-PV.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρα 6/8/14</td>
<td width=”207″>Μικρές Α/Γ αντί Φ/Β σε αγροτική γη</td>
<td width=”308″>Κατεύθυνση προώθησης μικρών Α/Γ χαμηλού ύψους σε κατάλληλο αιολικό πεδίο.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρα 7β/4</td>
<td width=”207″>Όρια Μητροπολιτικής Περιοχής Θεσσαλονίκης</td>
<td width=”308″>Ρητή χαρτογραφική αποτύπωση ορίων στην ΚΥΑ.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Παρ. Ι (ΠΚΜ)</td>
<td width=”207″>ΠΚ σε Όλυμπο & Σιθωνία (ΖΕΠ/ΕΖΔ)</td>
<td width=”308″>Ενισχυμένα κριτήρια/ΕΟΑ ή επανεξέταση καταλληλότητας.</td>
</tr>
<tr>
<td width=”87″>Άρθρα 28-29</td>
<td width=”207″>Μεταβατικό κενό εναρμόνισης ΠΧΠ-ΚΜ</td>
<td width=”308″>Χρονοδιάγραμμα, κανόνας υπεροχής & τεχνική υποστήριξη Περιφέρειας.</td>
</tr>
</tbody>
</table>
Καταληκτική θέση: Το ΤΕΕ/ΤΚΜ τάσσεται υπέρ της ταχείας ανάπτυξης των ΑΠΕ. Οι ανωτέρω θέσεις στοχεύουν σε ένα τεχνικά άρτιο, εφαρμόσιμο και προβλέψιμο πλαίσιο, που εξασφαλίζει ασφάλεια δικαίου για μηχανικούς και μελετητές, σαφείς προδιαγραφές μελετών, διαφανή δεδομένα χωροθέτησης και ομαλή εναρμόνιση του υποκείμενου σχεδιασμού στην Κεντρική Μακεδονία.

[Γιώργος Τσαχάς]

ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΗΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΕΧΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ

 

 

 

ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Της διαδικασίας δημόσιας διαβούλευσης του νέου χωροταξικού πλαισίου για τις ΑΠΕ και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.

 

 

                         Έννομο συμφέρον για την κατάθεση των Απόψεών μας.

 

     Η αγάπη μας για τον τόπο μας και η θέληση μας να μεγαλώσουμε εδώ με τα παιδιά μας.

 

 

Το ΄΄Πράσινο New Deal’’ δεν έχει στόχο την προστασία του περιβάλλοντος αλλά την δημιουργία ενός ευνοϊκού πλαισίου για νέες κερδοφόρες επενδύσεις.

Η επιλογή της ΕΕ να καταστήσει τη χώρα μας, χώρα εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργεί ήδη εις βάρος του φυσικού της περιβάλλοντος αλλά και των Ελλήνων φορολογούμενων πολιτών.

 

 

Ειδικότερα, από το ΕΧΠ:

 

 

1. Απουσιάζει η αξιολόγηση της συντελεσμένης επιβάρυνσης του εθνικού μας χώρου από βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και από φυσικά ή ανθρωπογενή φαινόμενα όπως ερημοποίηση γης, πυρκαγιές, πλημμύρες, κατολισθήσεις κ.α.
2. Απουσιάζει η προστασία των περιοχών με υψηλή περιβαλλοντική αξία όπως Εθνικά Πάρκα, Ζώνες Natoura, Ζώνες Ειδικής Προστασίας, Μνημεία της Φύσης, Γεωπάρκα κ.α.

 

 

 

Παρατηρήσεις:

 

1. Οι άδειες που έχουν ήδη εκδοθεί παραμένουν ενεργές.
2. Η προτεινόμενη εδαφική κάλυψη ανά Περιφερειακή ή Δημοτική Ενότητα τόσο για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών όσο και για την εγκατάσταση φωτοβολταικών σταθμών παραμένει υψηλή.

 

 

 

 

Συγκεκριμένα για την Ικαρία:

 

1. Ενώ ορθά λαμβάνεται υπόψη το περιορισμένο χωροταξικά μέγεθος του νησιού, δεν έχει μελετηθεί η ερημοποίηση του νησιού, δεν έχουν αξιολογηθεί τα πλημμυρικά και κατολισθητικά του φαινόμενα, σε ολόκληρη την έκταση του.
2. Δεν έχει μελετηθεί επαρκώς η υψηλής αξία βιοποικιλότητα του νησιού, ειδικά στις προστατευόμενες περιοχές του.
3. Η άδεια εγκατάστασης 110 ανεμογεννητριών ισχύος 330,0 MW στην κορυφογραμμή του νησιού, βρίσκεται σε πρώιμο αδειοδοτικό στάδιο.

 

 

Αιτούμαστε:

 

1. Την καθολική απαγόρευση βιομηχανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων στις πληγείσες και προστατευόμενες περιοχές της χώρας μας.
2. Την καθολική απαγόρευση βιομηχανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων στο νησί της Ικαρίας.
3. Την εκπόνηση μελέτης για την ερημοποίηση του νησιού και την ανάσχεση αυτής.
4. Την εκπόνηση έρευνας για την πανίδα, ορνιθοπανίδα και χλωρίδα του νησιού.
5. Την ακύρωση της άδειας εγκατάστασης 110 ανεμογεννητριών στην κορυφογραμμή του νησιού, λόγω του ότου η αδειοδότηση του έργου αυτού βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο.

 

 

Αντιπροτείνουμε:

 

1.Την ενεργειακή αυτονομία του νησιού με την εγκατάσταση φωτοβολταικών πάνελ στις στέγες και στα μπαλκόνια των κατοικιών μας.

2.Την έρευνα και εκμετάλλευση του γεωθερμικού πεδίου του νησιού.

 

Διεκδικούμε: ενεργειακό σχεδιασμό με γνώμονα την φύση και τον άνθρωπο και όχι το κέρδος των επιχειρηματικών ομίλων.

 

 

 

Τσαχάς Ε Γεώργιος

 Ράχες Ικαρίας

Ικαρία 21/06/2026

[Ε.ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ]

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ–ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
επί του υπό διαβούλευση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας ως προς τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) στις περιοχές Natura και στα ποτάμια οικοσυστήματα.

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ εισάγει αυστηρότερους περιορισμούς και ζώνες αποκλεισμού για φωτοβολταϊκούς και αιολικούς σταθμούς(αν και για περιοχές ΖΕΠ προτείνεται να επιτρέπεται υπό προϋποθέσεις αιολικοί σταθμοί οι οποίες προϋποθέσεις όμως αναιρούν τον χαρακτήρα της απαγόρευσης σε ευαίσθητες περιοχές και επιτρέπουν να εγκαθίστανται και σε προστατευόμενες περιοχές ), ιδίως σε περιοχές Natura 2000, υγροτόπους, περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και λοιπές περιβαλλοντικά ευαίσθητες ζώνες.

Ωστόσο, αντίστοιχες σαφείς και δεσμευτικές προβλέψεις δεν διατυπώνονται για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ), παρά το γεγονός ότι τα έργα αυτά επιφέρουν σημαντικές και συχνά μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στα ποτάμια οικοσυστήματα, ιδιαίτερα όταν αναπτύσσονται σωρευτικά στην ίδια λεκάνη απορροής και ειδικά σε περιοχές που κατασκευάζονται και λειτουργούν εντός εθνικών πάρκων και περιοχών Natura.Τα ορεινά ποτάμια οικοσυστήματα και των παραποτάμων τους συνιστούν κρίσιμους οικολογικούς διαδρόμους και φιλοξενούν σημαντικά προστατευόμενα είδη χλωρίδας και πανίδας, καθώς και υδάτινα συστήματα υψηλής οικολογικής αξίας.

Συγκεκριμένα λόγω της μη ύπαρξης ολοκληρωμένου και θεσμοθετημένου πλαισίου για την χωροθέτηση και λειτουργιά ΜΥΗΕ τα ποτάμια της Ηπείρου και ειδικά της υδρολογικής ροής που υπάγονται στα Τζουμέρκα(Αθαμανικά όρη) η πληθώρα των αιτήσεων για αδειοδότηση μεγάλου αριθμού ΜΥΗΕ αναμένεται να υποβαθμίσει και να αλλοιώσει το ευαίσθητο υδρολογικό περιβάλλον και ειδικά σε μια περιοχή που βιώνει έντονα τα σημάδια της κλιματικής αλλαγής.

Η ήδη υφιστάμενη αλλά και σχεδιαζόμενη συγκέντρωση ΜΥΗΕ στις λεκάνες απορροής του Αράχθου όσο και τον παραπόταμων αυτού ( Καλαρρύτικος , Μελισσουργίωτικος, Αγναντίτης, Ραφτανίτης, Γιαννίτσι, Σκαρπάρι) και άλλων πολλών δημιουργεί σοβαρό ζήτημα σωρευτικών επιπτώσεων, το οποίο δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς από το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Τα έργα ΜΥΗΕ που αιτούνται να λειτουργήσουν στην προστατευόμενη αυτή περιοχή Natura -ευρύτερης περιοχής εθνικού πάρκου Τζουμέρκων προκαλούν τον κατακερματισμό της φυσικής συνέχειας των ποταμών, τη μείωση της οικολογικής παροχής, την αλλοίωση της υδρομορφολογίας , την παρεμπόδιση της μετακίνησης της ιχθυοπανίδας, την υποβάθμιση  προστατευόμενων ειδών καθώς και τη διάνοιξη νέων δρόμων και τεχνικών παρεμβάσεων σε παρθένα ή ορεινά τοπία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι οι επιπτώσεις αυτές δεν μπορούν να αξιολογούνται αποσπασματικά, ανά έργο, αλλά απαιτούν συνολική θεώρηση σε επίπεδο λεκάνης απορροής. Επίσης οι μελέτες των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των έργων αυτών ,και ειδικά τα υδρολογικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται η βιωσιμότητα τους, αντλούν στοιχεία προηγούμενων δεκαετιών τα οποία λόγω της κλιματικής αλλαγής έχουν τροποποιηθεί προς το δυσμενέστερο κάνοντας καταβάσει μη πραγματική τη βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκαν τα επιστημονικά στοιχεία των μελετών αυτών.

Ακόμα  μέχρι σήμερα η πρακτική τμηματικής αδειοδότησης πολλών έργων εντός της ίδιας λεκάνης έχει οδηγήσει σε υπερσυγκέντρωση παρεμβάσεων σε ευαίσθητα ποτάμια οικοσυστήματα, χωρίς ουσιαστική εκτίμηση της συνολικής περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.

Για τον λόγο είναι αναγκαίο το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ να συμπεριλάβει ειδικές, σαφείς και δεσμευτικές ρυθμίσεις για τα ΜΥΗΕ, αντίστοιχες με εκείνες που προβλέπονται για τις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ.

Ειδικότερα προτείνονται για τα ΜΥΗΕ

–Η απαγόρευση χωροθέτησης νέων ΜΥΗΕ εντός περιοχών Natura 2000,

σε ποτάμια και ρέματα υψηλής οικολογικής κατάστασης,σε περιοχές προστασίας ειδών και οικοτόπων,σε περιοχές άνευ δρόμων, καθώς και σε υδατορέματα ιδιαίτερης οικολογικής και τοπικής αξίας.

–Η θεσμοθέτηση υποχρεωτικής αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο λεκάνης απορροής πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

–Ο καθορισμός ανώτατων ορίων φέρουσας ικανότητας ανά ποτάμιο σύστημα και  διασφάλιση ελάχιστου μήκους ελεύθερης ροής χωρίς τεχνικές παρεμβάσεις.

–Η θεσμοθέτηση ζωνών “ελεύθερης ροής ποταμών” (free-flowing rivers), στις οποίες να αποκλείεται η κατασκευή νέων φραγμάτων, εκτροπών και ΜΥΗΕ.

Η πλήρης εναρμόνιση του ΕΧΠ-ΑΠΕ με την Οδηγία Πλαίσιο για τα Ύδατα (2000/60/ΕΚ), ιδίως ως προς την υποχρέωση μη υποβάθμισης των υδατικών σωμάτων και προστασίας της καλής οικολογικής τους κατάστασης.

–Η πρόβλεψη ειδικού καθεστώτος προστασίας για τις ορεινές λεκάνες απορροής της Πίνδου και της Ηπείρου για παράδειγμα της ευρύτερης περιοχής των Τζουμέρκων, όπου ήδη παρατηρείται αυξημένη συγκέντρωση υδροηλεκτρικών έργων και έντονη περιβαλλοντική πίεση.

Όσο αναφορά τους Αιολικούς σταθμούς προτείνεται

για περιοχές Natura και εθνικών πάρκων να μην επιτρέπεται η εγκατάσταση τους και να αφαιρεθούν οι  2 προϋποθέσεις α.της  εγκεκριμένης Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και β.του αιολικό δυναμικό να είναι μεγαλύτερο από 7,5m/s γιατί αλλιώς είναι σαν να επιτρέπονται κατά κανόνα .

Εν κατακλείδι σίγουρα το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ αποτελεί σημαντική ευκαιρία για τη θέσπιση ενός πραγματικά συνεκτικού και ισόρροπου χωροταξικού σχεδιασμού για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, με ίσους και σαφείς περιβαλλοντικούς κανόνες και με ουσιαστική προστασία των ευαίσθητων οικοσυστημάτων της χώρας.

 

[Βασίλειος Χαντζιάρας]

Σχόλια του Δήμου Χάλκης επί της διαβούλευσης του ειδικού χωροταξικού πλαισίου για τις ΑΠΕ

Ο Δήμος Χάλκης αποτελεί το πρώτο ελληνικό GReco Island και ένα διεθνώς αναγνωρισμένο παράδειγμα ενεργειακής μετάβασης μικρού νησιωτικού δήμου. Μέσα από τη συμμετοχή του στην Ενεργειακή Κοινότητα ΚΑΛΧΙΟΝ, την υλοποίηση καινοτόμων έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ηλεκτροκίνησης και ενεργειακής δημοκρατίας, έχει καταφέρει να μειώσει δραστικά το ενεργειακό κόστος των δημοτικών υποδομών, συμβάλλοντας παράλληλα στη στήριξη της τοπικής κοινωνίας και στη δημιουργία ενός πρότυπου μοντέλου βιώσιμης ανάπτυξης που αναγνωρίζεται σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η συμμετοχή του Δήμου στην Ενεργειακή Κοινότητα ΚΑΛΧΙΟΝ (ChalkiOn) έχει αποδείξει στην πράξη ότι η συνεργασία τοπικής αυτοδιοίκησης, πολιτών και επιχειρήσεων μπορεί να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση, να δημιουργήσει άμεσα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των νησιωτικών περιοχών απέναντι στις προκλήσεις της ενεργειακής κρίσης και της κλιματικής αλλαγής.

Προκειμένου να συνεχιστεί αυτή η αναπτυξιακή πορεία, η οποία συνδυάζει την προστασία του περιβάλλοντος, την αξιοποίηση του σημαντικού δυναμικού ΑΠΕ της περιοχής, την υλοποίηση των εθνικών και ευρωπαϊκών πολιτικών για το κλίμα και την ενέργεια και την αντιμετώπιση των ιδιαίτερων προκλήσεων της νησιωτικότητας, είναι απαραίτητο να ενισχυθεί περαιτέρω η διείσδυση των ΑΠΕ στα μικρά νησιά μέσω σύγχρονων, αποκεντρωμένων και κοινωνικά δίκαιων ενεργειακών μοντέλων.

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ θέτει σημαντικούς περιορισμούς στην ανάπτυξη νέων έργων ΑΠΕ σχεδόν στο σύνολο των μικρών νησιών της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της Χάλκης. Είναι σαφές ότι οι περιορισμοί αυτοί αποσκοπούν στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και του ιδιαίτερου νησιωτικού χαρακτήρα των περιοχών αυτών, ενώ συνδέονται και με τεχνικές δυσχέρειες που αφορούν κυρίως τη φέρουσα ικανότητα των υφιστάμενων ηλεκτρικών δικτύων.

Ωστόσο, η οριζόντια εφαρμογή των περιορισμών αυτών ενδέχεται να δημιουργήσει σοβαρά εμπόδια στην επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την ενεργειακή μετάβαση, καθώς και στην υλοποίηση των Τοπικών Σχεδίων Δράσης που εκπονούνται στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας GReco Islands και άλλων προγραμμάτων βιώσιμης ανάπτυξης των νησιών. Επιπλέον, κινδυνεύει να περιορίσει τη δυνατότητα των μικρών νησιών να λειτουργήσουν ως πεδία εφαρμογής καινοτόμων ενεργειακών λύσεων που μπορούν να αναπαραχθούν και σε άλλες νησιωτικές ή απομακρυσμένες περιοχές της χώρας και της Ευρώπης.

Η εμπειρία της Χάλκης καταδεικνύει ότι τα μικρά νησιά δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως περιοχές περιορισμού της ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, αλλά και ως περιοχές πιλοτικής εφαρμογής καινοτόμων ενεργειακών τεχνολογιών. Η ενεργειακή αυτάρκεια, η απανθρακοποίηση των μεταφορών, η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, οι ενεργειακές κοινότητες, τα έξυπνα δίκτυα και οι νέες μορφές ανανεώσιμης ενέργειας αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη βιωσιμότητα και την αναπτυξιακή προοπτική των μικρών νησιωτικών κοινωνιών.

Ο Δήμος Χάλκης, έχοντας αποκτήσει σημαντική εμπειρία από την εφαρμογή του μοντέλου της ενεργειακής κοινότητας και αναγνωρίζοντας παράλληλα την ανάγκη ισόρροπης ανάπτυξης με σεβασμό στο περιβάλλον και στις τοπικές κοινωνίες, προτείνει:

• Την καθιέρωση ειδικών διατάξεων για τα μικρά νησιά που θα επιτρέπουν την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ από ΟΤΑ, Ενεργειακές Κοινότητες και άλλους φορείς κοινωνικής οικονομίας, με απλοποιημένες και επιταχυμένες διαδικασίες αδειοδότησης, εγκατάστασης, διασύνδεσης και λειτουργίας.
• Την πρόβλεψη ειδικού καθεστώτος για έργα που υλοποιούνται από ενεργειακές κοινότητες με ουσιαστική συμμετοχή κατοίκων, δημοτών και ευάλωτων νοικοκυριών, αναγνωρίζοντας τον κοινωνικό και αναπτυξιακό τους χαρακτήρα.
• Την καθιέρωση ειδικών διατάξεων που θα επιτρέπουν και θα επιταχύνουν την ανάπτυξη έργων αποθήκευσης ενέργειας, τα οποία αποτελούν βασική προϋπόθεση για την περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ και τη διασφάλιση της ευστάθειας των νησιωτικών ηλεκτρικών συστημάτων.
• Την πρόβλεψη ειδικού πλαισίου για μικρά νησιά που συμμετέχουν σε εθνικά ή ευρωπαϊκά προγράμματα ενεργειακής μετάβασης, ώστε να μπορούν να φιλοξενούν πιλοτικά έργα καινοτομίας στους τομείς των ΑΠΕ, της αποθήκευσης ενέργειας, του πράσινου υδρογόνου, της ηλεκτροκίνησης και των έξυπνων ενεργειακών δικτύων.
• Την πρόβλεψη κατάλληλων χωροταξικών εργαλείων και διαδικασιών για την ανάπτυξη πλωτών ή θαλάσσιων εγκαταστάσεων ΑΠΕ μικρής και μεσαίας κλίμακας από ΟΤΑ και ενεργειακές κοινότητες, με στόχο την κάλυψη τοπικών ενεργειακών αναγκών και τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
• Την καθιέρωση κινήτρων για την ενσωμάτωση καινοτόμων ενεργειακών τεχνολογιών μέσα από συνεργασίες μεταξύ ΟΤΑ, ερευνητικών φορέων, πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, ενισχύοντας τη σύνδεση της έρευνας με την πραγματική οικονομία και τις ανάγκες των νησιωτικών περιοχών.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να διασφαλίζει την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος των μικρών νησιών, χωρίς όμως να αναστέλλει τη δυνατότητά τους να εξελιχθούν σε πρότυπα βιώσιμης ανάπτυξης και ενεργειακής μετάβασης. Η εμπειρία της Χάλκης αποδεικνύει ότι η τοπική αυτοδιοίκηση, οι ενεργειακές κοινότητες και οι πολίτες μπορούν να αποτελέσουν καταλύτες για την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για το κλίμα και την ενέργεια, όταν το θεσμικό και χωροταξικό πλαίσιο λειτουργεί υποστηρικτικά, αναγνωρίζοντας τις ιδιαιτερότητες και τις δυνατότητες των μικρών νησιωτικών κοινοτήτων.

 

[Γιώργος Τσαχάς]

ΣΧΟΛΙΟ ΣΤΗΝ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΕΧΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΕ

 

 

 

ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Της διαδικασίας δημόσιας διαβούλευσης του νέου χωροταξικού πλαισίου για τις ΑΠΕ και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.

 

 

                         Έννομο συμφέρον για την κατάθεση των Απόψεών μας.

 

     Η αγάπη μας για τον τόπο μας και η θέληση μας να μεγαλώσουμε εδώ με τα παιδιά μας.

 

 

Το ΄΄Πράσινο New Deal’’ δεν έχει στόχο την προστασία του περιβάλλοντος αλλά την δημιουργία ενός ευνοϊκού πλαισίου για νέες κερδοφόρες επενδύσεις.

Η επιλογή της ΕΕ να καταστήσει τη χώρα μας, χώρα εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργεί ήδη εις βάρος του φυσικού της περιβάλλοντος αλλά και των Ελλήνων φορολογούμενων πολιτών.

 

 

Ειδικότερα, από το ΕΧΠ:

 

 

1. Απουσιάζει η αξιολόγηση της συντελεσμένης επιβάρυνσης του εθνικού μας χώρου από βιομηχανικές εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και από φυσικά ή ανθρωπογενή φαινόμενα όπως ερημοποίηση γης, πυρκαγιές, πλημμύρες, κατολισθήσεις κ.α.
2. Απουσιάζει η προστασία των περιοχών με υψηλή περιβαλλοντική αξία όπως Εθνικά Πάρκα, Ζώνες Natoura, Ζώνες Ειδικής Προστασίας, Μνημεία της Φύσης, Γεωπάρκα κ.α.

 

 

 

Παρατηρήσεις:

 

1. Οι άδειες που έχουν ήδη εκδοθεί παραμένουν ενεργές.
2. Η προτεινόμενη εδαφική κάλυψη ανά Περιφερειακή ή Δημοτική Ενότητα τόσο για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών όσο και για την εγκατάσταση φωτοβολταικών σταθμών παραμένει υψηλή.

 

 

 

 

Συγκεκριμένα για την Ικαρία:

 

1. Ενώ ορθά λαμβάνεται υπόψη το περιορισμένο χωροταξικά μέγεθος του νησιού, δεν έχει μελετηθεί η ερημοποίηση του νησιού, δεν έχουν αξιολογηθεί τα πλημμυρικά και κατολισθητικά του φαινόμενα, σε ολόκληρη την έκταση του.
2. Δεν έχει μελετηθεί επαρκώς η υψηλής αξία βιοποικιλότητα του νησιού, ειδικά στις προστατευόμενες περιοχές του.
3. Η άδεια εγκατάστασης 110 ανεμογεννητριών ισχύος 330,0 MW στην κορυφογραμμή του νησιού, βρίσκεται σε πρώιμο αδειοδοτικό στάδιο.

 

 

Αιτούμαστε:

 

1. Την καθολική απαγόρευση βιομηχανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων στις πληγείσες και προστατευόμενες περιοχές της χώρας μας.
2. Την καθολική απαγόρευση βιομηχανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων στο νησί της Ικαρίας.
3. Την εκπόνηση μελέτης για την ερημοποίηση του νησιού και την ανάσχεση αυτής.
4. Την εκπόνηση έρευνας για την πανίδα, ορνιθοπανίδα και χλωρίδα του νησιού.
5. Την ακύρωση της άδειας εγκατάστασης 110 ανεμογεννητριών στην κορυφογραμμή του νησιού, λόγω του ότου η αδειοδότηση του έργου αυτού βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο.

 

 

Αντιπροτείνουμε:

 

1.Την ενεργειακή αυτονομία του νησιού με την εγκατάσταση φωτοβολταικών πάνελ στις στέγες και στα μπαλκόνια των κατοικιών μας.

2.Την έρευνα και εκμετάλλευση του γεωθερμικού πεδίου του νησιού.

 

Διεκδικούμε: ενεργειακό σχεδιασμό με γνώμονα την φύση και τον άνθρωπο και όχι το κέρδος των επιχειρηματικών ομίλων.

 

 

 

Τσαχάς Ε Γεώργιος

 Ράχες Ικαρίας

Ικαρία 21/06/2026

[ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΑΤΡΑΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΑ ΑΙΟΛΙΚΑ]

Επιπροσθέτως η ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΠΑΤΡΑΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΑ ΑΙΟΛΙΚΑ ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ  συντάσσεται με τις θέσεις τις ΑΛΚΥΟΝ όπως αυτές παρουσιαζονται παρακάτω
Σήμερα, όλοι μας έχουμε τις γνώσεις και την εμπειρία ανάπτυξης των ΑΠΕ και τον
αντικατοπτρισμό τους στην οικονομία και την βιωσιμότητα των οικοσυστημάτων στην
χώρα μας.
Τους κινδύνους που ελλοχεύουν από την μονομερή ανάπτυξη των μορφών ενέργειας
απορρίπτοντας αυτές που στηρίζονται και στις υπόλοιπες πλουτοπαραγωγικές πηγές του
κράτους μας ( Λιγνίτης κλπ ) .
Οι ΑΠΕ ως νέα μορφή ενέργειας αντί να διαχυθεί η παραγωγή της σε όλη την κοινωνία
των ΠΟΛΙΤΩΝ- να γίνουν παραγωγοί και καταναλωτές οι ΠΟΛΙΤΕΣ – με τους νόμους
των κυβερνήσεων των τελευταίων 20 ετών έγινε αντικείμενο επενδυτικό μόνο για
μια ολιγαρχία οικονομικών παραγόντων στο εσωτερικό και πολυεθνικών εταιρειών.
Αντί η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ να συμβάλει καθοριστικά στην ανταγωνιστικό
τητα του πρωτογενή και δευτερογενή τομέα της οικονομίας μας, έγινε η θηλιά που πνίγει
κάθε παραγωγική δραστηριότητα στην Ελλάδα.
Τα νοικοκυριά δεινοπαθούν να ανταπεξέλθουν στο κόστος της ενέργειας όπως
τιμολογείται από τα ντόπια ολιγοπώλια και πολυεθνικές.
Και γεννάται το ερώτημα. Η ενέργεια στην Ελλάδα ως κοινωνικό αγαθό γιατί έχει γίνει ο
δυνάστης της κοινωνίας;
Πως έχει συμβάλλει ο χωροταξικός σχεδιασμός των ΑΠΕ σε αυτό;
Αν συνεχίσουμε να επενδύουμε σ΄αυτές με τις ίδιες πολιτικές και με μερικά
¨φτιασιδώματα που βγάζουν μάτι ¨ τα επόμενα χρόνια, θα καταστρέψουμε για πάντα ότι
αποτελεί την ραχοκοκαλιά αυτού του έθνους. Την φυσική και πολιτιστική κληρονομιά
του. Δηλαδή όλα αυτά που μας επέτρεψαν να έχουμε ιστορία σε βάθος πολλών χιλιάδων
ετών. Δεν είναι πολύ οι ΛΑΟΙ που έχουν καταφέρει να επιβιώσουν σε τόσο μεγάλο βάθος
της ανθρώπινης ιστορίας.
Εμείς θα επιτρέψουμε σε μια σύγχρονη ολιγαρχία οικονομικών παραγόντων να
υπονομεύουν το μέλλον μας;

ΠΡΟΤΕΙΝΟΥΜΕ – ΑΙΤΟΥΜΑΣΤΕ
– Την άμεση αναστολή κάθε δραστηριότητας σχετικά με την κατασκευή και αδειοδότηση
ΑΠΕ βιομηχανικής κλίμακας. Κυρίως αιολικά και φωτοβολταϊκά .
Η πρόταση του ΥΠΕΝ στο νομοσχέδιο για εξαίρεση από την αδειοδότηση με βάσει το νέο
προτεινόμενο χωροταξικό των μελετών που έχουν ¨ φάκελο πλήρη ¨ στερείται κάθε
επιστημονικής βάσης και αποδέχεται σκοπιμότητες εξυπηρέτησης δια της πλαγίας οδού
αυτών των ολίγων και χειμαζόντων με την διοίκηση του κράτους των γνωστών οικονομικών
παραγόντων.
– Προτείνουμε – ζητάμε ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός για τις ΑΠΕ να ισχύει για όλες τις
μελέτες επενδύσεων ανεξάρτητα σε ποιο βαθμό ωρίμανσης βρίσκονται. Το νέο χωροταξικό
των ΑΠΕ να ισχύει για όσες επιχειρήσεις που δεν έχουν λάβει ΑΕΠΟ ως 20/5/2026.
Ημέρα κατάθεσής του σε δημόσια διαβούλευση.
– Οι κορυφογραμμές γύρωθεν του Κορινθιακού Κόλπου έχουν γεμίσει αιολικά τεραστίων
γεωγραφικά και παραγωγικά διαστάσεων. Η καταστροφή είναι ολική. Μια απέραντη εκτατικά
ανεπτυγμένη βιομηχανία με τραγικές συνέπειες στα οικοσυστήματα .
Δεν λαμβάνονται καθόλου υπόψιν στον σχεδιασμό και την κατασκευή τους οι θετικές
πρακτικές άλλων Ευρωπαϊκών χωρών.
Η χώρα μας παράγει ενέργεια από ΑΠΕ πολύ περισσότερο από τις ανάγκες της οικονομίας.
Εχει περάσει κατά πολύ τις διεθνείς δεσμεύσεις μας στην ενεργειακό μίγμα.
Υπάρχει ένα απόθεμα χρημάτων από το Ταμείο Ανάκαμψης της Ε.Ε. διόλου ευκαταφρόνητο
για τα επόμενα χρόνια για επενδύσεις σε ΑΠΕ.
Ζητάμε το 50% των κονδυλίων της Ε.Ε. που δικαιούται ακόμη η Ελλάδα για ΑΠΕ, με
κατάθεση υπομνήματος της Ελληνικής Κυβέρνησης, να γίνει μεταφορά τους στον πρωτογενή
και δευτερογενή τομέα της οικονομίας μας.
Υπάρχει η ανάγκη σήμερα κιόλας να καλυφθούν οι ανάγκες των πολιτών με διατροφή από
εγχώριας παραγωγής προϊόντα τόσο γεωργικά και κτηνοτροφικά όσο και μεταποίησης αυτών.
Οι λαοί που δεν παράγουν προϊόντα γεωργίας, κτηνοτροφίας και βιομηχανίας είναι
καταδικασμένοι να χαθούν από την ανθρώπινη ιστορία.
i) Σε πρώτη προτεραιότητα να προωθηθεί η εγκατάσταση Φ/Β σε οικιακό επίπεδο, σε όλη
την επικράτεια (στέγες, ταράτσες κ.λπ.), όπου δεν επηρεάζεται πιθανή προστατευόμενη
αρχιτεκτονική της περιοχής. Ομοίως και σε κάθε άλλη δομημένη επιφάνεια εργοστάσια,
σχολεία, Δημόσιες υπηρεσίες, κλπ ). Επίσης σε αγροτικές περιοχές που έχουν εγκαταλειφτεί
λόγω μη γονιμότητας του εδάφους. Αφορά την πρώτη επίσημη Ελληνική Εθνική πολιτική για
τις ΑΠΕ στην Ελλάδα. Ξεκίνησε επίσημα το 2007 με πρωτόγνωρα μεγάλη διαφημιστική
εκστρατεία σε κάθε ΜΜΕ. Τα αρχικά προσφερόμενα μεγέθη, με κίνητρα όμοια με αυτά που
δίνονται σήμερα στις πολυεθνικές για τα γιγάντια αιολικά πάρκα και φωτοβολταϊκά ,
υπερκαλύφτηκε από το ενδιαφέρον των πολιτών αλλά χωρίς καμία επίσημη δικαιολογία η
διαδικασία πάγωσε και εγκαταλείφτηκε για να επανέλθει η Ελληνική Κυβέρνηση μετά από
λίγα χρόνια με την «πολιτική» που ισχύει σήμερα.
Θα έχουμε λειτουργία πολλών επιχειρήσεων τόσο στο στάδιο της εγκατάστασης όσο και
στις επισκευές – συντηρήσεις- επεκτάσεις αυτών. Θα απασχολούνται χιλιάδες εργαζόμενοι.
ii) Σε δεύτερη προτεραιότητα να καθοριστούν οι όροι και προϋποθέσεις και να προωθηθεί
η εγκατάσταση και μικρών ανεμογεννητριών οικιακής κλίμακας επίσης στις δομημένες
περιοχές.
iii) Σε τρίτη προτεραιότητα να τεθούν οι μικρές αιολικές μονάδες εκτός πόλεων στις
μεγάλες γεωργικές περιοχές (όπου έχει ήδη τροποποιηθεί η γη και το οικοσύστημα από την
αρχική φυσική μορφή του) με την προϋπόθεση ότι οι μονάδες αυτές δεν θα υποβαθμίζουν το
τοπίο των κομβικών περιοχών και των μεταξύ τους αξόνων μεταφοράς, στις τουριστικές και εν
δυνάμει τουριστικές περιοχές οποιασδήποτε μορφής τουρισμού. Να εφαρμοστούν οι διεθνών
προβλεπόμενοι όροι για ΑΠΕ σε τουριστικές περιοχές.
Με την πιο πάνω κατεύθυνση, ο κάθε πολίτης θα μπορεί να λειτουργήσει ως καταναλωτής και
παραγωγός ταυτόχρονα, πουλώντας το πλεόνασμα της παραγωγής στο Εθνικό δίκτυο.
Με την επιλογή αυτή ενδεικτικά:

α) Αποφεύγονται οι περισσότερες αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον από την αλλοίωση
του μαγνητικού πεδίου, τους υπόηχους κλπ και οι επιπτώσεις τους στην πανίδα –χλωρίδα, τα
μεταναστευτικά ρεύματα κ.λπ.. Αυτά έχουν ήδη προκληθεί και αποτελούν πραγματικότητα
στο αστικό περιβάλλον.
β) Βελτιώνεται η ενεργειακή απόδοση ως ΑΠΕ αφού μηδενίζονται οι απώλειες ενέργειας
λόγω μεταφοράς σε μακρινές περιοχές όταν υπάρχει υπερπαραγωγή.
γ) Στηρίζεται οικονομικά απευθείας ο Έλληνας πολίτης.
δ) Τα επιχειρηματικά οικονομικά κέρδη θα αφορούν μικρομεσαία Ελληνικά νοικοκυριά,
δηλαδή παραμένουν και διατίθενται εξολοκλήρου εντός της Ελληνικής οικονομίας με
πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις στο ΑΕΠ, σε αντίθεση με σήμερα που αφορούν στην τάξη του
90% τα μερίδια των πολυεθνικών που φεύγουν από την χώρα μας στο εξωτερικό, με όλες τις
αρνητικές για την εθνική οικονομία συνέπειες.
– Τέλος οι επενδύσεις σε ΒΑΠΕ. Εγκατάσταση μόνο μικρές μονάδες αιολικής ενέργειας ως
10MW και φωτοβολταϊκά ως 30MW.
Αιολικά ως υψόμετρο 800 μέτρων.
Φωτοβολταϊκά πέρα από τους δομημένους χώρους μόνο σε απαξιωμένη παραγωγικά γη.
Πλωτά αιολικά με την μέγιστη δυναμικότητα ως προηγουμένως αναφέρθηκε και μόνο σε
ανοικτή θάλασσα. Η Γαλλία εγκατέστησε το πρώτο πιλοτικό πλωτό αιολικό πάρκο ανοικτά
της Μασσαλίας και σε απόσταση 18 μιλίων από τις ακτές της.
Μικρά υδροηλεκτρικά. Σε όλες τις περιοχές του Κορινθιακού Κόλπου που λειτουργούν
τέτοιες μονάδες δεν υπάρχει σε ροή οικολογική παροχή στη ζώνη εκτροπής των υδάτων.
Δηλαδή από την υδρομάστευση ως την μονάδα παραγωγής ενέργειας. Οι συνέπειες είναι ήδη
τραγικές για τα οικοσυστήματα αυτών των περιοχών. Εξαφάνιση πολλών ειδών πανίδας και
χλωρίδας και δραστική μείωση των υπόγειων υδροφορέων.
Αλλαγή χωροταξίας σε αυτά. Υδροηλεκτρικά μόνο για δυναμικότητες άνω των 10MW στα
πλαίσια του περιφερειακού σχεδιασμού. Μήκος εκτροπής των υδάτων όχι πάνω από 1ΚΜ.
Το συνολικό μήκος της εκτροπής των υδάτων ανά ποτάμιο σύστημα, για παραγωγή ενέργειας,
δεν θα ξεπερνά το 15% του συνολικού μήκους του ποταμού.
Απαγόρευση λειτουργίας υδροηλεκτρικών σε πεδινές εκτάσεις και στα πρανή αυτών λόγω του
ότι επηρεάζουν άμεσα τους υπόγειους υδροφορείς.
Στο ειδικό χωροταξικό των ΑΠΕ να θέτονται οι γενικές κατευθύνσεις και στα περιφερειακά
χωροταξικά το που και τι θα εγκατασταθεί ανά περιοχή.
Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις των περιφερειακών Συμβουλίων να είναι αποφασιστική για
την εγκατάσταση νέων μονάδων.
– Σε κάθε φάκελο νέας επένδυσης ανεξαρτήτων μεγέθους να υπάρχει και ξεχωριστό
κεφάλαιο όπου θα αναφέρονται οι συνθήκες σώρευσης διαφόρων δραστηριοτήτων όπως
βιομηχανική, εξορυκτική, ιχθυοκαλλιέργειες κλπ στην ευρύτερη περιοχή.
Περιοχές αποκλεισμού εγκαταστάσεων ΑΠΕ εκτός αυτών στους δομημένους χώρους.
Βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε προοπτική τουριστικής ανάπτυξης είναι το κατάλληλο
ΤΟΠΙΟ μέσα και γύρω από αυτές τις περιοχές. Εάν το Τοπίο θεωρηθεί «βιομηχανικό» όπως
χαρακτηρίζουν επίσημα όλες οι επιστήμες και η κοινή λογική το τοπίο αιολικών πάρκων, Φ/Β
κλπ μεγάλου μεγέθους, αποκλείεται κάθε μορφής τουριστική ανάπτυξη. Ευνόητο, λοιπόν
είναι ότι, μαζί με την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, θα
πρέπει να αποκλειστούν εξαρχής τα αιολικά πάρκα (μηδενικών θέσεων εργασίας) μέσα και
γύρω από περιοχές και σε απόσταση που υποβαθμίζουν το τοπίο, ήτοι:
α) Παραλιακές περιοχές κάθε είδους και θέσης. Στις δυτικές χώρες της Ε.Ε. κάθε
παραλιακό μέτωπο με δυνατότητα τουριστικής ανάπτυξης προστατεύεται αυστηρά ως
πολύτιμος αναπτυξιακός πόρος.
β) Περιοχές όπου το τοπίο προστατεύεται ήδη για άλλους λόγους (φυσικής – πολιτιστικής
κληρονομιάς). Να εφαρμοστούν οι διεθνείς επιστημονικοί κανόνες προστασία τέτοιων
τοπίων.

γ) Περιοχές γύρω από μνημεία παγκόσμιας Πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO. Η
ίδια η UNESCO έχει θεσπίσει όρους και κανόνες για αυτή την προστασία. Να γίνουν
σεβαστές.
4) Ο οριστικός εξαρχής αποκλεισμός εγκατάστασης αιολικών πάρκων και
φωτοβολταϊκών σε όλες τις ζώνες προστασίας των περιοχών NATURA 2000 εξαιτίας των
περιβαλλοντικών επιπτώσεων και διότι η ιδιαιτερότητα αυτών των οικοσυστημάτων μπορεί να
συμβάλει καθοριστικά στην δημιουργία θέσεων εργασίας στην βάση ελεγχόμενης
επισκεψιμότητας στην θέση των μηδενικών θέσεων που προσφέρουν τα αιολικά ή Φ/Β
πάρκα.
10 σημαντικά σημεία στην διαβούλευση του νέου Χωροταξικού των ΑΠΕ

1. Μεταβατικές διατάξεις
Επιτρέπεται η αδειοδότηση με το προγενέστερο Χωροταξικό του 2008, για έργα με
φακέλους ΜΠΕ που είχαν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες και είχαν λάβει «τυπική
πληρότητα» έως 20 Μαΐου 2026, ημέρα δημοσιοποίησης και έναρξης διαβούλευσης του
νέου Χωροταξικού.
Η διάταξη αφορά πολύ μεγάλο αριθμό έργων που έχουν αναρτηθεί στο Ηλεκτρονικό
Περιβαλλοντικό Μητρώο (ΗΠΜ) και βρίσκονται σε διαδικασία διαβούλευσης, πολλά από
αυτά στάσιμα για μεγάλο χρονικό διάστημα (χρόνια), με αρνητικές ουσιώδεις
γνωμοδοτήσεις (ΟΦΥΠΕΚΑ, Βιοποικιλότητα, Δασικές Υπηρεσίες, κτλ), για τα οποία η
Διοίκηση δεν έχει εκδώσει αρνητικές ή θετικές αποφάσεις για την περιβαλλοντική τους
αδειοδότηση. Για όλα αυτά θα ισχύουν οι πρότερες διατάξεις !
Αναφορικά με την ασφάλεια δικαίου στην οποία γίνεται επίκληση, κανένα από τα
αναφερόμενα ως εξαιρούμενα έργα δεν είχε ΑΕΠΟ στις 20 Μαΐου 2026, οπότε δεν υπάρχει
κάποια διοικητική πράξη σε ισχύ που ανατρέπεται. Υπάρχει μόνο μια εκκρεμής αδειοδοτική
διαδικασία, η «τυπική πληρότητα» του φακέλου ΜΠΕ και η ανοιχτή διαβούλευση, από την
ποία δεν προκύπτει κανένα κεκτημένο δικαίωμα σε ΑΕΠΟ με τις προγενέστερες διατάξεις.
Η μεταβατική διάταξη θα πρέπει να ισχύσει για τα έργα που είχαν σε ισχύ ΑΕΠΟ κατά την
ημέρα δημοσιοποίησης και έναρξης διαβούλευσης του νέου Χωροταξικού, δηλ. έως
20.5.2026.
2. Μεταβατικές διατάξεις
Επιτρέπεται η εγκατάσταση/κατασκευή νέων έργων που διαθέτουν ΑΕΠΟ, ΠΠΔ ή
απαλλαγή, που είχαν εκδοθεί με το προγενέστερο Χωροταξικό του 2008. Προβλέπεται και
επέκτασή τους σε ποσοστό μεταβολής της επιφάνειας έως 50%.
Για όλα αυτά τα έργα διατηρείται σε ισχύ το παλιό καθεστώς, το οποίο οδήγησε στην
άναρχη εγκατάσταση ΑΠΕ και ειδικά σε προστατευόμενες περιοχές υψηλής
βιοποικιλότητας. Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει νέο Χωροταξικό για τις ΑΠΕ, εν
όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 παλαιού, έχει διαπιστωθεί
επίσημα από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα
Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Χωροταξικού για τις ΑΠΕ με την
Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν
σε ισχύ τα αδειοδοτημένα έργα σε περιοχές Natura υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα
εργαλεία προστασίας, όπως οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες (ΕΠΜ), τα Π.Δ. των
Προστατευόμενων Περιοχών και ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, δεν έχουν ακόμα
ολοκληρωθεί.
Η μεταβατική διάταξη δεν πρέπει να προβλέπει καμία επέκταση σε περιοχές που το νέο
Χωροταξικό απαγορεύει, και κύρια, δεν πρέπει να ισχύσει για τα έργα που βρίσκονται σε
περιοχές Natura και δεν έχουν κατασκευαστεί έως σήμερα. Για τα έργα αυτά πρέπει να
ισχύσει περιβαλλοντικός επανέλεγχος/αδειοδότηση με βάση τα δεδομένα του νέου

Χωροταξικού, των ΕΠΜ και των Π.Δ. των Προστατευόμενων Περιοχών. Η ασφάλεια
δικαίου θα πρέπει να αφορά την προστατευόμενη περιοχή σε αυτή την περίπτωση.
3. Μεταβατικές διατάξεις
Δεν προβλέπεται κάτι ειδικότερο για έργα που έχουν εγκατασταθεί/λειτουργούν, πέραν της
δυνατότητας τροποποίησης, ανανέωσης και επέκτασής τους (σε ποσοστό μεταβολής της
επιφάνειας έως 50%) με το παλιό καθεστώς του προγενέστερου Χωροταξικού του 2008.
Επισημαίνεται επιπλέον ότι η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-
100μ.) με νέες (ύψους 180-200μ. και άνω), ενώ μεταβάλλει ριζικά την οικολογική όχληση
ενός έργου, δεν αντιμετωπίζεται ως νέο έργο. Αντίθετα, ορίζεται ότι οι νομίμως
λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύ ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων του
νέου χωροταξικού, διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί ουσιαστικά να εφαρμοστεί το
repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.
Πρέπει να προβλεφτεί μεταβατική διάταξη που να εξετάζει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις
στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον από τα υφιστάμενα/λειτουργούντα έργα ΑΠΕ,
που με το νέο Χωροταξικό απαγορεύονται, κύρια αυτά που βρίσκονται σε περιοχές Natura,
και εφόσον οι επιπτώσεις είναι σημαντικές να τίθενται υποχρεωτικά νέοι όροι για την
ελαχιστοποίηση τους, και όπου αυτό δεν είναι δυνατόν να προωθείται κατά προτεραιότητα
η μετεγκατάστασή τους.
4. Επιτρέπονται τα αιολικά εντός περιοχών Natura
(α) Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) για τα πουλιά θεσμοθετεί την εξαίρεση για την
εγκατάσταση αιολικών, λόγω σχετικής πρόβλεψης στις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες
(ΕΠΜ) και υψηλού αιολικού δυναμικού (&gt;7,5 m/s).
(β) Στις Ειδικές Ζώνες Διατήρησης (ΕΖΔ) για τους οικότοπους και τα είδη (χλωρίδα,
πανίδα) επιτρέπει οριζόντια την εγκατάσταση αιολικών, με μόνη εξαίρεση τους
οικότοπους προτέραιότητας (που αποτελούν ελάχιστο ποσοστό επί της έκτασης των
περιοχών Natura).
Η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις, την κλιματική
αλλαγή, την απώλεια βιοποικιλότητας και την ρύπανση. Η αξιολόγηση του νέου
Χωροταξικού επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής,
ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό
οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν
οι ίδιες οι εγκαταστάσεις των ΑΠΕ.
Η εγκατάσταση αιολικών πρέπει να απαγορευτεί οριζόντια και χωρίς εξαιρέσεις στις
περιοχές Natura, οι οποίες θεσμοθετήθηκαν για την διαφύλαξη της πολύτιμης
βιοποικιλότητας της χώρας.
5. Οι σταθμοί αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας τεχνολογίας αντλησιοταμίευσης δεν
υπάγονται στις διατάξεις του νέου Χωροταξικού ΑΠΕ.
Η αντλησιοταμίευση εξαιρείται από το νέο Χωροταξικό, αν και τα έργα αυτά αποτελούν
μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις που προκαλούν σημαντικές γεωμορφολογικές αλλοιώσεις
σε ευαίσθητα υδάτινα και ορεινά οικοσυστήματα. Δεν τίθενται ζώνες αποκλεισμού, όρια
και συσχέτιση με προστατευόμενες περιοχές φυσικού, πολιτιστικού και ανθρωπογενούς
περιβάλλοντος. Η ανεξέλεγκτη εγκατάστασή τους οδηγεί σε μία «νέα γενιά» άναρχα
αδειοδοτημένων έργων με πολύ σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, χωρίς ειδικά
κριτήρια, όρους και προϋποθέσεις.
Για τα έργα αντλησιοταμίευσης απαιτείται η θέσπιση κανόνων, ζωνών αποκλεισμού και
κριτηρίων, τα οποία θα πρέπει να θεσπιστούν με το παρόν νέο Χωροταξικό για τις ΑΠΕ,
που δεν τεκμηριώνει τον λόγο εξαίρεσής τους.
6. Τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) προωθούνται οριζόντια με τις διατάξεις του
νέου Χωροταξικού ΑΠΕ.

Τα ΜΥΗΕ προκαλούν κατακερματισμό των ποτάμιων οικοσυστημάτων, αλλοιώνουν τη
φυσική ροή των υδάτων, στερεύουν ολόκληρα τμήματα ρεμάτων, καταστρέφουν την
παρόχθια βλάστηση προκαλώντας διαβρώσεις, αλλοιώνουν τα ενδιαιτήματα της
ιχθυοπανίδας και προκαλούν την θνησιμότητά της. Η εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ, που
συνεχίζεται και με το νέο Χωροταξικό, έρχεται σε αντίθεση με τη Στρατηγική της ΕΕ για
τη Βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, που προβλέπει ότι απαιτείται να καταβληθούν
μεγαλύτερες προσπάθειες για την αποκατάσταση των οικοσυστημάτων γλυκών υδάτων
και των φυσικών λειτουργιών των ποταμών. Η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων
γλυκών υδάτων θα πρέπει να περιλαμβάνει προσπάθειες για την αποκατάσταση της
φυσικής συνδεσιμότητας των ποταμών, καθώς και των παρόχθιων και πλημμυρικών
περιοχών τους, μεταξύ άλλων μέσω της άρσης των τεχνητών φραγμών προκειμένου να
υποστηριχθεί η επίτευξη ικανοποιητικής κατάστασης διατήρησης για ποταμούς, λίμνες
και αλλουβιακούς οικοτόπους και είδη που ζουν στους εν λόγω οικοτόπους τα οποία
προστατεύονται από τις οδηγίες 92/43/ΕΟΚ και 2009/147/ΕΚ, όπως επίσης και να
υποστηριχθεί η επίτευξη ενός από τους βασικούς στόχους της στρατηγικής της ΕΕ για τη
βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030, δηλαδή της αποκατάστασης τουλάχιστον 25 000
χλμ. ποταμών ελεύθερης ροής.
Για τα ΜΥΗΕ απαιτείται η θέσπιση αυστηρών κανόνων στο νέο Χωροταξικό ΑΠΕ, πρέπει
να αποκλειστούν οριζόντια από όλες τις προστατευόμενες περιοχές Natura, τις περιοχές
αναπαραγωγής ειδών και τα πηγαία ύδατα.
7. Για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα (ΜΥΗΕ) δεν καθορίζεται με επιστημονικά
κριτήρια η οικολογική παροχή, σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου Χωροταξικού ΑΠΕ.
Για την οικολογική παροχή, το ισχύον Χωροταξικό όριζε απλό αριθμητικό τύπο, ρητά
ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης
οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά το Ν. 3199/2003. Με το νέο
Χωροταξικό, για τα ΜΥΗΕ προβλέπεται ο υπολογισμός της ελάχιστης οικολογικής
παροχής να γίνεται με μέθοδο που προβλέπεται στα ΣΔΛΑΠ των ΥΔ της χώρας, χωρίς
όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού.
Για τα ΜΥΗΕ απαιτείται η θέσπιση συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης
μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής, αντί της παραπομπής στα
ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.
8. Για τα αιολικά στον θαλάσσιο χώρο καθώς και τις αποστάσεις τους από την ακτή.
Εγκρίνεται η χωροθέτηση σε όλες τις θαλάσσιες περιοχές της χώρας (με την εξαίρεση
ζωνών αποκλεισμού), με την απουσία θεσμοθετημένου θαλάσσιου χωροταξικού
σχεδιασμού, που θα αξιολογήσει τις σωρευτικές επιπτώσεις και από τις άλλες χρήσεις –
όπως ναυσιπλοΐα, τουρισμός, ιχθυοκαλλιέργειες, αλιεία- στα μεταναστευτικά πτηνά, στα
θαλασσοπούλια, στα κητώδη, στα αλιευτικά πεδία, στον τουρισμό και στις παράκτιες
κοινότητες.
Η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το νέο Χωροταξικό, μόλις 1
ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) είναι δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που
εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με τα στοιχεία της βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος
όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8
χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ.
Για τα αιολικά στον θαλάσσιο χώρο να μην προχωρήσει ο σχεδιασμός/εγκατάσταση χωρίς
την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού. Η ελάχιστη απόσταση από την
ακτή να εναρμονιστεί τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
9. Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά στον θαλάσσιο χώρο.
Εγκρίνεται η χωροθέτηση σε όλες τις θαλάσσιες περιοχές της χώρας (με την εξαίρεση
ζωνών αποκλεισμού), χωρίς να εξαιρούνται όμως οι θαλάσσιες προστατευόμενες
περιοχές Natura και χωρίς να απαιτείται η τήρηση ελάχιστης απόστασης εγκατάστασης

από τα λιβάδια Ποσειδωνίας (απαγορεύονται μόνο πάνω από ή σε επαφή με λειμώνες
του είδους Posidonia oceanica), αν και αυτά αποτελούν οικότοπους προτεραιότητας
αυστηρής προστασίας (για τους χερσαίους οικότοπους προτεραιότητας απαιτείται
ελάχιστη απόσταση 500μ. από την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών ).
Για τα φωτοβολταϊκά στον θαλάσσιο χώρο να μην επιτρέπεται η εγκατάσταση σε
θαλάσσιες προστατευόμενες περιοχές Natura. Η ελάχιστη απόσταση από τους οικότοπους
προτεραιότητας, λειμώνες του είδους Posidonia oceanica, να είναι τουλάχιστον 500μ.
10. Για την αποκατάσταση των περιοχών μετά την παύση λειτουργίας των
εγκαταστάσεων ΑΠΕ.
Για την απομάκρυνση των εγκαταστάσεων ΑΠΕ και την διαχείριση των αποβλήτων τους
μετά την πάροδο του χρόνου ζωής τους, το νέο Χωροταξικό δεν λαμβάνει οποιοδήποτε
δεσμευτικό μέτρο.
Σύμφωνα με το νέο Χωροταξικό, οι κάτοχοι αδειών λειτουργίας εγκαταστάσεων
παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης υποχρεούνται, μετά
από την καθ’ οιονδήποτε τρόπο παύση λειτουργίας της εγκατάστασης, να αποκαθιστούν, με
δικές τους δαπάνες και σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους, τους
σχετικούς χώρους, μεριμνώντας ιδίως για την αποξήλωση και ασφαλή απομάκρυνση των
εγκαταστάσεων, την αποκατάσταση της αυτόχθονης βλάστησης και την εν γένει επαναφορά
των πραγμάτων, κατά το δυνατόν, στην πρότερη κατάσταση.
Ανατίθεται στην αδειοδοτική αρχή να ζητήσει από τον φορέα του έργου να προτείνει
εκείνος ένα σχέδιο «κατά το δυνατόν» αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από
σχετικό θεσμοθετημένο πλαίσιο, ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών
εγγυήσεων (λ.χ. με εγγυητική επιστολή) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις
υποχρεώσεις του.
Με το νέο χωροταξικό θα πρέπει να καθοριστεί ένα σαφές πλαίσιο δεσμεύσεων όσον
αφορά την αποκατάσταση των περιοχών μετά το τέλος ζωής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ και
να εξασφαλιστεί η τήρηση των υποχρεώσεων, μέσω σαφούς νομοθετικής πρόβλεψης και
αποτελεσματικών σχετικών εγγυήσεων.

ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΟΥ ΚΟΛΠΟΥ ¨Η ΑΛΚΥΩΝ ¨
ΑΙΓΙΟ 23/06/2026
ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

[IOANNIS MAMAIS]

Συμφωνούμε και εγκρίνουμε την Ομόφωνη Απόφαση της συνεδρίασης του Ανοικτού Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Άνδρου στην οποία συμμετείχαμε

https://diavgeia.gov.gr/doc/%CE%A8%CE%A7%CE%94%CE%96%CE%A9%CE%A8%CE%99-%CE%92%CE%9D1?inline=true

[HATTA OUTDOORS]

Ο HATTA OUTDOORS εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις που προσφέρουν τουριστικές υπηρεσίες υπαίθριων δραστηριοτήτων αναψυχής και δραστηριοποιούνται τόσο στην ύπαιθρο όσο και στο αστικό περιβάλλον. Ιδρύθηκε το 2012 και είναι μέλος του ΣΕΤΕ και της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Επιχειρήσεων Υπαίθριων Δραστηριοτήτων (EC-OE).

Ο HATTA OUTDOORS συμμετέχει στη δημόσια διαβούλευση για το Σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ και τη συνοδεύουσα ΣΜΠΕ, καταθέτοντας παρατηρήσεις και αντιπροτάσεις με γνώμονα την αναγκαία μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας, αλλά και την παράλληλη προστασία των φυσικών και πολιτιστικών πόρων που αποτελούν προϋπόθεση για τη βιωσιμότητα του τουρισμού υπαίθριων δραστηριοτήτων, των τοπικών οικονομιών και της ποιότητας ζωής κατοίκων και επισκεπτών.

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του Σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση.

Η κεντρική θέση του HATTA OUTDOORS είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης.

Ιδιαίτερα για τον κλάδο των υπαίθριων δραστηριοτήτων αναψυχής, η υποβάθμιση τοπίου, η κατάτμηση και επιβάρυνση ορεινών και παράκτιων χώρων, η αλλοίωση διαδρομών, μονοπατιών και περιοχών αναψυχής, καθώς και οι έμμεσες πιέσεις από συνοδά έργα (οδοποιία, δίκτυα, υποσταθμοί, αποθήκευση) μπορούν να έχουν άμεση και σωρευτική επίπτωση στην ελκυστικότητα προορισμών, στην ασφάλεια και ποιότητα των εμπειριών, στην εποχικότητα, στη φήμη των προορισμών και στη βιωσιμότητα μικρών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε απομακρυσμένες περιοχές.

Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή. Το αποτέλεσμα είναι να υπονομεύεται η αποτελεσματικότητα οποιουδήποτε «νέου» πλαισίου, καθώς οι βασικές περιβαλλοντικές και κοινωνικοοικονομικές πιέσεις στους προορισμούς θα συνεχίσουν να παράγονται με τους κανόνες του προηγούμενου καθεστώτος.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, και με ρητή ενσωμάτωση κριτηρίων που αφορούν το τοπίο, τη φέρουσα ικανότητα οικοσυστημάτων και προορισμών, τη σωρευτικότητα επιπτώσεων και τη λειτουργική συμβατότητα με τις υπαίθριες τουριστικές δραστηριότητες.

Ειδικότερα :

Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος και τοπίου, ενώ η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά, όχι οικολογικά και λειτουργικά κριτήρια. Αυτό είναι κρίσιμο, διότι ο τουρισμός υπαίθριων δραστηριοτήτων «χτίζεται» πάνω σε συνεκτικούς ορεινούς όγκους, φαράγγια, ποτάμια, λίμνες, δασικά συμπλέγματα, παράκτιες ζώνες και πολιτιστικά τοπία που δεν ταυτίζονται με διοικητικά όρια.

Δεν αξιολογούνται επαρκώς οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής, ούτε τα συνοδά έργα που μεταβάλλουν την πρόσβαση, το τοπίο, την ησυχία και την εμπειρία του επισκέπτη.

Οι μεταβατικές ρυθμίσεις τείνουν να διατηρούν επί μακρόν την εφαρμογή του παλαιού καθεστώτος σε περιοχές με αυξημένη τουριστική/αναψυχική αξία, άρα και να παρατείνουν την αβεβαιότητα για τον επιχειρηματικό σχεδιασμό των τοπικών επιχειρήσεων.

Η πρόβλεψη για παρακολούθηση και διαχείριση επιπτώσεων εμφανίζεται ανεπαρκώς δεσμευτική και δεν διασφαλίζει δημόσια προσβάσιμα δεδομένα που να επιτρέπουν έλεγχο και προσαρμογές πολιτικής.

<h2> Παρατηρήσεις και Αντιπροτάσεις</h2>
 Φέρουσα ικανότητα, τοπίο και «ικανότητα υποδοχής»

Η φέρουσα ικανότητα δεν μπορεί να αποτιμάται μόνο ως ποσοστό κάλυψης σε διοικητικές ενότητες, διότι η πραγματική πίεση αποτυπώνεται σε οικοσυστήματα, ορεινούς όγκους, λεκάνες απορροής, παράκτιες ζώνες, διαδρομές θέασης, περιοχές αναψυχής και δίκτυα μονοπατιών. Για τον τουρισμό υπαίθριων δραστηριοτήτων, η «ικανότητα υποδοχής» ενός προορισμού σχετίζεται άμεσα με την ακεραιότητα τοπίου, την αίσθηση φυσικότητας, την ησυχία, την ασφάλεια και τη λειτουργικότητα των διαδρομών και των σημείων δραστηριοτήτων.

Ζητείται η εισαγωγή υποχρεωτικής μεθοδολογίας αξιολόγησης φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος και τοπίου, με ειδικούς δείκτες που να αποτυπώνουν την κατάληψη κορυφογραμμών, την οπτική κυριαρχία, την κατακερματισμένη πρόσβαση, το μήκος νέων δρόμων, και την επίπτωση σε μονοπάτια, αναρριχητικά πεδία, περιοχές αλεξιπτώτου πλαγιάς, ποτάμια-φαράγγια για rafting/canyoning, ορειβατικές διαδρομές, ποδηλατικές διαδρομές και λοιπές ζώνες δραστηριοτήτων.

 Σωρευτικές επιπτώσεις και επιπρόσθετα έργα

Η ανάπτυξη ΑΠΕ δεν αφορά μόνο τον «κύριο» σταθμό. Η οδοποιία, οι εκσκαφές, οι γραμμές μεταφοράς, οι υποσταθμοί, οι χώροι απόθεσης, και οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας παράγουν πρόσθετες πιέσεις, συχνά σε ζώνες που αποτελούν τον πυρήνα της τουριστικής εμπειρίας υπαίθρου. Η ΣΜΠΕ οφείλει να αξιολογεί τις πιέσεις αυτές ως ενιαίο σύστημα και όχι αποσπασματικά.

Ζητείται η καθιέρωση υποχρεωτικής σωρευτικής αξιολόγησης σε γεωγραφικές ενότητες που ανταποκρίνονται στη λειτουργία των οικοσυστημάτων και των προορισμών, με ρητή συνεκτίμηση της πυκνότητας εγκαταστάσεων, του μήκους νέας οδοποιίας πρόσβασης, του ποσοστού κορυφογραμμών που καταλαμβάνονται, του αριθμού υποσταθμών, του μήκους γραμμών μεταφοράς και της επίπτωσης σε προστατευόμενες περιοχές και τοπία.

 Δημόσια υγεία, ασφάλεια επισκεπτών και κίνδυνοι από αποθήκευση ενέργειας

Οι υπαίθριες δραστηριότητες αναψυχής βασίζονται σε ασφαλές περιβάλλον και στη δυνατότητα άμεσης πρόσβασης/εκκένωσης. Η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης (ιδίως όπου υπάρχει κίνδυνος πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής) πρέπει να αξιολογείται και ως παράγοντας κινδύνου για επισκέπτες και επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε δασικές, ορεινές και παράκτιες τουριστικές ζώνες.

Ζητείται να ενταχθεί η δημόσια υγεία και η ασφάλεια ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης, σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές.

 Μετα-κατασκευαστική παρακολούθηση και διαφάνεια δεδομένων

Η βιωσιμότητα του χωροταξικού σχεδιασμού απαιτεί παρακολούθηση μετά την κατασκευή και δημόσια διαφάνεια. Ειδικά για περιοχές που φιλοξενούν υπαίθριες δραστηριότητες, η μεταβολή της εμπειρίας (οπτική, ηχητική, προσβασιμότητα, όχληση) και η εξέλιξη επιπτώσεων στη βιοποικιλότητα επηρεάζουν άμεσα το προϊόν και την ελκυστικότητα προορισμών.

Ζητείται υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα, και ισότιμη υποχρέωση παρακολούθησης δεικτών τοπίου/όχλησης σε ευαίσθητες τουριστικές και αναψυχικές ζώνες.

 Θέματα τοπίου, όχλησης και εμπειρίας επισκέπτη

Ο τουρισμός υπαίθριων δραστηριοτήτων εξαρτάται κρίσιμα από την αίσθηση τοπίου και την «απουσία έντονης τεχνητής κυριαρχίας». Η θέσπιση κανόνων τοπίου πρέπει να είναι συνεκτική, ποσοτικοποιημένη και να αφορά όλες τις τεχνολογίες, όχι μόνο επιλεκτικά.

Ζητείται η ενίσχυση των κανόνων τοπίου με ποσοτικά κριτήρια, καθώς και πρόβλεψη ανώτατων ορίων ύψους εγκαταστάσεων ορατών από ακτές και ευαίσθητα τοπία, ώστε να προστατεύονται οι βασικές ζώνες θέασης και τα τουριστικά «σημεία αναφοράς» προορισμών.

Ζητείται επίσης ειδική τεκμηριωμένη ακουστική αξιολόγηση (συμπεριλαμβανομένων χαμηλόσυχνων/υπόηχων όπου υπάρχει σχετική πιθανότητα), καθώς και εξειδίκευση νυχτερινών ορίων σε περιοχές με αμιγώς οικιστικό/τουριστικό χαρακτήρα.

 Νησιά και κριτήρια καταλληλότητας

Το κριτήριο εμβαδού ως βάση απαγόρευσης ή επιτρεπτότητας στα νησιά είναι αδόκιμο, διότι η ικανότητα υποδοχής εξαρτάται από οικοσυστημικά, τοπιακά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά, μεταξύ των οποίων ο τουριστικός χαρακτήρας και η φέρουσα ικανότητα του νησιωτικού προορισμού.

Ζητείται αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, με ειδική συνεκτίμηση τοπίου, βιοποικιλότητας, πολιτιστικής φυσιογνωμίας, ήδη υφιστάμενης πίεσης και τουριστικής ταυτότητας.

 Μεταβατικές διατάξεις και κίνδυνος υπονόμευσης του νέου πλαισίου

Η πρακτική διατήρηση του παλαιού καθεστώτος για μεγάλο όγκο έργων εντείνει την αβεβαιότητα στους προορισμούς και επιτρέπει την υλοποίηση έργων σε περιοχές που στο νέο πλαίσιο εμφανίζονται ως αυστηρότερα προστατευόμενες. Αυτό πλήττει και την αξιοπιστία του σχεδιασμού, αλλά και την προβλεψιμότητα για τοπικές επιχειρήσεις που επενδύουν σε δραστηριότητες χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

Ζητείται επανεξέταση της μεταβατικής αρχιτεκτονικής ώστε οι νέες αυστηρότερες κατευθύνσεις να έχουν πραγματικό πεδίο εφαρμογής και να μην καταστούν, στην πράξη, «μελλοντικές» χωρίς ουσιαστική προστατευτική λειτουργία.

 Αποξήλωση, παροπλισμός και περιβαλλοντική αποκατάσταση

Ο παροπλισμός εγκαταστάσεων και η αποκατάσταση τοπίου/εδάφους δεν είναι δευτερεύον ζήτημα, ιδίως σε προορισμούς υπαίθριου τουρισμού, όπου η μόνιμη αλλοίωση και η εγκατάλειψη υλικών υπονομεύουν το φυσικό κεφάλαιο που αποτελεί τη βάση του τουριστικού προϊόντος.

Ζητείται δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με πρόβλεψη εξασφαλίσεων για την αποκατάσταση, καθώς και χωροθέτηση/πρόβλεψη υποδομών υποδοχής και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων.

<h2> Συγκριτικές Ευρωπαϊκές Πρακτικές</h2>
Από τη συγκριτική επισκόπηση ευρωπαϊκών πρακτικών προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που έχουν ιδιαίτερη αξία για χώρες με ισχυρό τουριστικό προϊόν υπαίθρου:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων και δεν υποκαθίσταται από αποσπασματικές ατομικές αξιολογήσεις.

Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση, ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και εκτίμηση φέρουσας ικανότητας.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό, με ρόλο που υπερβαίνει την τυπική γνωμοδότηση.

Η χωροθέτηση επιδιώκει ισόρροπη κατανομή περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές, προστατεύοντας την ταυτότητα προορισμών και τη βιωσιμότητα τοπικών οικονομιών που εξαρτώνται από το φυσικό τοπίο.

<h2> Συγκεντρωτικός Κατάλογος Αιτημάτων</h2>
Ο HATTA OUTDOORS ζητεί την ουσιαστική αναθεώρηση του Σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ, με ενσωμάτωση τουλάχιστον των ακόλουθων κατευθύνσεων:

Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του σχεδίου ως προς κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα περιβαλλοντικού ισοζυγίου και αλλαγών χρήσεων γης, με σαφή αιτιολόγηση όπου απορρίπτονται συναφείς ανησυχίες.

Να ενισχυθεί η ΣΜΠΕ με ρεαλιστική αποτίμηση της αθροιστικής πίεσης στα οικοσυστήματα και στους προορισμούς, συνεκτιμώντας και λοιπές ήδη υφιστάμενες πιέσεις.

Να θεσπιστεί υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων σε επίπεδο οικοσυστήματος/λεκάνης απορροής/ορεινού όγκου και όχι αποκλειστικά διοικητικών ορίων.

Να ενταχθούν ρητά ως κριτήρια χωροθέτησης η προστασία τοπίου, η λειτουργική ακεραιότητα περιοχών υπαίθριων δραστηριοτήτων και η βιωσιμότητα του τουρισμού υπαίθρου ως στρατηγικού πυλώνα τοπικής ανάπτυξης.

Να θεσπιστούν ποσοτικοποιημένοι δείκτες τοπίου και σωρευτικότητας, συμπεριλαμβανομένων της κατάληψης κορυφογραμμών, της πυκνότητας εγκαταστάσεων, του μήκους νέας οδοποιίας και της οπτικής κυριαρχίας.

Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης χωρίς πλήρη ολοκλήρωση κρίσιμων εργαλείων και χωρίς τεκμηριωμένη φέρουσα ικανότητα και σωρευτική αξιολόγηση.

Να μην προβλεφθούν εξαιρέσεις από πλήρη αξιολόγηση σε ευαίσθητες περιοχές, ιδίως όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το συνολικό καθεστώς προστασίας και οι αναγκαίες στρατηγικές προϋποθέσεις.

Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης επιπτώσεων με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

Να ενταχθεί η δημόσια υγεία και η ασφάλεια ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης.

Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και αποκατάστασης, με εξασφαλίσεις εφαρμογής σε βάθος χρόνου.

Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική και τουριστική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

Να ενισχυθεί ουσιαστικά η συμμετοχή Περιφερειών και Δήμων στη διαδικασία, με έγκαιρη, προσβάσιμη και ουσιαστική διαβούλευση σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας, πριν από κρίσιμες αδειοδοτικές εξελίξεις.

 

Ο HATTA OUTDOORS αναγνωρίζει τον στρατηγικό στόχο της ενεργειακής μετάβασης και την ανάγκη επιτάχυνσης των ΑΠΕ, επισημαίνει όμως ότι η επιτάχυνση χωρίς χωρική ακρίβεια, χωρίς οικοσυστημική φέρουσα ικανότητα, χωρίς αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και χωρίς πραγματική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών, οδηγεί σε συγκρούσεις χρήσεων, απώλεια τοπιακού κεφαλαίου και υπονόμευση βιώσιμων μορφών τουρισμού.

Η ανάπτυξη ΑΠΕ οφείλει να σχεδιάζεται έτσι ώστε να συνυπάρχει με τις δραστηριότητες αναψυχής και τον τουρισμό υπαίθρου, προστατεύοντας την ελκυστικότητα των ελληνικών προορισμών, την περιβαλλοντική ακεραιότητα και τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα των τοπικών οικονομιών.

 

Αθήνα, 24/06/2026

Για τον HATTA OUTDOORS

 

[ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ ΨΑΛΛΙΔΑ – ΑΝΔΡΟΣ]

Συμφωνώ εγκρίνω και συνυπογράφω τον Σχολιασμό και Αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου δια της  Συμμετοχής της  ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ  ΑΝΔΡΙΩΝ  ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ – ΕΤΑΝΕΠ

ΘΕΣΕΙΣ  ΣΤΟ ΥΠΟ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ

ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΣΑΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

« ….  εις την στροφήν ενός μονοπατιού δύναται συχνά να μαγευθή από εν πέταγμα αφνίδιον σμήνους πολλών περιστερών…. » — Ανδρέας Εμπειρίκος, Ο Μέγας Ανατολικός

Α. ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ

1. Εισαγωγή

Η Εταιρεία Ανδρίων Επιστημόνων  (ΕΤΑΝΕΠ), παρακολουθώντας διαχρονικά τα ζητήματα βιώσιμης ανάπτυξης, προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και διαχείρισης του δημόσιου χώρου στην Άνδρο, θεωρεί ότι η συζήτηση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ αναδεικνύει την ανάγκη ειδικής αντιμετώπισης του νησιού.

Η ΕΤΑΝΕΠ αναγνωρίζει την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης και την σημασία των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας για την ενεργειακή μετάβαση της χώρας. Η μετάβαση αυτή, όμως, οφείλει να σχεδιάζεται και να υλοποιείται κατά τρόπο, που να σέβεται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, να προστατεύει τους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους και να διασφαλίζει τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής.

Η περίπτωση της Άνδρου παρουσιάζει ιδιαίτερα φυσικά, πολιτιστικά, ιστορικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά, τα οποία δεν αποτυπώνονται επαρκώς στο προτεινόμενο χωροταξικό πλαίσιο και δικαιολογούν την εξαίρεσή της από τη δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξης μεγάλων αιολικών εγκαταστάσεων.

2. Η Άνδρος δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με βάση την έκτασή της

Το νέο χωροταξικό πλαίσιο διατηρεί ως βασικό κριτήριο διαφοροποίησης των νησιών το όριο των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η προσέγγιση αυτή είναι ανεπαρκής για την Άνδρο.

Η πραγματική φέρουσα ικανότητα ενός νησιού δεν καθορίζεται μόνο από το μέγεθός του, αλλά από το σύνολο των φυσικών, πολιτιστικών, κοινωνικών και αναπτυξιακών χαρακτηριστικών του. Η Άνδρος δεν είναι απλώς ένα μεγάλο νησί των Κυκλάδων, είναι ένα σύνθετο και ιδιαίτερα ευαίσθητο νησιωτικό τοπίο, με χαρακτηριστικά, που δεν μπορούν να αποτιμηθούν μέσα από ένα απλό ποσοτικό κριτήριο έκτασης.

Η ιδιαίτερα μεγάλη πυκνότητα και η γεωγραφική διασπορά προστατευόμενων φυσικών περιοχών, μνημείων, παραδοσιακών οικισμών, ιστορικών διαδρομών, πηγών, ρεμάτων και αγροτικών τοπίων περιορίζει ουσιαστικά τον διαθέσιμο χώρο και δημιουργεί ένα σύνθετο πλέγμα αλληλεξαρτήσεων που δεν μπορεί να αποτυπωθεί μέσα από το κριτήριο των 300 τ.χλμ. Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Σ.Μ.Π.Ε.) υιοθετεί ως βασικό κριτήριο διάκρισης των νησιών το εμβαδόν των 300 τ.χλμ.   χωρίς να περιλαμβάνει   επιστημονική ή χωροταξική τεκμηρίωση της επιλογής του συγκεκριμένου κριτηρίου.  Όμως, η έκταση ενός νησιού δεν αρκεί για να αποτυπώσει την πραγματική του ευαισθησία κα τις αντοχές του απέναντι σε μεγάλες χωρικές παρεμβάσεις. Το φυσικό και πολιτιστικό τοπίο, οι υδάτινοι πόροι, η βιοποικιλότητα  και οι πιέσεις από υφιστάμενα ή σχεδιαζόμενα έργα αποτελούν πολύ πιο καθοριστικούς  παράγοντες για την αξιολόγησή  του.

3. Η Άνδρος ως σύνθετο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο

Η Άνδρος αποτελεί ένα σύνθετο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο, που διαμορφώθηκε μέσα από την διαχρονική αλληλεπίδραση ανθρώπου και φύσης και διατηρεί μέχρι σήμερα εξαιρετικά υψηλό βαθμό αυθεντικότητας.

Το ιδιαίτερο αυτό τοπίο συγκροτείται από φυσικά οικοσυστήματα, ορεινούς όγκους, πηγές και υδατορέματα, αναβαθμίδες και ξερολιθικές κατασκευές, παραδοσιακούς οικισμούς, ιστορικές μονές, εκκλησιαστικά και αρχαιολογικά μνημεία, καθώς και από το ιστορικό κοινόχρηστο πεζοπορικό δίκτυο, που διασχίζει το νησί και συνδέει τα επιμέρους στοιχεία του σε ένα ενιαίο λειτουργικό σύνολο.

Η αξία της Άνδρου δεν εντοπίζεται μόνο σε μεμονωμένα μνημεία ή προστατευόμενες περιοχές, αλλά πρωτίστως στην διατήρηση αυτής της ενότητας φυσικού και πολιτιστικού τοπίου. Η συνοχή αυτή αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ταυτότητας του νησιού, της ποιότητας ζωής των κατοίκων του και της αναπτυξιακής του προοπτικής.

4. Τοπίο και φέρουσα ικανότητα: κρίσιμη αντίφαση του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ για την Άνδρο

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) που συνοδεύει το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στην επίδραση των σύγχρονων ανεμογεννητριών σε «ευαίσθητα τοπία μικρής κλίμακας (π.χ. νησιά)» καθώς και στη φέρουσα ικανότητά τους (ΣΜΠΕ, σελ. 1-6). Παράλληλα, θέτει ως βασικό στόχο του νέου σχεδιασμού τον καθορισμό κριτηρίων ένταξης των ΑΠΕ στο τοπίο (ΣΜΠΕ, σελ. 1-7), ενώ γίνεται ρητή αναφορά στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, που κυρώθηκε με τον ν. 3827/2010.

Ωστόσο, στο κανονιστικό κείμενο του ΕΧΠ η έννοια της φέρουσας ικανότητας αποτυπώνεται κυρίως μέσω του άρθρου 8, το οποίο την συνδέει με το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους ανά Δημοτική Ενότητα. Αντίστοιχα, το άρθρο 5 προβλέπει συγκεκριμένες περιοχές αποκλεισμού και ζώνες ασυμβατότητας, χωρίς όμως να αντιμετωπίζει το ευρύτερο πολιτιστικό, αγροτικό και νησιωτικό τοπίο ως αυτοτελή παράγοντα προστασίας.

Επιπλέον, το ίδιο το άρθρο 5 προβλέπει ότι «τυχόν παρέκκλιση από τις περιοχές αποκλεισμού, εφ’ όσον έχει προβλεφθεί ειδικότερη επιφύλαξη, πρέπει να τεκμηριώνεται επαρκώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκτίμησης». Η πρόβλεψη αυτή καταδεικνύει ότι ακόμη και στις  ορισμένες κατηγορίες περιοχών αποκλεισμού το καθεστώς προστασίας δεν είναι απόλυτο, αλλά υπό προϋποθέσεις μπορεί να επιδέχεται εξαιρέσεις.

Έτσι, ενώ με μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται ότι το νέο ΕΧΠ ενσωματώνει τις αρχές της προστασίας του τοπίου και της φέρουσας ικανότητας, εντούτοις οι αρχές αυτές δεν αποτελούν  πάντοτε επαρκείς και αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας για νησιά όπως η Άνδρος. Η φέρουσα ικανότητα ενός νησιού δεν μπορεί να αποτιμάται αποκλειστικά με όρους κάλυψης εδάφους, ούτε η προστασία του τοπίου να εξαντλείται σε έναν περιορισμένο κατάλογο θεσμοθετημένων περιοχών αποκλεισμού.

Για την Άνδρο το τοπίο δεν αποτελεί απλώς αισθητικό χαρακτηριστικό. Αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της πολιτιστικής της κληρονομιάς, της κοινωνικής της συνοχής και του αναπτυξιακού της προτύπου. Η προστασία του πρέπει να αφορά το ενιαίο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο του νησιού.

5. Η Άνδρος συγκεντρώνει εξαιρετικά υψηλή πυκνότητα προστατευόμενων φυσικών περιοχών

Η Άνδρος διαθέτει ένα από τα σημαντικότερα πλέγματα προστατευόμενων περιοχών στο Αιγαίο.

Στο νησί έχουν θεσμοθετηθεί τρεις  (3)  περιοχές του Δικτύου Natura 2000 : 1) ο Όρμος Βιταλίου και ο Κεντρικός Ορεινός Όγκος της Άνδρου, 2) η Θαλάσσια Ζώνη Άνδρου και  3) η περιοχή «Άνδρος: Κεντρικό και Νότιο Τμήμα, γύρω νησίδες και παράκτια θαλάσσια ζώνη»,  η οποία αποτελεί Ζώνη Ειδικής Προστασίας (Ζ.Ε.Π.)  κατ’ εφαρμογήν της  οδηγίας 79/409/ΕΟΚ για την διατήρηση των  άγριων ειδών πτηνών  και   φιλοξενεί σημαντικά προστατευόμενα είδη ορνιθοπανίδας, μεταξύ των οποίων ο Μαυροπετρίτης (Falco eleonorae), ο Πετρίτης (Falco peregrinus), ο Σπιζαετός (Aquila fasciata) και άλλα μεταναστευτικά και αναπαραγόμενα είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος.

Παράλληλα, έχουν αναγνωρισθεί η Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά «Νήσος Άνδρος και Νησίδες», καθώς και  έξι  (6) Καταφύγια Άγριας Ζωής: (ΚΑΖ)  Όρος Χάρακα, Στενιές – Μονή Αγίου Νικολάου, Συνετί, Κόλυμπος – Ζαγανιάρι, Στενό Κορθίου και Μεγάλα Βράχια.

Οι προστατευόμενες αυτές περιοχές καλύπτουν τις σημαντικότερες οικολογικά ενότητες του νησιού, όπως ο Όρμος Βιταλίου και ο κεντρικός ορεινός όγκος, οι κοιλάδες Εβρουσών–Αποικίων–Στενιών, Βουρκωτής–Άχλας, Αμμόλοχου–Βαριδίου–Ζόρκου, Μονής – Όρμου Μονής και Διποταμάτων, καθώς και σημαντικά παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα. Οι περιοχές αυτές δεν λειτουργούν απομονωμένα. Αντίθετα, <b>αλληλεπικαλύπτονται πλήρως </b>και συνδέονται μεταξύ τους, σχηματίζοντας ένα ενιαίο δίκτυο προστασίας της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων του νησιού.  Ειδικότερα ο Όρμος Βιταλίου αλληλεπικαλύπτεται με  το  Κεντρικό και Νότιο τμήμα, γύρω νησίδες και παράκτια θαλάσσια ζώνη,  που σημαίνει ότι σχεδόν όλη η κεντρική Άνδρος, σε έκταση 74.951.465,72 μ²προστατεύεται από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Natura 2000 για την ιδιαίτερη χλωρίδα, πανίδα, ορνιθοπανίδα και τα οικοσυστήματα που περιλαμβάνει. Στις περιοχές αυτές Natura αλληλεπικαλύπτονται επίσης η Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά  – Νήσος Άνδρος και Νησίδες και το Καταφύγιο Άγριας Ζωής – Μεγάλα Βράχια. Επίσης, μεγάλο μέρος της Θαλάσσιας Ζώνης Άνδρου αλληλεπικαλύπτεται με το Κεντρικό και Νότιο τμήμα, γύρω νησίδες και παράκτια θαλάσσια ζώνη, το Καταφύγιο Άγριας Ζωής – Στενό-Κορθίου (Άνδρου) και με τη Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά  – Νήσος Άνδρος και Νησίδες.

Συνολικά, περισσότερα από 200.000 στρέμματα από τα περίπου 380.000 στρέμματα της χερσαίας έκτασης της Άνδρου αποτελούν προστατευόμενη περιοχή, ενώ συμπεριλαμβανομένου και του θαλάσσιου τμήματος η συνολική προστατευόμενη έκταση προσεγγίζει τα 500.000 στρέμματα.

Η πραγματικότητα αυτή αποδεικνύει ότι η Άνδρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλή γεωγραφική ενότητα 380.000 στρεμμάτων, αλλά ως νησί με εξαιρετικά υψηλή συγκέντρωση και πυκνότητα προστατευόμενων φυσικών αξιών.

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το ίδιο το άρθρο 5 του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) αναγνωρίζει ότι σημαντικές οικολογικές αξίες μπορεί να υφίστανται και εκτός των ορίων του Δικτύου Natura 2000, προβλέποντας ειδική  οικολογική αξιολόγηση (ΕΟΑ)  για αιολικά έργα που χωροθετούνται σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (ΣΠΠ). Η πρόβλεψη αυτή επιβεβαιώνει ότι η περιβαλλοντική αξία μιας περιοχής δεν εξαντλείται στα θεσμοθετημένα όρια προστασίας. Για την Άνδρο, όπου σημαντικές περιοχές ορνιθοπανίδας εκτείνονται πέραν των ορίων Natura 2000, η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

6.  Η Άνδρος συγκεντρώνει επίσης εξαιρετικά πυκνό δίκτυο πολιτιστικών και ιστορικών μνημείων

Επιπλέον του φυσικού της κεφαλαίου, η Άνδρος συγκεντρώνει ιδιαίτερα πλούσιο και εκτεταμένο πολιτιστικό απόθεμα, το οποίο εκτείνεται σε ολόκληρη την έκταση του νησιού.

-Στο νησί έχουν θεσμοθετηθεί σημαντικοί   αρχαιολογικοί χώροι και ζώνες προστασίας εξαιρετικής σημασίας, οι οποίοι τεκμηριώνουν τη διαχρονική ανθρώπινη παρουσίακαι δραστηριότητα στην Άνδρο από τη Νεολιθική περίοδο έως τους Βυζαντινούς και Μεταβυζαντινούς χρόνους. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν:

• Το Ακρωτήριο Στρόφιλα[ΦΕΚ 434/Β/1994], όπου σώζονται λείψανα μίας από τις σημαντικότερες προϊστορικές εγκαταστάσεις του Αιγαίου, με εκτεταμένο οικισμό της τελικής Νεολιθικής περιόδου και μοναδικά βραχογραφήματα.
• Ο αρχαιολογικός χώρος της Ζαγοράς  [  ΦΕΚ 305/Β/1983, ΦΕΚ32/Β/1998, ΦΕΚ 32/Β/1998  ], ένας από τους πληρέστερα διατηρημένους γεωμετρικούς οικισμούς του Αιγαίου, με θεσμοθετημένες ζώνες προστασίας, απαγόρευση δόμησης και αναοριοθετημένο αρχαιολογικό χώρο.
• Η αρχαία Παλαιόπολη   [ ΦΕΚ399/Β’/1972, ΦΕΚ 619/Β’/1997, ΦΕΚ 74/Β’/1998, ΦΕΚ 344/Α.Α.Π./2014, ΦΕΚ 179/Δ/2020 ],σημαντικότερο αστικό κέντρο της αρχαίας Άνδρου, με εκτεταμένο χερσαίο και ενάλιο αρχαιολογικό χώρο, νεκροταφεία, παλαιοχριστιανικές βασιλικές, καταβυθισμένο αρχαίο λιμένα και ζώνες Α’ απολύτου προστασίας και Β’  αυξημένης προστασίας.
• Ο αρχαιολογικός χώρος της Υψηλής  [  ΦΕΚ 290/Β’/1983, ΦΕΚ 779/Δ’/1991, ΦΕΚ 75/Δ’/2004, ΦΕΚ26/ΑΑΠ/2014],σημαντική οχυρωμένη πόλη της γεωμετρικής περιόδου, με αναδειγμένα οικιστικά κατάλοιπα, οχυρωματικό τείχος και ιερό.
• <b>Ο λόφος Βρυοκάστρου  στην  θέση Κατάκοιλος  </b>[ ΦΕΚ 619/Β’/1997, ΦΕΚ 1256/Β/2000], όπου διατηρούνται σημαντικά κατάλοιπα προϊστορικής κατοίκησης της τελικής Νεολιθικής και Χαλκολιθικής περιόδου καθώς και λείψανα  κτηρίων ιστορικών χρόνων. Αναφέρεται επιγραφή χαραγμένη σε βράχο με την ένδειξη «ΔΙΟΣ ΤΗΣ ΗΛΙΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ», στοιχείο που τεκμηριώνει τη σημασία του χώρου κατά την αρχαιότητα.
• O οικισμός του Μικρογιαλίου[ΦΕΚ 594/Β/1997]στην βορειανατολική ακτή της Άνδρου, όπου εντοπίστηκαν ίχνη ερειπίων οικισμού και πληθώρα ποικίλων κινητών ευρημάτων. Οι αντιστοιχίες με την κεραμική της Κεφάλας, αλλά και του Στρόφιλα και του Βρυοκάστρου τοποθετούν τον οικισμό του Μικρογιαλίου στην Τελική Νεολιθική περίοδο και τον συνδέουν με τον «Πολιτισμό Κεφάλας-Αττικής» (4500 – 3200 π.Χ.).

Σημαντικός αριθμόςεπιπλέον αρχαιολογικών χώρων και θέσεων προστατεύεται σε ολόκληρη την έκταση του νησιού, μεταξύ των οποίων

• το Ακρωτήριο Στρογγυλό[ ΦΕΚ 32/Β/1998]με το αρχαίο λατομικό πεδίο πράσινου λίθου,
• ο αρχαιολογικός χώρος του Ελληνιστικού  Πύργου Αγίου Πέτρου[ΦΕΚ 1027/Β/1991, ΦΕΚ 242/Β/18-04-1992, ΦΕΚ 990/Β/1995, ΦΕΚ 926/Β/1997]και
• οι γειτονικές θέσεις Χάλαρα, Μεταλλεία, Λεκάνη και Σχίσματα,
• η  περιοχή Φελλού [ΦΕΚ 1022/Β/1995] με το αρχαίο λατομείο στη θέση «Πελεκητή» και τον οχυρωμένο οικισμό ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων,
• στην θέση «Σταυρός» οι θέσεις Τροχαλιά Α΄ και Τροχαλιά Β΄ περιοχής Φελλού [ ΦΕΚ 434/Β/1994 ]με τα αρχαία λατομεία λίθου,
• οι ελληνιστικοί πύργοι κυκλικός Τούσκα Γαυρίου [ ΦΕΚ 434/Β/1994 ] και τετράγωνος Τοκέλι [ΦΕΚ 434/Β/1994],
• η περιοχή Πλάκα Καππαριάς [ΦΕΚ 594/Β/1997 ]  με εκτεταμένο οικισμό της Εποχής του Χαλκού,
• η περιοχή Σταυροπέδας Αγίου Γεωργίου – Παντουκίων (ΦΕΚ 43/Β/1998),
• ο Παλαιόπυργοςστον Πιτροφό,
• ο αρχαίος πύργος, πού έχει εντοπιστεί στην περιοχή Αγίου Κυπριανού,
• το Επάνω Κάστρο (Κάστρο Φανερωμένης ή Κάστρο της Γριάς) στην  περιοχή Κοχύλου(ΦΕΚ 51/Α.Α.Π./2017) με τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία τους.
• Στην δυτική πλευρά της βόρειας Άνδρου, σε μία ψηλή και απόκρημνη βραχώδη χερσόνησο, είναι κτισμένο από τούς Ενετούς το κάστρο της Οστοδωσιάς ή Μακροτάνταλου, [ΦΕΚ 65 Β’ 1992],το οποίο, λόγω της στρατηγικής του θέσης, επόπτευε τον πορθμό του Καφηρέα, όπου σώζονται ο ερειπωμένος περίβολος και δύο πύργοι. Μορφολογικά και κατασκευαστικά το κάστρο του Μακροτάνταλου είναι πανομοιότυπο με το Φρούριο του Κάτω Κάστρου στην πρωτεύουσα της Άνδρου.

Επιπλέον αναφέρονται μεμονωμένες κηρύξεις ναών, μονών και κτισμάτων ως ιστορικών διατηρητέων κτισμάτων:

• Η γέφυρα «Λέοντος» στις Στενιές, ΦΕΚ 132/Β/27-3-1986.
• Πυργόσπιτα στην Μεσσαριά -ενδεικτικά αναφέρεται  [ΦΕΚ 1204/Β/31-12-1997].
• Άλλα μνημεία, ναοί και μονές της Άνδρου, βλ. ΦΕΚ 332/Α/6-8-1936, ΦΕΚ 166/Β/3-11-1947 και  ΦΕΚ 701/Β/7-11-1990.
• Η οικία, στην οποία γεννήθηκε ο Θεόφιλος Καΐρης, ΦΕΚ 95/Β/9-7-1947.
• Άλλοι ναοί της Άνδρου έχουν κηρυχθεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία, βλ. ΦΕΚ 415/Β/19-11-1962 και ΦΕΚ 206/Β/8-4-1981.
• Ο μεσαιωνικός Πύργος Μπίστη – Μουβελά στα Απατούρια, ΦΕΚ 207/Β/9-04-1981.
• Το παλαιό Παρθεναγωγείο της Μεσαριάς Άνδρου, ΦΕΚ 623/Β/19-11-1987.
• Μεταβυζαντινοί ναοί,  ΦΕΚ 810/Β/20-10-1989.   κ.α.

Οι ανωτέρω αρχαιολογικοί χώροι καταδεικνύουν ότι η Άνδρος διακρίνεται για τον πλούτο και τη διαχρονικότητα της πολιτιστικής της κληρονομιάς. Στο νησί συνυπάρχουν αρχαιολογικοί χώροι διεθνούς και εθνικής εμβέλειας, καθώς και δεκάδες προστατευόμενες αρχαιολογικές θέσεις ιδιαίτερης σημασίας για την ιστορία των Κυκλάδων και του Αιγαίου.   Η αρχαιολογική κληρονομιά της Άνδρου καλύπτει  σχεδόν το συνολο των ιστορικών περιόδων, από τη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού έως τους Ελληνιστικούς, Βυζαντινούς και Μεταβυζαντινούς χρόνους, συγκροτώντας μία διαχρονική πολιτιστική ενότητα μοναδική στον χώρο των Κυκλάδων.

-Παράλληλα, έχουν χαρακτηριστεί  ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία[ΦΕΚ 65 Β’ 1992]  συνολικά οκτακόσια τριάντα έξι (836) μνημεία, τα οποία περιλαμβάνουν ναούς, μονές, κτίσματα και λοιπά στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.

Ειδικότερα, προστατεύονται:

• Επτακόσιοι εβδομήντα οκτώ (778) ναοί και κτίσματα, με ζώνη προστασίας που κυμαίνεται από πενήντα έως εκατόν πενήντα (50–150) μέτρα. 
• Δεκαεννέα (19) κρήνες, με ζώνη προστασίας από τριάντα έως εκατόν πενήντα (30–150) μέτρα.
• Πέντε (5) πύργοι, με ζώνη προστασίας εκατό (100) μέτρων.
• Οκτώ (8) γέφυρες, με ζώνη προστασίας πενήντα έως  εκατό (50 – 100) μέτρων. 
• Είκοσι (20) ταφικά μνημεία, με ζώνη προστασίας από πενήντα έως διακόσια (50–200) μέτρα. 

Επιπλέον, οι ιερές μονές  Αγίας Ειρήνης,  Ζωοδόχου Πηγής-Αγίας,  Παναχράντου και Αγίου Νικολάου περιβάλλονται από ζώνη προστασίας διακοσίων (200) μέτρων, ενώ το Κάστρο Φανερωμένης και το Βενετικό Κάστρο προστατεύονται με ζώνη τουλάχιστον τριακοσίων (300) μέτρων

Περαιτέρω,  έχουν χαρακτηρισθεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία  και  σημαντικοί ναοί και μονές του νησιού  [ΦΕΚ 415/Β’/1962], μεταξύ των οποίων ο Ναός Αγίου Γεωργίου, ο Ιερός Ναός Μεγάλου Ταξιάρχου, ο Ιερός Ναός της Παλατιανής, ο Ιερός Ναός Αγίας Βαρβάρας, οι ναοί της Γεννήσεως της Θεοτόκου, η  Ιερά  Μονή Αγίου Νικολάου και η Ιερά Μονή Αγίου Αντωνίου.

Η πολιτιστική φυσιογνωμία της Άνδρου συμπληρώνεται από πλήθος στοιχείων της παραδοσιακής αγροτικής κληρονομιάς, όπως οι αναβαθμίδες, οι ξερολιθικές κατασκευές, οι πηγές, τα γεφύρια και το παλαιό δημοτικό οδικό  δίκτυο (μονοπάτια), τα οποία έχουν διαμορφώσει διαχρονικά το ιδιαίτερο τοπίο του νησιού.

Τα στοιχεία αυτά δεν αποτελούν διάσπαρτα και ασύνδετα σημεία ενδιαφέροντος. Οι αρχαιολογικοί χώροι, τα ιστορικά διατηρητέα μνημεία, οι 34 παραδοσιακοί οικισμοί, οι ιστορικές μονές, οι αναβαθμίδες, οι ξερολιθικές κατασκευές, οι πηγές, τα γεφύρια και το εκτεταμένο δίκτυο μονοπατιών συγκροτούν ένα ενιαίο πολιτιστικό τοπίο το οποίο έχει διαμορφώσει διαχρονικά τη φυσιογνωμία της Άνδρου.

Η ιδιαίτερα μεγάλη πυκνότητα και η γεωγραφική διασπορά των παραπάνω στοιχείων, σε συνδυασμό με τις θεσμοθετημένες ζώνες προστασίας που τα περιβάλλουν, περιορίζουν ουσιαστικά τον διαθέσιμο χώρο και δημιουργούν ένα σύνθετο πλέγμα πολιτιστικών, ιστορικών και χωρικών αλληλεξαρτήσεων, το οποίο δεν μπορεί να αποτυπωθεί επαρκώς μέσω ενός απλού ποσοτικού κριτηρίου έκτασης.

Η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι η αξιολόγηση των επιπτώσεων του σχεδίου στο περιβάλλον οφείλει να περιλαμβάνει την πολιτιστική κληρονομιά, συμπεριλαμβανομένης της αρχιτεκτονικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς, το τοπίο και τις σχέσεις μεταξύ των παραγόντων αυτών (ΣΜΠΕ ΕΧΠ-ΑΠΕ, Κεφ. 1.1, σελ. 1-3). Παράλληλα, η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει την ανάγκη επανεξέτασης των κανόνων ένταξης στο τοπίο και των επιδράσεων των εγκαταστάσεων σε ευαίσθητα τοπία μικρής κλίμακας και ειδικές περιοχές όπως τα νησιά  (ΣΜΠΕ ΕΧΠ-ΑΠΕ, Κεφ. 1.2, σελ. 1-6 έως 1-7). Ωστόσο, στο κανονιστικό κείμενο του ΕΧΠ η προστασία οργανώνεται κυρίως γύρω από θεσμοθετημένες κατηγορίες μνημείων και αρχαιολογικών ζωνών, χωρίς αντίστοιχη μέριμνα για το ευρύτερο <b>πολιτιστικό τοπίο της Άνδρου.   

7. Περιοχές προστασίας της φύσης -τοπίου και κορυφογραμμών  –  παραδοσιακοί οικισμοί

Με το Π.Δ. για την Ζ.Ο.Ε. Άνδρου [ π.δ. 19.10.2011 ΦΕΚ ΑΑΠ 291/2011]  έχουν καθοριστεί δώδεκα (12) συγκεκριμένες περιοχές  προστασίας της φύσης  (όπως ο Ζόργκος, τα  Άχλα, τα Πίσω Γυαλιά, το Βαρίδι, τα Γαυριονήσια κ.α.)  [άρθρο 1  π.δ. 19.10.2011 ΦΕΚ ΑΑΠ 291/2011 ], στις οποίες απαγορεύεται ρητά  κάθε δόμηση και εγκατάσταση.  Στις περιοχές αυτές δεν επιτρέπεται καμμία αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος, όπως εκσκαφές ή εκχερσώσεις, γεγονός που αποκλείει την χωροθέτηση έργων Α.Π.Ε. [άρθρο 3].

Η Άνδρος διαθέτει επίσης  κανόνες για την διατήρηση του αναγλύφου  της (Τοπίου και Κορυφογραμμών):

Κορυφογραμμές: Απαγορεύεται η τοποθέτηση κτισμάτων ή εγκαταστάσεων που παραμορφώνουν ή εξέχουν  από την κορυφογραμμή (υδροκρίτες ) και τα διάσεμα , όπως αυτά φαίνονται από κύριους δρόμους, οικισμούς ή από την θάλασσα  [αρθρο 4 παρ. 8 &9 π.δ. 19.10.2011 ΦΕΚ ΑΑΠ 291/2011 ].

Κλίσεις εδάφους: Απαγορεύεται γενικά η δόμηση σε τμήματα γηπέδων με κλίση μεγαλύτερη του 40 %, περιορίζοντας τις διαθέσιμες θέσεις για μεγάλα ενεργειακά έργα [αρθρο 13  π.δ. 19.10.2011 ΦΕΚ ΑΑΠ 291/2011 ].

Παραδοσιακοί οικισμοί

Επιπλέον, στην Άνδρο έχουν χαρακτηρισθεί ως παραδοσιακοί τριάντα τέσσερις (34) οικισμοί επί συνόλου ογδόντα επτά (87) οικισμών του νησιού [ΦΕΚ 504 Δ’ /1988 ].   Ο χαρακτηρισμός τους ως παραδοσιακών αποσκοπεί στη διατήρηση του ιδιαίτερου χαρακτήρα και της ιστορικής φυσιογνωμίας τους, στοιχεία που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του πολιτιστικού τοπίου της Άνδρου.

8. Το ιστορικό κοινόχρηστο δημοτικό οδικό δίκτυο της Άνδρου αποτελεί στοιχείο ιδιαίτερης προστασίας

Η Άνδρος διαθέτει ένα μοναδικό ιστορικό δίκτυο διαδρομών που διασχίζει ολόκληρο το νησί και συνδέει οικισμούς, μνημεία, αγροτικά τοπία, πηγές και περιοχές φυσικού ενδιαφέροντος. Σημειωτέον ότι πρόκειται για ειδική κατηγορία παλαιών παραδοσιακών οδών, οι οποίες  έχουν καταστεί κοινόχρηστες  με την αμνημονεύτου χρό νου αρχαιότητα (vetustas).  Το  εν λόγω  παλαιό παραδοσιακό κοινόχρηστο  δημοτικό  οδικό δίκτυο  του νησιού δεν αποτελεί απλώς πεζοπορική υποδομή ή τουριστικό προϊόν. Αποτελεί  μέρος του οικοσυστήματος  των περιοχών του δικτύου Natura 2000  και  στοιχείο της ιστορικής, κοινωνικής και χωρικής συγκρότησης του νησιού. Τμήμα  αυτού  (34 παλαιές  διαδρομές, συνολικού μήκους 240  km )   έχει  σηματοδοτηθεί  και  χαρτογραφηθεί  από  το  Ερευνητικό  Κέντρο  Άνδρου  στα  πλαίσια  του  εγχειρήματος  Andros Routes.   Ενδεικτικά η προστασία ολόκληρου του υφιστάμενου παλαιού οδικού δικτύου (σηματοδοτημένου και μη)  προβλεπεται,  μεταξύ άλλων από το π.δ. περί Καθορισμού Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (Ζ.Ο.Ε.) [ ΦΕΚ 291 τ. ΑΑΠΘ/ 4-11-2011]   που ισχύει στην εκτός εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών περιοχή της ν. Άνδρου και των νησίδων Γαυριονήσια (Ν. Κυκλάδων), με το οποίο, μεταξύ άλλων, προστατεύονται οι παραδοσιακές οδοί διασύνδεσης των περιοχών του νησιού, και ειδικότερα στο άρθρο 4 παρ. 19 ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπεται η εκτέλεση έργων μετατροπής των παραδοσιακών οδών διασύνδεσης των περιοχών των νησιών (καλντερίμια) σε οδούς εξυπηρέτησης τροχοφόρων. <i>Οδοί που ακολουθούν υπάρχουσες χαράξεις παραδοσιακής αγροτικής διατηρούν την γεωμετρική ιδιοτυπία – μορφολογική εμφάνιση με υποχρεωτική αποκατάσταση ξερολιθιών που τις περιβάλλουν στις αναγκαίες διαπλατύνσεις ή νέες διανοίξεις</i>».      Η ανωτέρω ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς εφαρμόζεται στο μεγαλύτερο μέρος της εδαφικής επικράτειας της Άνδρου και καταδεικνύει ότι η ίδια η Διοίκηση έχει ήδη αναγνωρίσει, με το ισχύον Π.Δ. της  Ζ.Ο.Ε. Άνδρου, το παραδοσιακό  κοινόχρηστο  δημοτικό  οδικό δίκτυο  ως στοιχείο χρήζον ειδικής προστασίας, απαγορεύοντας μάλιστα τη μετατροπή του σε οδικό δίκτυο εξυπηρέτησης τροχοφόρων.

Περαιτέρω, με την  υπ’ αριθμ. ΥΠΠΟ/Δ/ΛΑΠ/Γ/1458/54588 υπουργική απόφαση   έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία, χρήζοντα ειδικής κρατικής προστασίας, τα  εξής  λιθόκτιστα πεζοδρόμια και τα μονοπάτια του νησιού,  ήτοι:

α. Χώρα – Υψηλού – Μεσαθούρι – Λάμυρα – Μένητες – Μεσαριά – Μονή Παναχράντου

β.  Έξω Βουνί- Μέσα Βουνί- Παλαιόκαστρο – Γιαννισαίο – Λαρδιά – Ρωγό – Όρμος Κορθίου   και

γ. Συνετίον – Κοχύλου – Όρμος Κορθίου με την αιτιολογία   ότι « Τα λιθόκτιστα αυτά πεζοδρόμια αποτελούν σημαντικά δείγματα των παραδοσιακών αυτών ειδικών κατασκευών, αποτελούν μέσο επικοινωνίας μεταξύ των οικισμών και είναι συνυφασμένα με την ζωή και ανάπτυξη της περιοχής».

Συνεπώς,  η  διατήρησή  τους δεν αφορά μόνο την πολιτιστική κληρονομιά αλλά και τη διαφύλαξη του ίδιου του ιστορικού τοπίου της Άνδρου. Οποιαδήποτε αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας του νησιού οφείλει να λαμβάνει υπόψη την ύπαρξη και την προστασία αυτού του δικτύου, καθώς και τις επιπτώσεις που προκαλούν τα συνοδά έργα μεγάλης κλίμακας στις περιοχές όπου αυτό αναπτύσσεται.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι, ενώ η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει τη σημασία του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς, του τουρισμού, της φέρουσας ικανότητας και των ευαίσθητων νησιωτικών τοπίων, δεν περιλαμβάνει ειδική αναφορά στα ιστορικά δίκτυα διαδρομών και στο κοινόχρηστο οδικό δίκτυο. Στην περίπτωση της Άνδρου, η παράλειψη αυτή είναι ουσιώδης. 

9. Η Άνδρος ως  ιδιαίτερη υδρολογική ενότητα των Κυκλάδων

Σε αντίθεση με την εικόνα που συχνά επικρατεί για τα Κυκλαδονήσια, η Άνδρος διαθέτει σημαντικό υδατικό πλούτο. Το νησί χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό πηγών,  μόνιμων και εποχικών υδατορροών, σημαντικά ρέματα, υγροτοπικά οικοσυστήματα και σύνθετες λεκάνες απορροής. Τα στοιχεία αυτά συνδέονται άμεσα με τη βιοποικιλότητα, τη γεωργική δραστηριότητα, τις παραδοσιακές χρήσεις γης και τη συνολική οικολογική λειτουργία του νησιού. Παρά ταύτα, ούτε το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ ούτε η ΣΜΠΕ φαίνεται να αντιμετωπίζουν την υδρολογική ιδιαιτερότητα των νησιωτικών οικοσυστημάτων ως αυτοτελές χωροταξικό κριτήριο αξιολόγησης και διαφοροποίησης των περιοχών υποδοχής αιολικών εγκαταστάσεων. Η παράλειψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της Άνδρου, της οποίας η φυσιογνωμία διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από την παρουσία και τη λειτουργία των υδάτινων οικοσυστημάτων της.

Συνεπώς, η υδρολογική ιδιαιτερότητα της Άνδρου αποτελεί ακόμη ένα στοιχείο που διαφοροποιεί το νησί και απαιτεί ειδική μεταχείριση στον χωροταξικό σχεδιασμό.

10. Το τοπίο της Άνδρου αποτελεί αναπτυξιακό κεφάλαιο

Τα τελευταία χρόνια η Άνδρος έχει επενδύσει σε ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης, που στηρίζεται στην ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος, στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, στον πεζοπορικό και φυσιολατρικό τουρισμό, στον πολιτιστικό τουρισμό και στην ποιότητα του τοπίου.

Η οικονομική αξία που παράγεται από τα χαρακτηριστικά αυτά είναι πραγματική. Το τοπίο της Άνδρου δεν αποτελεί απλώς αισθητικό αγαθό. Αποτελεί αναπτυξιακό πόρο που δημιουργεί εισόδημα, θέσεις εργασίας και προοπτικές βιώσιμης ανάπτυξης για το νησί.

Η προστασία του, επομένως, δεν συνιστά εμπόδιο στην ανάπτυξη αλλά προϋπόθεση της μελλοντικής ανάπτυξης.

11. Ανεπαρκής  αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων στην Άνδρο

Η υποχρέωση αξιολόγησης των σωρευτικών επιπτώσεων δεν αποτελεί ζήτημα πολιτικής επιλογής, αλλά βασική απαίτηση της διαδικασίας Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης  (Σ.Π.Ε.), σύμφωνα με την Οδηγία 2001/42/ΕΚ «σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων», η οποία  έχει ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο με την υπό στοιχεία ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/28.8.2006 ΚΥΑ, όπως ισχύει, και  οποία αποσκοπεί στην εκτίμηση των συνολικών περιβαλλοντικών συνεπειών από την εφαρμογή του σχεδίου και όχι μόνο των επιπτώσεων μεμονωμένων έργων.

Στην περίπτωση της Άνδρου, η αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται στις επιπτώσεις ενός νέου αιολικού σταθμού ή μιας μεμονωμένης εγκατάστασης, αλλά  προϋποθέτει τη συνεκτίμηση   των ήδη λειτουργούντων αιολικών σταθμών, των αδειοδοτημένων έργων, των εκκρεμών αιτήσεων, καθώς και των συνοδών έργων και υποδομών που συνδέονται με την ανάπτυξη των Α.Π.Ε.    Μόνο έτσι μπορεί να εκτιμηθεί  αξιόπιστα η πραγματική φέρουσα ικανότητα του νησιού και να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμιση του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

12. Η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να συνδυάζεται με χωρική δικαιοσύνη

Η ανάγκη προώθησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δεν μπορεί να οδηγεί σε άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών. Η Άνδρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως διαθέσιμος χώρος εγκατάστασης μεγάλων ενεργειακών έργων, χωρίς ουσιαστική συνεκτίμηση των φυσικών, πολιτιστικών και κοινωνικών της χαρακτηριστικών.

Η επιλογή της έκτασης των 300 τ.χλμ. ως βασικού κριτηρίου διαφοροποίησης μεταξύ των νησιών, αποδεικνύεται   αυθαίρετη και  δεν αρκεί για να αποτυπώσει τη σύνθετη περιβαλλοντική, πολιτιστική και χωρική πραγματικότητα της Άνδρου. Παρά το μέγεθός της, η Άνδρος συγκεντρώνει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως εκτεταμένες προστατευόμενες περιοχές, σημαντική πολιτιστική κληρονομιά, μοναδικό δίκτυο παραδοσιακών οδών, πλούσιο υδρολογικό σύστημα και υψηλή τοπιακή αξία, τα οποία επιβάλλουν <b>ειδική αξιολόγηση </b>καιι όχι γενική υπαγωγή σε μια κατηγορία που βασίζεται αποκλειστικά στην έκταση του νησιού.

Η ενεργειακή μετάβαση οφείλει να βασίζεται σε αρχές ισονομίας, αναλογικότητας, χωρικής ισορροπίας και σεβασμού των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε περιοχής. Η προστασία των νησιωτικών τοπίων δεν μπορεί να είναι επιλεκτική.

13. Συμπέρασμα 

Η μοναδική φυσική, πολιτιστική και ιστορική φυσιογνωμία της Άνδρου, καθώς και το ιδιαίτερο αναπτυξιακό της πρότυπο, δεν αποτυπώνονται επαρκώς στις ρυθμίσεις του προτεινόμενου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ.

Η πυκνότητα των προστατευόμενων φυσικών περιοχών, ο πλούτος της πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς, το εκτεταμένο δίκτυο κοινόχρηστων δημοτικών οδών (μονοπατιών), η ιδιαίτερη σχέση του νησιού με το νερό και τις πηγές του, η σημασία του τοπίου για την τοπική οικονομία και την ποιότητα ζωής των κατοίκων, καθώς και οι πιέσεις που ήδη δέχεται από υφιστάμενες ενεργειακές εγκαταστάσεις, αποτελούν παράγοντες που απαιτούν ειδική συνεκτίμηση στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Δεδομένου ότι η ίδια η ΣΜΠΕ του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ [κεφ. 6, σελ. 36, πίνακας 6.4-3, Ένταξη των ΑΠΕ στο Τοπίο των ΠΧΠ ]  επισημαίνει την ανάγκη εφαρμογής ειδικών προδιαγραφών και περιβαλλοντικών περιορισμών χωροθέτησης και κλίμακας μονάδων για τη διαφύλαξη του νησιωτικού τοπίου, καθώς και ειδικών κριτηρίων χωροθέτησης και μορφολογίας των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, προκύπτει η ανάγκη περαιτέρω εξειδίκευσης των σχετικών ρυθμίσεων, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε νησιού, η φέρουσα ικανότητά του και οι σωρευτικές επιπτώσεις από την ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών.

Για τους λόγους αυτούς, κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω εξειδίκευση των προβλέψεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ για τα μεγάλα νησιά του Αιγαίου που, σύμφωνα με την ίδια τη ΣΜΠΕ, χρήζουν ιδιαίτερης μεταχείρισης λόγω των φυσικών, πολιτιστικών και τοπιακών χαρακτηριστικών τους. Η εξειδίκευση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει υποχρεωτική αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας κάθε νησιού, συνεκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων, (πλατειών θεμελίωσης των ανεμογεννητριών από οπλισμένο σκυρόδεμα, νέων οδικών δικτύων στους ιδιαίτερους σχιστολιθικούς ορεινούς όγκους της Άνδρου με τις μεγάλες κλίσεις), ειδικά κριτήρια προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου, καθώς και αυξημένες εγγυήσεις προστασίας για παλαιά δημοτικά δίκτυα οδών ( μονοπατιών), υδάτινους πόρους, περιοχές ιδιαίτερης οικολογικής αξίας και πολιτιστικά τοπία.

Η Άνδρος αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση νησιού στο οποίο η εφαρμογή των παραπάνω αρχών είναι αναγκαία, προκειμένου η ενεργειακή μετάβαση να συμβαδίζει με τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των στοιχείων που συγκροτούν τη μοναδική ταυτότητα και τη βιώσιμη αναπτυξιακή προοπτική του νησιού.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΤΑΝΕΠ εκφράζει την αντίθεσή της στην εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στην Άνδρο, γιατί, όπως αναλύθηκε ανωτέρω, δεν το επιτρέπουν η φέρουσα ικανότητα, η φυσιογνωμία, το τοπίο και η πολιτιστική ταυτότητα του νησιού.

 

Β. ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
1. Γενική θέση 
Η ΕΤΑΝΕΠ αναγνωρίζει τη σημασία της ηλιακής ενέργειας και των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων για την ενεργειακή μετάβαση της χώρας και την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.  Η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών, όμως, οφείλει να πραγματοποιείται κατά τρόπο που να διασφαλίζει την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, του τοπίου, της γεωργικής γης και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας των νησιωτικών περιοχών.

Το ίδιο το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει ότι «η διαμορφωθείσα κατάσταση επιτάσσει τον καθορισμό επιπλέον κριτηρίων χωροθέτησης» για τις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, πέραν των υφιστάμενων ζωνών αποκλεισμού (ΕΧΠ–ΚΥΑ, σελ. 11). Προς την κατεύθυνση αυτή εισάγεται για πρώτη φορά ανώτατο όριο εδαφικής κάλυψης από φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις ανά Περιφερειακή Ενότητα, ίσο με 1,5% της συνολικής έκτασης (άρθρο 16 παρ. 1 ΕΧΠ).

Οι ρυθμίσεις αυτές συνιστούν σαφή αναγνώριση ότι η σημερινή έκταση ανάπτυξης φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων δημιουργεί  την ανάγκη νέων χωροταξικών δεδομένων,  τα οποία δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά με τα εργαλεία του ισχύοντος πλαισίου του 2008.

Ωστόσο, το προτεινόμενο σχέδιο εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικά κενά ως προς:

α) την προστασία του νησιωτικού τοπίου kai παραδοσιακών οικισμών,

β) την αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων,

γ) τη διατήρηση της γεωργικής γης και των παραδοσιακών αγροτικών τοπίων,

δ) την προστασία του παλαιού δημοτικού οδικού δικτύου,  πολιτιστικών διαδρομών,  και πολιτιστικών τοπίων,

ε) τη θεσμοθέτηση ειδικών διαδικασιών αξιολόγησης της τοπιακής ένταξης φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων.

Οι ακόλουθες παρατηρήσεις και προτάσεις αποσκοπούν στη συμπλήρωση του σχεδίου προς την κατεύθυνση της ουσιαστικής προστασίας του τοπίου, του πολιτιστικού περιβάλλοντος και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας των νησιωτικών περιοχών.
2. Ανάγκη ειδικής προστασίας των Κυκλάδων και του νησιωτικού χώρου
Η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι στον νησιωτικό χώρο, πλην Κρήτης και Εύβοιας, «είναι επιθυμητή η κατά προτεραιότητα χωροθέτηση μικρών εγκαταστάσεων ηλιακής ενέργειας, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 33 του Ν. 4951/2022» (ΣΜΠΕ, Κεφ. 4.3.2, σελ. 4-38).

Προτείνεται η ανωτέρω κατεύθυνση να μετατραπεί σε υποχρεωτικό κανόνα χωροθέτησης και να προβλεφθεί ότι:

«  Η ανάγκη αυτή προκύπτει ιδίως για νησιά των Κυκλάδων με σύνθετα φυσικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά, όπως η Άνδρος, προκρίνεται κατά προτεραιότητα η εγκατάσταση μικρών φωτοβολταϊκών έργων που εξυπηρετούν τοπικές ενεργειακές ανάγκες, ενεργειακές κοινότητες και αυτοπαραγωγή, ενώ η εγκατάσταση μεγαλύτερης κλίμακας φωτοβολταϊκών έργων επιτρέπεται μόνο κατόπιν ειδικής τεκμηρίωσης της φέρουσας ικανότητας του νησιού και της μη ουσιώδους αλλοίωσης του τοπίου.»

Το ίδιο το υπό διαβούλευση ΕΧΠ (σελ. 11 ΕΧΠ–ΚΥΑ) αναφέρει ότι η διαμορφωθείσα κατάσταση επιτάσσει τον καθορισμό επιπλέον κριτηρίων χωροθέτησης για τις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πέραν των υφιστάμενων ζωνών αποκλεισμού. Η ΣΜΠΕ καταγράφει ως νέο κανόνα χωροθέτησης το μέγιστο ποσοστό εδαφικής κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα, ενώ παράλληλα προβλέπεται η αξιολόγηση σωρευτικών και συνεργιστικών επιπτώσεων γειτνιαζουσών εγκαταστάσεων.

Το άρθρο 16 παρ. 1 πρέπει να συμπληρωθεί ώστε το όριο 1,5% να μην εφαρμόζεται ως αποκλειστικό κριτήριο χωροθέτησης, αλλά να συνοδεύεται από υποχρεωτική ειδική εκτίμηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, με κριτήρια τοπίου, ορατότητας, σωρευτικής επιβάρυνσης, εγγύτητας σε οικισμούς, πολιτιστικές και πεζοπορικές διαδρομές, αναβαθμίδες και περιοχές ιδιαίτερης φυσιογνωμίας.

Η ανάγκη αυτή προκύπτει ιδίως για την Άνδρο, όπου η αξία του τοπίου συνδέεται άμεσα με το παλαιό πεζοπορικό δίκτυο,  παραδοσιακούς οικισμούς,  προστατευόμενες περιοχές, αρχαιολογικούς χώρους, περιοχές Natura,  ΖΕΠ,  αναβαθμίδες, ξερολιθιές, παραδοσιακό αγροτικό περιβάλλον, κ.α.  Ως εκ τούτου, η τήρηση μόνο του ποσοτικού ορίου του 1,5% δεν διασφαλίζει αφ’ εαυτής την προστασία των ανωτέρω ούτε την ουσιαστική εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας του νησιού.
3. Υποχρεωτική εξέταση σωρευτικών επιπτώσεων
Θετική είναι η πρόβλεψη του άρθρου 16 του σχεδίου ΕΧΠ ότι στις περιπτώσεις γειτνιαζουσών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων πρέπει να εξετάζονται οι σωρευτικές και συνεργιστικές επιδράσεις τους.  Ωστόσο, η σχετική ρύθμιση παραμένει γενική και δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένους δείκτες ή κριτήρια αξιολόγησης.

Προτείνεται να προβλεφθεί υποχρεωτική αξιολόγηση:

• της συνολικής έκτασης των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε ακτίνα τουλάχιστον πέντε (5) χιλιομέτρων  από παραδοσιακούς οικισμούς ,
• της συνολικής ορατότητας των εγκαταστάσεων από οικισμούς, πολιτιστικές διαδρομές και κύριους οδικούς άξονες,
• της αθροιστικής επίδρασης στο τοπίο και στη γεωργική γη,
• της συνδυασμένης επίδρασης με λοιπές ενεργειακές υποδομές.

Η αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει και τα αναγκαία συνοδά έργα των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, ιδίως οδούς πρόσβασης, έργα διαμόρφωσης εδάφους και δίκτυα διασύνδεσης.
4. Προστασία γεωργικής γης και παραδοσιακών αγροτικών τοπίων
Η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει την ανάγκη προστασίας της γης υψηλής παραγωγικότητας και της βοσκήσιμης γης.

Η ΕΤΑΝΕΠ προτείνει  να δοθεί σαφής προτεραιότητα των φωτοβολταϊκών:

• σε στέγες,
• σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις,
• σε υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Αντιθέτως, πρέπει να απαγορεύεται η εγκατάσταση σε:

• ενεργούς γεωργικούς κάμπους,
• παραδοσιακά αγροτικά τοπία,
• συστήματα αναβαθμίδων,
• ιστορικά τοπία γεωργικής παραγωγής,
• πλησίον παραδοσιακών οικισμών,
• σε σημεία θέασης από οικισμούς και οδούς.

5. Προστασία του τοπίου ως αυτοτελούς αγαθού
   Το τοπίο αποτελεί αυτοτελώς προστατευόμενο έννομο αγαθό κατά το άρθρο 24 του Συντάγματος.

Η Ελλάδα έχει κυρώσει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου με τον Ν. 3827/2010.

Η Σύμβαση επιβάλλει:

• την ενσωμάτωση του τοπίου στις πολιτικές χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού (άρθρο 5 στοιχ. δ΄),
• την αναγνώριση, αξιολόγηση και παρακολούθηση των μεταβολών του τοπίου (άρθρο 6Γ).

Παρά ταύτα, το προτεινόμενο ΕΧΠ δεν εισάγει επαρκείς μηχανισμούς αξιολόγησης των επιπτώσεων των φωτοβολταϊκών στο τοπίο, ιδίως στον νησιωτικό χώρο.
6. Ανάγκη θεσμοθέτησης Μελέτης Τοπιακής Ένταξης και υποχρεωτικής γνωμοδότησης του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής
Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ αναγνωρίζει ότι η σημερινή ανάπτυξη φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με τις υφιστάμενες ζώνες αποκλεισμού.

Παρά ταύτα, το σχέδιο δεν προβλέπει ειδικό εργαλείο αξιολόγησης της ένταξης των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στο τοπίο ούτε συμμετοχή οργάνου με αρμοδιότητα αξιολόγησης της αισθητικής και μορφολογικής ένταξης των έργων στον χώρο.

Το κενό αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τα νησιά των Κυκλάδων και ιδίως για την Άνδρο, όπου η αξία του τοπίου συνδέεται άμεσα με τις αναβαθμίδες, τις ξερολιθιές, τα ιστορικά μονοπάτια, τις παραδοσιακές καλλιέργειες και τις πολιτιστικές διαδρομές.

Υπό τα δεδομένα αυτά προτείνεται η προσθήκη ειδικής διάταξης στο άρθρο 16 σύμφωνα με την οποία:

α) Για κάθε φωτοβολταϊκή εγκατάσταση που χωροθετείται σε νησιωτική περιοχή να απαιτείται υποχρεωτικά Μελέτη Τοπιακής Ένταξης και Οπτικής Επίδρασης.

β) Η μελέτη αυτή να υποβάλλεται υποχρεωτικά στο αρμόδιο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής για γνωμοδότηση ως προς την ένταξη της εγκατάστασης στο τοπίο και τις οπτικές επιπτώσεις της.

Η πρόταση αυτή δεν εισάγει νέα απαγόρευση ούτε αναιρεί την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων. Αντιθέτως, αποτελεί αναγκαίο μέσο για την πραγμάτωση των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης και της προστασίας του τοπίου, όπως αυτές απορρέουν από το άρθρο 24 του Συντάγματος, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου (Ν. 3827/2010) και τους ίδιους τους στόχους του υπό διαβούλευση ΕΧΠ.  Η γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής δεν υποκαθιστά τις λοιπές απαιτούμενες εγκρίσεις, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά ως προς την αξιολόγηση της ένταξης του έργου στο τοπίο.
7. Ειδική προστασία πολιτιστικών διαδρομών, παλαιού κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου    και πολιτιστικών τοπίων
Το νέο ΕΧΠ δεν περιλαμβάνει ειδική πρόβλεψη για πολιτιστικές διαδρομές και οργανωμένα δίκτυα μονοπατιών.

Η ΕΤΑΝΕΠ προτείνει να θεσπισθεί ειδική προστασία:

• παλαιού κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου,
  • πολιτιστικών τοπίων,
  • περιοχών με ιδιαίτερη τουριστική και πολιτιστική αξία.

Στις περιοχές αυτές πρέπει να απαιτείται ειδική Μελέτη Τοπιακής Ένταξης και Οπτικής Επίδρασης, καθώς και ειδική αξιολόγηση της ορατότητας των εγκαταστάσεων.

Ιδιαίτερη μέριμνα πρέπει να ληφθεί για το κοινόχρηστο δημοτικό οδικό δίκτυο (μονοπάτια) της Άνδρου, το οποίο αποτελεί σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς, του τοπίου και της τουριστικής ταυτότητας του νησιού. Το δίκτυο πεζοπορικών διαδρομών Andros Routes, που αναπτύσσεται επί αυτού, θα πρέπει να προστατεύεται από επεμβάσεις που υποβαθμίζουν την εμπειρία του περιπατητή και αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του τοπίου.
8. Συμπέρασμα
Η ΕΤΑΝΕΠ υποστηρίζει την ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας και των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στο πλαίσιο της ενεργειακής μετάβασης. Η ανάπτυξη αυτή, όμως, πρέπει να στηρίζεται σε αρχές χωρικής δικαιοσύνης, προστασίας του τοπίου, διατήρησης της γεωργικής γης και σεβασμού της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η συμπλήρωση του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ με ειδικές ρυθμίσεις για τις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις στον νησιωτικό χώρο και ιδίως στις Κυκλάδες, οι οποίες να διασφαλίζουν:

• προτεραιότητα σε μικρές οικογενειακές εγκαταστάσεις, αυτοπαραγωγή,
• ειδική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί,
• ουσιαστική εξέταση των σωρευτικών επιπτώσεων,
• αποτροπή του τεχνητού κατακερματισμού έργων,
• προστασία της γεωργικής γης,  των παραδοσιακών αγροτικών τοπίων και παραδοσιακών οικισμών,
• υποχρεωτική Μελέτη Τοπιακής Ένταξης,
• γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής,
• ειδική προστασία παλαιών δημοτικών  διαδρομών, μονοπατιών και πολιτιστικών τοπίων,
• αδειοδότηση μετά από έλεγχο των ανωτέρω παραμέτρων και όχι μέσω ταχείας διαδικασίας έκδοσης άδειας μικρής κλίμακας.

Η ενεργειακή μετάβαση της Άνδρου θα μπορούσε να βασιστεί κατά προτεραιότητα σε μικρής κλίμακας φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής, οικογενειακής χρήσης, ενεργειακών κοινοτήτων και λοιπών αποκεντρωμένων σχημάτων παραγωγής ενέργειας.   Ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να συμβάλλει στην ενεργειακή αυτάρκεια του νησιού, χωρίς να επιβαρύνει δυσανάλογα το φυσικό, αγροτικό και πολιτιστικό τοπίο του, όπως άλλωστε ορίζουν οι ήδη θεσμοθετημένοι όροι Περιβαλλοντικής προστασίας του δικτύου Natura, όπου τα νησιά δεν επιφορτίζονται με την μεταφορά ενέργειας στο ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα.

Η ενεργειακή μετάβαση οφείλει να συνδυάζεται με τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της βιώσιμης αναπτυξιακής προοπτικής των νησιών. Για τον λόγο αυτό, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θα πρέπει να προβλέπει ειδικότερα κριτήρια χωροθέτησης και αξιολόγησης των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στον νησιωτικό χώρο, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες, τη φέρουσα ικανότητα και τις σωρευτικές πιέσεις που αντιμετωπίζει κάθε νησί.

Γ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η ΕΤΑΝΕΠ εκφράζει την αντίθεσή της στην εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στην Άνδρο και υποστηρίζει κατά αποκλειστικότητα μικρής κλίμακας φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής, οικογενειακής χρήσης, ενεργειακές κοινότητες και λοιπές αποκεντρωμένες μορφές παραγωγής ενέργειας, που ανταποκρίνονται στις ενεργειακές ανάγκες του νησιού και της τοπικής κοινωνίας.

Η Άνδρος μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα ενός μοντέλου ενεργειακής μετάβασης, που συνδυάζει την ενεργειακή αυτάρκεια με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, του πολιτιστικού τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιδιαίτερης ταυτότητας του νησιού.

Για τον λόγο αυτό, καλούμε το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να ενσωματώσει στο νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ ειδικές προβλέψεις και ουσιαστικές εγγυήσεις προστασίας τόσο για το νησί της Άνδρου όσο και για το σύνολο των νησιών του Αιγαίου, ώστε η ανάπτυξη των ΑΠΕ να υπηρετεί  τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, χωρίς να υποβαθμίζει τους φυσικούς, πολιτιστικούς και τοπιακούς πόρους, που αποτελούν θεμέλιο της βιώσιμης ανάπτυξής τους.

Μέχρι την ολοκλήρωση θεσμοθέτησης των εν λόγω μέτρων προστασίας ζητούμε να μην δημιουργηθούν δεσμεύσεις υπέρ έργων ΑΠΕ σε οποιοδήποτε στάδιο αδειοδότησης.

Ζητούμε να μην εφαρμοστεί η προτεινόμενη στο νομοσχέδιο θωράκιση των ήδη αδειοδοτημένων έργων, καθώς αυτό θα έχει φέρει καταστροφικές επιπτώσεις στο περιβάλλον της Άνδρου σε πλήρη αντίφαση με τα προβλεπόμενα στο υπό διαβούλευση Χωροταξικό πλαίσιο.

Άνδρος, 10/06/2026

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας Ανδρίων Επιστημόνων

Στην μελέτη του νομοσχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ και στην επεξεργασία των θέσεών μας  συνέβαλε καθοριστικά η δικηγόρος Μαρία Κυριαζή, μέλος της ΕΤΑΝΕΠ

________________________

Άνδρος,  24  Ιουνίου  2026

Κρυσταλλία Ψαλλίδα – Μαθηματικός

[ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΑΜΟΥ – ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΡΧΗ]

ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ

ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ (ΑΠΕ)

 

Χαιρετίζουμε την πρόθεση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να θέσει αυστηρότερες προϋποθέσεις και σαφέστερα όρια για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, με μεγαλύτερο σεβασμό προς το φυσικό περιβάλλον και τις προστατευόμενες περιοχές της χώρας.

Τα τελευταία χρόνια πολλές περιοχές έχουν επιβαρυνθεί έντονα από ανθρώπινες παρεμβάσεις και είναι σημαντικό να υπάρξει, επιτέλους, ουσιαστικός σχεδιασμός και ισορροπία.

Είναι κατανοητό ότι οι εναλλακτικές μορφές ενέργειας είναι σημαντικές για τη χώρα και για τη μετάβαση σε ένα πιο βιώσιμο ενεργειακό μοντέλο, ωστόσο, η ανάπτυξή τους δεν μπορεί να γίνεται χωρίς όρια και σεβασμό στο περιβάλλον. Χρειάζεται να βλέπουμε το ζήτημα μακροπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις σημερινές ενεργειακές ανάγκες αλλά και την ποιοτική διαβίωση των επόμενων γενεών.

Το φυσικό περιβάλλον, τα βουνά, τα δάση, οι θάλασσες, τα ποτάμια και οι προστατευόμενες περιοχές δεν είναι «ανεκμετάλλευτοι χώροι», αλλά ένα πολύτιμο κομμάτι της ποιότητας ζωής μας, με ουσιαστική επίδραση στη σωματική και στην ψυχική υγεία.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ απαγορεύει οριζόντια τα αιολικά πάρκα σε νησιά με έκταση κάτω των 300 τ.χλμ. (όπως π.χ. η Ικαρία ή οι Φούρνοι). Επειδή η Σάμος είναι μεγαλύτερη (476 τ.χλμ.), δεν προστατεύεται από αυτή την οριζόντια απαγόρευση. Αυτό σημαίνει ότι το νησί παραμένει «ανοιχτό» σε προτάσεις για μεγάλα αιολικά έργα στις ορεινές του ζώνες, εφόσον αυτές δεν ανήκουν σε ζώνες απόλυτης προστασίας.

Ζητούμε, προς την κατεύθυνση αυτή το όριο να αυξηθεί στα 500 τ.χλμ. Το πλούσιο φυσικό περιβάλλον της Σάμου θα πρέπει να προστατευθεί από παρεμβάσεις που θα το αλλοιώσουν με ανυπολόγιστες συνέπειες για το τοπίο του νησιού.

Καθώς το νομοσχέδιο απαγορεύει τα αιολικά πάρκα σε υψόμετρα άνω των 1.200 μέτρων, ο Κέρκης (που φτάνει τα 1.434 μ.) προστατεύεται στην κορυφή του. Ωστόσο, οι πλαγιές του και ολόκληρος ο όγκος της Αμπέλου (Καρβούνης) που βρίσκονται χαμηλότερα από τα 1.200 μέτρα ενδέχεται να δεχθούν έντονη επενδυτική πίεση για τοποθέτηση ανεμογεννητριών, καθώς το αιολικό δυναμικό εκεί είναι εξαιρετικό.

Το προτεινόμενο υψομετρικό όριο των 1200 μέτρων για την απαγόρευση αιολικών σταθμών κρίνεται επιστημονικά ανεπαρκές για το ανάγλυφο και το μικροκλίμα της Ελλάδας. Στη χώρα μας, η ζώνη των 800 μέτρων και άνω αποτελεί το πραγματικό όριο έναρξης των ευαίσθητων ορεινών, δασικών και υποαλπικών οικοσυστημάτων. Στα 800μ. ξεκινούν οι κρίσιμες λεκάνες απορροής υδάτων, τα πυκνά δασικά συστήματα και οι περιοχές με υψηλό κίνδυνο διάβρωσης του εδάφους, που λειτουργούν ως κρίσιμη «τράπεζα» ζωής και κλιματικής σταθερότητας. Η διάνοιξη βαριών οδικών δικτύων και οι εκσκαφές για ανεμογεννήτριες πάνω από τα 800μ. προκαλούν μη αναστρέψιμο κατακερματισμό των ενδιαιτημάτων, παραβιάζοντας τη Σύμβαση της Φλωρεντίας για την προστασία του τοπίου.

Ζητούμε την αυστηρή μείωση του υψομετρικού ορίου απαγόρευσης στα 800 μέτρα. Το όριο των 1200 μέτρων αδικεί τα νησιά με ορεινούς όγκους που έχουν ανάγκη προστασίας και τα βουνά τους έχουν μέγιστο υψόμετρο λίγο πάνω ή λίγο κάτω από 1200 μέτρα. Θεωρείται επιβεβλημένη η πρόβλεψη με διαφορετικό όριο αποκλειστικά για την νησιωτική Ελλάδα που να ανταποκρίνεται στα νησιωτικά μέγιστα υψόμετρα.

Πρόταση: Απαγόρευση εγκατάστασης σε υψόμετρο πάνω από το μισό του μέγιστου. Η Σάμος  έχει βουνό με μέγιστο υψόμετρο 1434 μέτρα. Θεωρούμε επιβεβλημένη την απαγόρευση εγκατάσταση αιολικών πάρκων σε υψόμετρα άνω των 717 με στρογγυλοποίηση προς τα κάτω δηλαδή τα 700 μέτρα.

Αν και το νομοσχέδιο βάζει περιορισμούς, η ανάπτυξη μεγάλων φωτοβολταϊκών πάρκων στο έδαφος μπορεί να έρθει σε σύγκρουση με την αγροτική γη υψηλής παραγωγικότητας. Για τη Σάμο, όπου η παραγωγή του περίφημου σαμιώτικου κρασιού βασίζεται σε συγκεκριμένα εδάφη και παραδοσιακές αναβαθμίδες (πεζούλες), απαιτείται μεγάλη προσοχή ώστε να μην αλλοιωθεί ο αγροτικός χαρακτήρας της.

Ζητούμε να απαγορευτεί ρητά η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάρκων και η διάνοιξη δρόμων για ανεμογεννήτριες σε πλαγιές που διαθέτουν πεζούλες (αναβαθμίδες) και ξερολιθιές. Το νησί σας είναι διάσημο για τις παραδοσιακές «πεζούλες» του, πάνω στις οποίες είναι φυτεμένα τα αμπέλια. Με την πρότασή μας προστατεύεται αυτόματα το μεγαλύτερο μέρος του αγροτικού και πολιτιστικού τοπίου της Σάμου από την ισοπέδωση που απαιτούν τα μεγάλα έργα ΑΠΕ.

Μία από τις πιο σοβαρές ενστάσεις των νησιών του Βορείου Αιγαίου αφορά τη λεγόμενη «Φέρουσα Ικανότητα».

Ζητούμε να μπει ένα αυστηρό, ανώτατο πλαφόν στο ποσοστό του εδάφους του νησιού που μπορεί να καλυφθεί από ΑΠΕ (π.χ. να μην μπορεί να δεσμευτεί πάνω από το 2% ή 3% της συνολικής έκτασης του νησιού για έργα ενέργειας). Χωρίς αυτό το πλαφόν, ένα νησί μπορεί θεωρητικά να γεμίσει με δεκάδες μικρά ή μεγάλα έργα σε διαφορετικά βουνά, τα οποία ξεχωριστά είναι νόμιμα, αλλά σωρευτικά αλλοιώνουν εντελώς το φυσικό περιβάλλον.

Επίσης ζητούμε:

• Να διευρυνθούν οι αποστάσεις ασφαλείας των ΑΠΕ από αρχαιολογικούς χώρους και ιστορικούς τόπους (από τα λίγα εκατοντάδες μέτρα που προτείνει το νομοσχέδιο, να γίνει τουλάχιστον 2-3 χιλιόμετρα οπτικής επαφής). Με μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, όπως το Ηραίο και το Ευπαλίνειο Όρυγμα, η Σάμος χρειάζεται πολύ μεγάλες ζώνες προστασίας ώστε οι ανεμογεννήτριες να μην είναι ορατές από αυτούς τους ιστορικούς χώρους.
• Να είναι υποχρεωτική η σύμφωνη γνώμη του Δήμου σε κάθε στάδιο αδειοδότησης έργων ΑΠΕ, ώστε να μην αποφασίζει η Αθήνα ερήμην των νησιωτών, για να εγκριθεί οποιοδήποτε έργο ΑΠΕ στο νησί.
• Η μεταφορά της ενέργειας από το βουνό προς το δίκτυο ή το υποθαλάσσιο καλώδιο πρέπει να γίνεται υποχρεωτικά με υπόγεια καλώδια, ώστε να μην γεμίσει το τοπίο της Σάμου με νέους εναέριους πυλώνες και σύρματα.
• Να υπάρξει ρητή και καθολική απαγόρευση εγκατάστασης οποιασδήποτε μορφής ΑΠΕ (ιδιαίτερα ανεμογεννητριών) σε εκτάσεις που έχουν κηρυχθεί αναδασωτέες χωρίς κανένα παράθυρο για παρέκκλιση για λόγους δημοσίου συμφέροντος.

 

 

 

 

 

 

[ΛΥΚΟΥΡΗΣ ΙΑΣΩΝΑΣ ΑΝΔΡΟΣ]

Συμφωνώ εγκρίνω και συνυπογράφω τον Σχολιασμό και Αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου δια της  Συμμετοχής της  ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ  ΑΝΔΡΙΩΝ  ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ – ΕΤΑΝΕΠ

ΘΕΣΕΙΣ  ΣΤΟ ΥΠΟ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ

ΕΙΔΙΚΟ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΩΝ ΠΗΓΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΕΥΟΥΣΑΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ

« ….  εις την στροφήν ενός μονοπατιού δύναται συχνά να μαγευθή από εν πέταγμα αφνίδιον σμήνους πολλών περιστερών…. » — Ανδρέας Εμπειρίκος, Ο Μέγας Ανατολικός

Α. ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ

1. Εισαγωγή

Η Εταιρεία Ανδρίων Επιστημόνων  (ΕΤΑΝΕΠ), παρακολουθώντας διαχρονικά τα ζητήματα βιώσιμης ανάπτυξης, προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και διαχείρισης του δημόσιου χώρου στην Άνδρο, θεωρεί ότι η συζήτηση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ΑΠΕ αναδεικνύει την ανάγκη ειδικής αντιμετώπισης του νησιού.

Η ΕΤΑΝΕΠ αναγνωρίζει την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης και την σημασία των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας για την ενεργειακή μετάβαση της χώρας. Η μετάβαση αυτή, όμως, οφείλει να σχεδιάζεται και να υλοποιείται κατά τρόπο, που να σέβεται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής, να προστατεύει τους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους και να διασφαλίζει τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής.

Η περίπτωση της Άνδρου παρουσιάζει ιδιαίτερα φυσικά, πολιτιστικά, ιστορικά και αναπτυξιακά χαρακτηριστικά, τα οποία δεν αποτυπώνονται επαρκώς στο προτεινόμενο χωροταξικό πλαίσιο και δικαιολογούν την εξαίρεσή της από τη δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξης μεγάλων αιολικών εγκαταστάσεων.

2. Η Άνδρος δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά με βάση την έκτασή της

Το νέο χωροταξικό πλαίσιο διατηρεί ως βασικό κριτήριο διαφοροποίησης των νησιών το όριο των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων. Η προσέγγιση αυτή είναι ανεπαρκής για την Άνδρο.

Η πραγματική φέρουσα ικανότητα ενός νησιού δεν καθορίζεται μόνο από το μέγεθός του, αλλά από το σύνολο των φυσικών, πολιτιστικών, κοινωνικών και αναπτυξιακών χαρακτηριστικών του. Η Άνδρος δεν είναι απλώς ένα μεγάλο νησί των Κυκλάδων, είναι ένα σύνθετο και ιδιαίτερα ευαίσθητο νησιωτικό τοπίο, με χαρακτηριστικά, που δεν μπορούν να αποτιμηθούν μέσα από ένα απλό ποσοτικό κριτήριο έκτασης.

Η ιδιαίτερα μεγάλη πυκνότητα και η γεωγραφική διασπορά προστατευόμενων φυσικών περιοχών, μνημείων, παραδοσιακών οικισμών, ιστορικών διαδρομών, πηγών, ρεμάτων και αγροτικών τοπίων περιορίζει ουσιαστικά τον διαθέσιμο χώρο και δημιουργεί ένα σύνθετο πλέγμα αλληλεξαρτήσεων που δεν μπορεί να αποτυπωθεί μέσα από το κριτήριο των 300 τ.χλμ. Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (Σ.Μ.Π.Ε.) υιοθετεί ως βασικό κριτήριο διάκρισης των νησιών το εμβαδόν των 300 τ.χλμ.   χωρίς να περιλαμβάνει   επιστημονική ή χωροταξική τεκμηρίωση της επιλογής του συγκεκριμένου κριτηρίου.  Όμως, η έκταση ενός νησιού δεν αρκεί για να αποτυπώσει την πραγματική του ευαισθησία κα τις αντοχές του απέναντι σε μεγάλες χωρικές παρεμβάσεις. Το φυσικό και πολιτιστικό τοπίο, οι υδάτινοι πόροι, η βιοποικιλότητα  και οι πιέσεις από υφιστάμενα ή σχεδιαζόμενα έργα αποτελούν πολύ πιο καθοριστικούς  παράγοντες για την αξιολόγησή  του.

3. Η Άνδρος ως σύνθετο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο

Η Άνδρος αποτελεί ένα σύνθετο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο, που διαμορφώθηκε μέσα από την διαχρονική αλληλεπίδραση ανθρώπου και φύσης και διατηρεί μέχρι σήμερα εξαιρετικά υψηλό βαθμό αυθεντικότητας.

Το ιδιαίτερο αυτό τοπίο συγκροτείται από φυσικά οικοσυστήματα, ορεινούς όγκους, πηγές και υδατορέματα, αναβαθμίδες και ξερολιθικές κατασκευές, παραδοσιακούς οικισμούς, ιστορικές μονές, εκκλησιαστικά και αρχαιολογικά μνημεία, καθώς και από το ιστορικό κοινόχρηστο πεζοπορικό δίκτυο, που διασχίζει το νησί και συνδέει τα επιμέρους στοιχεία του σε ένα ενιαίο λειτουργικό σύνολο.

Η αξία της Άνδρου δεν εντοπίζεται μόνο σε μεμονωμένα μνημεία ή προστατευόμενες περιοχές, αλλά πρωτίστως στην διατήρηση αυτής της ενότητας φυσικού και πολιτιστικού τοπίου. Η συνοχή αυτή αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της ταυτότητας του νησιού, της ποιότητας ζωής των κατοίκων του και της αναπτυξιακής του προοπτικής.

4. Τοπίο και φέρουσα ικανότητα: κρίσιμη αντίφαση του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ για την Άνδρο

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) που συνοδεύει το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στην επίδραση των σύγχρονων ανεμογεννητριών σε «ευαίσθητα τοπία μικρής κλίμακας (π.χ. νησιά)» καθώς και στη φέρουσα ικανότητά τους (ΣΜΠΕ, σελ. 1-6). Παράλληλα, θέτει ως βασικό στόχο του νέου σχεδιασμού τον καθορισμό κριτηρίων ένταξης των ΑΠΕ στο τοπίο (ΣΜΠΕ, σελ. 1-7), ενώ γίνεται ρητή αναφορά στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, που κυρώθηκε με τον ν. 3827/2010.

Ωστόσο, στο κανονιστικό κείμενο του ΕΧΠ η έννοια της φέρουσας ικανότητας αποτυπώνεται κυρίως μέσω του άρθρου 8, το οποίο την συνδέει με το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους ανά Δημοτική Ενότητα. Αντίστοιχα, το άρθρο 5 προβλέπει συγκεκριμένες περιοχές αποκλεισμού και ζώνες ασυμβατότητας, χωρίς όμως να αντιμετωπίζει το ευρύτερο πολιτιστικό, αγροτικό και νησιωτικό τοπίο ως αυτοτελή παράγοντα προστασίας.

Επιπλέον, το ίδιο το άρθρο 5 προβλέπει ότι «τυχόν παρέκκλιση από τις περιοχές αποκλεισμού, εφ’ όσον έχει προβλεφθεί ειδικότερη επιφύλαξη, πρέπει να τεκμηριώνεται επαρκώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκτίμησης». Η πρόβλεψη αυτή καταδεικνύει ότι ακόμη και στις  ορισμένες κατηγορίες περιοχών αποκλεισμού το καθεστώς προστασίας δεν είναι απόλυτο, αλλά υπό προϋποθέσεις μπορεί να επιδέχεται εξαιρέσεις.

Έτσι, ενώ με μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται ότι το νέο ΕΧΠ ενσωματώνει τις αρχές της προστασίας του τοπίου και της φέρουσας ικανότητας, εντούτοις οι αρχές αυτές δεν αποτελούν  πάντοτε επαρκείς και αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας για νησιά όπως η Άνδρος. Η φέρουσα ικανότητα ενός νησιού δεν μπορεί να αποτιμάται αποκλειστικά με όρους κάλυψης εδάφους, ούτε η προστασία του τοπίου να εξαντλείται σε έναν περιορισμένο κατάλογο θεσμοθετημένων περιοχών αποκλεισμού.

Για την Άνδρο το τοπίο δεν αποτελεί απλώς αισθητικό χαρακτηριστικό. Αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο της πολιτιστικής της κληρονομιάς, της κοινωνικής της συνοχής και του αναπτυξιακού της προτύπου. Η προστασία του πρέπει να αφορά το ενιαίο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο του νησιού.

5. Η Άνδρος συγκεντρώνει εξαιρετικά υψηλή πυκνότητα προστατευόμενων φυσικών περιοχών

Η Άνδρος διαθέτει ένα από τα σημαντικότερα πλέγματα προστατευόμενων περιοχών στο Αιγαίο.

Στο νησί έχουν θεσμοθετηθεί τρεις  (3)  περιοχές του Δικτύου Natura 2000 : 1) ο Όρμος Βιταλίου και ο Κεντρικός Ορεινός Όγκος της Άνδρου, 2) η Θαλάσσια Ζώνη Άνδρου και  3) η περιοχή «Άνδρος: Κεντρικό και Νότιο Τμήμα, γύρω νησίδες και παράκτια θαλάσσια ζώνη»,  η οποία αποτελεί Ζώνη Ειδικής Προστασίας (Ζ.Ε.Π.)  κατ’ εφαρμογήν της  οδηγίας 79/409/ΕΟΚ για την διατήρηση των  άγριων ειδών πτηνών  και   φιλοξενεί σημαντικά προστατευόμενα είδη ορνιθοπανίδας, μεταξύ των οποίων ο Μαυροπετρίτης (Falco eleonorae), ο Πετρίτης (Falco peregrinus), ο Σπιζαετός (Aquila fasciata) και άλλα μεταναστευτικά και αναπαραγόμενα είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος.

Παράλληλα, έχουν αναγνωρισθεί η Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά «Νήσος Άνδρος και Νησίδες», καθώς και  έξι  (6) Καταφύγια Άγριας Ζωής: (ΚΑΖ)  Όρος Χάρακα, Στενιές – Μονή Αγίου Νικολάου, Συνετί, Κόλυμπος – Ζαγανιάρι, Στενό Κορθίου και Μεγάλα Βράχια.

Οι προστατευόμενες αυτές περιοχές καλύπτουν τις σημαντικότερες οικολογικά ενότητες του νησιού, όπως ο Όρμος Βιταλίου και ο κεντρικός ορεινός όγκος, οι κοιλάδες Εβρουσών–Αποικίων–Στενιών, Βουρκωτής–Άχλας, Αμμόλοχου–Βαριδίου–Ζόρκου, Μονής – Όρμου Μονής και Διποταμάτων, καθώς και σημαντικά παράκτια και θαλάσσια οικοσυστήματα. Οι περιοχές αυτές δεν λειτουργούν απομονωμένα. Αντίθετα, <b>αλληλεπικαλύπτονται πλήρως </b>και συνδέονται μεταξύ τους, σχηματίζοντας ένα ενιαίο δίκτυο προστασίας της βιοποικιλότητας και των οικοσυστημάτων του νησιού.  Ειδικότερα ο Όρμος Βιταλίου αλληλεπικαλύπτεται με  το  Κεντρικό και Νότιο τμήμα, γύρω νησίδες και παράκτια θαλάσσια ζώνη,  που σημαίνει ότι σχεδόν όλη η κεντρική Άνδρος, σε έκταση 74.951.465,72 μ²προστατεύεται από το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Natura 2000 για την ιδιαίτερη χλωρίδα, πανίδα, ορνιθοπανίδα και τα οικοσυστήματα που περιλαμβάνει. Στις περιοχές αυτές Natura αλληλεπικαλύπτονται επίσης η Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά  – Νήσος Άνδρος και Νησίδες και το Καταφύγιο Άγριας Ζωής – Μεγάλα Βράχια. Επίσης, μεγάλο μέρος της Θαλάσσιας Ζώνης Άνδρου αλληλεπικαλύπτεται με το Κεντρικό και Νότιο τμήμα, γύρω νησίδες και παράκτια θαλάσσια ζώνη, το Καταφύγιο Άγριας Ζωής – Στενό-Κορθίου (Άνδρου) και με τη Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά  – Νήσος Άνδρος και Νησίδες.

Συνολικά, περισσότερα από 200.000 στρέμματα από τα περίπου 380.000 στρέμματα της χερσαίας έκτασης της Άνδρου αποτελούν προστατευόμενη περιοχή, ενώ συμπεριλαμβανομένου και του θαλάσσιου τμήματος η συνολική προστατευόμενη έκταση προσεγγίζει τα 500.000 στρέμματα.

Η πραγματικότητα αυτή αποδεικνύει ότι η Άνδρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως απλή γεωγραφική ενότητα 380.000 στρεμμάτων, αλλά ως νησί με εξαιρετικά υψηλή συγκέντρωση και πυκνότητα προστατευόμενων φυσικών αξιών.

Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το ίδιο το άρθρο 5 του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) αναγνωρίζει ότι σημαντικές οικολογικές αξίες μπορεί να υφίστανται και εκτός των ορίων του Δικτύου Natura 2000, προβλέποντας ειδική  οικολογική αξιολόγηση (ΕΟΑ)  για αιολικά έργα που χωροθετούνται σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (ΣΠΠ). Η πρόβλεψη αυτή επιβεβαιώνει ότι η περιβαλλοντική αξία μιας περιοχής δεν εξαντλείται στα θεσμοθετημένα όρια προστασίας. Για την Άνδρο, όπου σημαντικές περιοχές ορνιθοπανίδας εκτείνονται πέραν των ορίων Natura 2000, η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

6.  Η Άνδρος συγκεντρώνει επίσης εξαιρετικά πυκνό δίκτυο πολιτιστικών και ιστορικών μνημείων

Επιπλέον του φυσικού της κεφαλαίου, η Άνδρος συγκεντρώνει ιδιαίτερα πλούσιο και εκτεταμένο πολιτιστικό απόθεμα, το οποίο εκτείνεται σε ολόκληρη την έκταση του νησιού.

-Στο νησί έχουν θεσμοθετηθεί σημαντικοί   αρχαιολογικοί χώροι και ζώνες προστασίας εξαιρετικής σημασίας, οι οποίοι τεκμηριώνουν τη διαχρονική ανθρώπινη παρουσίακαι δραστηριότητα στην Άνδρο από τη Νεολιθική περίοδο έως τους Βυζαντινούς και Μεταβυζαντινούς χρόνους. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν:

• Το Ακρωτήριο Στρόφιλα[ΦΕΚ 434/Β/1994], όπου σώζονται λείψανα μίας από τις σημαντικότερες προϊστορικές εγκαταστάσεις του Αιγαίου, με εκτεταμένο οικισμό της τελικής Νεολιθικής περιόδου και μοναδικά βραχογραφήματα.
• Ο αρχαιολογικός χώρος της Ζαγοράς  [  ΦΕΚ 305/Β/1983, ΦΕΚ32/Β/1998, ΦΕΚ 32/Β/1998  ], ένας από τους πληρέστερα διατηρημένους γεωμετρικούς οικισμούς του Αιγαίου, με θεσμοθετημένες ζώνες προστασίας, απαγόρευση δόμησης και αναοριοθετημένο αρχαιολογικό χώρο.
• Η αρχαία Παλαιόπολη   [ ΦΕΚ399/Β’/1972, ΦΕΚ 619/Β’/1997, ΦΕΚ 74/Β’/1998, ΦΕΚ 344/Α.Α.Π./2014, ΦΕΚ 179/Δ/2020 ],σημαντικότερο αστικό κέντρο της αρχαίας Άνδρου, με εκτεταμένο χερσαίο και ενάλιο αρχαιολογικό χώρο, νεκροταφεία, παλαιοχριστιανικές βασιλικές, καταβυθισμένο αρχαίο λιμένα και ζώνες Α’ απολύτου προστασίας και Β’  αυξημένης προστασίας.
• Ο αρχαιολογικός χώρος της Υψηλής  [  ΦΕΚ 290/Β’/1983, ΦΕΚ 779/Δ’/1991, ΦΕΚ 75/Δ’/2004, ΦΕΚ26/ΑΑΠ/2014],σημαντική οχυρωμένη πόλη της γεωμετρικής περιόδου, με αναδειγμένα οικιστικά κατάλοιπα, οχυρωματικό τείχος και ιερό.
• <b>Ο λόφος Βρυοκάστρου  στην  θέση Κατάκοιλος  </b>[ ΦΕΚ 619/Β’/1997, ΦΕΚ 1256/Β/2000], όπου διατηρούνται σημαντικά κατάλοιπα προϊστορικής κατοίκησης της τελικής Νεολιθικής και Χαλκολιθικής περιόδου καθώς και λείψανα  κτηρίων ιστορικών χρόνων. Αναφέρεται επιγραφή χαραγμένη σε βράχο με την ένδειξη «ΔΙΟΣ ΤΗΣ ΗΛΙΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ», στοιχείο που τεκμηριώνει τη σημασία του χώρου κατά την αρχαιότητα.
• O οικισμός του Μικρογιαλίου[ΦΕΚ 594/Β/1997]στην βορειανατολική ακτή της Άνδρου, όπου εντοπίστηκαν ίχνη ερειπίων οικισμού και πληθώρα ποικίλων κινητών ευρημάτων. Οι αντιστοιχίες με την κεραμική της Κεφάλας, αλλά και του Στρόφιλα και του Βρυοκάστρου τοποθετούν τον οικισμό του Μικρογιαλίου στην Τελική Νεολιθική περίοδο και τον συνδέουν με τον «Πολιτισμό Κεφάλας-Αττικής» (4500 – 3200 π.Χ.).

Σημαντικός αριθμόςεπιπλέον αρχαιολογικών χώρων και θέσεων προστατεύεται σε ολόκληρη την έκταση του νησιού, μεταξύ των οποίων

• το Ακρωτήριο Στρογγυλό[ ΦΕΚ 32/Β/1998]με το αρχαίο λατομικό πεδίο πράσινου λίθου,
• ο αρχαιολογικός χώρος του Ελληνιστικού  Πύργου Αγίου Πέτρου[ΦΕΚ 1027/Β/1991, ΦΕΚ 242/Β/18-04-1992, ΦΕΚ 990/Β/1995, ΦΕΚ 926/Β/1997]και
• οι γειτονικές θέσεις Χάλαρα, Μεταλλεία, Λεκάνη και Σχίσματα,
• η  περιοχή Φελλού [ΦΕΚ 1022/Β/1995] με το αρχαίο λατομείο στη θέση «Πελεκητή» και τον οχυρωμένο οικισμό ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων,
• στην θέση «Σταυρός» οι θέσεις Τροχαλιά Α΄ και Τροχαλιά Β΄ περιοχής Φελλού [ ΦΕΚ 434/Β/1994 ]με τα αρχαία λατομεία λίθου,
• οι ελληνιστικοί πύργοι κυκλικός Τούσκα Γαυρίου [ ΦΕΚ 434/Β/1994 ] και τετράγωνος Τοκέλι [ΦΕΚ 434/Β/1994],
• η περιοχή Πλάκα Καππαριάς [ΦΕΚ 594/Β/1997 ]  με εκτεταμένο οικισμό της Εποχής του Χαλκού,
• η περιοχή Σταυροπέδας Αγίου Γεωργίου – Παντουκίων (ΦΕΚ 43/Β/1998),
• ο Παλαιόπυργοςστον Πιτροφό,
• ο αρχαίος πύργος, πού έχει εντοπιστεί στην περιοχή Αγίου Κυπριανού,
• το Επάνω Κάστρο (Κάστρο Φανερωμένης ή Κάστρο της Γριάς) στην  περιοχή Κοχύλου(ΦΕΚ 51/Α.Α.Π./2017) με τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία τους.
• Στην δυτική πλευρά της βόρειας Άνδρου, σε μία ψηλή και απόκρημνη βραχώδη χερσόνησο, είναι κτισμένο από τούς Ενετούς το κάστρο της Οστοδωσιάς ή Μακροτάνταλου, [ΦΕΚ 65 Β’ 1992],το οποίο, λόγω της στρατηγικής του θέσης, επόπτευε τον πορθμό του Καφηρέα, όπου σώζονται ο ερειπωμένος περίβολος και δύο πύργοι. Μορφολογικά και κατασκευαστικά το κάστρο του Μακροτάνταλου είναι πανομοιότυπο με το Φρούριο του Κάτω Κάστρου στην πρωτεύουσα της Άνδρου.

Επιπλέον αναφέρονται μεμονωμένες κηρύξεις ναών, μονών και κτισμάτων ως ιστορικών διατηρητέων κτισμάτων:

• Η γέφυρα «Λέοντος» στις Στενιές, ΦΕΚ 132/Β/27-3-1986.
• Πυργόσπιτα στην Μεσσαριά -ενδεικτικά αναφέρεται  [ΦΕΚ 1204/Β/31-12-1997].
• Άλλα μνημεία, ναοί και μονές της Άνδρου, βλ. ΦΕΚ 332/Α/6-8-1936, ΦΕΚ 166/Β/3-11-1947 και  ΦΕΚ 701/Β/7-11-1990.
• Η οικία, στην οποία γεννήθηκε ο Θεόφιλος Καΐρης, ΦΕΚ 95/Β/9-7-1947.
• Άλλοι ναοί της Άνδρου έχουν κηρυχθεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία, βλ. ΦΕΚ 415/Β/19-11-1962 και ΦΕΚ 206/Β/8-4-1981.
• Ο μεσαιωνικός Πύργος Μπίστη – Μουβελά στα Απατούρια, ΦΕΚ 207/Β/9-04-1981.
• Το παλαιό Παρθεναγωγείο της Μεσαριάς Άνδρου, ΦΕΚ 623/Β/19-11-1987.
• Μεταβυζαντινοί ναοί,  ΦΕΚ 810/Β/20-10-1989.   κ.α.

Οι ανωτέρω αρχαιολογικοί χώροι καταδεικνύουν ότι η Άνδρος διακρίνεται για τον πλούτο και τη διαχρονικότητα της πολιτιστικής της κληρονομιάς. Στο νησί συνυπάρχουν αρχαιολογικοί χώροι διεθνούς και εθνικής εμβέλειας, καθώς και δεκάδες προστατευόμενες αρχαιολογικές θέσεις ιδιαίτερης σημασίας για την ιστορία των Κυκλάδων και του Αιγαίου.   Η αρχαιολογική κληρονομιά της Άνδρου καλύπτει  σχεδόν το συνολο των ιστορικών περιόδων, από τη Νεολιθική και την Εποχή του Χαλκού έως τους Ελληνιστικούς, Βυζαντινούς και Μεταβυζαντινούς χρόνους, συγκροτώντας μία διαχρονική πολιτιστική ενότητα μοναδική στον χώρο των Κυκλάδων.

-Παράλληλα, έχουν χαρακτηριστεί  ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία[ΦΕΚ 65 Β’ 1992]  συνολικά οκτακόσια τριάντα έξι (836) μνημεία, τα οποία περιλαμβάνουν ναούς, μονές, κτίσματα και λοιπά στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού.

Ειδικότερα, προστατεύονται:

• Επτακόσιοι εβδομήντα οκτώ (778) ναοί και κτίσματα, με ζώνη προστασίας που κυμαίνεται από πενήντα έως εκατόν πενήντα (50–150) μέτρα. 
• Δεκαεννέα (19) κρήνες, με ζώνη προστασίας από τριάντα έως εκατόν πενήντα (30–150) μέτρα.
• Πέντε (5) πύργοι, με ζώνη προστασίας εκατό (100) μέτρων.
• Οκτώ (8) γέφυρες, με ζώνη προστασίας πενήντα έως  εκατό (50 – 100) μέτρων. 
• Είκοσι (20) ταφικά μνημεία, με ζώνη προστασίας από πενήντα έως διακόσια (50–200) μέτρα. 

Επιπλέον, οι ιερές μονές  Αγίας Ειρήνης,  Ζωοδόχου Πηγής-Αγίας,  Παναχράντου και Αγίου Νικολάου περιβάλλονται από ζώνη προστασίας διακοσίων (200) μέτρων, ενώ το Κάστρο Φανερωμένης και το Βενετικό Κάστρο προστατεύονται με ζώνη τουλάχιστον τριακοσίων (300) μέτρων

Περαιτέρω,  έχουν χαρακτηρισθεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία  και  σημαντικοί ναοί και μονές του νησιού  [ΦΕΚ 415/Β’/1962], μεταξύ των οποίων ο Ναός Αγίου Γεωργίου, ο Ιερός Ναός Μεγάλου Ταξιάρχου, ο Ιερός Ναός της Παλατιανής, ο Ιερός Ναός Αγίας Βαρβάρας, οι ναοί της Γεννήσεως της Θεοτόκου, η  Ιερά  Μονή Αγίου Νικολάου και η Ιερά Μονή Αγίου Αντωνίου.

Η πολιτιστική φυσιογνωμία της Άνδρου συμπληρώνεται από πλήθος στοιχείων της παραδοσιακής αγροτικής κληρονομιάς, όπως οι αναβαθμίδες, οι ξερολιθικές κατασκευές, οι πηγές, τα γεφύρια και το παλαιό δημοτικό οδικό  δίκτυο (μονοπάτια), τα οποία έχουν διαμορφώσει διαχρονικά το ιδιαίτερο τοπίο του νησιού.

Τα στοιχεία αυτά δεν αποτελούν διάσπαρτα και ασύνδετα σημεία ενδιαφέροντος. Οι αρχαιολογικοί χώροι, τα ιστορικά διατηρητέα μνημεία, οι 34 παραδοσιακοί οικισμοί, οι ιστορικές μονές, οι αναβαθμίδες, οι ξερολιθικές κατασκευές, οι πηγές, τα γεφύρια και το εκτεταμένο δίκτυο μονοπατιών συγκροτούν ένα ενιαίο πολιτιστικό τοπίο το οποίο έχει διαμορφώσει διαχρονικά τη φυσιογνωμία της Άνδρου.

Η ιδιαίτερα μεγάλη πυκνότητα και η γεωγραφική διασπορά των παραπάνω στοιχείων, σε συνδυασμό με τις θεσμοθετημένες ζώνες προστασίας που τα περιβάλλουν, περιορίζουν ουσιαστικά τον διαθέσιμο χώρο και δημιουργούν ένα σύνθετο πλέγμα πολιτιστικών, ιστορικών και χωρικών αλληλεξαρτήσεων, το οποίο δεν μπορεί να αποτυπωθεί επαρκώς μέσω ενός απλού ποσοτικού κριτηρίου έκτασης.

Η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι η αξιολόγηση των επιπτώσεων του σχεδίου στο περιβάλλον οφείλει να περιλαμβάνει την πολιτιστική κληρονομιά, συμπεριλαμβανομένης της αρχιτεκτονικής και αρχαιολογικής κληρονομιάς, το τοπίο και τις σχέσεις μεταξύ των παραγόντων αυτών (ΣΜΠΕ ΕΧΠ-ΑΠΕ, Κεφ. 1.1, σελ. 1-3). Παράλληλα, η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει την ανάγκη επανεξέτασης των κανόνων ένταξης στο τοπίο και των επιδράσεων των εγκαταστάσεων σε ευαίσθητα τοπία μικρής κλίμακας και ειδικές περιοχές όπως τα νησιά  (ΣΜΠΕ ΕΧΠ-ΑΠΕ, Κεφ. 1.2, σελ. 1-6 έως 1-7). Ωστόσο, στο κανονιστικό κείμενο του ΕΧΠ η προστασία οργανώνεται κυρίως γύρω από θεσμοθετημένες κατηγορίες μνημείων και αρχαιολογικών ζωνών, χωρίς αντίστοιχη μέριμνα για το ευρύτερο <b>πολιτιστικό τοπίο της Άνδρου.   

7. Περιοχές προστασίας της φύσης -τοπίου και κορυφογραμμών  –  παραδοσιακοί οικισμοί

Με το Π.Δ. για την Ζ.Ο.Ε. Άνδρου [ π.δ. 19.10.2011 ΦΕΚ ΑΑΠ 291/2011]  έχουν καθοριστεί δώδεκα (12) συγκεκριμένες περιοχές  προστασίας της φύσης  (όπως ο Ζόργκος, τα  Άχλα, τα Πίσω Γυαλιά, το Βαρίδι, τα Γαυριονήσια κ.α.)  [άρθρο 1  π.δ. 19.10.2011 ΦΕΚ ΑΑΠ 291/2011 ], στις οποίες απαγορεύεται ρητά  κάθε δόμηση και εγκατάσταση.  Στις περιοχές αυτές δεν επιτρέπεται καμμία αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος, όπως εκσκαφές ή εκχερσώσεις, γεγονός που αποκλείει την χωροθέτηση έργων Α.Π.Ε. [άρθρο 3].

Η Άνδρος διαθέτει επίσης  κανόνες για την διατήρηση του αναγλύφου  της (Τοπίου και Κορυφογραμμών):

Κορυφογραμμές: Απαγορεύεται η τοποθέτηση κτισμάτων ή εγκαταστάσεων που παραμορφώνουν ή εξέχουν  από την κορυφογραμμή (υδροκρίτες ) και τα διάσεμα , όπως αυτά φαίνονται από κύριους δρόμους, οικισμούς ή από την θάλασσα  [αρθρο 4 παρ. 8 &9 π.δ. 19.10.2011 ΦΕΚ ΑΑΠ 291/2011 ].

Κλίσεις εδάφους: Απαγορεύεται γενικά η δόμηση σε τμήματα γηπέδων με κλίση μεγαλύτερη του 40 %, περιορίζοντας τις διαθέσιμες θέσεις για μεγάλα ενεργειακά έργα [αρθρο 13  π.δ. 19.10.2011 ΦΕΚ ΑΑΠ 291/2011 ].

Παραδοσιακοί οικισμοί

Επιπλέον, στην Άνδρο έχουν χαρακτηρισθεί ως παραδοσιακοί τριάντα τέσσερις (34) οικισμοί επί συνόλου ογδόντα επτά (87) οικισμών του νησιού [ΦΕΚ 504 Δ’ /1988 ].   Ο χαρακτηρισμός τους ως παραδοσιακών αποσκοπεί στη διατήρηση του ιδιαίτερου χαρακτήρα και της ιστορικής φυσιογνωμίας τους, στοιχεία που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του πολιτιστικού τοπίου της Άνδρου.

8. Το ιστορικό κοινόχρηστο δημοτικό οδικό δίκτυο της Άνδρου αποτελεί στοιχείο ιδιαίτερης προστασίας

Η Άνδρος διαθέτει ένα μοναδικό ιστορικό δίκτυο διαδρομών που διασχίζει ολόκληρο το νησί και συνδέει οικισμούς, μνημεία, αγροτικά τοπία, πηγές και περιοχές φυσικού ενδιαφέροντος. Σημειωτέον ότι πρόκειται για ειδική κατηγορία παλαιών παραδοσιακών οδών, οι οποίες  έχουν καταστεί κοινόχρηστες  με την αμνημονεύτου χρό νου αρχαιότητα (vetustas).  Το  εν λόγω  παλαιό παραδοσιακό κοινόχρηστο  δημοτικό  οδικό δίκτυο  του νησιού δεν αποτελεί απλώς πεζοπορική υποδομή ή τουριστικό προϊόν. Αποτελεί  μέρος του οικοσυστήματος  των περιοχών του δικτύου Natura 2000  και  στοιχείο της ιστορικής, κοινωνικής και χωρικής συγκρότησης του νησιού. Τμήμα  αυτού  (34 παλαιές  διαδρομές, συνολικού μήκους 240  km )   έχει  σηματοδοτηθεί  και  χαρτογραφηθεί  από  το  Ερευνητικό  Κέντρο  Άνδρου  στα  πλαίσια  του  εγχειρήματος  Andros Routes.   Ενδεικτικά η προστασία ολόκληρου του υφιστάμενου παλαιού οδικού δικτύου (σηματοδοτημένου και μη)  προβλεπεται,  μεταξύ άλλων από το π.δ. περί Καθορισμού Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (Ζ.Ο.Ε.) [ ΦΕΚ 291 τ. ΑΑΠΘ/ 4-11-2011]   που ισχύει στην εκτός εγκεκριμένου ρυμοτομικού σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών περιοχή της ν. Άνδρου και των νησίδων Γαυριονήσια (Ν. Κυκλάδων), με το οποίο, μεταξύ άλλων, προστατεύονται οι παραδοσιακές οδοί διασύνδεσης των περιοχών του νησιού, και ειδικότερα στο άρθρο 4 παρ. 19 ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπεται η εκτέλεση έργων μετατροπής των παραδοσιακών οδών διασύνδεσης των περιοχών των νησιών (καλντερίμια) σε οδούς εξυπηρέτησης τροχοφόρων. <i>Οδοί που ακολουθούν υπάρχουσες χαράξεις παραδοσιακής αγροτικής διατηρούν την γεωμετρική ιδιοτυπία – μορφολογική εμφάνιση με υποχρεωτική αποκατάσταση ξερολιθιών που τις περιβάλλουν στις αναγκαίες διαπλατύνσεις ή νέες διανοίξεις</i>».      Η ανωτέρω ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς εφαρμόζεται στο μεγαλύτερο μέρος της εδαφικής επικράτειας της Άνδρου και καταδεικνύει ότι η ίδια η Διοίκηση έχει ήδη αναγνωρίσει, με το ισχύον Π.Δ. της  Ζ.Ο.Ε. Άνδρου, το παραδοσιακό  κοινόχρηστο  δημοτικό  οδικό δίκτυο  ως στοιχείο χρήζον ειδικής προστασίας, απαγορεύοντας μάλιστα τη μετατροπή του σε οδικό δίκτυο εξυπηρέτησης τροχοφόρων.

Περαιτέρω, με την  υπ’ αριθμ. ΥΠΠΟ/Δ/ΛΑΠ/Γ/1458/54588 υπουργική απόφαση   έχουν χαρακτηριστεί ως ιστορικά διατηρητέα μνημεία, χρήζοντα ειδικής κρατικής προστασίας, τα  εξής  λιθόκτιστα πεζοδρόμια και τα μονοπάτια του νησιού,  ήτοι:

α. Χώρα – Υψηλού – Μεσαθούρι – Λάμυρα – Μένητες – Μεσαριά – Μονή Παναχράντου

β.  Έξω Βουνί- Μέσα Βουνί- Παλαιόκαστρο – Γιαννισαίο – Λαρδιά – Ρωγό – Όρμος Κορθίου   και

γ. Συνετίον – Κοχύλου – Όρμος Κορθίου με την αιτιολογία   ότι « Τα λιθόκτιστα αυτά πεζοδρόμια αποτελούν σημαντικά δείγματα των παραδοσιακών αυτών ειδικών κατασκευών, αποτελούν μέσο επικοινωνίας μεταξύ των οικισμών και είναι συνυφασμένα με την ζωή και ανάπτυξη της περιοχής».

Συνεπώς,  η  διατήρησή  τους δεν αφορά μόνο την πολιτιστική κληρονομιά αλλά και τη διαφύλαξη του ίδιου του ιστορικού τοπίου της Άνδρου. Οποιαδήποτε αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας του νησιού οφείλει να λαμβάνει υπόψη την ύπαρξη και την προστασία αυτού του δικτύου, καθώς και τις επιπτώσεις που προκαλούν τα συνοδά έργα μεγάλης κλίμακας στις περιοχές όπου αυτό αναπτύσσεται.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι, ενώ η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει τη σημασία του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς, του τουρισμού, της φέρουσας ικανότητας και των ευαίσθητων νησιωτικών τοπίων, δεν περιλαμβάνει ειδική αναφορά στα ιστορικά δίκτυα διαδρομών και στο κοινόχρηστο οδικό δίκτυο. Στην περίπτωση της Άνδρου, η παράλειψη αυτή είναι ουσιώδης. 

9. Η Άνδρος ως  ιδιαίτερη υδρολογική ενότητα των Κυκλάδων

Σε αντίθεση με την εικόνα που συχνά επικρατεί για τα Κυκλαδονήσια, η Άνδρος διαθέτει σημαντικό υδατικό πλούτο. Το νησί χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό πηγών,  μόνιμων και εποχικών υδατορροών, σημαντικά ρέματα, υγροτοπικά οικοσυστήματα και σύνθετες λεκάνες απορροής. Τα στοιχεία αυτά συνδέονται άμεσα με τη βιοποικιλότητα, τη γεωργική δραστηριότητα, τις παραδοσιακές χρήσεις γης και τη συνολική οικολογική λειτουργία του νησιού. Παρά ταύτα, ούτε το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ ούτε η ΣΜΠΕ φαίνεται να αντιμετωπίζουν την υδρολογική ιδιαιτερότητα των νησιωτικών οικοσυστημάτων ως αυτοτελές χωροταξικό κριτήριο αξιολόγησης και διαφοροποίησης των περιοχών υποδοχής αιολικών εγκαταστάσεων. Η παράλειψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της Άνδρου, της οποίας η φυσιογνωμία διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από την παρουσία και τη λειτουργία των υδάτινων οικοσυστημάτων της.

Συνεπώς, η υδρολογική ιδιαιτερότητα της Άνδρου αποτελεί ακόμη ένα στοιχείο που διαφοροποιεί το νησί και απαιτεί ειδική μεταχείριση στον χωροταξικό σχεδιασμό.

10. Το τοπίο της Άνδρου αποτελεί αναπτυξιακό κεφάλαιο

Τα τελευταία χρόνια η Άνδρος έχει επενδύσει σε ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης, που στηρίζεται στην ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος, στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, στον πεζοπορικό και φυσιολατρικό τουρισμό, στον πολιτιστικό τουρισμό και στην ποιότητα του τοπίου.

Η οικονομική αξία που παράγεται από τα χαρακτηριστικά αυτά είναι πραγματική. Το τοπίο της Άνδρου δεν αποτελεί απλώς αισθητικό αγαθό. Αποτελεί αναπτυξιακό πόρο που δημιουργεί εισόδημα, θέσεις εργασίας και προοπτικές βιώσιμης ανάπτυξης για το νησί.

Η προστασία του, επομένως, δεν συνιστά εμπόδιο στην ανάπτυξη αλλά προϋπόθεση της μελλοντικής ανάπτυξης.

11. Ανεπαρκής  αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων στην Άνδρο

Η υποχρέωση αξιολόγησης των σωρευτικών επιπτώσεων δεν αποτελεί ζήτημα πολιτικής επιλογής, αλλά βασική απαίτηση της διαδικασίας Στρατηγικής Περιβαλλοντικής Εκτίμησης  (Σ.Π.Ε.), σύμφωνα με την Οδηγία 2001/42/ΕΚ «σχετικά με την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραμμάτων», η οποία  έχει ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο με την υπό στοιχεία ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/28.8.2006 ΚΥΑ, όπως ισχύει, και  οποία αποσκοπεί στην εκτίμηση των συνολικών περιβαλλοντικών συνεπειών από την εφαρμογή του σχεδίου και όχι μόνο των επιπτώσεων μεμονωμένων έργων.

Στην περίπτωση της Άνδρου, η αξιολόγηση δεν μπορεί να περιορίζεται στις επιπτώσεις ενός νέου αιολικού σταθμού ή μιας μεμονωμένης εγκατάστασης, αλλά  προϋποθέτει τη συνεκτίμηση   των ήδη λειτουργούντων αιολικών σταθμών, των αδειοδοτημένων έργων, των εκκρεμών αιτήσεων, καθώς και των συνοδών έργων και υποδομών που συνδέονται με την ανάπτυξη των Α.Π.Ε.    Μόνο έτσι μπορεί να εκτιμηθεί  αξιόπιστα η πραγματική φέρουσα ικανότητα του νησιού και να αποφευχθεί η περαιτέρω υποβάθμιση του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

12. Η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να συνδυάζεται με χωρική δικαιοσύνη

Η ανάγκη προώθησης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δεν μπορεί να οδηγεί σε άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών. Η Άνδρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως διαθέσιμος χώρος εγκατάστασης μεγάλων ενεργειακών έργων, χωρίς ουσιαστική συνεκτίμηση των φυσικών, πολιτιστικών και κοινωνικών της χαρακτηριστικών.

Η επιλογή της έκτασης των 300 τ.χλμ. ως βασικού κριτηρίου διαφοροποίησης μεταξύ των νησιών, αποδεικνύεται   αυθαίρετη και  δεν αρκεί για να αποτυπώσει τη σύνθετη περιβαλλοντική, πολιτιστική και χωρική πραγματικότητα της Άνδρου. Παρά το μέγεθός της, η Άνδρος συγκεντρώνει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως εκτεταμένες προστατευόμενες περιοχές, σημαντική πολιτιστική κληρονομιά, μοναδικό δίκτυο παραδοσιακών οδών, πλούσιο υδρολογικό σύστημα και υψηλή τοπιακή αξία, τα οποία επιβάλλουν <b>ειδική αξιολόγηση </b>καιι όχι γενική υπαγωγή σε μια κατηγορία που βασίζεται αποκλειστικά στην έκταση του νησιού.

Η ενεργειακή μετάβαση οφείλει να βασίζεται σε αρχές ισονομίας, αναλογικότητας, χωρικής ισορροπίας και σεβασμού των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε περιοχής. Η προστασία των νησιωτικών τοπίων δεν μπορεί να είναι επιλεκτική.

13. Συμπέρασμα 

Η μοναδική φυσική, πολιτιστική και ιστορική φυσιογνωμία της Άνδρου, καθώς και το ιδιαίτερο αναπτυξιακό της πρότυπο, δεν αποτυπώνονται επαρκώς στις ρυθμίσεις του προτεινόμενου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ.

Η πυκνότητα των προστατευόμενων φυσικών περιοχών, ο πλούτος της πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς, το εκτεταμένο δίκτυο κοινόχρηστων δημοτικών οδών (μονοπατιών), η ιδιαίτερη σχέση του νησιού με το νερό και τις πηγές του, η σημασία του τοπίου για την τοπική οικονομία και την ποιότητα ζωής των κατοίκων, καθώς και οι πιέσεις που ήδη δέχεται από υφιστάμενες ενεργειακές εγκαταστάσεις, αποτελούν παράγοντες που απαιτούν ειδική συνεκτίμηση στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Δεδομένου ότι η ίδια η ΣΜΠΕ του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ [κεφ. 6, σελ. 36, πίνακας 6.4-3, Ένταξη των ΑΠΕ στο Τοπίο των ΠΧΠ ]  επισημαίνει την ανάγκη εφαρμογής ειδικών προδιαγραφών και περιβαλλοντικών περιορισμών χωροθέτησης και κλίμακας μονάδων για τη διαφύλαξη του νησιωτικού τοπίου, καθώς και ειδικών κριτηρίων χωροθέτησης και μορφολογίας των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, προκύπτει η ανάγκη περαιτέρω εξειδίκευσης των σχετικών ρυθμίσεων, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε νησιού, η φέρουσα ικανότητά του και οι σωρευτικές επιπτώσεις από την ανάπτυξη ενεργειακών υποδομών.

Για τους λόγους αυτούς, κρίνεται αναγκαία η περαιτέρω εξειδίκευση των προβλέψεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ για τα μεγάλα νησιά του Αιγαίου που, σύμφωνα με την ίδια τη ΣΜΠΕ, χρήζουν ιδιαίτερης μεταχείρισης λόγω των φυσικών, πολιτιστικών και τοπιακών χαρακτηριστικών τους. Η εξειδίκευση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει υποχρεωτική αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας κάθε νησιού, συνεκτίμηση των σωρευτικών επιπτώσεων, (πλατειών θεμελίωσης των ανεμογεννητριών από οπλισμένο σκυρόδεμα, νέων οδικών δικτύων στους ιδιαίτερους σχιστολιθικούς ορεινούς όγκους της Άνδρου με τις μεγάλες κλίσεις), ειδικά κριτήρια προστασίας του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου, καθώς και αυξημένες εγγυήσεις προστασίας για παλαιά δημοτικά δίκτυα οδών ( μονοπατιών), υδάτινους πόρους, περιοχές ιδιαίτερης οικολογικής αξίας και πολιτιστικά τοπία.

Η Άνδρος αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση νησιού στο οποίο η εφαρμογή των παραπάνω αρχών είναι αναγκαία, προκειμένου η ενεργειακή μετάβαση να συμβαδίζει με τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, της πολιτιστικής κληρονομιάς και των στοιχείων που συγκροτούν τη μοναδική ταυτότητα και τη βιώσιμη αναπτυξιακή προοπτική του νησιού.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΤΑΝΕΠ εκφράζει την αντίθεσή της στην εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στην Άνδρο, γιατί, όπως αναλύθηκε ανωτέρω, δεν το επιτρέπουν η φέρουσα ικανότητα, η φυσιογνωμία, το τοπίο και η πολιτιστική ταυτότητα του νησιού.

 

Β. ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΪΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
1. Γενική θέση 
Η ΕΤΑΝΕΠ αναγνωρίζει τη σημασία της ηλιακής ενέργειας και των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων για την ενεργειακή μετάβαση της χώρας και την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.  Η ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών, όμως, οφείλει να πραγματοποιείται κατά τρόπο που να διασφαλίζει την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, του τοπίου, της γεωργικής γης και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας των νησιωτικών περιοχών.

Το ίδιο το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει ότι «η διαμορφωθείσα κατάσταση επιτάσσει τον καθορισμό επιπλέον κριτηρίων χωροθέτησης» για τις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, πέραν των υφιστάμενων ζωνών αποκλεισμού (ΕΧΠ–ΚΥΑ, σελ. 11). Προς την κατεύθυνση αυτή εισάγεται για πρώτη φορά ανώτατο όριο εδαφικής κάλυψης από φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις ανά Περιφερειακή Ενότητα, ίσο με 1,5% της συνολικής έκτασης (άρθρο 16 παρ. 1 ΕΧΠ).

Οι ρυθμίσεις αυτές συνιστούν σαφή αναγνώριση ότι η σημερινή έκταση ανάπτυξης φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων δημιουργεί  την ανάγκη νέων χωροταξικών δεδομένων,  τα οποία δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά με τα εργαλεία του ισχύοντος πλαισίου του 2008.

Ωστόσο, το προτεινόμενο σχέδιο εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικά κενά ως προς:

α) την προστασία του νησιωτικού τοπίου kai παραδοσιακών οικισμών,

β) την αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων,

γ) τη διατήρηση της γεωργικής γης και των παραδοσιακών αγροτικών τοπίων,

δ) την προστασία του παλαιού δημοτικού οδικού δικτύου,  πολιτιστικών διαδρομών,  και πολιτιστικών τοπίων,

ε) τη θεσμοθέτηση ειδικών διαδικασιών αξιολόγησης της τοπιακής ένταξης φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων.

Οι ακόλουθες παρατηρήσεις και προτάσεις αποσκοπούν στη συμπλήρωση του σχεδίου προς την κατεύθυνση της ουσιαστικής προστασίας του τοπίου, του πολιτιστικού περιβάλλοντος και της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας των νησιωτικών περιοχών.
2. Ανάγκη ειδικής προστασίας των Κυκλάδων και του νησιωτικού χώρου
Η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι στον νησιωτικό χώρο, πλην Κρήτης και Εύβοιας, «είναι επιθυμητή η κατά προτεραιότητα χωροθέτηση μικρών εγκαταστάσεων ηλιακής ενέργειας, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 33 του Ν. 4951/2022» (ΣΜΠΕ, Κεφ. 4.3.2, σελ. 4-38).

Προτείνεται η ανωτέρω κατεύθυνση να μετατραπεί σε υποχρεωτικό κανόνα χωροθέτησης και να προβλεφθεί ότι:

«  Η ανάγκη αυτή προκύπτει ιδίως για νησιά των Κυκλάδων με σύνθετα φυσικά και πολιτιστικά χαρακτηριστικά, όπως η Άνδρος, προκρίνεται κατά προτεραιότητα η εγκατάσταση μικρών φωτοβολταϊκών έργων που εξυπηρετούν τοπικές ενεργειακές ανάγκες, ενεργειακές κοινότητες και αυτοπαραγωγή, ενώ η εγκατάσταση μεγαλύτερης κλίμακας φωτοβολταϊκών έργων επιτρέπεται μόνο κατόπιν ειδικής τεκμηρίωσης της φέρουσας ικανότητας του νησιού και της μη ουσιώδους αλλοίωσης του τοπίου.»

Το ίδιο το υπό διαβούλευση ΕΧΠ (σελ. 11 ΕΧΠ–ΚΥΑ) αναφέρει ότι η διαμορφωθείσα κατάσταση επιτάσσει τον καθορισμό επιπλέον κριτηρίων χωροθέτησης για τις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πέραν των υφιστάμενων ζωνών αποκλεισμού. Η ΣΜΠΕ καταγράφει ως νέο κανόνα χωροθέτησης το μέγιστο ποσοστό εδαφικής κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα, ενώ παράλληλα προβλέπεται η αξιολόγηση σωρευτικών και συνεργιστικών επιπτώσεων γειτνιαζουσών εγκαταστάσεων.

Το άρθρο 16 παρ. 1 πρέπει να συμπληρωθεί ώστε το όριο 1,5% να μην εφαρμόζεται ως αποκλειστικό κριτήριο χωροθέτησης, αλλά να συνοδεύεται από υποχρεωτική ειδική εκτίμηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, με κριτήρια τοπίου, ορατότητας, σωρευτικής επιβάρυνσης, εγγύτητας σε οικισμούς, πολιτιστικές και πεζοπορικές διαδρομές, αναβαθμίδες και περιοχές ιδιαίτερης φυσιογνωμίας.

Η ανάγκη αυτή προκύπτει ιδίως για την Άνδρο, όπου η αξία του τοπίου συνδέεται άμεσα με το παλαιό πεζοπορικό δίκτυο,  παραδοσιακούς οικισμούς,  προστατευόμενες περιοχές, αρχαιολογικούς χώρους, περιοχές Natura,  ΖΕΠ,  αναβαθμίδες, ξερολιθιές, παραδοσιακό αγροτικό περιβάλλον, κ.α.  Ως εκ τούτου, η τήρηση μόνο του ποσοτικού ορίου του 1,5% δεν διασφαλίζει αφ’ εαυτής την προστασία των ανωτέρω ούτε την ουσιαστική εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας του νησιού.
3. Υποχρεωτική εξέταση σωρευτικών επιπτώσεων
Θετική είναι η πρόβλεψη του άρθρου 16 του σχεδίου ΕΧΠ ότι στις περιπτώσεις γειτνιαζουσών φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων πρέπει να εξετάζονται οι σωρευτικές και συνεργιστικές επιδράσεις τους.  Ωστόσο, η σχετική ρύθμιση παραμένει γενική και δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένους δείκτες ή κριτήρια αξιολόγησης.

Προτείνεται να προβλεφθεί υποχρεωτική αξιολόγηση:

• της συνολικής έκτασης των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε ακτίνα τουλάχιστον πέντε (5) χιλιομέτρων  από παραδοσιακούς οικισμούς ,
• της συνολικής ορατότητας των εγκαταστάσεων από οικισμούς, πολιτιστικές διαδρομές και κύριους οδικούς άξονες,
• της αθροιστικής επίδρασης στο τοπίο και στη γεωργική γη,
• της συνδυασμένης επίδρασης με λοιπές ενεργειακές υποδομές.

Η αξιολόγηση πρέπει να περιλαμβάνει και τα αναγκαία συνοδά έργα των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, ιδίως οδούς πρόσβασης, έργα διαμόρφωσης εδάφους και δίκτυα διασύνδεσης.
4. Προστασία γεωργικής γης και παραδοσιακών αγροτικών τοπίων
Η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει την ανάγκη προστασίας της γης υψηλής παραγωγικότητας και της βοσκήσιμης γης.

Η ΕΤΑΝΕΠ προτείνει  να δοθεί σαφής προτεραιότητα των φωτοβολταϊκών:

• σε στέγες,
• σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις,
• σε υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Αντιθέτως, πρέπει να απαγορεύεται η εγκατάσταση σε:

• ενεργούς γεωργικούς κάμπους,
• παραδοσιακά αγροτικά τοπία,
• συστήματα αναβαθμίδων,
• ιστορικά τοπία γεωργικής παραγωγής,
• πλησίον παραδοσιακών οικισμών,
• σε σημεία θέασης από οικισμούς και οδούς.

5. Προστασία του τοπίου ως αυτοτελούς αγαθού
   Το τοπίο αποτελεί αυτοτελώς προστατευόμενο έννομο αγαθό κατά το άρθρο 24 του Συντάγματος.

Η Ελλάδα έχει κυρώσει την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου με τον Ν. 3827/2010.

Η Σύμβαση επιβάλλει:

• την ενσωμάτωση του τοπίου στις πολιτικές χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού (άρθρο 5 στοιχ. δ΄),
• την αναγνώριση, αξιολόγηση και παρακολούθηση των μεταβολών του τοπίου (άρθρο 6Γ).

Παρά ταύτα, το προτεινόμενο ΕΧΠ δεν εισάγει επαρκείς μηχανισμούς αξιολόγησης των επιπτώσεων των φωτοβολταϊκών στο τοπίο, ιδίως στον νησιωτικό χώρο.
6. Ανάγκη θεσμοθέτησης Μελέτης Τοπιακής Ένταξης και υποχρεωτικής γνωμοδότησης του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής
Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ αναγνωρίζει ότι η σημερινή ανάπτυξη φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με τις υφιστάμενες ζώνες αποκλεισμού.

Παρά ταύτα, το σχέδιο δεν προβλέπει ειδικό εργαλείο αξιολόγησης της ένταξης των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στο τοπίο ούτε συμμετοχή οργάνου με αρμοδιότητα αξιολόγησης της αισθητικής και μορφολογικής ένταξης των έργων στον χώρο.

Το κενό αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τα νησιά των Κυκλάδων και ιδίως για την Άνδρο, όπου η αξία του τοπίου συνδέεται άμεσα με τις αναβαθμίδες, τις ξερολιθιές, τα ιστορικά μονοπάτια, τις παραδοσιακές καλλιέργειες και τις πολιτιστικές διαδρομές.

Υπό τα δεδομένα αυτά προτείνεται η προσθήκη ειδικής διάταξης στο άρθρο 16 σύμφωνα με την οποία:

α) Για κάθε φωτοβολταϊκή εγκατάσταση που χωροθετείται σε νησιωτική περιοχή να απαιτείται υποχρεωτικά Μελέτη Τοπιακής Ένταξης και Οπτικής Επίδρασης.

β) Η μελέτη αυτή να υποβάλλεται υποχρεωτικά στο αρμόδιο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής για γνωμοδότηση ως προς την ένταξη της εγκατάστασης στο τοπίο και τις οπτικές επιπτώσεις της.

Η πρόταση αυτή δεν εισάγει νέα απαγόρευση ούτε αναιρεί την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων. Αντιθέτως, αποτελεί αναγκαίο μέσο για την πραγμάτωση των αρχών της βιώσιμης ανάπτυξης και της προστασίας του τοπίου, όπως αυτές απορρέουν από το άρθρο 24 του Συντάγματος, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου (Ν. 3827/2010) και τους ίδιους τους στόχους του υπό διαβούλευση ΕΧΠ.  Η γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής δεν υποκαθιστά τις λοιπές απαιτούμενες εγκρίσεις, αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά ως προς την αξιολόγηση της ένταξης του έργου στο τοπίο.
7. Ειδική προστασία πολιτιστικών διαδρομών, παλαιού κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου    και πολιτιστικών τοπίων
Το νέο ΕΧΠ δεν περιλαμβάνει ειδική πρόβλεψη για πολιτιστικές διαδρομές και οργανωμένα δίκτυα μονοπατιών.

Η ΕΤΑΝΕΠ προτείνει να θεσπισθεί ειδική προστασία:

• παλαιού κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου,
  • πολιτιστικών τοπίων,
  • περιοχών με ιδιαίτερη τουριστική και πολιτιστική αξία.

Στις περιοχές αυτές πρέπει να απαιτείται ειδική Μελέτη Τοπιακής Ένταξης και Οπτικής Επίδρασης, καθώς και ειδική αξιολόγηση της ορατότητας των εγκαταστάσεων.

Ιδιαίτερη μέριμνα πρέπει να ληφθεί για το κοινόχρηστο δημοτικό οδικό δίκτυο (μονοπάτια) της Άνδρου, το οποίο αποτελεί σημαντικό στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς, του τοπίου και της τουριστικής ταυτότητας του νησιού. Το δίκτυο πεζοπορικών διαδρομών Andros Routes, που αναπτύσσεται επί αυτού, θα πρέπει να προστατεύεται από επεμβάσεις που υποβαθμίζουν την εμπειρία του περιπατητή και αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του τοπίου.
8. Συμπέρασμα
Η ΕΤΑΝΕΠ υποστηρίζει την ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας και των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στο πλαίσιο της ενεργειακής μετάβασης. Η ανάπτυξη αυτή, όμως, πρέπει να στηρίζεται σε αρχές χωρικής δικαιοσύνης, προστασίας του τοπίου, διατήρησης της γεωργικής γης και σεβασμού της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Για τον λόγο αυτό προτείνεται η συμπλήρωση του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ με ειδικές ρυθμίσεις για τις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις στον νησιωτικό χώρο και ιδίως στις Κυκλάδες, οι οποίες να διασφαλίζουν:

• προτεραιότητα σε μικρές οικογενειακές εγκαταστάσεις, αυτοπαραγωγή,
• ειδική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί,
• ουσιαστική εξέταση των σωρευτικών επιπτώσεων,
• αποτροπή του τεχνητού κατακερματισμού έργων,
• προστασία της γεωργικής γης,  των παραδοσιακών αγροτικών τοπίων και παραδοσιακών οικισμών,
• υποχρεωτική Μελέτη Τοπιακής Ένταξης,
• γνωμοδότηση του Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής,
• ειδική προστασία παλαιών δημοτικών  διαδρομών, μονοπατιών και πολιτιστικών τοπίων,
• αδειοδότηση μετά από έλεγχο των ανωτέρω παραμέτρων και όχι μέσω ταχείας διαδικασίας έκδοσης άδειας μικρής κλίμακας.

Η ενεργειακή μετάβαση της Άνδρου θα μπορούσε να βασιστεί κατά προτεραιότητα σε μικρής κλίμακας φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής, οικογενειακής χρήσης, ενεργειακών κοινοτήτων και λοιπών αποκεντρωμένων σχημάτων παραγωγής ενέργειας.   Ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να συμβάλλει στην ενεργειακή αυτάρκεια του νησιού, χωρίς να επιβαρύνει δυσανάλογα το φυσικό, αγροτικό και πολιτιστικό τοπίο του, όπως άλλωστε ορίζουν οι ήδη θεσμοθετημένοι όροι Περιβαλλοντικής προστασίας του δικτύου Natura, όπου τα νησιά δεν επιφορτίζονται με την μεταφορά ενέργειας στο ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα.

Η ενεργειακή μετάβαση οφείλει να συνδυάζεται με τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της βιώσιμης αναπτυξιακής προοπτικής των νησιών. Για τον λόγο αυτό, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θα πρέπει να προβλέπει ειδικότερα κριτήρια χωροθέτησης και αξιολόγησης των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στον νησιωτικό χώρο, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες, τη φέρουσα ικανότητα και τις σωρευτικές πιέσεις που αντιμετωπίζει κάθε νησί.

Γ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η ΕΤΑΝΕΠ εκφράζει την αντίθεσή της στην εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στην Άνδρο και υποστηρίζει κατά αποκλειστικότητα μικρής κλίμακας φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις αυτοπαραγωγής, οικογενειακής χρήσης, ενεργειακές κοινότητες και λοιπές αποκεντρωμένες μορφές παραγωγής ενέργειας, που ανταποκρίνονται στις ενεργειακές ανάγκες του νησιού και της τοπικής κοινωνίας.

Η Άνδρος μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα ενός μοντέλου ενεργειακής μετάβασης, που συνδυάζει την ενεργειακή αυτάρκεια με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, του πολιτιστικού τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της ιδιαίτερης ταυτότητας του νησιού.

Για τον λόγο αυτό, καλούμε το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να ενσωματώσει στο νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ ειδικές προβλέψεις και ουσιαστικές εγγυήσεις προστασίας τόσο για το νησί της Άνδρου όσο και για το σύνολο των νησιών του Αιγαίου, ώστε η ανάπτυξη των ΑΠΕ να υπηρετεί  τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, χωρίς να υποβαθμίζει τους φυσικούς, πολιτιστικούς και τοπιακούς πόρους, που αποτελούν θεμέλιο της βιώσιμης ανάπτυξής τους.

Μέχρι την ολοκλήρωση θεσμοθέτησης των εν λόγω μέτρων προστασίας ζητούμε να μην δημιουργηθούν δεσμεύσεις υπέρ έργων ΑΠΕ σε οποιοδήποτε στάδιο αδειοδότησης.

Ζητούμε να μην εφαρμοστεί η προτεινόμενη στο νομοσχέδιο θωράκιση των ήδη αδειοδοτημένων έργων, καθώς αυτό θα έχει φέρει καταστροφικές επιπτώσεις στο περιβάλλον της Άνδρου σε πλήρη αντίφαση με τα προβλεπόμενα στο υπό διαβούλευση Χωροταξικό πλαίσιο.

Άνδρος, 10/06/2026

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας Ανδρίων Επιστημόνων

Στην μελέτη του νομοσχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ και στην επεξεργασία των θέσεών μας  συνέβαλε καθοριστικά η δικηγόρος Μαρία Κυριαζή, μέλος της ΕΤΑΝΕΠ

________________________

Άνδρος,  24  Ιουνίου  2026

[Χρήστος Λυμπέρης]

Συντάσσομαι με τα κείμενα που κατατέθηκαν από:

• ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΣΤΕΡΕΑΣ – “Σχόλια και παρατηρήσεις επί του σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ – ΑΠΕ)”
• Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας – “Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.” (της κας Καραμανώφ Μαρίας, Προέδρου του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας)

[ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ ΨΑΛΛΙΔΑ]

Συμφωνώ εγκρίνω και συνυπογράφω τον Σχολιασμό και Αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου της  Συμμετοχής του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας, από την Πρόεδρο του Επιμελητηρίου Μαρίας Καραμανώφ Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας ε.τ., του Γεωργίου Χριστοφορίδη Δικηγόρου και Μέλος του Δ.Σ του Επιμελητηρίου, της Σοφίας Παυλάκη Δικηγόρου και Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Επιμελητηρίου και της Χάρις Γιαννοπούλου Πυρηνική Ιατρός

Συνημμένα ακολουθεί ο Σχολιασμός και η Αντίκρουση του

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ  ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ  ΚΑΙ  ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ

https://mail.google.com/mail/u/0?ui=2&ik=cd463e638c&attid=0.1&permmsgid=msg-f:1868427307832890505&th=19edfcbcb404d489&view=att&zw&disp=safe

 

Μαρία Καραμανώφ

Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.

Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000

CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021

https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022

https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis

«Outcomes of UNEA-6»

https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes

https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023

https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019

https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020

https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022

https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

 

———————————————————-

 Γεώργιος Χριστοφορίδης

Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.

Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:

-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,

-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,

-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,

-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,

-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

 

1. «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.

α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000.  Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.

Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.

Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ  ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.

Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

 

2. ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.

α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.

Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».

Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.

Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.

β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.

Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.

Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

 

3. Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

 Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.

Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.

Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.

Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.

Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.

Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

 

4. Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

 Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.

Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.

Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.

Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.

Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να  καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

 

5. Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

 Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.

Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.

Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :

Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !

Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.

Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.

Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.

Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

 

6. Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

 

7. Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα  υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.

———————————————————-

 Σοφία Παυλάκη

Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία  αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

 

1. Σχεδιασμός σε περιοχέςNatura χωρίς στόχους διατήρησης

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

 

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

 

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

 

2. Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

 Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές, δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

 

3. Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

 Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

 

4. Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο  αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:

– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).

– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).

– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

 

5. Φέρουσα ικανότητα

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

 

6. Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ  στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

 

7. Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την  περιβαλλοντική νομοθεσία.

 

8. Οδοποιία

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

 

9. Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

 Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

 

10. Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

 Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

 

11. Γενίκευση των ΜΥΗΕ

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

 

12. Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

 

13. Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

 Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

 

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική,  αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

 

14. Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

 

15. Δημόσια διαβούλευση

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

 

16. Ομολογία κακής νομοθέτησης

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει  ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

 

Συμπέρασμα

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

———————————————————-

Χάρις Γιαννοπούλου

Πυρηνική ιατρός

 

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

 

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.

Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.

Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.

Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.

Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.

Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

Αρχή της προφύλαξης

Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.

2022;130(7):76001.

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

 

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

[Ευαγγελία Βουρλιώτη]

========================================================================
ΥΠΟΜΝΗΜΑ  ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΤΙΠΡΟΤΑΣΕΩΝ
========================================================================
επί του Σχεδίου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ)

και της συνοδεύουσας Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)

από τον Ελληνικό Ορειβατικό Σύλλογο Χαλκίδας



========================================================================
ΕΙΣΑΓΩΓΗ — ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΘΕΣΗ
========================================================================

Το παρόν υπόμνημα καταθέτει συγκεντρωτικές παρατηρήσεις και συγκεκριμένα αιτήματα επί του σχεδίου ΕΧΠ-ΑΠΕ και της ΣΜΠΕ που τέθηκαν σε δημόσια διαβούλευση. Η κεντρική θέση είναι η εξής: το υπό διαβούλευση κείμενο δεν συνιστά ουσιαστικά νέο χωροταξικό σχεδιασμό, αλλά κατά βάση παράταση και επικαιροποίηση του πλαισίου του 2008, χωρίς τεκμηριωμένη ανάλυση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, χωρίς ολοκληρωμένη αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων μεταξύ τεχνολογιών και έργων, και με ανεπαρκή θεσμικό ρόλο των τοπικών κοινωνιών και της αυτοδιοίκησης. Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό καθεστώς, ενώ κρίσιμα εργαλεία προστασίας (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες, Προεδρικά Διατάγματα προστατευόμενων περιοχών, θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός) παραμένουν, σύμφωνα και με την ίδια τη ΣΜΠΕ, ημιτελή.

Ζητούμε την ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τις παρατηρήσεις που ακολουθούν, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες, ένα συγκριτικό παράρτημα ευρωπαϊκών πρακτικών και έναν συγκεντρωτικό κατάλογο αιτημάτων.

Μεθοδολογική σημείωση: οι νομικές και επιστημονικές αναφορές του υπομνήματος (νομοθεσία, νομολογία, δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες) έχουν επαληθευθεί. Ορισμένα ποσοτικά παραδείγματα (τοπικές περιπτώσεις, διεθνείς συγκρίσεις) προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες δευτερογενείς πηγές και παρατίθενται ενδεικτικά της τάξης μεγέθους του προβλήματος· πριν την οριστική κατάθεση συνιστάται η διασταύρωσή τους με τα πρωτογενή μητρώα των αρμόδιων φορέων (ΡΑΑΕΥ, ΔΑΠΕΕΠ, ΥΠΕΝ).


========================================================================
ΚΥΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
========================================================================

  • Δεν υπάρχει αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος — η φέρουσα ικανότητα μετριέται με διοικητικά (Δημοτική/Περιφερειακή Ενότητα), όχι οικολογικά κριτήρια.
  • Δεν αξιολογούνται οι σωρευτικές επιπτώσεις πολλαπλών έργων και τεχνολογιών εντός της ίδιας περιοχής.
  • Οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα προστασίας περιοχών Natura 2000 δεν έχουν ολοκληρωθεί.
  • Οι μεταβατικές διατάξεις διατηρούν σε ισχύ το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων υπό το παλιό, κρινόμενο ως ανεπαρκές, καθεστώς.
  • Ζητείται ουσιαστική αναθεώρηση του σχεδίου πριν την έγκρισή του, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα που ακολουθούν.


Συνοπτικός Πίνακας – Πρόβλημα • Τι προβλέπει η ΚΥΑ • Τι προτείνουμε
1. Φέρουσα ικανότητα

Πρόβλημα: Η φέρουσα ικανότητα υπολογίζεται διοικητικά και όχι οικολογικά.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ποσοστά κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά) και Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά).

Τι προτείνουμε: Υπολογισμό της φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο οικοσυστήματος, λεκάνης απορροής και ορεινού όγκου.

2. Συνολικό όριο εγκαταστάσεων

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει συνολικό ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Όρια μόνο ανά Δημοτική ή Περιφερειακή Ενότητα.

Τι προτείνουμε: Ανώτατο συνολικό όριο ανά οικοσύστημα, ορεινό όγκο και Περιφερειακή Ενότητα.

3. Σωρευτικές επιπτώσεις

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται όλες οι σωρευτικές επιπτώσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Εξετάζεται μόνο περιορισμένη σώρευση γειτονικών φωτοβολταϊκών.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική συνολική αξιολόγηση αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, ΜΥΗΕ, υποσταθμών, δρόμων και γραμμών μεταφοράς.

4. Συνοδά έργα

Πρόβλημα: Δεν αξιολογούνται συνολικά οι επιπτώσεις των συνοδών έργων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Τα συνοδά έργα εξετάζονται αποσπασματικά.

Τι προτείνουμε: Ενιαία αξιολόγηση όλων των συνοδών έργων μαζί με το κυρίως έργο.

5. Περιοχές Natura

Πρόβλημα: Το νέο χωροταξικό προωθείται πριν ολοκληρωθούν οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Παραπέμπει στο μελλοντικό καθεστώς προστασίας.

Τι προτείνουμε: Καμία νέα χωροθέτηση πριν ολοκληρωθούν οι ΕΠΜ και τα Προεδρικά Διατάγματα.

6. Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ)

Πρόβλημα: Παραμένει δυνατότητα εγκατάστασης έργων υπό προϋποθέσεις.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Επιτρέπει εξαιρέσεις.

Τι προτείνουμε: Πλήρη προστασία των ΖΕΠ και των κρίσιμων οικοτόπων.

7. Repowering

Πρόβλημα: Αντιμετωπίζεται ως απλή αντικατάσταση εξοπλισμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν θεωρείται ουσιαστικά νέο έργο.

Τι προτείνουμε: Κάθε repowering να αντιμετωπίζεται ως νέο έργο με νέα ΜΠΕ, ΕΟΑ και αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων.

8. Συστήματα Αποθήκευσης (BESS)

Πρόβλημα: Δεν υπάρχει ειδικό χωροταξικό και πλαίσιο ασφάλειας.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Ενσωματώνονται στο γενικό πλαίσιο.

Τι προτείνουμε: Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο, πρότυπα ασφάλειας και ειδική αξιολόγηση κινδύνου.

9. RED III

Πρόβλημα: Η επιτάχυνση προηγείται του ολοκληρωμένου σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθεί Περιοχές Επιτάχυνσης.

Τι προτείνουμε: Πλήρης στρατηγικός σχεδιασμός και αξιολόγηση πριν τον χαρακτηρισμό Περιοχών Επιτάχυνσης.

10. Λεκάνες απορροής

Πρόβλημα: Δεν χρησιμοποιούνται ως βασική χωρική μονάδα σχεδιασμού.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Αφορούν κυρίως τα ΜΥΗΕ.

Τι προτείνουμε: Υποχρεωτική αξιολόγηση όλων των τεχνολογιών σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

11. Υπεράκτια αιολικά

Πρόβλημα: Δεν έχει ολοκληρωθεί ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Προωθείται δυνατότητα χωροθέτησης.

Τι προτείνουμε: Προηγούμενη ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

12. Αναλογική κατανομή περιβαλλοντικών βαρών

Πρόβλημα: Ορισμένες περιοχές επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν υπάρχει μηχανισμός ισόρροπης χωρικής κατανομής.

Τι προτείνουμε: Θεσμοθέτηση της αρχής της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ.

13. Δείκτης Χωρικού Κορεσμού

Πρόβλημα: Δεν αποτιμάται η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση κάθε περιοχής.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Δεν προβλέπεται σχετικός δείκτης.

Τι προτείνουμε: Δημιουργία Δείκτη Χωρικού Κορεσμού πριν από κάθε νέα αδειοδότηση.

14. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Πρόβλημα: Οι ΟΤΑ έχουν περιορισμένο ρόλο στη λήψη αποφάσεων.

Τι προβλέπει η ΚΥΑ: Κυρίως γνωμοδοτική συμμετοχή.

Τι προτείνουμε: Ουσιαστική συμμετοχή και δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών σε υπερκορεσμένες περιοχές.

========================================================================
Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ
========================================================================


► Α.0 ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
------------------------------------------------------------------

Στο κεφάλαιο εξέτασης εναλλακτικών δυνατοτήτων, η ΣΜΠΕ αναφέρει ότι το επιλεγμένο σενάριο (επικαιροποίηση του παλαιού πλαισίου) υιοθετήθηκε στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας. Στην πράξη όμως, όπως αναλύεται και στις επόμενες ενότητες, οι ρυθμίσεις του νέου πλαισίου διαφέρουν ελάχιστα από εκείνες του 2008, ενώ σε ορισμένα σημεία (περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά, θαλάσσια αιολικά) τις διευρύνουν. Σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή ενσωμάτωσης της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης (άρθρο 11 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης), η χωροθέτηση και λειτουργία εγκαταστάσεων ΑΠΕ -ως δραστηριότητα με σοβαρές δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις- υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης για κάθε στοιχείο του φυσικού περιβάλλοντος, διαδικασία που διέπεται κατ' αρχήν από την Οδηγία 2011/92/ΕΕ για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.

Είναι επίσης επιστημονικά τεκμηριωμένο, σύμφωνα και με το πλαίσιο των εννέα πλανητικών ορίων που έχει αναπτυχθεί στη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία και υιοθετείται από τον ΟΗΕ (UNEP) και την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση έχει τρεις αλληλένδετες διαστάσεις -κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας και ρύπανση- και δεν περιορίζεται μόνο στην πρώτη. Πρόσφατες επιστημονικές αξιολογήσεις εκτιμούν ότι έχουν ήδη ξεπεραστεί αρκετά από τα εννέα αυτά πλανητικά όρια σε παγκόσμιο επίπεδο, μεταξύ των οποίων η ακεραιότητα της βιόσφαιρας και η αλλαγή χρήσεων γης. Η αξιολόγηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ υποβαθμίζει συστηματικά την απώλεια βιοποικιλότητας, τον κατακερματισμό οικοτόπων, την αλλαγή χρήσεων γης και τη σφράγιση ελεύθερου εδάφους που προκαλούν οι ίδιες οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ.

Επισημαίνεται ότι η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν αντισταθμίζει αυτόματα την απώλεια φυσικής δέσμευσης άνθρακα από δάση και θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας που πλήττονται από την εγκατάστασή τους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι δημοσιευμένη μελέτη για τη Σκωτία συσχέτισε την εγκατάσταση χιλιάδων ανεμογεννητριών με σημαντικές πρόσθετες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα λόγω αλλαγής χρήσεων γης και απώλειας οργανικού άνθρακα εδάφους, ενώ μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023) εκτιμά ότι η δέσμευση γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων στην Ελλάδα υπερβαίνει σημαντικά τον παγκόσμιο μέσο όρο.


► Α.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΕΡΟΥΣΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
-------------------------------------------------------------

Η φέρουσα ικανότητα ορίζεται αποκλειστικά διοικητικά —ποσοστό κάλυψης ανά Δημοτική Ενότητα (αιολικά, άρθρο 6) ή ανά Περιφερειακή Ενότητα (φωτοβολταϊκά, άρθρο 16)— και όχι με βάση τα όρια οικοσυστήματος (λεκάνη απορροής, ορεινός όγκος, οικολογικός διάδρομος, δασικό σύστημα, βιοποικιλότητα). Τούτο συνιστά μεθοδολογικό σφάλμα ουσίας, όχι απλώς τεχνική ατέλεια: υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας ενός φυσικού συστήματος δεν μπορεί να είναι η διοικητική διαίρεση της χώρας σε Περιφέρειες, Δήμους ή δημοτικές ενότητες, αφού τα όρια ενός οικοσυστήματος δεν συμπίπτουν με τα διοικητικά όρια, καθορίζονται αντικειμενικά από τα φυσικά του χαρακτηριστικά και δεν επιλέγονται κατά τη βούληση του μελετητή. Η ίδια η ΚΥΑ αναγνωρίζει εμμέσως αυτή την αρχή στα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα, όπου η φέρουσα ικανότητα συνδέεται με τη λεκάνη απορροής (άρθρο 13) — χωρίς όμως να την επεκτείνει στις υπόλοιπες τεχνολογίες.

Επιπλέον, τα ποσοστά του άρθρου 6§1 (8%/5%/4%) εξαρτώνται από τον παλιό χαρακτηρισμό Περιοχών Αιολικής Προτεραιότητας/Καταλληλότητας του 2008· για τις νέες περιοχές που προστίθενται τώρα για πρώτη φορά στο Παράρτημα Ι δεν προκύπτει ρητά ποιο ποσοστό εφαρμόζεται. Δεν προβλέπεται κανένα αθροιστικό ανώτατο όριο σε επίπεδο Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας ή ορεινού όγκου. Προβληματική είναι, τέλος, και η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών αυτών έως και 50% κατόπιν απλής συμφωνίας του οικείου Δημοτικού Συμβουλίου (άρθρο 6§2): πρόκειται για τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα φέρουσας ικανότητας οικοσυστήματος, το οποίο δεν μπορεί να αποφασίζεται από όργανο που δεν διαθέτει την αντίστοιχη επιστημονική αρμοδιότητα ή τεκμηρίωση.

Το ίδιο πρόβλημα κλίμακας ισχύει και για τα φωτοβολταϊκά, όπου το ανώτατο ποσοστό κάλυψης ορίζεται μόνο σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας (άρθρο 16§1) χωρίς αντίστοιχο όριο ή αφαίρεση ευαίσθητων εκτάσεων σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας — βλ. αναλυτική μελέτη περίπτωσης στην ενότητα Α.16.


► Α.2 ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΩΡΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
--------------------------------------------------------------------

Μηχανισμός σώρευσης προβλέπεται ρητά μόνο για γειτνιάζουσες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16§4). Δεν υπάρχει αντίστοιχη πρόβλεψη για τον συνδυασμό αιολικών, φωτοβολταϊκών, αποθήκευσης, βιομάζας και ΜΥΗΕ εντός της ίδιας γεωγραφικής/οικολογικής ενότητας, ούτε για τα συνοδά έργα (οδοποιία, υποσταθμοί, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς).

Πέραν αυτού, η ΣΜΠΕ δεν τεκμηριώνει την επιστημονική μεθοδολογία βάσει της οποίας καταλήγει στους χαρακτηρισμούς επιπτώσεων που χρησιμοποιεί (π.χ. 'μικρή/μέτρια/μεγάλη ένταση', 'πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό', 'πρωτογενής/δευτερογενής επίπτωση'), οι οποίοι παρατίθενται σε συνοπτικούς, αφηγηματικούς πίνακες χωρίς σαφή ποσοτική στάθμιση ή αναφορά σε επιτόπια συλλογή δεδομένων ανά περιοχή της χώρας. Η χρήση ποιοτικών κλιμάκων σημαντικότητας είναι συνήθης πρακτική στη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, ωστόσο η αξιοπιστία της εξαρτάται από τη διαφάνεια της μεθοδολογίας βαθμολόγησης — στοιχείο που δεν τεκμηριώνεται επαρκώς στο υπό διαβούλευση κείμενο.


► Α.3 ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΩΝ NATURA 2000 — ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ ΕΙΔΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ΚΥΑ παραπέμπει την προστασία εντός προστατευόμενων περιοχών στο 'θεσπισμένο κανονιστικό πλαίσιο... ή, ελλείποντος αυτού, στις προβλέψεις της οικείας εγκεκριμένης Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης' (άρθρα 5§2, 12§2, 20§2). Η ίδια η ΣΜΠΕ το παραδέχεται ρητά σε πολλά σημεία του κειμένου της: στη σελίδα 3-86 αναφέρει ότι 'το ΕΧΠ-ΑΠΕ λαμβάνει υπόψη του τις ΕΠΜ και εξαρτά τις κατευθύνσεις και απαγορεύσεις του από τις διατάξεις των εγκεκριμένων ΕΠΜ και των τελικών ΠΔ'· στη σελίδα 7-50 ότι κρίσιμα στοιχεία 'θα εξειδικευθούν περαιτέρω τόσο από τις ΕΠΜ και τα υπό έκδοση ΠΔ'· και παραδέχεται ότι δεν είναι σήμερα δυνατόν να προσδιοριστεί το ποσοστό των εκτάσεων όπου τελικά θα απαγορεύονται έργα ΑΠΕ. Με άλλα λόγια, το ΕΧΠ-ΑΠΕ ολοκληρώνεται και τίθεται σε εφαρμογή πριν καταστεί γνωστό το τελικό καθεστώς προστασίας των περιοχών Natura. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (απόφαση C-849/19, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Δεκέμβριος 2020) καταδίκασε ήδη τη χώρα για αδυναμία καθορισμού ειδικών στόχων και μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας — ζήτημα που, σύμφωνα με μεταγενέστερη επισκόπηση εφαρμογής του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανοιχτό. Το προστατευτικό καθεστώς της ΚΥΑ στηρίζεται συνεπώς σε εργαλείο που για την πλειονότητα των περιοχών Natura δεν υπάρχει ακόμη.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι σε αρκετά σημεία της αξιολόγησης επιπτώσεων (ενδεικτικά ενότητες 7 και 8 της ΣΜΠΕ) οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως 'μη σημαντικές', 'ουδέτερες' ή 'αντιμετωπίσιμες με μέτρα' — διατύπωση που δεν συνοδεύεται πάντοτε από ποσοτική, ολοκληρωμένη αποτίμηση των ήδη εγκατεστημένων έργων, του υφιστάμενου σωρευτικού φορτίου, του κατακερματισμού οικοτόπων και της απώλειας περιοχών άνευ δρόμων στις ήδη επιβαρυμένες περιοχές της χώρας πριν από την εκτίμηση αυτή. Αξίζει να ζητηθεί ρητά η τεκμηρίωση κάθε χαρακτηρισμού 'μη σημαντικής επίπτωσης' με συγκεκριμένα ποσοτικά δεδομένα ανά Περιφερειακή Ενότητα.


► Α.4 ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΖΩΝΩΝ ΕΙΔΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΖΕΠ) ΒΑΣΕΙ ΑΙΟΛΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ
------------------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(6) επιτρέπει αιολικά εντός ΖΕΠ εφόσον σωρευτικά το επιτρέπει η ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/sec. Η ρύθμιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2009/147/ΕΚ για τα πτηνά, όπου η παρέκκλιση από την προστασία πρέπει να είναι το εξαιρετικό, ειδικά τεκμηριωμένο περιστατικό και όχι ενσωματωμένο, εκ των προτέρων κριτήριο χωροθέτησης.


► Α.5 ΔΑΣΗ ΚΑΙ ΔΑΣΙΚΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ
---------------------------------

Το άρθρο 20 επιτρέπει αιολικές εγκαταστάσεις εντός δασών και δασικών εκτάσεων με μόνη επιφύλαξη 'ιδιαίτερη μέριμνα για περιορισμό της βλάβης', χωρίς ποσοτικό όριο ή ουσιαστική στάθμιση έναντι του ρόλου των δασικών οικοσυστημάτων ως αποθήκης άνθρακα και βιοποικιλότητας — ρόλος που η ίδια η ΣΜΠΕ αναγνωρίζει εκτενώς στην ενότητα για την Εθνική Στρατηγική Δασών.


► Α.6 ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΑΝΕΥ ΔΡΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΟ ΟΔΟΠΟΙΙΑ
-------------------------------------------------------------

Οι επίσημα χαρακτηρισμένες Περιοχές Άνευ Δρόμων αποτελούν ήδη ζώνη αποκλεισμού. Το ουσιαστικό κενό είναι ότι η συνοδή οδοποιία πρόσβασης (νέοι δρόμοι, διαπλατύνσεις, εκσκαφές, πλατείες ανέγερσης) εκτός των επίσημα οριοθετημένων περιοχών αυτών δεν περιορίζεται πέρα από γενικές, μη ποσοτικοποιημένες κατευθύνσεις 'καλής πρακτικής'. Η πραγματική περιβαλλοντική ζημιά οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα συνοδά έργα και όχι μόνο στις ίδιες τις ανεμογεννήτριες. Η θεμελιώδης διεθνής επιστημονική βάση της έννοιας 'Περιοχή Άνευ Δρόμων' (Ibisch et al., 2016, Science — με συμμετοχή και Ελληνίδας ερευνήτριας) τεκμηριώνει ότι η πλειονότητα της παγκόσμιας χερσαίας επιφάνειας, αν και τυπικά 'άνευ δρόμων', είναι ήδη κατακερματισμένη σε εκατοντάδες χιλιάδες μικρά τμήματα από το υπάρχον οδικό δίκτυο, και ότι ο περιορισμός της επέκτασης δρόμων σε τέτοιες περιοχές αποτελεί από τα πλέον αποδοτικά μέτρα προστασίας βιοποικιλότητας διεθνώς — ακριβώς το αντίθετο από τη λογική «αποκλεισμός μόνο της επίσημα οριοθετημένης πυρήνας-περιοχής» που υιοθετεί η ΚΥΑ.


► Α.7 ΚΟΡΥΦΟΓΡΑΜΜΕΣ ΚΑΙ ΟΡΕΙΝΑ ΤΟΠΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΦΥΣΙΚΟΤΗΤΑΣ
---------------------------------------------------------

Το υψομετρικό όριο (1.200μ.) δεν αρκεί από μόνο του: η κατάληψη κορυφογραμμών προκαλεί δυσανάλογη οπτική, οικολογική και τοπιακή υποβάθμιση ανεξαρτήτως απόλυτου υψομέτρου. Δεν υπάρχει σήμερα ειδικό κριτήριο αποκλεισμού κορυφογραμμών.


► Α.8 ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΗ
------------------------------------------------------------------------

Η χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πάρκων προηγείται της ολοκλήρωσης του υποχρεωτικού, κατά την Οδηγία 2014/89/ΕΕ, θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού — του εργαλείου που προλαμβάνει συγκρούσεις χρήσεων (αλιεία, ναυσιπλοΐα, τουρισμός) και εκτιμά σωρευτικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα. Αντίστοιχη ένσταση έχει ήδη διατυπωθεί επίσημα από επιμελητηριακό φορέα στην τρέχουσα διαβούλευση. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ειδική Έκθεση 22/2023 του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ», διαπιστώνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εκτιμήσει επαρκώς τις δυνητικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της σχεδιαζόμενης ραγδαίας επέκτασης των υπεράκτιων ΑΠΕ, και ότι πολυάριθμες περιβαλλοντικές πτυχές παραμένουν αναγνωρισμένες μόνο εν μέρει.

Ιδιαίτερα προβληματική είναι η ελάχιστη απόσταση από την ακτογραμμή που υιοθετεί το σχέδιο: μόλις 1 ναυτικό μίλι (περίπου 1.850 μ.) — δραματικά μικρότερη από τις αποστάσεις που εφαρμόζονται διεθνώς. Σύμφωνα με στοιχεία κλαδικής βιβλιογραφίας, ο παγκόσμιος μέσος όρος απόστασης υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτή το 2020 ήταν περίπου 18,8 χλμ., με τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο στα 23,3 χλμ. Ενδεικτικά: στη Γερμανία η μέση απόσταση είναι περίπου 52,7 χλμ. (μέγιστη 115 χλμ.)· στο Βέλγιο τηρείται γενικός κανόνας τουλάχιστον 12 ναυτικών μιλίων· στη Γαλλία, βάσει του νόμου αρ. 2023-175, δίνεται προτεραιότητα σε ζώνες πέραν των ~22 χλμ. (12 ν.μ., όριο της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης)· στην Ολλανδία τα νέα έργα χωροθετούνται πέραν των 12 ν.μ. πλην μίας εξαίρεσης· στη Νορβηγία το πρώτο υπεράκτιο αιολικό πάρκο βρίσκεται σε απόσταση 140 χλμ. από την ακτή. Επιπλέον, ακόμη και η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού για το Βόρειο Αιγαίο φέρεται να προτείνει ελάχιστη επιστημονικά τεκμηριωμένη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων — πενταπλάσια από αυτήν που υιοθετεί το παρόν σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ.


► Α.9 ΑΠΟΥΣΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ ΗΔΗ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ
------------------------------------------------------------

Το κεφάλαιο περιγραφής υφιστάμενης κατάστασης της ΣΜΠΕ παρουσιάζει γενικές τάσεις (π.χ. πτωτικές τάσεις σε σημαντικό ποσοστό πληθυσμών πτηνών σύμφωνα με την 4η Εθνική Έκθεση του άρθρου 12 της Οδηγίας για τα πτηνά) χωρίς να απομονώνει ποσοτικά τη συμβολή των ήδη κατασκευασμένων εγκαταστάσεων ΑΠΕ, ούτε να αποτιμά το ανθρωπογενές περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές. Μια αναθεώρηση 18ετούς πλαισίου δεν μπορεί να αξιολογεί ένα εικονικά 'καθαρό χαρτί'.


► Α.10 ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
-----------------------------------------

Το πρόγραμμα παρακολούθησης της ΣΜΠΕ προβλέπει δείκτες μελλοντικής καταγραφής (π.χ. μελέτες θέασης ανά τετραετία) αλλά όχι συστηματική, δημόσια προσβάσιμη παρακολούθηση θνησιμότητας ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων μετά την κατασκευή, ως δεσμευτικό όρο ΑΕΠΟ.


► Α.11 ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΜΙΚΡΑ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΕΡΓΑ
----------------------------------------------------

Το άρθρο 13 αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο σημείο του πλαισίου, καθώς ήδη βασίζεται σε λεκάνη απορροής και οικολογική κατάσταση/δυναμικό υδατικού σώματος (ΣΔΛΑΠ), με διαφοροποιημένα όρια μήκους εκτροπής. Ωστόσο, η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ ως κατηγορίας αμφισβητείται πλέον ευρέως σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης: η αρμόδια Ομάδα Εμπειρογνωμόνων της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση συστήνει να αποφεύγεται εντελώς η κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών έργων ισχύος κάτω των 10 MW, λόγω της αύξησης του κατακερματισμού των ποταμών που προκαλούν. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 για την Αποκατάσταση της Φύσης υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να μετατρέψουν τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ποταμούς ελεύθερης ροής έως το 2030, μέσω άρσης περιττών εμποδίων (άρθρο 9) — στόχος με τον οποίο η περαιτέρω εντατική ανάπτυξη ΜΥΗΕ βρίσκεται σε αντίθετη κατεύθυνση.

Κρίσιμο, ανεπίλυτο ζήτημα παραμένει η μεθοδολογία υπολογισμού της οικολογικής παροχής (η ελάχιστη ποσότητα νερού που πρέπει να παραμένει στη φυσική κοίτη κατάντη του έργου υδροληψίας). Το ισχύον πλαίσιο του 2008 όριζε εφαρμοστέο, απλό αριθμητικό τύπο (30% της μέσης θερινής παροχής ή 50% της παροχής Σεπτεμβρίου ή 30 lt/sec, όποιο μεγαλύτερο) ρητά ως προσωρινή λύση, «μέχρι να καθορισθούν τα κριτήρια της ελάχιστης απαιτούμενης οικολογικής παροχής ανά λεκάνη απορροής» κατά τον ν. 3199/2003. Το υπό διαβούλευση σχέδιο αναθέτει πλέον τον υπολογισμό στα ΣΔΛΑΠ, χωρίς όμως τα ΣΔΛΑΠ να περιλαμβάνουν συγκεκριμένη, τεκμηριωμένη μέθοδο υπολογισμού — δηλαδή η προσωρινή ασάφεια του 2008 παραμένει, απλώς μετατοπισμένη. Σε άλλες χώρες με πλουσιότερο υδρολογικό δυναμικό από την Ελλάδα, όπως η Αυστρία, η οικολογική παροχή υπολογίζεται με σύνθετη μέθοδο που συνεκτιμά την υδρογεωμορφολογία του υδατορέματος, τις ανάγκες της τοπικής ιχθυοπανίδας, λοιπά ενδιαιτήματα και την παρόχθια χλωρίδα — όχι απλούς αριθμητικούς τύπους ή αυθαίρετα ποσοστά.

Ως προς την ανάγκη περαιτέρω επέκτασης, τα διαθέσιμα στοιχεία θέτουν εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: σύμφωνα με στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), τα ήδη αδειοδοτημένα έργα ΜΥΗΕ είναι 649, συνολικής ισχύος περίπου 1.023 MW — ποσότητα που υπερβαίνει ήδη τον στόχο εγκατεστημένης ισχύος του αναθεωρημένου ΕΣΕΚ τόσο για το 2030 (~421 MW) όσο και για το 2050 (~486 MW), ενώ η σημερινή πραγματικά εγκατεστημένη ισχύς (στοιχεία ΔΑΠΕΕΠ, Ιανουάριος 2026) είναι περίπου 298 MW· τα μεγέθη αυτά καταδεικνύουν περιθώριο για ουσιαστική αυστηροποίηση των όρων χωροθέτησης χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη των εθνικών στόχων.

Διεθνώς, η Ομοσπονδία Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απαγόρευσε πλήρως, τον Ιούλιο του 2022, την έκδοση νέων αδειών για μικρά υδροηλεκτρικά έργα ισχύος κάτω των 10 MW (ψήφος Βουλής των Λαών 33-1-0), αναγνωρίζοντας την οικολογική βλάβη που προκαλούν στα ποτάμια — απόφαση που απέτρεψε περίπου 111 σχεδιαζόμενα έργα. Πρόκειται για ισχυρό διεθνές προηγούμενο πλήρους αναστολής της κατηγορίας, πέραν της απλής αυστηροποίησης όρων.


► Α.12 ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
--------------------------------------------

Οι μονάδες αποθήκευσης αντιμετωπίζονται στο σχέδιο ως σχετικά ουδέτερη υποδομή, χωρίς ειδική πρόβλεψη για κινδύνους πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής (thermal runaway) ή συστηματική ένταξή τους στη σωρευτική αποτίμηση αποτυπώματος μιας περιοχής.

Η εμπειρία από το εξωτερικό δείχνει ότι ο κίνδυνος αυτός είναι πραγματικός, όχι θεωρητικός. Τον Ιανουάριο του 2025 εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον σταθμό αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες ιόντων λιθίου στο Moss Landing της Καλιφόρνια — σύμφωνα με δημοσιεύματα ειδικού Τύπου, η μεγαλύτερη σε καταστροφικότητα πυρκαγιά μπαταριών στην ιστορία των ΗΠΑ. Το συμβάν προκάλεσε εκκένωση γειτονικών οικισμών, παρέμεινε ενεργό για ημέρες, και οδήγησε σε επιχείρηση απομάκρυνσης κατεστραμμένων μπαταριών υπό την εποπτεία της Υπηρεσίας Περιβαλλοντικής Προστασίας των ΗΠΑ (EPA). Σε απάντηση, η Πολιτεία της Καλιφόρνια ψήφισε τον νόμο SB 283 ('Clean Energy Safety Act of 2025'), ο οποίος —αντί για γενική, οριζόντια αύξηση των αποστάσεων ασφαλείας που είχε αρχικά προταθεί (νομοσχέδιο AB 303)— επέλεξε συνδυασμό αυστηρότερων προτύπων ασφαλείας: υποχρεωτική συμμόρφωση με το πρότυπο NFPA 855 της Εθνικής Ένωσης Προστασίας από Πυρκαγιές των ΗΠΑ (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης, εξαερισμός εύφλεκτων αερίων, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας/τάσης), υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές αρχές πριν την υποβολή αίτησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

Το προηγούμενο αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για το ελληνικό πλαίσιο, καθώς η ΚΥΑ δεν προβλέπει σήμερα αντίστοιχο, ενιαίο πρότυπο πυρασφάλειας ούτε υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές, παρά μόνο γενικές αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης (Παράρτημα ΙΙ).


► Α.13 ΟΔΗΓΙΑ RED III ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗΣ ΑΠΕ
----------------------------------------------------

Η Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 (RED III) δεν εισάγει απλώς διαδικασίες επιτάχυνσης αδειοδότησης· προϋποθέτει ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό, συλλογική περιβαλλοντική αξιολόγηση και τεκμηριωμένο καθορισμό των Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ (Renewables Acceleration Areas), με προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες ή τεχνητές εκτάσεις και αποφυγή περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας — δηλαδή η στρατηγική αξιολόγηση πρέπει να προηγείται και η επιτάχυνση των διαδικασιών να έπεται. Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν παρουσιάζει ολοκληρωμένη χαρτογράφηση Περιοχών Επιτάχυνσης ούτε τεκμηριώνει τα κριτήρια καθορισμού τους στο μέλλον (άρθρο 4§4: 'δύναται να αποτελούν υποσύνολα')· αντίθετα, η περιβαλλοντική αξιολόγηση μετατίθεται σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο του μεμονωμένου έργου. Η προσέγγιση αυτή αντιστρέφει τη λογική της RED III.

Επισημαίνεται επιπλέον ότι ο τυπικός αποκλεισμός των Περιοχών Επιτάχυνσης από τα όρια περιοχών Natura 2000 δεν αίρει από μόνος του τον κίνδυνο για το δίκτυο: η ενωσιακή νομολογία προστατεύει όχι μόνο τις επεμβάσεις εντός των ορίων μιας προστατευόμενης περιοχής αλλά και έργα εκτός αυτής, όταν μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά οικοτόπους, είδη, λειτουργική συνοχή ή μεταναστευτικές διαδρομές — ζήτημα κρίσιμο για αιολικά, συνοδά οδικά έργα, γραμμές διασύνδεσης και αποθήκευση, που συχνά έχουν επιπτώσεις πολύ πέρα από το ακριβές σημείο εγκατάστασης. Συναφές νομοσχέδιο που βρίσκεται σε παράλληλη επεξεργασία προβλέπει μάλιστα εξαίρεση από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση για έργα εντός Περιοχών Επιτάχυνσης — ρύθμιση που, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, μετατρέπει το ελάχιστο φίλτρο πρόληψης σε σύντομο διοικητικό έλεγχο συμμόρφωσης.


► Α.14 ΛΕΚΑΝΕΣ ΑΠΟΡΡΟΗΣ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΧΩΡΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ — ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ίδιο το ΕΧΠ-ΑΠΕ αναγνωρίζει ότι για τα Μικρά Υδροηλεκτρικά Έργα η λεκάνη απορροής αποτελεί τη βασική οικολογική μονάδα αξιολόγησης (άρθρο 13). Η ίδια αρχή όμως δεν εφαρμόζεται για αιολικά, φωτοβολταϊκά, εγκαταστάσεις αποθήκευσης, οδικά έργα πρόσβασης και συνοδές υποδομές — προσέγγιση επιστημονικά ασυνεπής, αφού οι παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας σε κορυφογραμμές, πλαγιές και ορεινά οικοσυστήματα μεταβάλλουν την επιφανειακή απορροή, τη διάβρωση, τη στερεομεταφορά, την υδρολογική ισορροπία και την οικολογική συνδεσιμότητα σε επίπεδο λεκάνης απορροής, όχι σε επίπεδο διοικητικής ενότητας.


► Α.15 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ: ΟΡΟΣ ΠΥΞΑΡΙΑΣ, ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΥΒΟΙΑ — ΕΜΠΡΑΚΤΗ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΕΛΛΕΙΨΕΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Επιστημονική μελέτη του Εργαστηρίου Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, υπό τον τίτλο 'Sacrificing wilderness for renewables?', δημοσιευμένη στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό LAND (επικεφαλής ερευνήτρια: καθ. Βασιλική Κατή), εξέτασε σχεδιαζόμενο έργο 98 ανεμογεννητριών (21 γήπεδα, συνολικής ισχύος 279,6 MW) στο όρος Πυξαριάς της Κεντρικής Εύβοιας και τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία πολλές από τις διαρθρωτικές ελλείψεις που περιγράφονται στο παρόν υπόμνημα:

  • Το 97% της έκτασης των γηπέδων και της συνοδής οδοποιίας βρίσκεται εντός Ζώνης Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) 'Όρη Κεντρικής Εύβοιας, παράκτια ζώνη και νησίδες', που προστατεύει 31 είδη πτηνών ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος — και η ίδια η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων των επενδυτών παραδέχεται κίνδυνο για 16 είδη αρπακτικών.
  • Η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) της περιοχής έχει ολοκληρωθεί ήδη από το 2022 και ορίζει ότι το 97% της έκτασης εμπίπτει σε Ζώνη Προστασίας της Φύσης όπου δεν επιτρέπονται αιολικά ούτε νέα οδοποιία· επειδή όμως η έγκρισή της από το ΥΠΕΝ καθυστερεί επί τρία έτη και δεν έχει εκδοθεί το αντίστοιχο Προεδρικό Διάταγμα, ο φάκελος του έργου μπόρεσε να υποβληθεί κανονικά — ζωντανό παράδειγμα ακριβώς του κενού που περιγράφεται στην ενότητα Α.3.
  • Το έργο εμπίπτει σε δύο Περιοχές Άνευ Δρόμων (ΠΑΔ), μεταξύ των οποίων η 20ή μεγαλύτερη από τις 451 ΠΑΔ της χώρας (51,4 τ.χλμ.)· αν κατασκευαστεί, η συγκεκριμένη ΠΑΔ θα συρρικνωθεί κατά 77%, με 16,1 τ.χλμ. να χάνονται ολοσχερώς, παρά τη δέσμευση της χώρας προς τον ΟΗΕ να προστατεύσει 55 μεγάλες ΠΑΔ ως 'Απάτητα Βουνά' (έως σήμερα έχουν προστατευθεί θεσμικά μόλις 9).
  • Ο δείκτης 'χαρακτήρα άγριας φύσης' της περιοχής εκτιμάται ότι θα μειωθεί από 49% σε 4% σε περίπτωση κατασκευής, με απώλεια περίπου 15 τ.χλμ. φυσικών εκτάσεων (6,7 τ.χλμ. δάσους κωνοφόρων, 2,7 τ.χλμ. φυσικών λιβαδιών) και απώλεια φυσικής γης ανά εγκατεστημένο MW περίπου τετραπλάσια του παγκόσμιου μέσου όρου — στοιχείο συγκλίνον με την προηγούμενη βιβλιογραφική αναφορά της ενότητας Α.0.
  • Η περιοχή φιλοξενεί 533 καταγεγραμμένα είδη κατά IUCN, εκ των οποίων 23 απειλούμενα με εξαφάνιση και 44 ενδημικά της Ελλάδας, ορισμένα εξαιρετικά σπάνια ασπόνδυλα παγκόσμιας σημασίας.
  • Στην ίδια ΖΕΠ σχεδιάζονται ταυτόχρονα δύο ακόμη έργα (35 και 51 ανεμογεννητριών, εκ των οποίων το δεύτερο έχει ήδη λάβει ΑΕΠΟ) — πραγματικό παράδειγμα ακριβώς της απουσίας σωρευτικής αξιολόγησης πολλαπλών έργων στην ίδια οικολογική ενότητα που περιγράφεται στην ενότητα Α.2.
Η συγκεκριμένη περίπτωση καταδεικνύει ότι οι ελλείψεις του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν είναι θεωρητικές: επιτρέπουν, στην πράξη, την υποβολή και πιθανή αδειοδότηση έργων ακριβώς στις περιοχές που το ίδιο το κράτος έχει ήδη επιστημονικά τεκμηριώσει (μέσω της κρατικά χρηματοδοτούμενης ΕΠΜ) ως απολύτως ακατάλληλες.


► Α.16 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Φ/Β: ΔΗΜΟΣ ΔΟΜΟΚΟΥ — ΥΠΕΡΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΓΩ ΟΡΙΟΥ ΜΟΝΟ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Το ανώτατο ποσοστό κάλυψης 1,5% για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (άρθρο 16) υπολογίζεται αποκλειστικά σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας, χωρίς αντίστοιχο όριο σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας και χωρίς προηγούμενη αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura ή περιοχών οικιστικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή υπολογισμού — μεθοδολογική επιλογή που επιτρέπει ακραία τοπική συγκέντρωση, ακόμη και όταν ο μέσος όρος σε επίπεδο ΠΕ φαίνεται χαμηλός. Ο Δήμος Δομοκού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού έχουν λάβει Βεβαίωση Παραγωγού 96 έργα συνολικής ισχύος περίπου 3.108 MW, που αντιστοιχούν σε έκταση κατάληψης περίπου 50.000 στρεμμάτων — δηλαδή περίπου 16% της συνολικής έκτασης της Δημοτικής Ενότητας — ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στο επίπεδο της Περιφερειακής Ενότητας Φθιώτιδας (185 έργα, ~5.840 MW, ~94.000 στρέμματα) διαμορφώνεται μόλις στο 2,11%. Η έκταση των ήδη αδειοδοτημένων εγκαταστάσεων στον Δήμο Δομοκού αναφέρεται ότι αντιστοιχεί περίπου στα ¾ της έκτασης του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας-Πειραιά, και, αθροιστικά με τον Δήμο Φαρσάλων, υπερβαίνει το σύνολο του ευρύτερου πολεοδομικού συγκροτήματος Αττικής.

Η απόκλιση 16% (ΔΕ) έναντι 2,11% (ΠΕ) αποδεικνύει εμπειρικά ακριβώς το μεθοδολογικό σφάλμα που περιγράφεται στην ενότητα Α.1: ένα όριο ορισμένο σε ευρεία διοικητική κλίμακα δεν αποτρέπει καθόλου την υπερσυγκέντρωση σε μικρότερη γεωγραφική ενότητα — αντίθετα, τη συγκαλύπτει στατιστικά.


► Α.17 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΥΠΕΡΑΚΤΙΩΝ ΑΙΟΛΙΚΩΝ: ΠΑΡΑΚΤΙΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΥΒΟΙΑΣ
------------------------------------------------------------------------

Στις περιοχές ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια προβλέπονται ήδη εξαιρετικά εκτεταμένες εγκαταστάσεις: στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων (έκταση 134 τ.χλμ., προβλεπόμενη ισχύς 670 MW) προβλέπονται από 75 ανεμογεννήτριες (των 9 MW) έως 45 ανεμογεννήτριες (των 15 MW)· στην περιοχή του κόλπου της Κύμης (65 τ.χλμ., 325 MW) από 36 έως 22 ανεμογεννήτριες αντίστοιχα. Σύγχρονη ανεμογεννήτρια 15 MW έχει διάμετρο ρότορα 236 μ. και συνολικό ύψος 265-280 μ. — περίπου τετραπλάσιο του ύψους του Κάστρου της Χαλκίδας. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός της ζώνης όπου η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου προτείνει ελάχιστη απόσταση 5 ναυτικών μιλίων από την ακτή — πολλαπλάσια της απόστασης 1 ναυτικού μιλίου που υιοθετεί το παρόν σχέδιο. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς υπεράκτιων αιολικών στόχου για το 2050 ανέρχεται σε 17.300 MW πανελλαδικά — μέγεθος που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την προηγούμενη ολοκλήρωση αυστηρού θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού πριν τον καθορισμό συγκεκριμένων θέσεων.


► Α.18 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΞΗΛΩΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΕ
-----------------------------------------------------

Ένα από τα σοβαρότερα κενά του σχεδίου αφορά τη φάση παροπλισμού των εγκαταστάσεων ΑΠΕ. Το Άρθρο Δεύτερο §1 της ΚΥΑ επαναλαμβάνει γενική υποχρέωση αποκατάστασης «σύμφωνα με τους εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους», χωρίς δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο, χωρίς υποχρέωση οικονομικής εγγύησης και χωρίς χωροθέτηση υποδομών υποδοχής αποβλήτων. Αυτό είναι ουσιαστικό πρόβλημα για τους εξής λόγους:

  • Στην Ελλάδα δεν υπάρχει σήμερα κανονιστικό πλαίσιο που να ρυθμίζει την αποξήλωση και διαχείριση αποβλήτων παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, ούτε χωροθετημένες εγκαταστάσεις υποδοχής.
  • Σύμφωνα με διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος φορέας είτε δεν υφίσταται πλέον ως βιώσιμη οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο, είτε επικαλείται αδυναμία κάλυψης του μεγάλου κόστους αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης.
  • Παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
  • Για τις υπόγειες βάσεις στήριξης — συνήθως μεγάλες μπετονένιες κατασκευές βάθους πολλών μέτρων — δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση ούτε, συχνά, αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσης, με επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα και στη λειτουργία του οικοσυστήματος που θα παραμένουν επ' αόριστον.
  • Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ αναθέτει τη ρύθμιση αυτή αποκλειστικά στη διαδικασία ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, η οποία εξ ορισμού δεν μπορεί να παρέχει ούτε συστηματική επίβλεψη ούτε εγγύηση εκπλήρωσης δεκαετίες αργότερα.

► Α.19 ΝΗΣΙΑ — ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΕΜΒΑΔΟΥ ΩΣ ΑΔΟΚΙΜΗ ΒΑΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
-------------------------------------------------------------

Το άρθρο 5§1(10) της ΚΥΑ απαγορεύει αιολικά σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., αλλά επιτρέπει εξαιρέσεις για δημόσιες υποδομές ή ασφάλεια του συστήματος. Το κριτήριο του εμβαδού είναι εκ της φύσεώς του αδόκιμο ως βάση εκτίμησης φέρουσας ικανότητας νησιωτικού οικοσυστήματος: η ικανότητα ενός νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ δεν εξαρτάται από την επιφάνειά του, αλλά από το τοπικό οικοσύστημα, το τοπίο, τη βιοποικιλότητα, την πολιτιστική φυσιογνωμία, τον τουριστικό χαρακτήρα και την ήδη υφιστάμενη ενεργειακή κατάσταση. Ένα μικρό νησί με εξαιρετικά ευαίσθητο οικοσύστημα και υψηλή τουριστική αξία μπορεί να έχει μηδενική φέρουσα ικανότητα, ενώ ένα μεγαλύτερο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά να έχει κάποια. Ταυτόχρονα, το κριτήριο ενεργεί σε συνδυασμό με τις μεταβατικές διατάξεις, οι οποίες διατηρούν σε ισχύ έργα που έχουν ήδη ΑΕΠΟ ακόμη και σε νησιά που σήμερα εντάσσονται στη ζώνη αποκλεισμού.


========================================================================
Β. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΟ
========================================================================


► Β.1 ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΤΟΠΙΟΥ
------------------------------------------------

Το αναλυτικό σύστημα κανόνων ένταξης στο τοπίο (Παράρτημα ΙΙΙ) αναπτύσσεται σχεδόν αποκλειστικά για τα αιολικά. Για φωτοβολταϊκά, βιομάζα και γεωθερμία προβλέπονται μόνο μελέτες ορατότητας υπό προϋποθέσεις (ζώνη 1.500μ./1.000μ. από μνημεία), χωρίς αντίστοιχο ποσοτικό σύστημα ζωνών/πυκνότητας/οπτικής κάλυψης.

Επιπλέον, δεν προβλέπεται κανένας περιορισμός ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές ή ευαίσθητα τοπία — ενώ, για παράδειγμα, στη Γερμανία το ύψος ανεμογεννητριών ορατών από ακτές περιορίζεται στα 125 μ. Προκαταρκτική βρετανική έρευνα (2012) για την ορατότητα υπεράκτιων ανεμογεννητριών —με μέσο ύψος τότε σημαντικά μικρότερο από το σημερινό— διαπίστωσε ότι μικρού-μεσαίου μεγέθους εγκαταστάσεις είναι ορατές με γυμνό μάτι σε αποστάσεις άνω των 42 χλμ., η κίνηση των πτερυγίων γίνεται αντιληπτή έως 39 χλμ., ο νυχτερινός φωτισμός είναι ορατός πέραν των 39 χλμ., ενώ εντός 16 χλμ. παρατηρείται σημαντική εστίαση της οπτικής προσοχής. Δεδομένου ότι οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες φτάνουν σήμερα τα 265-280 μ. συνολικού ύψους, οι αποστάσεις αυτές αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με δημοσιευμένη παρατήρηση επί της ΣΜΠΕ (σελ. 420 περίπου), το κείμενο αναφέρει ότι «η αντίληψη του τοπίου είναι πάντα υποκειμενική και αφορά τον εκάστοτε χρήστη» — διατύπωση που έρχεται σε αντίθεση με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας και τις διεθνείς συμβάσεις για το τοπίο (Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου, ν. 3827/2010), κατά τις οποίες το τοπίο αποτελεί προστατευόμενο φυσικό πόρο που προσδιορίζεται από αντικειμενικές παραμέτρους (όγκοι, χρώματα, φωτοσκιάσεις), ανεξάρτητα από προσωπικές προτιμήσεις παρατηρητή.


► Β.2 REPOWERING ΩΣ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΠΙΟΥ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑΚΑΣ
------------------------------------------------

Η αντικατάσταση παλαιών ανεμογεννητριών (π.χ. ύψους 80-100μ.) με σύγχρονες μονάδες (180-200μ. και άνω) μεταβάλλει ριζικά την οπτική και οικολογική όχληση ενός έργου, χωρίς όμως να αντιμετωπίζεται ρητά ως νέο έργο. Αντίθετα, το Άρθρο Δεύτερο §2 της ΚΥΑ ορίζει ότι οι νομίμως λειτουργούσες εγκαταστάσεις διατηρούνται εν ισχύι 'ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού της παρούσας' μέχρι τη λήξη ή την ανανέωση της άδειας λειτουργίας τους κατά το άρθρο 28 του ν. 4951/2022 — διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να περάσει ουσιαστικά το repowering χωρίς εφαρμογή των νέων κριτηρίων χωροθέτησης, αποστάσεων και τοπίου.


► Β.3 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ
------------------------------

Οι αποστάσεις από μνημεία/αρχαιολογικούς χώρους (Παράρτημα ΙΙ) είναι σχετικά αυστηρές για αιολικά, αλλά ασθενέστερες ή λιγότερο σαφείς για φωτοβολταϊκά και λοιπές τεχνολογίες.


► Β.4 ΘΟΡΥΒΟΣ ΚΑΙ ΥΠΟΗΧΟΙ ΑΠΟ ΑΙΟΛΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ
------------------------------------------------------

Το Παράρτημα ΙΙ της ΚΥΑ προβλέπει μόνο γενική απαίτηση εξασφάλισης επιπέδου θορύβου κάτω από 45 dB στα όρια οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς ειδική αναφορά σε χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους και χωρίς διάκριση νυχτερινής/ημερήσιας έκθεσης. Ωστόσο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για τη νυχτερινή έκθεση σε εξωτερικό χώρο ο στόχος δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 40 dB Lnight,outside, ενώ για τον συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό του υπνοδωματίου τα 30 dB(A) — επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από το 45 dB του σχεδίου. Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο ανεμογεννητριών διεθνώς. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα όρια: η Φινλανδία 40 dB, ενώ ορισμένες αμιγώς οικιστικές ζώνες στη Γερμανία έχουν ακόμη χαμηλότερα επίπεδα.

Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υπόηχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υπόηχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Ενώ δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου 'συνδρόμου ανεμογεννητριών', η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως· οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και την ποιότητα ζωής.


► Β.5 ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΩΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗΣ
------------------------------------------------------------------------

Η δημόσια υγεία δεν αντιμετωπίζεται στο σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, αλλά εμφανίζεται αποσπασματικά μέσα από επιμέρους αποστάσεις ασφαλείας (θόρυβος, γειτνίαση με οικισμούς). Δεν υπάρχει ενιαία, ολοκληρωμένη αξιολόγηση κινδύνου για τη δημόσια υγεία που να συνεξετάζει: τον χαμηλόσυχνο θόρυβο και τους υπόηχους (βλ. Β.4), τον κίνδυνο θερμικής διαφυγής συστημάτων αποθήκευσης, τον κίνδυνο πυρκαγιάς εγκαταστάσεων BESS, και τις πιθανές εκπομπές τοξικών αερίων σε περίπτωση ατυχήματος (βλ. και Α.12). Η διεθνής βιβλιογραφία δεν έχει καταλήξει σε πλήρη επιστημονική συναίνεση για το σύνολο των πιθανών επιπτώσεων έκθεσης σε υπόηχους χαμηλής έντασης· η απουσία όμως πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν αναιρεί την υποχρέωση εφαρμογής της αρχής της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου (άρθρο 191 ΣΛΕΕ) και πρέπει να διαπερνά το σύνολο του σχεδιασμού, όχι μόνο τις επιμέρους αποστάσεις.


► Β.6 ΟΠΤΙΚΗ ΟΧΛΗΣΗ ΑΠΟ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗ ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΩΝ (GLINT & GLARE)
-------------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για την οπτική όχληση που προκαλείται από την αντανάκλαση του ηλιακού φωτός στα τζάμια των φωτοβολταϊκών πλαισίων (φαινόμενο Glint & Glare). Το φαινόμενο, ιδίως όταν ο ήλιος βρίσκεται σε χαμηλή γωνία, μπορεί να προκαλέσει προσωρινή θάμβωση σε κατοίκους γειτονικών οικισμών και, σε ευαίσθητες θέσεις, ζήτημα οδικής ή αεροναυτικής ασφάλειας όταν η ανάκλαση κατευθύνεται προς οδικούς άξονες ή διαδρόμους προσγείωσης. Σε άλλες έννομες τάξεις (π.χ. απαιτήσεις πολιτικής αεροπορίας στις ΗΠΑ και τον Καναδά) η ειδική μελέτη ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) αποτελεί πλέον τυπική προϋπόθεση αδειοδότησης μεγάλων φωτοβολταϊκών έργων κοντά σε ευαίσθητες χρήσεις.


► Β.7 ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΓΕΝΝΗΤΡΙΕΣ (SHADOW FLICKER)
-------------------------------------------------------------

Το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν περιλαμβάνει καμία πρόβλεψη για το φαινόμενο της περιοδικής σκίασης (shadow flicker) — την εναλλασσόμενη ρίψη κινούμενων σκιών από τα περιστρεφόμενα πτερύγια σε γειτονικά κτίρια, η οποία εμφανίζεται όταν ο ήλιος βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα, ο ουρανός είναι καθαρός και η ανεμογεννήτρια ευθυγραμμίζεται με τον ήλιο και έναν παρατηρητή. Το φαινόμενο αφορά συνήθως κτίρια σε απόσταση 1-1,5 χλμ. από ανεμογεννήτρια. Παρότι η συχνότητα του τρεμοπαίγματος (κατά κανόνα κάτω από 1 Hz) είναι πολύ χαμηλότερη από τα όρια που σχετίζονται με φωτοευαίσθητη επιληψία (3-30 Hz), το φαινόμενο παραμένει πηγή ουσιαστικής όχλησης για κατοίκους γειτονικών κτιρίων. Σε άλλες έννομες τάξεις προβλέπονται συγκεκριμένα ρυθμιστικά όρια (συχνά έως 30 λεπτά την ημέρα και 30 ώρες τον χρόνο ανά επηρεαζόμενη κατοικία) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος κατά τον σχεδιασμό διάταξης των ανεμογεννητριών.


========================================================================
Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΓΗ
========================================================================


► Γ.1 ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΥΡΙΣΜΟ
---------------------------------

Η εξαίρεση Δημοτικών Ενοτήτων υψηλής τουριστικής ανάπτυξης (άρθρο 5§1.13) εξαρτάται από την κατηγοριοποίηση του υπό εκπόνηση ΕΧΠ Τουρισμού — πλαίσιο που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, με αποτέλεσμα ασάφεια ως προς την οριστική προστασία τουριστικά ευαίσθητων περιοχών.


► Γ.2 ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ ΥΨΗΛΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
------------------------------------------

Η ΣΜΠΕ καταγράφει η ίδια (κεφάλαιο εμπειρίας αδειοδοτουσών αρχών) την έλλειψη θεσμικού πλαισίου σαφούς χαρακτηρισμού γης υψηλής παραγωγικότητας, γεγονός που αφήνει περιθώρια αυθαίρετης ερμηνείας κατά την αδειοδότηση φωτοβολταϊκών σε ενεργό αγροτική γη.

Αρκετά ευρωπαϊκά κράτη έχουν θεσπίσει αυστηρότερους περιορισμούς στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε εύφορη γεωργική γη απ' ό,τι η Ελλάδα σήμερα:

Συγκριτικά παραδείγματα από ευρωπαϊκά κράτη
Γαλλία

Τι ισχύει

Η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη επιτρέπεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις μέσω του θεσμού των αγροβολταϊκών (agrivoltaics), όπου η γεωργική δραστηριότητα παραμένει η κύρια χρήση της γης.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής προηγείται της ενεργειακής χρήσης και δεν επιτρέπεται η απλή μετατροπή εύφορης γης σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

------------------------------------------

Γερμανία

Τι ισχύει

Η χωροθέτηση φωτοβολταϊκών κατευθύνεται κατά προτεραιότητα σε ήδη υποβαθμισμένες, βιομηχανικές ή τεχνητές εκτάσεις, ενώ εφαρμόζονται σημαντικοί περιορισμοί για την υψηλής παραγωγικότητας γεωργική γη.

Τι δείχνει

Η αξιοποίηση γης χαμηλότερης περιβαλλοντικής και παραγωγικής αξίας προηγείται της κατάληψης εύφορων γεωργικών εκτάσεων.

------------------------------------------

Ιταλία

Τι ισχύει

Με πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις περιορίζεται σημαντικά η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών σταθμών σε παραγωγική γεωργική γη, με εξαίρεση ειδικές περιπτώσεις όπως τα αγροβολταϊκά ή ήδη υποβαθμισμένες εκτάσεις.

Τι δείχνει

Η γεωργική γη αντιμετωπίζεται ως στρατηγικός φυσικός πόρος που πρέπει να προστατεύεται.

------------------------------------------

Ολλανδία

Τι ισχύει

Ακολουθείται η αρχή «Roof first» («Πρώτα οι στέγες»), δίνοντας προτεραιότητα στην εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε κτίρια, βιομηχανικές περιοχές, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη δομημένες επιφάνειες.

Τι δείχνει

Η κατάληψη γεωργικής γης αποτελεί έσχατη επιλογή και όχι βασική στρατηγική ανάπτυξης.

------------------------------------------

Αυστρία

Τι ισχύει

Πολλά ομόσπονδα κρατίδια εφαρμόζουν αυστηρά κριτήρια για την προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας και δίνουν προτεραιότητα στην αξιοποίηση υφιστάμενων δομημένων επιφανειών.

Τι δείχνει

Η προστασία της γεωργικής παραγωγής ενσωματώνεται στον χωροταξικό σχεδιασμό των ΑΠΕ.

------------------------------------------

Συμπέρασμα

Τι δείχνει η ευρωπαϊκή πρακτική

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών δεν αντιμετωπίζει τη γεωργική γη ως την πρώτη επιλογή για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών.

Αντίθετα, εφαρμόζονται πολιτικές που:

δίνουν προτεραιότητα σε ήδη δομημένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις,
προστατεύουν τη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας,
επιτρέπουν φωτοβολταϊκά σε γεωργικές εκτάσεις μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις,
διασφαλίζουν ότι η γεωργική χρήση παραμένει η κύρια χρήση της γης.


► Γ.3 ΑΛΙΕΙΑ, ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
--------------------------------------------------------

Η απουσία ολοκληρωμένου θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (βλ. Α.8) επηρεάζει άμεσα και τη θαλάσσια οικονομία· οι ζώνες αποκλεισμού του άρθρου 9 για θαλάσσια αιολικά δεν περιλαμβάνουν συστηματική εκτίμηση επίπτωσης σε αλιευτικά πεδία πέραν των Περιοχών Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.


► Γ.4 ΔΑΣΟΠΟΝΙΑ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΚΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
----------------------------------------------

Η συνύπαρξη ΑΠΕ με ενεργές λατομικές/εξορυκτικές ζώνες ρυθμίζεται με απλή απόσταση 500μ., χωρίς συνεκτίμηση των μελλοντικών αναγκών επέκτασης υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων εθνικής σημασίας (π.χ. βιομηχανικά ορυκτά).


► Γ.5 ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ ΝΕΑΣ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΑΠΕ
---------------------------------------------------------

Η χώρα διαθέτει ήδη πολύ σημαντικό δρομολογημένο δυναμικό αιολικών έργων. Σύμφωνα με τον γεωπληροφοριακό χάρτη savenaturagreece.com, ο οποίος αντλεί δεδομένα από επίσημες πηγές (γεωχωρικό μητρώο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων — geo.rae.gr — και στοιχεία της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας, ΕΛΕΤΑΕΝ), καταγράφονται σήμερα περίπου 10.000 ανεμογεννήτριες σε όλα τα στάδια αδειοδότησης (παραγωγή, εγκατάσταση, λειτουργία), συνολικής ισχύος της τάξης των 33-34 GW — ποσότητα που, σύμφωνα με τον ίδιο τον χάρτη, αντιστοιχεί περίπου στο 475% ενός στόχου αναφοράς 7,05 GW αιολικών για το 2030.

Το μέγεθος αυτό, ακόμη και αν αφορά αποκλειστικά αιολικά και σε όλα τα στάδια ωρίμανσης (όχι μόνο λειτουργούντα έργα), θέτει εύλογο ερώτημα αναλογικότητας: αν το ήδη δρομολογημένο αιολικό δυναμικό υπερβαίνει κατά πολλαπλάσιο έναν στόχο αναφοράς για το 2030, το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να τεκμηριώσει γιατί απαιτείται περαιτέρω, εκτεταμένη χωρική διαθεσιμότητα, και πώς αυτή συσχετίζεται με τη διαθέσιμη/προγραμματισμένη χωρητικότητα δικτύου, τις παρατηρούμενες περικοπές παραγωγής ΑΠΕ λόγω κορεσμού δικτύου, και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης. Αντίστοιχη επίσημη ποσοτικοποίηση για τα φωτοβολταϊκά δεν εντοπίστηκε στο ίδιο εργαλείο κατά τη σύνταξη του παρόντος — προτείνεται να συμπληρωθεί από τα στοιχεία γεωχωρικού μητρώου φωτοβολταϊκών της ΡΑΑΕΥ, εφόσον είναι διαθέσιμα δημόσια.

Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, αξίζει να συνεκτιμηθεί το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες και ήδη δομημένες επιφάνειες, το οποίο παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βασισμένη στο European Digital Building Stock Model (δημοσίευση στο περιοδικό Nature Energy), το τεχνικό δυναμικό ηλιακής ενέργειας από στέγες στην Ελλάδα εκτιμάται σε περίπου 78 TWh ετησίως — ποσότητα που υπερβαίνει το σύνολο της σημερινής ετήσιας ηλεκτρικής κατανάλωσης της χώρας (περίπου 50 TWh). Η δομημένη επιφάνεια της χώρας αντιστοιχεί μόλις σε ένα μικρό ποσοστό της συνολικής έκτασης· η προτεραιοποίηση στέγης και ήδη τεχνητών/δομημένων επιφανειών έναντι ανοιχτής γης θα μπορούσε να καλύψει σημαντικό μέρος των στόχων χωρίς πρόσθετη κατάληψη φυσικής ή παραγωγικής γης.


========================================================================
Δ. ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑ ΓΗ
========================================================================


► Δ.1 ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΑΣΗ ΤΟΥ AARHUS
---------------------------------------------------

Η ενημέρωση και διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες περιορίζεται στο στάδιο της ΣΜΠΕ σε εθνικό επίπεδο και στην τυπική δημοσίευση της ΜΠΕ ανά μεμονωμένο έργο — διαδικασία που στην πράξη συχνά δεν είναι ουσιαστικά προσβάσιμη στον μέσο πολίτη, με γνωστά προβλήματα εφαρμογής της Σύμβασης του Aarhus στην Ελλάδα.


► Δ.2 ΡΟΛΟΣ ΟΤΑ — ΑΠΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΣΕ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ
---------------------------------------------------

Το ισχύον μοντέλο χωροταξικού σχεδιασμού χαρακτηρίζεται από έντονη συγκέντρωση αποφασιστικών αρμοδιοτήτων στο κεντρικό κράτος. Το άρθρο 28 της ΚΥΑ επιτρέπει στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια και τους ΟΤΑ μόνο να 'εξειδικεύουν' και να αυξάνουν τα όρια κάλυψης (έως τριπλάσιο), ποτέ να τα μειώνουν ή να αποκλείουν πέραν των ήδη καθορισμένων ζωνών. Δεν προβλέπεται δεσμευτική γνώμη Περιφερειακού ή Δημοτικού Συμβουλίου, ακόμη και σε περιοχές όπου έχει ήδη διαπιστωθεί περιβαλλοντικός κορεσμός. Με τον τρόπο αυτό η τοπική συμμετοχή λειτουργεί μόνο προς την κατεύθυνση της περαιτέρω ανάπτυξης έργων και ποτέ προς την κατεύθυνση της προστασίας του τόπου — αμιγώς 'από πάνω προς τα κάτω' μοντέλο, σε αντίθεση με πρακτικές άλλων ευρωπαϊκών κρατών (βλ. ενότητα ΣΤ).

Η προσέγγιση αυτή βρίσκεται σε ένταση με τρία θεμελιώδη κείμενα δικαίου: τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα· την αρχή της επικουρικότητας του ενωσιακού δικαίου, κατά την οποία οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο πλησιέστερο στον πολίτη δυνατό επίπεδο όπου αυτό είναι αποτελεσματικό· και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας (κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989, έστω και με ορισμένες επιφυλάξεις σε επιμέρους άρθρα του), ο οποίος κατοχυρώνει το δικαίωμα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να ρυθμίζουν και να διαχειρίζονται ουσιώδες μέρος των δημόσιων υποθέσεων υπό δική τους ευθύνη.

Το αίτημα αυτό δεν είναι θεωρητικό: η Περιφερειακή Ένωση Δήμων (ΠΕΔ) Στερεάς Ελλάδας έχει ήδη αποφασίσει να ζητήσει νομοθετική ρύθμιση για την απαγόρευση εγκατάστασης νέων έργων ΑΠΕ στην Περιφέρεια, με την αιτιολογία ότι η φέρουσα ικανότητά της έχει ήδη υπερβληθεί — συγκεκριμένο, πρόσφατο προηγούμενο συλλογικής θέσης της τοπικής αυτοδιοίκησης που το ΕΧΠ-ΑΠΕ οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη.


► Δ.3 ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΗ ΓΗ
----------------------------------

Κανένα από τα δύο κείμενα δεν αναφέρεται σε βοσκότοπους, κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις ή παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης γης. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ ρυθμίζει αποκλειστικά χωροταξικά κριτήρια, αγνοώντας το ιδιοκτησιακό/χρηστικό καθεστώς της δημόσιας γης που πρόκειται να απασχοληθεί.


► Δ.4 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΓΗΣ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ ΑΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΗ
----------------------------------------------

Δεν προβλέπεται κανένα ανώτατο όριο έργων ή έκτασης ανά επενδυτή σε μία Δημοτική Ενότητα, γεγονός που διευκολύνει τη συγκέντρωση μεγάλου μέρους της διαθέσιμης φέρουσας ικανότητας μιας περιοχής σε λίγους οικονομικούς φορείς.


► Δ.5 ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗΣ ΧΩΡΙΚΗΣ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΑΡΩΝ
------------------------------------------------------------------------

Η ανάπτυξη των ΑΠΕ αποτελεί σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Σύμφωνα όμως με την αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος), η επίτευξη ενός δημόσιου σκοπού δεν μπορεί να συνεπάγεται δυσανάλογη επιβάρυνση συγκεκριμένων περιοχών της χώρας. Η συγκέντρωση πολύ μεγάλου αριθμού ενεργειακών έργων σε περιορισμένες γεωγραφικές περιοχές —όπως ήδη καταδεικνύεται στις μελέτες περίπτωσης των ενοτήτων Α.15 (Πυξαριάς), Α.16 (Δομοκός) και Α.17 (Εύβοια), αλλά και σε περιοχές όπως η Καρυστία, η οποία αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση ήδη στο ίδιο το σχέδιο ΕΧΠ-ΑΠΕ (άρθρο 6§1Γ)— δημιουργεί άνιση κατανομή των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών βαρών της ενεργειακής μετάβασης. Η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει η συμμετοχή κάθε Περιφέρειας, Περιφερειακής Ενότητας και Δήμου στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων να κατανέμεται κατά τρόπο δίκαιο και ισόρροπο, λαμβάνοντας υπόψη τη φέρουσα ικανότητα των οικοσυστημάτων, την ήδη υφιστάμενη συγκέντρωση έργων, τις σωρευτικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την έκταση των προστατευόμενων περιοχών, τις λοιπές παραγωγικές δραστηριότητες και την ανάγκη διατήρησης της κοινωνικής συνοχής. Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί εθνική υποχρέωση και, ως εκ τούτου, τα περιβαλλοντικά βάρη που συνεπάγεται δεν μπορούν να μεταφέρονται δυσανάλογα σε περιορισμένο αριθμό τοπικών κοινωνιών.

Για την έμπρακτη εφαρμογή της αρχής αυτής, ένας απλός αριθμός εγκατεστημένων ανεμογεννητριών ή ποσοστού εδαφικής κάλυψης δεν αρκεί. Προτείνεται η θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, ο οποίος να συνεκτιμά:

  • τον αριθμό ανεμογεννητριών,
  • την εγκατεστημένη ισχύ (MW),
  • την πυκνότητα εγκαταστάσεων ανά km²,
  • το μήκος νέας οδοποιίας πρόσβασης,
  • το ποσοστό κορυφογραμμών που έχουν καταληφθεί,
  • τον αριθμό υποσταθμών,
  • το μήκος γραμμών μεταφοράς,
  • την έκταση προστατευόμενων περιοχών που επηρεάζονται,
  • τα έργα repowering,
  • τα έργα αποθήκευσης ενέργειας (BESS).

========================================================================
Ε. ΘΕΣΜΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΤΙΚΑ ΚΕΝΑ ΤΗΣ ΚΥΑ
========================================================================


► Ε.1 ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝ ΤΟ ΠΑΛΙΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
-------------------------------------------------------------

Το Άρθρο Δεύτερο §2-9 διατηρεί σε ισχύ, υπό τους όρους που ίσχυαν πριν την παρούσα: ήδη λειτουργούσες εγκαταστάσεις, εκδοθείσες άδειες εγκατάστασης, ΑΕΠΟ, αποφάσεις ΠΠΔ, βεβαιώσεις απαλλαγής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, και φακέλους ΜΠΕ με τυπική πληρότητα έως τις 20 Μαΐου 2026. Μόνο η §10 προβλέπει 'επανέλεγχο συμβατότητας' για ό,τι δεν εμπίπτει σε καμία από τις παραπάνω κατηγορίες — διατύπωση ασαφής ως προς τις πρακτικές συνέπειες. Αποτέλεσμα: το μεγαλύτερο μέρος των ήδη σχεδιαζόμενων έργων προχωρά ουσιαστικά με τους κανόνες του 2008. Ακόμη και σε περιοχές όπου το νέο πλαίσιο εισάγει αυστηρότερες απαγορεύσεις — όπως περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200μ., νησιά κάτω των 300 τ.χλμ., οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ, ακτές κολύμβησης — οι απαγορεύσεις αυτές δεν θα έχουν πρακτικό πεδίο εφαρμογής παρά μόνο αφού εγκριθούν και υλοποιηθούν κατά το παλιό καθεστώς τα έργα που βρίσκονται ήδη σε διαδικασία αδειοδότησης. Το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι παράπλευρη επίπτωση: αν το ισχύον ΕΧΠ χωροθετούσε έργα με πλημμελείς ή παράνομες διαδικασίες, το προτεινόμενο νέο πλαίσιο τα νομιμοποιεί, μεταθέτοντας επ' αόριστον οποιοδήποτε αποτέλεσμα των νέων ρυθμίσεών του.


► Ε.2 ΚΕΝΟ ΣΤΟ REPOWERING (ΒΛ. ΚΑΙ Β.2)
-----------------------------------------

Η ρητή εξαίρεση της 'ανανέωσης' άδειας λειτουργίας από τις νέες χωροταξικές κατευθύνσεις (Άρθρο Δεύτερο §2) ανοίγει δρόμο για de facto αντικατάσταση εγκαταστάσεων σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα χωρίς εφαρμογή των νέων, αυστηρότερων κριτηρίων.


► Ε.3 ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΧΩΡΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ (ΑΡΘΡΟ 28)
----------------------------------------------

Η ισχύουσα ιεραρχία (άρθρο 6 ν. 4447/2016, όπως ενσωματώνεται στο άρθρο 28 της ΚΥΑ) επιτρέπει στα υποκείμενα επίπεδα σχεδιασμού μόνο εναρμόνιση/εξειδίκευση προς τα κάτω, ποτέ ενίσχυση της προστασίας πέρα από το εθνικό ΕΧΠ. Οποιοδήποτε αίτημα να ισχύσουν αυστηρότερες περιφερειακές/τοπικές κατευθύνσεις προϋποθέτει νομοθετική μεταβολή αυτής της ιεραρχίας, όχι απλή ερμηνευτική διεκδίκηση.


► Ε.4 ΑΣΑΦΕΙΑ ΠΟΣΟΣΤΩΝ ΚΑΛΥΨΗΣ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑΣ
-----------------------------------------------------------------

Βλ. αναλυτικά Α.1 — οι συντελεστές κάλυψης του άρθρου 6§1 εξαρτώνται αποκλειστικά από τον παλιό χαρακτηρισμό του 2008 και δεν καλύπτουν ρητά τις νέες περιοχές καταλληλότητας.


========================================================================
ΣΤ. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
========================================================================

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Σε καμία από τις παραπάνω χώρες δεν προβλέπεται 'καθαρή' αρνησικυρία δήμου επί εθνικού σχεδιασμού· όλες όμως αναγνωρίζουν στην τοπική αυτοδιοίκηση νομικά βαρύνοντα ρόλο, ουσιωδώς ισχυρότερο από το ελληνικό μοντέλο της απλής 'εξειδίκευσης προς τα πάνω'.

Το ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχα ευρωπαϊκά εργαλεία ως προς τρεις άξονες: τη στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων πριν τον χαρακτηρισμό περιοχών, την προστασία περιοχών Natura, και τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Συγκριτική αξιολόγηση του ελληνικού πλαισίου με ευρωπαϊκές πρακτικές

Το υπό διαβούλευση ελληνικό πλαίσιο μπορεί να συγκριθεί με αντίστοιχες ευρωπαϊκές πρακτικές ως προς τρεις βασικούς άξονες:

1. Στρατηγική αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων παραμένει περιορισμένη και δεν εξετάζει ολοκληρωμένα το σύνολο των ενεργειακών έργων και των συνοδών υποδομών πριν από τον χαρακτηρισμό περιοχών ανάπτυξης ΑΠΕ.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές χώρες προηγείται στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση σε επίπεδο περιφέρειας ή περιοχής, ώστε να αποτιμάται η συνολική επιβάρυνση πριν από τον σχεδιασμό νέων έργων.

Τι προτείνουμε

Η αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων να προηγείται του χαρακτηρισμού Περιοχών Επιτάχυνσης και να αφορά όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ καθώς και τα συνοδά έργα.

2. Προστασία των περιοχών Natura 2000

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Το νέο χωροταξικό παραπέμπει σε Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα, πολλά από τα οποία δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε πολλές χώρες οι περιοχές Natura προστατεύονται μέσω ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου πριν από την ανάπτυξη νέων ενεργειακών έργων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή επιπτώσεων και στην εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης.

Τι προτείνουμε

Να ολοκληρωθούν πρώτα οι Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και τα Προεδρικά Διατάγματα και στη συνέχεια να προχωρήσει ο νέος χωροταξικός σχεδιασμός.

3. Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Τι εφαρμόζεται στην Ελλάδα

Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες συμμετέχουν κυρίως γνωμοδοτικά, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα να επηρεάσουν τον χωροταξικό σχεδιασμό ή να αποτρέψουν νέα έργα σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

Τι εφαρμόζεται σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη

Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι τοπικές αρχές έχουν ουσιαστικότερο ρόλο στη χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, είτε μέσω δεσμευτικών γνωμοδοτήσεων είτε μέσω ισχυρών αρμοδιοτήτων στον χωροταξικό σχεδιασμό.

Τι προτείνουμε

Να ενισχυθεί θεσμικά ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με δυνατότητα επιβολής αυστηρότερων τοπικών περιορισμών και ουσιαστικής συμμετοχής στις αποφάσεις που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες.


========================================================================
Ζ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ
========================================================================

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, ζητούμε από την αρμόδια αρχή:


========================================================================
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α: ΕΥΡΩΠΑΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΠΕ
========================================================================

Συνοπτική παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη αντιμετωπίζουν τα βασικά ζητήματα που θίγει το παρόν υπόμνημα: αρμόδιο επίπεδο σχεδιασμού, μηχανισμό ζωνοποίησης/φέρουσας ικανότητας, και ρόλο τοπικής αυτοδιοίκησης.

Κοινό σημείο και των τεσσάρων παραδειγμάτων: η ζωνοποίηση/φέρουσα ικανότητα καθορίζεται από το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται εγγύτερα στον τόπο (δήμος, Land, Αυτόνομη Κοινότητα), όχι αποκλειστικά από το κεντρικό κράτος — ακριβώς το αντίστροφο από το ισχύον ελληνικό μοντέλο του άρθρου 28 της ΚΥΑ.

Το παρόν παράρτημα παρουσιάζει συνοπτικά τον τρόπο με τον οποίο τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη προσεγγίζουν τον χωροταξικό σχεδιασμό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας ως προς τρεις βασικούς άξονες:

Επίπεδο χωροταξικού σχεδιασμού
Ζωνοποίηση και αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας
Ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης


Γερμανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο χωροταξικός σχεδιασμός πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Länder) και περιφερειακών σχεδίων, με υποχρεωτικό συντονισμό μεταξύ των επιπέδων διοίκησης.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Καθορίζονται ειδικές περιοχές προτεραιότητας για ΑΠΕ, ενώ προηγείται στρατηγική αξιολόγηση των περιβαλλοντικών και χωρικών περιορισμών, λαμβάνοντας υπόψη τις σωρευτικές επιπτώσεις.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά μέσω των τοπικών χωροταξικών σχεδίων και μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη χωροθέτηση των έργων.


Γαλλία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός βασίζεται στα περιφερειακά χωροταξικά σχέδια (SRADDET), τα οποία ενσωματώνουν ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς στόχους.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Η χωροθέτηση πραγματοποιείται μετά από στρατηγική αξιολόγηση περιβαλλοντικών περιορισμών, ενώ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία της γεωργικής γης και των περιοχών Natura.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι τοπικές αρχές συμμετέχουν στον σχεδιασμό και στη διαδικασία καθορισμού κατάλληλων περιοχών ανάπτυξης.


Ισπανία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Η χωροθέτηση οργανώνεται κυρίως σε επίπεδο Αυτόνομων Κοινοτήτων, με σημαντικές αρμοδιότητες στις περιφερειακές αρχές.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Χρησιμοποιούνται εργαλεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και αποκλεισμού περιοχών υψηλής οικολογικής αξίας πριν από την αδειοδότηση νέων έργων.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι περιφερειακές και τοπικές αρχές συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία σχεδιασμού και αξιολόγησης.


Αυστρία
-----------------------------


Επίπεδο σχεδιασμού

Ο σχεδιασμός πραγματοποιείται σε επίπεδο ομόσπονδων κρατιδίων (Bundesländer), με ιδιαίτερη προσαρμογή στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Ζωνοποίηση και φέρουσα ικανότητα

Οι ζώνες ανάπτυξης ΑΠΕ καθορίζονται μετά από αξιολόγηση της φέρουσας ικανότητας, των περιβαλλοντικών περιορισμών και της συμβατότητας με τις λοιπές χρήσεις γης.

Ρόλος Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Οι Δήμοι συμμετέχουν ενεργά στον χωροταξικό σχεδιασμό μέσω των τοπικών σχεδίων και των διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης.

Κοινά συμπεράσματα από τις ευρωπαϊκές πρακτικές

Από τη συγκριτική επισκόπηση προκύπτουν ορισμένες κοινές αρχές που εφαρμόζονται στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη:

Ο χωροταξικός σχεδιασμός προηγείται της αδειοδότησης των έργων.
Οι περιοχές ανάπτυξης καθορίζονται μετά από στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση και εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας.
Οι περιοχές Natura και τα οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας προστατεύονται με αυστηρότερα κριτήρια.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση συμμετέχει ουσιαστικά στον χωροταξικό σχεδιασμό και όχι μόνο γνωμοδοτικά.
Η χωροθέτηση των έργων επιδιώκει ισόρροπη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και αποφυγή υπερσυγκέντρωσης σε συγκεκριμένες περιοχές.



========================================================================
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΠΗΓΕΣ
========================================================================


► ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
-----------------------------

  – Richardson, K., Steffen, W., Lucht, W., et al. (2023). Earth beyond six of nine planetary boundaries. Science Advances, 9(37).
  – Κατή, Β., Σπηλιοπούλου, Κ., Στεφανίδης, Α., Κασσάρα, Χ. (2024). Sacrificing Wilderness for Renewables? Land, 13(7) — μελέτη περίπτωσης όρους Πυξαριάς, Κεντρική Εύβοια (βλ. ενότητα Α.15).
  – Ibisch, P.L., Hoffmann, M.T., Kreft, S., Pe'er, G., Kati, V., Biber-Freudenberger, L., DellaSala, D.A., Vale, M.M., Hobson, P.R., Selva, N. (2016). A global map of roadless areas and their conservation status. Science, 354(6318), 1423-1427 — θεμελιώδης μελέτη μεθοδολογίας Περιοχών Άνευ Δρόμων, με συμμετοχή της ίδιας ερευνήτριας (Β. Κατή) με τη μελέτη της Κεντρικής Εύβοιας (βλ. ενότητες Α.6, Α.15).
  – UNEP — United Nations Environment Programme. Making Peace with Nature / Triple Planetary Crisis (κλιματική αλλαγή, απώλεια βιοποικιλότητας, ρύπανση).
  – European Commission (2024). Commission Guidance on the designation of renewables acceleration areas and on relevant project planning and permitting rules, accompanying the implementation of Directive (EU) 2023/2413 (RED III).
  – World Health Organization — Regional Office for Europe (2018). Environmental Noise Guidelines for the European Region — ειδικά: Lnight,outside στόχος 40 dB για εξωτερική νυχτερινή έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου για αδιάλειπτο νυχτερινό θόρυβο.
  – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο — Ειδική ημερίδα 24 Μαρτίου 2026 με θέμα τις επιπτώσεις χαμηλών συχνοτήτων και υπόηχων από σύγχρονες ανεμογεννήτριες.
  – Kakoulaki, G., Kenny, R., Taylor, N., et al. (2026). Mapping Europe's rooftop photovoltaic potential with a building-level database. Nature Energy — εκτίμηση τεχνικού δυναμικού φωτοβολταϊκών στέγης ανά κράτος-μέλος, με την Ελλάδα να εμφανίζει δυναμικό ~78 TWh/έτος έναντι κατανάλωσης ~50 TWh/έτος (βλ. ενότητα Γ.5).

► ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
---------------------------

  – Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 25 παρ. 1 (αρχή της αναλογικότητας) και άρθρο 24 (προστασία περιβάλλοντος).
  – Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (Οδηγία Οικοτόπων).
  – Οδηγία 2009/147/ΕΚ, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (Οδηγία Πτηνών).
  – Οδηγία 2011/92/ΕΕ, για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ.
  – Οδηγία (ΕΕ) 2023/2413 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (RED III), για την τροποποίηση της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/2001.
  – Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), άρθρα 11 και 191.
  – Σύμβαση του Aarhus (1998), για την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα.
  – Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1991 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 2024, για την αποκατάσταση της φύσης — άρθρο 9, στόχος αποκατάστασης τουλάχιστον 25.000 χλμ. ποταμών σε ελεύθερη ροή έως το 2030.
  – Οδηγία 2014/89/ΕΕ, περί θεσπίσεως πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
  – Οδηγία 2008/56/ΕΚ (Οδηγία-Πλαίσιο για τη Θαλάσσια Στρατηγική).
  – Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, Ειδική Έκθεση 22/2023, «Ενέργεια από υπεράκτιες ανανεώσιμες πηγές στην ΕΕ — Φιλόδοξα σχέδια ανάπτυξης, αλλά η βιωσιμότητα παραμένει πρόκληση».
  – EU Platform on Sustainable Finance — Ομάδα Εμπειρογνωμόνων για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση, σχετική έκθεση/σύσταση περί αποφυγής μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW λόγω κατακερματισμού ποταμών.
  – Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (Στρασβούργο, 1985), κυρωμένος στην Ελλάδα με τον ν. 1850/1989 (ΦΕΚ Α' 114).
  – ΔΕΕ, Υπόθεση C-849/19, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας, απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 2020 (παράλειψη καθορισμού ειδικών στόχων/μέτρων διατήρησης για 239 τόπους κοινοτικής σημασίας).
  – ν. 4447/2016 «Χωρικός σχεδιασμός – Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις» (Α' 241), όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 4759/2020.
  – Σχέδιο Κοινής Υπουργικής Απόφασης «Έγκριση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αυτού» — υπό διαβούλευση, 2026.

► ΛΟΙΠΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ
---------------------------------

  – Senate Bill 283 (Clean Energy Safety Act of 2025), Πολιτεία της Καλιφόρνια — κανονιστική απάντηση στην πυρκαγιά σταθμού αποθήκευσης στο Moss Landing (Ιανουάριος 2025)· πρότυπο NFPA 855 (National Fire Protection Association — Stationary Energy Storage Systems).
  – savenaturagreece.com — γεωπληροφοριακός χάρτης εγκαταστάσεων ΑΠΕ, αντλούμενος από επίσημα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (geo.rae.gr) και της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Αιολικής Ενέργειας (ΕΛΕΤΑΕΝ) — δεδομένα δυναμικά ενημερωνόμενα, πρόσβαση Ιούνιος 2026.
  – Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) του υπό αναθεώρηση ΕΧΠ-ΑΠΕ — υπό διαβούλευση, 2026 (παραπομπές σε συγκεκριμένες σελίδες εντός του παρόντος υπομνήματος).
  – Δημοσιεύματα σχετικά με τους περιορισμούς εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας σε Βουλγαρία, Ιταλία, Ρουμανία, Ισπανία και Γαλλία (βλ. συγκριτικό πίνακα ενότητας Γ.2).
  – Στοιχεία αδειοδοτημένων φωτοβολταϊκών έργων στη Δημοτική Ενότητα Δομοκού και στην Περιφερειακή Ενότητα Φθιώτιδας (βλ. ενότητα Α.16).
  – Νόμος περί Ηλεκτρικής Ενέργειας της Ομοσπονδίας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης (τροποποίηση Ιουλίου 2022) — πλήρης απαγόρευση έκδοσης νέων αδειών μικρών υδροηλεκτρικών έργων κάτω των 10 MW.
  – Στοιχεία Ισχυουσών Αδειών Παραγωγού ΜΥΗΕ της ΡΑΑΕΥ (Απρίλιος 2026), στοιχεία εγκατεστημένης ισχύος ΔΑΠΕΕΠ (Ιανουάριος 2026) και στόχοι αναθεωρημένου ΕΣΕΚ (βλ. ενότητα Α.11).
  – Συγκριτικά στοιχεία αποστάσεων υπεράκτιων αιολικών πάρκων από την ακτογραμμή σε Γερμανία, Βέλγιο, Γαλλία, Ολλανδία και Νορβηγία (βλ. ενότητα Α.8).

========================================================================
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
========================================================================

Η ενεργειακή μετάβαση και η προστασία της βιοποικιλότητας δεν είναι αντίθετοι στόχοι, αλλά συμπληρωματικές διαστάσεις της ίδιας περιβαλλοντικής κρίσης. Ένα ΕΧΠ-ΑΠΕ που βασίζεται σε γενικούς, οριζόντιους κανόνες αντί για σχεδιασμό προσαρμοσμένο στα χαρακτηριστικά κάθε τόπου, που αναβάλλει τη θεμελιώδη προστασία των περιοχών Natura σε εργαλεία που δεν έχουν ολοκληρωθεί, και που αφήνει ουσιαστικά εκτός ελέγχου το ήδη σχεδιαζόμενο δυναμικό μέσω των μεταβατικών διατάξεων, δεν εκπληρώνει τον σκοπό για τον οποίο θεσμοθετείται. Ζητούμε ουσιαστική αναθεώρηση, με βάση τα συγκεκριμένα αιτήματα του παρόντος υπομνήματος, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να θεμελιωθεί σε ένα μοντέλο όπου οι τοπικές κοινωνίες, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες καλούνται μόνο να προσαρμοστούν σε προαποφασισμένες επιλογές. Η προστασία του περιβάλλοντος, η κοινωνική αποδοχή και η δημοκρατική νομιμοποίηση προϋποθέτουν ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον χωρικό σχεδιασμό και δυνατότητα αποτελεσματικής παρέμβασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικού ή χωροταξικού κορεσμού.

Για τους λόγους αυτούς ζητούμε την απόσυρση του σχεδίου στην παρούσα μορφή του και την επανακατάθεσή του μετά την ολοκλήρωση των αναγκαίων περιβαλλοντικών, χωροταξικών και θεσμικών προϋποθέσεων που αναφέρονται στο παρόν υπόμνημα.


========================================================================
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΤΗΜΑΤΩΝ (102 ΑΙΤΗΜΑΤΑ)
========================================================================

    1. Να τεκμηριωθεί ρητά η θέση του ΕΧΠ-ΑΠΕ απέναντι στην επιστημονική βιβλιογραφία περί απωλειών δέσμευσης άνθρακα από αλλαγή χρήσεων γης λόγω εγκατάστασης ΑΠΕ, με αποδοχή ή αιτιολογημένη απόρριψή της — όχι σιωπή επί του ζητήματος.

    2. Να συνεκτιμηθούν στη ΣΜΠΕ, πριν από κάθε απόφαση περαιτέρω έντασης των ΑΠΕ, και οι λοιπές ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν ήδη υποβαθμίσει το ελληνικό φυσικό περιβάλλον (υπερδόμηση, υπερτουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, εξορύξεις), ώστε η αθροιστική πίεση στα οικοσυστήματα να αποτιμάται ρεαλιστικά.

    3. Θέσπιση δεύτερου, αθροιστικού ορίου φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας (ορεινός όγκος, λεκάνη απορροής, Περιφερειακή Ενότητα), πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

    4. Ρητή πρόβλεψη ποσοστού κάλυψης για τις νέες Περιοχές Καταλληλότητας που δεν είχαν χαρακτηρισθεί το 2008.

    5. Αυτόματη αναστολή έκδοσης νέων αδειών σε ενότητες όπου έχει ήδη εξαντληθεί το όριο συγκέντρωσης.

    6. Κατάργηση ή ουσιαστική αναθεώρηση της δυνατότητας αύξησης των ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό, όχι πολιτικό, ζήτημα.

    7. Καθορισμός ανώτατου ποσοστού κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας (όχι μόνο Περιφερειακής Ενότητας), με αφαίρεση από τον υπολογισμό δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον παρονομαστή του ποσοστού.

    8. Δεσμευτική σωρευτική αξιολόγηση σε επίπεδο ορεινού όγκου, λεκάνης απορροής, οικολογικού διαδρόμου και τοπίου, που να συνυπολογίζει: λειτουργούντα έργα, αδειοδοτημένα έργα, έργα με ΑΕΠΟ, έργα υπό αδειοδότηση, δρόμους πρόσβασης, διαπλατύνσεις, υποσταθμούς, ΚΥΤ, γραμμές μεταφοράς, συστήματα αποθήκευσης, ΜΥΗΕ και λοιπά συνοδά έργα.

    9. Δημοσιοποίηση της επιστημονικής μεθοδολογίας βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια και αναφορά στις πηγές/δεδομένα πεδίου ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   10. Καμία νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ εντός περιοχών Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων — αντιστροφή του βάρους τεκμηρίωσης: τεκμήριο αποκλεισμού μέχρι την έγκρισή τους, όχι εξέταση 'κατά περίπτωση ελλείποντος' πλαισίου.

   11. Δημόσιο, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης των εκκρεμών ΕΠΜ ως προαπαιτούμενο εφαρμογής του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές.

   12. Πλήρης αποκλεισμός αιολικών εγκαταστάσεων εντός ΖΕΠ, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού.

   13. Θέσπιση περιμετρικών ζωνών προστασίας γύρω από ΖΕΠ και κρίσιμους οικοτόπους/σημαντικές περιοχές για την ορνιθοπανίδα (ΣΠΠ), πέραν της σημειακής απόστασης που προβλέπεται σήμερα μόνο για άλλες κατηγορίες.

   14. Ποσοτικοποιημένο, αυστηρό όριο επέμβασης σε δασικές εκτάσεις, με υποχρεωτική τεκμηρίωση έλλειψης εναλλακτικής θέσης εκτός δάσους πριν από κάθε αδειοδότηση.

   15. Δείκτης κατακερματισμού οικοτόπων (χιλιόμετρα νέας οδοποιίας ανά έργο και ανά ορεινό όγκο) ως δεσμευτικό, ποσοτικό κριτήριο αξιολόγησης/απόρριψης έργων.

   16. Απαγόρευση νέας οδοποιίας σε αδιατάρακτα ορεινά οικοσυστήματα, ανεξαρτήτως αν εμπίπτουν σε επίσημα χαρακτηρισμένη Περιοχή Άνευ Δρόμων.

   17. Ειδική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές, ανεξαρτήτως υψομέτρου, και ένταξη της 'οπτικής φέρουσας ικανότητας' ως αυτοτελούς δεσμευτικού κριτηρίου.

   18. Καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, με ειδική στρατηγική εκτίμηση σωρευτικών επιπτώσεων σε αλιεία, μεταναστευτικά πτηνά, θαλασσοπούλια, κητώδη, τουρισμό και παράκτιες κοινότητες.

   19. Ουσιαστική αύξηση της ελάχιστης απόστασης υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη τουλάχιστον με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (~23 χλμ.) και με την επιστημονική πρόταση του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   20. Υποχρεωτική, ποσοτικοποιημένη μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη λειτουργούντων/αδειοδοτημένων έργων ΑΠΕ ανά Περιφερειακή Ενότητα/ορεινό όγκο, πριν την έγκριση νέου πλαισίου.

   21. Υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας (θνησιμότητα ορνιθοπανίδας/χειροπτέρων, διατάραξη οικοτόπων) ως όρος ΑΕΠΟ, με δημόσια προσβάσιμα ετήσια δεδομένα.

   22. Αυστηροποίηση των υφιστάμενων ορίων ανά λεκάνη απορροής, απαγόρευση νέων ΜΥΗΕ σε υδατορεύματα υψηλής οικολογικής αξίας και περιοχές αναπαραγωγής ειδών, και ρητή προστασία πηγών και υδρομαστεύσεων.

   23. Καθορισμός συγκεκριμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης μεθοδολογίας υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής (κατά το πρότυπο σύνθετων μεθόδων όπως της Αυστρίας), αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   24. Συνεκτίμηση της σύστασης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και του στόχου ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991, με αξιολόγηση ενδεχόμενης αναστολής αδειοδότησης νέων ΜΥΗΕ σε λεκάνες απορροής όπου έχει ήδη επιτευχθεί ή υπερκαλυφθεί ο στόχος του ΕΣΕΚ.

   25. Υποχρεωτική συμμόρφωση κάθε σταθμού αποθήκευσης με αναγνωρισμένο διεθνές πρότυπο πυρασφάλειας αντίστοιχο του NFPA 855 (ελάχιστες αποστάσεις μεταξύ μονάδων, συστήματα κατάσβεσης/εξαερισμού, σύστημα παρακολούθησης θερμοκρασίας-τάσης), ως προϋπόθεση αδειοδότησης.

   26. Υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με τις τοπικές πυροσβεστικές/πολιτικές αρχές προστασίας πριν την υποβολή αίτησης αδειοδότησης, και υποχρεωτική επιθεώρηση πριν τη θέση σε λειτουργία.

   27. Υποχρεωτική ειδική μελέτη κινδύνου πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής με εκτίμηση διασποράς τοξικών ρύπων καύσης, αυστηρές αποστάσεις ασφαλείας από οικισμούς, τουριστικές ζώνες και ευαίσθητα τοπία, και ένταξη των μονάδων αποθήκευσης στη σωρευτική αξιολόγηση κάθε περιοχής.

   28. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν: η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων, η ολοκλήρωση ΕΠΜ και Προεδρικών Διαταγμάτων Natura, και η σύνδεση με τον εθνικό και περιφερειακό ενεργειακό σχεδιασμό.

   29. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς προστασίας Natura 2000 (ΕΠΜ/ΠΔ) σε εθνικό επίπεδο.

   30. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ και τα συνοδά έργα, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   31. Θέσπιση συμπληρωματικού ανώτατου ορίου κάλυψης φωτοβολταϊκών σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, πέραν του ορίου ανά Περιφερειακή Ενότητα, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και οικιστικών περιοχών από τον παρονομαστή υπολογισμού του ποσοστού.

   32. Επανεξέταση των προβλεπόμενων περιοχών ανάπτυξης υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της ελάχιστης απόστασης που προτείνει η ίδια η υπό εκπόνηση πρόταση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   33. Θέσπιση δεσμευτικού εθνικού κανονιστικού πλαισίου αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική κατάθεση εγγυητικής επιστολής αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση, πριν την έγκριση του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   34. Χωροθέτηση ή/και πρόβλεψη χρηματοδοτικού πλαισίου για εγκαταστάσεις υποδοχής, αποθήκευσης και διαχείρισης παροπλισμένων εξαρτημάτων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών.

   35. Αντικατάσταση του κριτηρίου εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί, λαμβάνοντας υπόψη οικοσύστημα, τοπίο, βιοποικιλότητα, πολιτιστική φυσιογνωμία και τουριστικό χαρακτήρα.

   36. Επέκταση αντίστοιχου, ποσοτικοποιημένου συστήματος κανόνων τοπίου (ζώνες, μέγιστη πυκνότητα, ποσοστό οπτικής κάλυψης ορίζοντα) και στις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, ιδίως σε εκτεταμένα φωτοβολταϊκά πάρκα.

   37. Θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία, κατά το πρότυπο άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

   38. Ρητός χαρακτηρισμός κάθε repowering ως νέου έργου, με υποχρεωτική νέα ΜΠΕ, νέα Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση όπου απαιτείται, νέα αξιολόγηση σωρευτικών επιπτώσεων και πλήρη εφαρμογή των κριτηρίων του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   39. Αποκλεισμός repowering σε ήδη κορεσμένες περιοχές, με υποχρεωτική σύνδεση κάθε repowering με αποξήλωση και αποκατάσταση των παλαιών εγκαταστάσεων.

   40. Εναρμόνιση των αποστάσεων προστασίας πολιτιστικής κληρονομιάς μεταξύ όλων των τεχνολογιών ΑΠΕ.

   41. Ειδική, τεκμηριωμένη ακουστική μελέτη χαμηλόσυχνου ήχου/υπόηχων ανά έργο, με εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, πέραν του γενικού ορίου decibel στο ακουστό φάσμα — με επανεξέταση του ορίου των 45 dB υπό το πρίσμα αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων.

   42. Εξειδίκευση νυχτερινού ορίου θορύβου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside για νυχτερινή εξωτερική έκθεση, 30 dB εσωτερικά υπνοδωματίου), με ειδική μέριμνα για αμιγώς οικιστικές ζώνες.

   43. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές, ρητό κριτήριο χωροθέτησης στο ΕΧΠ-ΑΠΕ, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου που να συνεξετάζει θόρυβο/υπόηχους, κίνδυνο πυρκαγιάς/θερμικής διαφυγής και πιθανές τοξικές εκπομπές.

   44. Υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας και εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας (BESS), σε συνεργασία με τις αρμόδιες τοπικές αρχές πολιτικής προστασίας.

   45. Υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare Analysis) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις άνω ορισμένου μεγέθους πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων, με πρόβλεψη μέτρων μετριασμού (αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις, προσανατολισμός, φυτοκάλυψη) όπου απαιτείται.

   46. Θέσπιση ποσοτικού ορίου περιοδικής σκίασης ανά επηρεαζόμενη κατοικία (π.χ. έως 30 λεπτά/ημέρα, 30 ώρες/έτος) και υποχρεωτικός υπολογιστικός έλεγχος (shadow flicker assessment) κατά τον σχεδιασμό διάταξης αιολικών εγκαταστάσεων πλησίον οικισμών.

   47. Η σύνδεση με το ΕΧΠ Τουρισμού να μην ενεργοποιείται πριν την οριστική έγκρισή του, με ενδιάμεση εφαρμογή αυστηρότερων προληπτικών κριτηρίων.

   48. Θέσπιση ενιαίου, χαρτογραφημένου ορισμού γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας πριν την εφαρμογή των σχετικών εξαιρέσεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

   49. Εξέταση αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων (απαγόρευση σε υψηλής παραγωγικότητας γη με εξαίρεση μόνο για γνήσια αγροβολταϊκά διπλής χρήσης, με ποσοτικά κριτήρια διατήρησης γεωργικής απόδοσης).

   50. Ένταξη χαρτογραφημένων αλιευτικών πεδίων ως πρόσθετου κριτηρίου αποφυγής σύγκρουσης χρήσεων στον θαλάσσιο χώρο.

   51. Συνεκτίμηση εγκεκριμένων σχεδίων επέκτασης εξορυκτικών δραστηριοτήτων κατά τη χωροθέτηση γειτονικών έργων ΑΠΕ.

   52. Ποσοτική τεκμηρίωση της αναγκαίας πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό (όλα τα στάδια αδειοδότησης ανά τεχνολογία, βάσει επίσημου γεωχωρικού μητρώου ΡΑΑΕΥ), τη χωρητικότητα του δικτύου και τους ρυθμούς ανάπτυξης αποθήκευσης, πριν τον καθορισμό νέων Περιοχών Καταλληλότητας/Επιτάχυνσης.

   53. Θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες, χώρους στάθμευσης και λοιπές ήδη τεχνητές/δομημένες επιφάνειες, πριν και ανεξάρτητα από την επέκταση σε ανοιχτή γη — με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης εντός ορισμένου χρονοδιαγράμματος.

   54. Υποχρεωτική, ουσιαστική και έγκαιρη τοπική διαβούλευση πριν από κάθε μεμονωμένη αδειοδότηση σε επίπεδο Δήμου, με προσβάσιμη πληροφόρηση και επαρκή προθεσμία, πέραν της γενικής εθνικής διαβούλευσης ΣΜΠΕ.

   55. Αρνητική απόφαση Περιφερειακού ή/και Δημοτικού Συμβουλίου σε περιοχές κορεσμού να οδηγεί υποχρεωτικά σε επανεξέταση και ειδική, αιτιολογημένη απάντηση από την αρμόδια αρχή, με δεσμευτικό χαρακτήρα ως προς τη χωροταξική συμβατότητα του συγκεκριμένου έργου.

   56. Δυνατότητα Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων, Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων να θέτουν αυστηρότερους περιορισμούς από το εθνικό ΕΧΠ — τροποποίηση της σχετικής ιεραρχίας του άρθρου 6 του ν. 4447/2016, εφόσον το ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν το επιτρέπει ήδη.

   57. Θεσμοθέτηση δεσμευτικής δυνατότητας απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές όπου έχει αποδεδειγμένα υπερβεί η φέρουσα ικανότητα ή έχει επιστημονικά τεκμηριωθεί σοβαρός περιβαλλοντικός κορεσμός, κατ' αναλογία με το ισχυρότερο θεσμικό ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη.

   58. Ρητή αναγνώριση και προστασία βοσκοτόπων, κοινόχρηστων και κοινοτικών εκτάσεων, με υποχρεωτική γνώμη των τοπικών χρηστών (κτηνοτρόφων, αγροτικών συνεταιρισμών) πριν την παραχώρηση δημόσιας γης για έργα ΑΠΕ.

   59. Πρόβλεψη ανώτατου ορίου συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   60. Να θεσπιστεί ρητά στο ΕΧΠ-ΑΠΕ η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ, ώστε η ανάπτυξή τους να πραγματοποιείται με δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών και κοινωνικών βαρών μεταξύ Περιφερειών και Δήμων, αποτρέποντας την υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

   61. Θέσπιση σύνθετου, σταθμισμένου Δείκτη Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο (πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης), ο οποίος να ενσωματώνει αριθμό και ισχύ εγκαταστάσεων, πυκνότητα, οδοποιία, κατάληψη κορυφογραμμών, συνοδές υποδομές δικτύου, προστατευόμενες περιοχές, repowering και αποθήκευση — ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης πέραν ορισμένου ορίου.

   62. Υποχρεωτική επανεξέταση όλων των μη κατασκευασμένων έργων με βάση το νέο πλαίσιο, ιδίως όσων δεν διαθέτουν ακόμη άδεια εγκατάστασης — χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   63. Να μην εγκριθεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ ως έχει, αλλά να αναθεωρηθεί ουσιαστικά πριν την έκδοσή του.

   64. Να θεσπιστεί δεύτερο, αθροιστικό όριο φέρουσας ικανότητας σε επίπεδο ευρύτερης γεωγραφικής/οικοσυστημικής ενότητας, πέραν του ορίου ανά Δημοτική Ενότητα.

   65. Να προβλεφθεί δεσμευτική, πολυτεχνολογική σωρευτική αξιολόγηση (αιολικά, φωτοβολταϊκά, αποθήκευση, ΜΥΗΕ, βιομάζα, συνοδά έργα) σε επίπεδο οικοσυστήματος/τοπίου.

   66. Να μην εγκρίνεται νέα χωροθέτηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε περιοχές Natura 2000 πριν την ολοκλήρωση Ειδικών Περιβαλλοντικών Μελετών, Σχεδίων Διαχείρισης και Προεδρικών Διαταγμάτων.

   67. Να αποκλειστούν πλήρως τα αιολικά από Ζώνες Ειδικής Προστασίας, χωρίς εξαίρεση βάσει αιολικού δυναμικού, και να θεσπιστούν περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από αυτές.

   68. Να τεθεί αυστηρό, ποσοτικοποιημένο όριο επέμβασης σε δάση και δασικές εκτάσεις.

   69. Να προστατευθούν ουσιαστικά τα ορεινά οικοσυστήματα από τον κατακερματισμό λόγω οδοποιίας, με δεσμευτικό δείκτη χιλιομέτρων νέας οδοποιίας ανά έργο/ορεινό όγκο.

   70. Να απαγορευτεί η εγκατάσταση αιολικών σε κύριες κορυφογραμμές ανεξαρτήτως υψομέτρου.

   71. Να μην προχωρήσει καμία χωροθέτηση υπεράκτιων αιολικών πριν την ολοκλήρωση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   72. Να εκπονηθεί υποχρεωτική μελέτη βασικής γραμμής αναφοράς (baseline) του σωρευτικού αποτυπώματος των ήδη υφιστάμενων έργων, πριν την έγκριση του νέου πλαισίου.

   73. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρόγραμμα μετα-κατασκευαστικής παρακολούθησης βιοποικιλότητας, με δημόσια προσβάσιμα δεδομένα.

   74. Να αντιμετωπίζεται κάθε repowering ως νέο έργο, με πλήρη νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση και εφαρμογή των νέων κριτηρίων.

   75. Να επανεξεταστούν υποχρεωτικά όλα τα μη κατασκευασμένα έργα με βάση το νέο πλαίσιο, χωρίς εξαίρεση λόγω παλαιότερης ΑΕΠΟ ή Βεβαίωσης Παραγωγού.

   76. Να ενισχυθεί ουσιαστικά ο ρόλος Περιφερειών και Δήμων, με δεσμευτική υποχρέωση επανεξέτασης σε περίπτωση αρνητικής γνώμης σε περιοχές κορεσμού, και δυνατότητα αυστηρότερων τοπικών περιορισμών.

   77. Να αναγνωριστούν και να προστατευθούν ρητά οι βοσκότοποι, οι κοινόχρηστες/κοινοτικές εκτάσεις και τα παραδοσιακά δικαιώματα χρήσης δημόσιας γης.

   78. Να τεθεί ανώτατο όριο συγκέντρωσης έργων/έκτασης ανά επενδυτή ανά Δημοτική Ενότητα.

   79. Να τεκμηριωθεί ποσοτικά η ανάγκη πρόσθετης χωρικής διαθεσιμότητας ΑΠΕ σε συνάρτηση με το ήδη δρομολογημένο δυναμικό και τη χωρητικότητα δικτύου/αποθήκευσης.

   80. Να θεσπιστεί υποχρεωτικό πρότυπο πυρασφάλειας για σταθμούς αποθήκευσης (αντίστοιχο NFPA 855) με υποχρεωτική προηγούμενη διαβούλευση με πυροσβεστικές αρχές και ειδική μελέτη κινδύνου θερμικής διαφυγής, κατά το πρότυπο της κανονιστικής απάντησης της Καλιφόρνια μετά το συμβάν στο Moss Landing.

   81. Να επανεξεταστεί το γενικό όριο θορύβου (45 dB) με ειδική πρόβλεψη για χαμηλόσυχνο ήχο/υπόηχους αιολικών εγκαταστάσεων και εξειδίκευση νυχτερινού ορίου σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του ΠΟΥ (40 dB Lnight,outside / 30 dB εσωτερικά).

   82. Να θεσπιστεί δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο αποξήλωσης και διαχείρισης αποβλήτων ΑΠΕ, με υποχρεωτική εγγυητική επιστολή αποκατάστασης κατά την αδειοδότηση.

   83. Να αντικατασταθεί το κριτήριο εμβαδού για τα νησιά με οικοσυστημική αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας ανά νησί.

   84. Να ενταχθεί η δημόσια υγεία ως αυτοτελές κριτήριο χωροθέτησης, με ενιαία αξιολόγηση κινδύνου (θόρυβος/υπόηχοι, πυρκαγιά/θερμική διαφυγή, τοξικές εκπομπές) και υποχρεωτικά σχέδια πολιτικής προστασίας/εκκένωσης για μεγάλες εγκαταστάσεις BESS.

   85. Να μην καθοριστούν Περιοχές Επιτάχυνσης ΑΠΕ πριν ολοκληρωθούν η χαρτογράφηση αποκλεισμών, η αξιολόγηση φέρουσας ικανότητας, η ανάλυση σωρευτικών επιπτώσεων και οι ΕΠΜ/ΠΔ Natura, σύμφωνα με τη λογική προτεραιότητας της RED III.

   86. Να μην προβλεφθεί εξαίρεση έργων εντός Περιοχών Επιτάχυνσης από πλήρη περιβαλλοντική αδειοδότηση και Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, όσο δεν έχει ολοκληρωθεί το καθεστώς ΕΠΜ/ΠΔ Natura 2000.

   87. Να θεσπιστεί η λεκάνη απορροής ως υποχρεωτική μονάδα αξιολόγησης σωρευτικών επιπτώσεων για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ, όχι μόνο για τα ΜΥΗΕ.

   88. Να θεσμοθετηθεί δεσμευτική δυνατότητα απόρριψης/αρνησικυρίας σε περιοχές αποδεδειγμένης υπέρβασης φέρουσας ικανότητας, με βάση τη Σύμβαση του Aarhus, την αρχή της επικουρικότητας και τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

   89. Να καταργηθεί ή αναθεωρηθεί ουσιαστικά η δυνατότητα αύξησης ποσοστών κάλυψης κατόπιν απόφασης Δημοτικού Συμβουλίου, ώστε η φέρουσα ικανότητα να παραμένει τεχνικό-επιστημονικό ζήτημα.

   90. Να δημοσιοποιηθεί η επιστημονική μεθοδολογία βαθμολόγησης σημαντικότητας επιπτώσεων της ΣΜΠΕ, με ποσοτικά κριτήρια ανά Περιφερειακή Ενότητα.

   91. Να καθοριστεί ανώτατο ποσοστό κάλυψης φωτοβολταϊκών και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, με αφαίρεση δασικών εκτάσεων, βοσκήσιμων γαιών, περιοχών Natura και περιοχών πολεοδομικής ανάπτυξης από τον υπολογισμό.

   92. Να εξεταστεί η υιοθέτηση αυστηρότερων ευρωπαϊκών προτύπων προστασίας γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας από φωτοβολταϊκά (απαγόρευση με εξαίρεση μόνο γνήσιων αγροβολταϊκών διπλής χρήσης).

   93. Να θεσπιστεί θεσμική προτεραιότητα και ισχυρότερα κίνητρα για φωτοβολταϊκά σε στέγες και ήδη τεχνητές επιφάνειες, με ποσοτικό στόχο αξιοποίησης συγκεκριμένου ποσοστού του τεχνικού δυναμικού στέγης πριν την περαιτέρω επέκταση σε ανοιχτή γη.

   94. Να απαιτείται υποχρεωτική μελέτη οπτικής ανάκλασης (Glint & Glare) για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πλησίον οικισμών, οδικών αξόνων ή αεροδρομίων.

   95. Να αυξηθεί ουσιαστικά η ελάχιστη απόσταση υπεράκτιων αιολικών από την ακτογραμμή, εναρμονισμένη με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και με την επιστημονική πρόταση του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού του Βορείου Αιγαίου.

   96. Να επανεξεταστούν οι προβλεπόμενες περιοχές υπεράκτιων αιολικών στην Εύβοια υπό το πρίσμα της προτεινόμενης απόστασης 5 ν.μ. του υπό εκπόνηση θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού.

   97. Να καθοριστεί συγκεκριμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία υπολογισμού της ελάχιστης οικολογικής παροχής για ΜΥΗΕ, αντί παραπομπής σε ΣΔΛΑΠ χωρίς προσδιορισμένη μέθοδο.

   98. Να συνεκτιμηθεί η σύσταση της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Βιώσιμη Χρηματοδότηση περί αποφυγής ΜΥΗΕ κάτω των 10 MW και ο στόχος ελεύθερης ροής ποταμών του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1991.

   99. Να θεσπιστεί ανώτατο όριο ύψους ανεμογεννητριών ορατών από ακτές/ευαίσθητα τοπία.

  100. Να θεσπιστεί ποσοτικό όριο περιοδικής σκίασης (shadow flicker) ανά επηρεαζόμενη κατοικία, με υποχρεωτικό υπολογιστικό έλεγχο κατά τον σχεδιασμό αιολικών εγκαταστάσεων.

  101. Να θεσπιστεί ρητά η αρχή της αναλογικής χωρικής κατανομής των έργων ΑΠΕ (άρθρο 25§1 Συντάγματος), ώστε να αποτρέπεται η υπερσυγκέντρωση έργων σε ήδη επιβαρυμένες περιοχές.

  102. Να θεσπιστεί σύνθετος, σταθμισμένος Δείκτης Χωρικού Κορεσμού ανά Δημοτική Ενότητα/ορεινό όγκο, πέραν του απλού ποσοστού εδαφικής κάλυψης, ως δεσμευτικό κριτήριο αδειοδότησης.

[ΑΜΑΚ]

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ δέχεται την λογική που επικρατεί και στο ισχύον Ειδικό Χωροταξικό περί άκρατης αύξησης της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, παρόλο που η Ελλάδα έχει στην ουσία πιάσει ήδη τους στόχους που η ίδια έχει θέσει στο ΕΣΕΚ (Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα), ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, με τα ήδη εγκατεστημένα και προς αδειοδότηση έργα. [1]  Η χώρα μας έχει επιτύχει κατά 77 % το στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 (8,9 GW) ενώ οι αιτήσεις για άδεια παραγωγής φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, οι Αιολικοί Σταθμοί Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, έχουν ισχύ τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Όλες δε οι αιτήσεις έχουν άθροισμα (42,25 GW), η δε ισχύς τους ξεπερνάει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050. Θα έπρεπε λοιπόν το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ να εξηγήσει γιατί πρέπει να συνεχιστεί αυτή η πολύ μεγάλη εγκατάσταση ΑΠΕ;

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν υπολογίζει ούτε αναφέρει τρόπο υπολογισμού φέρουσας ικανότητας των οικοσυστημάτων ή γεωγραφικών περιοχών (ΟΤΑ, Δημοτικές Ενότητες) για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Θέτει αυθαίρετα οριζόντιους κανόνες, (απαγορεύσεις ή ποσοστό έκτασης ανά Δ.Ε.), ενώ  προφανώς τα οικοσυστήματα και η φέρουσα ικανότητα αυτών δεν υπακούουν σε γεωγραφικούς περιορισμούς ή οριζόντιους κανόνες!

Αφήνει παραθυράκια χωροθέτησης έργων ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέποντας την δυνατότητα παρεκκλίσεων, (μέσω ‘περιβαλλοντικής τεκμηρίωσης’, συμφωνία οικείου ΟΤΑ Α’ Βαθμού, πρόβλεψη στις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες περιοχών Natura κλπ), δημιουργώντας μια ‘ασάφεια’, με την δυνατότητα επί της ουσίας κατάργησης ακόμα και των οριζόντιων απαγορεύσεων. Τα παράθυρα και οι εξαιρέσεις αυτές θα πρέπει να απαλειφθούν.

Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ συνεχίζει την λογική χωροθέτησης ΑΠΕ και συνοδών τους έργων, εντός δασών και δασικών εκτάσεων ακόμα και αναδασωτέων, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008). Οι διατάξεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ θεωρούμε δεδομένο ότι θα πρέπει να εναρμονιστούν με το Σύνταγμα.

Δεν υπάρχει ουσιαστική αναφορά στην απομάκρυνση των έργων ΑΠΕ μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους, στην διαχείριση των αποβλήτων τους και στην αποκατάσταση του Περιβάλλοντος παρά αφήνει το όλο ζήτημα αποκλειστικά στην Αδειοδοτούσα Αρχή του εκάστοτε έργου, μέσω της έκδοσης των ατομικών ΑΕΠΟ. Είναι το λιγότερο παράδοξο ένα χωροταξικό να μην εξετάζει το σημαντικό ζήτημα των ΑΠΕ που τα επόμενα χρόνια θα τεθεί επιτακτικά όπως είναι η διαχείριση των λήξης λειτουργίας των έργων.

Οι αποστάσεις από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ. παραμένουν οι ίδιες με το παλιό ΕΧΠ- ΑΠΕ, ενώ έχουν αυξηθεί τόσο τα μεγέθη των Α/Γ όσο και των ΦΒ πάρκων. Θα έπρεπε να γίνεται αναφορά ή σε πρότυπα μεγέθη έργων ΑΠΕ ή μια συσχέτιση τους με το μέγεθος τους.

Το ΕΧΠ –ΑΠΕ δεν εξαιρεί τα Γεωπάρκα (ούτε καν βάζει ποσοστό εδαφικής κάλυψης αυτών) ούτε είναι εκ του νόμου στους φορείς γνωμοδότησης. Θεωρούμε ότι πρέπει να συμπεριληφθούν στις περιοχές αποκλεισμού χωρίς την δυνατότητα παρεκκλίσεων.

Οι ΕΠΜ των περιοχών Natura τουλάχιστον της Κρήτης έχουν εγκριθεί από το ΥΠΕΝ αλλά είναι απλώς το πρώτο απαραίτητο βήμα, δεν παράγει άμεσα δεσμευτικούς κανόνες. Για να θεσμοθετηθούν επίσημα οι ζώνες προστασίας και οι επιτρεπόμενες στις γης, πρέπει να εκδοθεί Προεδρικό Διάταγμα (ΠΔ), το οποίο συνοδεύεται από Σχέδιο Διαχείρισης. Για τις περιοχές Natura της Κρήτης δεν έχουν εκδοθεί τα ΠΔ άρα δεν έχει ολοκληρωθεί η προστασία τους.

Στις περιοχές άνευ δρόμων (Χάρτης 3) δεν αναφέρεται η οροσειρά της Δίκτης ενώ έχει εκδοθεί η ΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΔ ΦΠΒ/32529/1275/2023 (ΦΕΚ 303Δ/25-04-2023).

 Για τους παραπάνω λόγους ζητάμε να επανεξεταστεί το ΕΧΠ-ΑΠΕ με τις παρατηρήσεις μας και να συμπεριληφθούν τα αναφερόμενα.

[1] Μελέτη Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για τις ΑΠΕ σε περιοχές Natura

[Κωνσταντίνος Αναστασιάδης]

Εγώ, ως απλός πολίτης, ξέρω ότι τα τελευταία 20 χρόνια έχετε εγκαταστήσει χιλιάδες φωτοβολταϊκά σε χωράφια και ανεμογεννήτριες στα βουνά, προσπαθώντας να παράξετε πράσινη ενέργεια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να καταστρέφονται βουνά και καλλιεργήσιμα χωράφια, προκαλώντας τεράστιες επιπτώσεις στη φύση και τα ζώα. Και όλα αυτά για να πλουτίζει μια μικρή ομάδα ανθρώπων, ενώ εμείς οι καταναλωτές πληρώνουμε το ρεύμα 150% ακριβότερα από ό,τι πριν εγκατασταθούν όλα αυτά.

 

[ΑΥΓΟΥΣΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ – Κίνηση Πολιτών Save Andros]

Συμφωνώ εγκρίνω και συνυπογράφω τον Σχολιασμό και Αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου δια της  Συμμετοχής της EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΟΡΝΙΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ :

 Γενικά Σχόλια

• Το Νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ) δημοσιεύεται μετεράστια και αδικαιολόγητη καθυστέρηση, με αποτέλεσμα να έχουν ήδη διαμορφωθεί τετελεσμένα με εξαιρετικά αρνητικό πρόσημο για το φυσικό περιβάλλον της χώρας και με την κατάσταση να αναμένεται συνεχώς επιδεινούμενη, εφόσον παραμείνουν οι απαράδεκτες προβλέψεις – «παράθυρα» για τα έργα που μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί προς αδειοδότηση. Με τη δημοσίευση, μάλιστα, του σχεδίου κατέστη απολύτως σαφές πωςη καθυστέρηση αυτή ήταν απολύτως σκόπιμη και όχι απόρροια κάποιας εκλεπτυσμένης και σε βάθος ανάλυσης δεδομένων, καθώς το περιεχόμενο της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικής Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) και της μελέτης Δέουσας Εκτίμησης (ΔΕ) είναι τόσο ανεπαρκές σε ανάλυση και ποιότητα, που κάλλιστα θα μπορούσε να είχε ολοκληρωθεί εντός ενός εξαμήνου – και όχι να έχουν περάσει σχεδόν 6 χρόνια.
• Η σχετική ανακοίνωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) αποτελεί στην πράξη μια «ομολογία ενοχής», ότι όλα αυτά τα χρόνια η πρόοδος που εκτυλισσόταν στην ανάπτυξη των ΑΠΕ γινόταν χωρίς κανόνες και σχεδιασμό, χωρίς να διασφαλίζεται η ορθολογική εγκατάσταση των ΑΠΕ, η προστασία του περιβάλλοντος και η δίκαιη κατανομή των ωφελειών. Με λίγα λόγια,το «θαύμα» των ΑΠΕ που επικαλείται το ΥΠΕΝ είναι χτισμένο σε απολύτως σαθρά θεμέλια και έχει επιτευχθεί εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος και των αναγκών των τοπικών κοινωνιών.
• Όπως ήταν αναμενόμενο,το ΥΠΕΝ αποφεύγεινα κάνει έστω και την παραμικρή αναφορά στο γεγονός ότι η αναθεώρηση του ΕΧΠ-ΑΠΕ ήταν υποχρεωτική προκειμένου να μην οδηγηθεί η Ελλάδα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Πιο συγκεκριμένα, εδώ και 12 χρόνια (από το 2014) η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ανοίξει φάκελο παραβίασης της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για το περιβάλλον όσον αφορά την ανάπτυξη αιολικών σταθμών (ΑΣΠΗΕ) εντός των περιοχών NATURA, ενώ το 2023 απεστάλη από την Επιτροπή και αιτιολογημένη γνώμη (reasoned opinion) προς την Ελλάδα για άμεση συμμόρφωση. Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρατεθεί για μία άλλη φορά εδώ η ακριβής διατύπωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην εν λόγω αιτιολογημένη γνώμη:

 «…το υφιστάμενο σχέδιο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, το οποίο ονομάζεται «Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας», είχε εγκριθεί χωρίς να έχει προηγουμένως διενεργηθεί τέτοια (σ.σ. δέουσα) εκτίμηση. Αυτό σημαίνει ότι εγκρίνονται βάσει του σχεδίου έργα που δεν συμμορφώνονται με την ενωσιακή νομοθεσία».

 Σημειώνεται, βέβαια, πως η παραπάνω εξέλιξη και κλιμάκωση δεν προήλθε αυτοβούλως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά προκλήθηκε κατόπιν σωρείας καταγγελιών προς την Επιτροπή για την ανάπτυξη των αιολικών ΑΣΠΗΕ στην Ελλάδα, μεταξύ των οποίων και η καταγγελία των περιβαλλοντικών οργανώσεων Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης και ΚΑΛΛΙΣΤΩ. Συμπερασματικά, το ΥΠΕΝ στην ουσία «ποιεί την ανάγκη φιλοτιμία» όταν υποστηρίζει πως η αναθεώρηση γίνεται από «σεβασμό στο περιβάλλον και μέριμνα για τις τοπικές κοινωνίες».

• Οι περιορισμοί που θέτει το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ φαίνονται με την πρώτη ματιά «αυστηροί», αλλά αυτό συμβαίνει αποκλειστικά επειδή συγκρίνεται αναπόφευκτα με το ισχύον Χωροταξικό Πλαίσιο, το οποίο δεν περιλάμβανε πρακτικά καμία πρόνοια για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Στην πραγματικότητα, όταν οι ρυθμίσεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ θεωρηθούν αυτοτελώς και λαμβάνοντας υπόψη την περιβαλλοντική υποβάθμιση που έχει ήδη συντελεστεί από την εφαρμογή του ισχύοντος Χωροταξικού, είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι αυτέςπαραμένουν ανεπαρκείς για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος από βαριές βιομηχανικές δραστηριότητες, όπως είναι η πλειονότητα των έργων ΑΠΕ.
• Δεν είναι δυνατόν, επίσης, παρά να στηλιτευτείη διαρκής άρνηση του ΥΠΕΝ, σε βαθμό εμμονής πλέον, να χρησιμοποιηθούν στην χωροταξική πολιτική για τις ΑΠΕ επιστημονικά εργαλεία, όπως οι χάρτες ευαισθησίας άγριας ζωής, που χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε άλλες (όχι μόνο ευρωπαϊκές) χώρες. Παρά το γεγονός πως υπήρχε πολύς διαθέσιμος χρόνος από το 2020 να εκπονηθούν χάρτες ευαισθησίας για είδη που επιβεβαιωμένα είναι ιδιαιτέρως ευαίσθητα στην εγκατάσταση έργων ΑΠΕ (π.χ. γύπες – αρπακτικά, νυχτερίδες, μεγάλα θηλαστικά για ΑΣΠΗΕ, είδη ψαριών και αμφιβίων για τους ΜΥΗΕ, υδρόβια και παρυδάτια πουλιά για ΦΣΠΗΕ), το ΕΧΠ-ΑΠΕ όχι απλά δεν περιέλαβε μία τέτοια εργασία κατά τη διαδικασία εκπόνησης, αλλάδεν αξιοποίησε ούτε καν χάρτες ευαισθησίας ήδη διαθέσιμους από προγράμματα διατήρησης της Φύσης και επιστημονικές δημοσιεύσεις για ευαίσθητα είδη (Μαυρόγυπας, Όρνιο, Καφέ Αρκούδα). Με δεδομένη την παραπάνω τεράστια ανεπάρκεια του ΕΧΠ-ΑΠΕ, φυσικά θα ήταν ουτοπικό να περιμένουμε να λάβουν υπόψη οι μελετητές (όπως φυσικά όφειλαν) τα θεσμοθετημένα με Υπουργικές Αποφάσεις (ΥΑ) Σχέδια Δράσης για είδη κοινοτικής προτεραιότητας ευαίσθητα σε επιπτώσεις από έργα ΑΠΕ, όπως οι γύπες, τα αυτόχθονα είδη πέστροφας, το Αγριόγιδο, η Καφέ Αρκούδα, η πεταλούδα Απόλλωνας κ.ο.κ.
• Η πρόβλεψη, στις μεταβατικές διατάξεις, πως όλα τα έργα με «τυπική πληρότητα φακέλου» μέχρι τις 20.5.2026 δεν υπόκεινται στις ρυθμίσεις του νέου Χωροταξικού είναι απαράδεκτη και προκαλεί τεράστια στρέβλωση, καθώς ο όγκος των έργων που βρίσκεται σε αυτό το στάδιο είναι τόσο μεγάλος που είναι δυνατόν να υπερδιπλασιαστεί η εγκατεστημένη ισχύς σε ΑΠΕ μόνο με έργα που θα αδειοδοτηθούν με το – κατά τα αναφερθέντα από το ΥΠΕΝ και την Ευρωπαική Επιτροπή – «προβληματικό, χωρίς κανόνες και σχεδιασμό» υφιστάμενο χωροταξικό καθεστώς. Αποτελεί, επίσης,απαράδεκτη «πρωτοτυπία» το γεγονός ότι έρχεται σε διαβούλευση το σχέδιο χωρίς να γνωρίζει το ενδιαφερόμενο κοινό επακριβώς πόσα έργα εντάσσονται σε αυτή την «γκρίζα ζώνη». Αυτό το σημαντικό έλλειμμα πληροφόρησης καθιστά ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη την οριζόντια εφαρμογή των νέων χωρικών περιορισμών σε όλα τα μη αδειοδοτημενα περιβαλλοντικά έργα μέχρι τις 20.5.2026 – τα οποία έργα, άλλωστε, έχουν συλλήβδην και οριζόντια ευνοηθεί από την τεράστια καθυστέρηση δημοσιοποίησης του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ.

Συμπερασματικά, στη βάση του προτεινόμενου σχέδιού ΚΥΑ, απαιτούνται κατ’ ελάχιστο – και προτείνονται από την Ορνιθολογική – αλλαγές προς τις εξής κατευθύνσεις:

• Αυστηρότεροι χωρικοί περιορισμοί για όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕμε στόχο τη διασφάλιση της προστασίας – μη περαιτέρω υποβάθμισης του φυσικού περιβάλλοντος.Συμπερίληψη όλων των περιοχών NATURA και των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά (ΣΠΠ) ως περιοχών αποκλεισμού για την εγκατάσταση νέων έργων ΑΠΕ. Συμπερίληψη περιοχών εκτός προστατευόμενων περιοχών για είδη ευαίσθητα σε επιπτώσεις από έργα ΑΠΕ (όπως γύπες-αρπακτικά, νυχτερίδες, μεγάλα θηλαστικά, είδη ιχθυοπανίδας), όπως έχουν ήδη προκύψει ή θα προκύψουν από χαρτογράφηση ευαισθησίας.
• Οριζόντια εφαρμογή των νέων(ιδανικά αυστηρότερων από των ήδη προτεινόμενων)χωρικών ρυθμίσεων για όλα τα μη αδειοδοτημένα έργα, δηλαδή έργα που δεν έχουν λάβει ΑΕΠΟ ή ΠΠΔ μέχρι την ημερομηνία δημοσίευσης του Χωροταξικού Πλαισίου (20.5.2026).
• Εξαίρεση περιοχών – δημοτικών ενοτήτων που έχουν επιβαρυνθεί δυσανάλογα μέχρι σήμερα με εγκατάσταση έργων ΑΠΕ (Εύβοια, Βοιωτία, Θράκη, Θεσσαλία κ.α.)

Στη συνέχεια ακολουθεί εξειδικευμένος και αναλυτικός σχολιασμός επί συγκεκριμένων στοιχείων – προβλέψεων του ΕΧΠ-ΑΠΕ.

<u>Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικής Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) και μελέτη Δέουσας Εκτίμησης (ΔΕ)</u>

Αρχικά, η πρώτη σκέψη που αναπόφευκτα γεννάται από την επισκόπηση των δύο τευχών είναι η συσχέτιση του πενιχρού σε ποιότητα και απολύτως ανεπαρκούς σε περιεχόμενο αποτελέσματος σε σχέση με τον χρόνο που έχει παρέλθει από την ανάθεση της μελέτης, δηλαδή τα 5,5 χρόνια. Πραγματικά, πρόκειται για μελέτες που, στη μορφή που εμφανίζονται, θα μπορούσαν κάλλιστα να ολοκληρωθούν σε διάστημα 6 μηνών. Παρά, λοιπόν, το γεγονός ότι υπήρχε μεγάλο διαθέσιμο χρονικό διάστημα για την ολοκλήρωση του συνόλου της μελέτης, αυτό δεν αξιοποιήθηκε για να χρησιμοποιηθούν σύγχρονα αξιόπιστα επιστημονικά εργαλεία, όπως οι χάρτες ευαισθησίας άγριας ζωής, κατεύθυνση που υποστηρίζεται τόσο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όσο και από τη Διεθνή Ένωση για τη Διατήρησης της Βιοποικιλότητας (IUCN). Και αν το να περιμένει κανείς να παραχθούν νέοι χάρτες ευαισθησίας μέσα από τη διαδικασία μελέτης εκπόνησης του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ μπορεί να θεωρηθεί πολύ προχωρημένο για τα δεδομένα της Ελλάδας, το να αγνοούνται προκλητικά χάρτες ευαισθησίας που είναι διαθέσιμοι μέσω επιστημονικών δημοσιεύσεων και παραδοτέων ευρωπαϊκών προγραμμάτων Διατήρησης της Φύσης υποδηλώνει μόνο εμπάθεια, εμμονή και σκοπιμότητα. Η προσέγγιση μπορεί κάλλιστα να αποδοθεί και στα δύο συμβαλλόμενα μέρη της μελέτης, δηλαδή το ΥΠΕΝ και τον ανάδοχο του έργου. Από τη μία, το ΥΠΕΝ έχει επανειλημμένα επιδείξει «αλλεργία» απέναντι στους χάρτες ευαισθησίας: για παράδειγμα αφαίρεσε τους χάρτες ευαισθησίας για την Καφέ Αρκούδα από την Υπουργική Απόφαση έγκρισης του σχετικού Σχεδίου Δράσης, ενώ στον πρόσφατο Νόμο 5299/2026 (ΦΕΚ 67/Α/5-5-2026), με τον οποίο ενσωματώθηκε η ευρωπαϊκή οδηγία RED III, αφαιρέθηκε το εδάφιο της οδηγίας που έκανε λόγο για τη χρήση χαρτών ευαισθησίας κατά τη διαδικασία καθορισμού των περιοχών επιτάχυνσης ΑΠΕ. Από την άλλη, το ανάδοχο μελετητικό σχημα έχει επανειλημμένα αποπειραθεί να «αποδυναμώσει» την χαρτογράφηση ευαισθησίας για το όρνιο σε μελέτες Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) για ΑΣΠΗΕ, φυσικά με ασθενέστατα επιχειρήματα που αντικρούστηκαν σε όλες τις περιπτώσεις, οπότε είχε κάθε (ιδιοτελή) λόγο να μην κάνει χρήση χαρτών ευαισθησίας. Το μόνο που καταφέρνουν στο τέλος, ωστόσο, και τα δύο μέρη είναι να απαξιώνουν μία πολύ σημαντική διαδικασία και ουσιαστικά να «μικραίνουν» την Ελλάδα σε επίπεδο πολύ χαμηλότερο από τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο σε αντίστοιχες διαδικασίες, απλά και μόνο για να εξυπηρετηθούν προσωπικές εμμονές και σκοπιμότητες.

Κατόπιν των παραπάνω, δεν προξενεί εντύπωση αλλά αποτελεί εξόφθαλμη και πολύ σοβαρή παράλειψη ότι δεν γίνεται ούτε καν αναφορά (πόσο μάλλον να ληφθούν υπόψη, ως υπήρχε η υποχρέωση) στα θεσμοθετημένα με Υπουργικές Αποφάσεις Σχέδια Δράσης (ΣΔ) για είδη κοινοτικού ενδιαφέροντος, πολλά εκ των οποίων ειδών εμφανίζουν ιδιαίτερη ευαισθησία σε επιπτώσεις από την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ. Από τα μέχρι σήμερα θεσμοθετημένα ΣΔ, οι προβλέψεις και τα δεδομένα για τουλάχιστον 7 εξ αυτών που αφορούν είδη ευαισθητα σε ανάπτυξη έργων ΑΠΕ (Ασπροπάρης, πολύ-ειδικό ΣΔ για Όρνιο-Μαυρόγυπα-Γυαπετό, Καφέ Αρκούδα, πεταλούδα Απόλλων, Αγριόγιδο, αυτόχθονα είδη πέστροφας, πολυ-ειδικό ΣΔ για 10 είδη χειρόπτερων) θα έπρεπε να ενσωματωθούν στην ανάλυση του ΕΧΠ-ΑΠΕ και να υπάρξουν σχετικές πρόνοιες. Είναι πραγματικά εξοργιστικό να διαπιστώνει κανείς πως σε χωροταξικό σχέδιο που δημοσιοποιεί το ΥΠΕΝ να απουσιάζουν πλήρως αναφορές και στοιχεία από άμεσα σχετιζόμενες Υπουργικές Αποφάσεις του ίδιου του ΥΠΕΝ, οι οποίες μάλιστα προβλέπουν ρητά να ενσωματώνονται οι ανάγκες διατήρησης των ειδών σε εθνικές και περιφερειακές πολιτικές (για παράδειγμα, στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα πτωματοφάγα είδη ορνιθοπανίδας περιλαμβάνεται στους ειδικότερους στόχους «Η θεσμική ενσωμάτωση της διατήρησης των γυπών σε εθνικές και περιφερειακές πολιτικές κατά προτεραιότητα σε περιοχές του Δικτύου ΝATURA 2000»).

Από την εξέταση, επίσης, των ΣΜΠΕ – μελέτης ΔΕ προκύπτει ξεκάθαρα ότι αυτές δεν έχουν συνυπολογίσει στην εκτίμηση των επιπτώσεων κανένα σενάριο σχετικά με την τύχη των έργων που έχουν υποβληθεί για αδειοδότηση και εκκρεμεί η ολοκλήρωσή τους. Η όλη ανάλυση εμφανίζεται να γίνεται χωρίς να λαμβάνεται καθόλου υπόψη το ενδεχόμενο να αδειοδοτηθούν και να υλοποιηθούν τα έργα της «γκρίζας ζώνης», όπως προκύπτει και από το παρακάτω απόσπασμα (σελ. 128):

Με τον αναθεωρημένο σχεδιασμό του ΕΧΠ λοιπόν, οι πιέσεις στους στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura και οι επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα είναι μικρές και πολύ μικρότερες από αυτές με το υφιστάμενο ΕΧΠ. Συνυπολογίζοντας και τα λοιπά μέτρα του νέου ΕΧΠ, αλλά και τα μέτρα της ΣΜΠΕ και της παρούσας, προκύπτει με σημαντική βεβαιότητα, ότι η ακεραιότητα των τόπων προστασίας του δικτύου και οι στόχοι διατήρησης δεν θα θιγούν σημαντικά.

Όπως αναφέρθηκε, ωστόσο, και προηγουμένως, υπάρχει ένα πολύ σημαντικός όγκος έργων με «έλεγχο τυπικής πληρότητας», για τα οποία η τρέχουσα πρόβλεψη είναι να μην υπόκεινται στις ρυθμίσεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ και ενδέχεται να αδειοδτηθούν. Σε αυτή την περίπτωση, γίνεται απολύτως κατανοητό πως η παραπάνω «διαπίστωση» της μελέτης ΔΕ δεν έχει την παραμικρή αξιοπιστία και η δήθεν «σημαντική βεβαιότητα ότι η ακεραιότητα των τόπων προστασίας του δικτύου και οι στόχοι διατήρησης δεν θα θιγούν σημαντικά» είναι παντελώς ανυπόστατη. Αντί να καταφεύγει σε επιπόλαιες μεγαλοστομίες, η μελέτη ΔΕ θα έπρεπε να αναφέρει επακριβώς πόσα και ποια έργα, σε ποιες θέσεις και με πόση συνολική ισχύ βρίσκονται σε αυτή τη «γκρίζα ζώνη» και να γίνει εκτίμηση των επιπτώσεων με βάση αληθοφανή σενάρια (π.χ. υλοποίηση Χ ποσοστού αυτών των έργων και σε τόσες περιοχές NATURA). Ελλείψει αυτής της ανάλυσης, η μελέτη ΔΕ παραμένει σε ένα «μαθητικό» επίπεδο του τύπου «οι ρυθμίσεις είναι πιο αυστηρές, αρά θα ωφεληθεί το περιβάλλον», το οποίο όμως απέχει έτη φωτός από τις απαιτήσεις που οφείλει να έχει μία τέτοια διαδικασία.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει, επίσης, και με τα μέτρα μετριασμού που «προτείνει» η μελέτη ΔΕ, τα οποία παρατίθενται ξερά ως χρυσές λύσεις, χωρίς παραπομπές τεκμηρίωσης και χωρίς καμία ποσοτική ανάλυση. Η μελέτη βρίθει γενικών και μη στοιχειθετημένων αναφορών όπως η ακόλουθη (σελ. 180):

Με την λήψη κατάλληλων μέτρων, όπως η τοποθέτηση αποτρεπτικών παραγόντων ή η σήμανση των πτερυγίων της Α/Γ με τη χρήση διακριτών χρωμάτων ώστε να είναι πιο ευδιάκριτες από τα πουλιά, οι επιπτώσεις μπορούν να αποφευχθούν και να περιοριστούν

Η μελέτη ΔΕ αυθαίρετα και χωρίς καμία καν παραπομπή τεκμηρίωσης έχει «καταλήξει» πως «η σήμανση των πτερυγίων της Α/Γ με τη χρήση διακριτών χρωμάτων» είναι ένα αποτελεσματικό μέτρο μείωσης των προσκρούσεων πουλιών σε ανεμογεννήτριες, τη στιγμή που αυτή το πειραματικό μέτρο είναι ζήτημα αν έχει εφαρμοστεί σε περισσότερες από 2-3 περιπτώσεις! Ανάλογα, σε άλλο σημείο παρατίθεται ακόμα μία αυθαίρετη διαπίστωση (σελ. 180):

Από την άλλη, η αύξηση του μεγέθους συνοδεύεται από μείωση του πλήθους των Α/Γ, που εκτιμάται ότι μειώνει τον ενδεχόμενο αριθμό προσκρούσεων

Φυσικά ούτε εδώ παρατίθεται καμία παραπομπή τεκμηρίωσης και γίνεται επίκληση της απλοϊκής λογικής «λιγότερες ανεμογεννήτριες, μικρότερος κίνδυνος». Όπως έχει, ωστόσο, τεκμηριωθεί σε αρκετές περιπτώσεις (π.χ. ΑΣΠΗΕ σε Οξυά, Σκύρο κ.α.), η μείωση του αριθμού των ανεμογεννητριών με διατήρηση της συνολικής ισχύος  οδηγεί σε σημαντική αύξηση της συνολικής επιφάνειας σάρωσης των ανεμογεννητριών ενός δεδομένου ΑΣΠΗΕ, δηλαδή αύξηση της επιφάνειας εντός της οποίας μία πτήση μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Αυτό το γεγονός καθιστά από μόνο του ελάχιστα αξιόπιστη την παραπάνω διατύπωση, εφόσον δεν υπάρχουν στοιχεία να το πιστοποιήσουν και λαμβάνοντας υπόψη την ήδη γνωστή πληροφορία ότι, με βάση την οικολογία των πουλιών μίας περιοχής, η χωροθέτηση των ανεμογεννητριών ενός ΑΣΠΗΕ μπορεί να είναι πιο σημαντική παράμετρος επιπτώσεων και από τον αριθμό τους.

Συμπερασματικά, με βάση τις πιο πάνω ενδεικτικές αναφορές, θεωρούμε πως η ΣΜΠΕ – μελέτη ΔΕ του ΕΠΧ-ΑΠΕ είναι ιδιαίτερα ανεπαρκής σε επιστημονική τεκμηρίωση, επιφανειακή και απλοϊκή ως προς τις αναλύσεις και διαπιστώσεις της, συνολικά μέτριας προς χαμηλής ποιότητας και οπωσδήποτε ιδιαίτερα αναντίστοιχης της σημασίας και του ειδικού βάρους ενός Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

 

<u>Σχέδιο ΚΥΑ ΕΧΠ-ΑΠΕ</u>

Στη συνέχεια σχολιάζονται οι εξής επιλεγμένες προβλέψεις του ΕΧΠ-ΑΠΕ:

• Αποκλείεται η χωροθέτηση αιολικών ιδίως εντός των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ), εκτός εάν, σωρευτικώς, επιτρέπεται από την αντίστοιχη εγκεκριμένη ΕΠΜ και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5m/sec, σύμφωνα με τον αιολικό χάρτη που τηρείται από την Ρ.Α.Α.Ε.Υ.

Οι αιολικοί σταθμοί αποτελούν δραστηριότητα η οποία είναι ασύμβατη με την προστασία της ορνιθοπανίδας εντός των περιοχών που έχουν οριστεί για την προστασία των πουλιών, δηλαδή τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) του Δικτύου NATURA, αλλά και των Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά (ΣΠΠ) – Important Bird Areas (ΙΒΑ), οι οποίες αποτελούν το επιστημονικό υπόβαθρο για τον καθορισμό των ΖΕΠ. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε πως στα Τυποποιημένα Έντυπα Δεδομένων (ΤΕΔ) – Standard Data Forms (SDF) των περιοχών NATURA – ΖΕΠ, η Απειλή/Πίεση «Παραγωγή Ηλεκτρικής Ενέργειας» καθορίζεται ως Υψηλής ή Μέτριας Σημαντικότητας στο 88% των ΖΕΠ (182 από τις 207). Παράλληλα, εντός των ΖΕΠ εμπίπτουν ήδη συνολικά 860 ανεμογεννήτριες σε καθεστώς άδειας λειτουργίας – άδειας εγκατάστασης (στοιχεία Οκτωβρίου 2025), δηλαδή 23,1 % όλων των ανεμογεννητριών σε καθεστώς άδειας λειτουργίας – άδειας εγκατάστασης στην Ελλάδα, ενώ οι αντίστοιχοι αριθμοί για τις ΣΠΠ είναι 1042 α/γ (29,2% του συνόλου). Τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα έχει ήδη επιβαρύνει δυσανάλογα και υποβαθμίσει τη συνολική κατάσταση του δικτύου των ΖΕΠ/ΣΠΠ στη χώρα. Κατά συνέπεια, η οριζόντια απαγόρευση εγκατάστασης ανεμογεννητριών σε ΖΕΠ και ΣΠΠ είναι επιβεβλημένη, χωρίς αστερίσκους και παράθυρα που δεν έχουν κανένα επιστημονικό έρεισμα και δεν συμβαδίζουν με το όλο σκεπτικό της προωθούμενης αναθεώρησης. Πράγματι, η σωρευτική προϋπόθεση που εισάγει το σχέδιο δεν έχει στέρεα λογική, καθώς προτάσσει το κριτήριο της απόδοσης ενός ΑΣΠΗΕ (και επομένως της οικονομική απόδοσης για τον φορέα του έργου) από την προστασία της Φύσης και κατά την κρίση μας «φωτογραφίζει» συγκεκριμένες περιοχές με αυξημένο επενδυτικό ενδιαφέρον, όπως οι ΖΕΠ της Εύβοιας και της Θράκης. Παράλληλα, δεδομένου ότι η προσέγγιση των διαφόρων ΕΠΜ ως προς τη ρύθμιση των δραστηριοτήτων δεν είναι ενιαία αλλά εμφανίζει σημαντικές αποκλίσεις (π.χ. η ΕΠΜ Θεσσαλίας πρακτικά επιτρέπει τη χωροθέτηση ΑΠΕ σχεδόν στο 90% της έκτασης των περιοχών NATURA της Περιφέρειας!),  η προϋπόθεση που τίθεται εδώ δεν διασφαλίζει επ’ ουδενί την απαιτούμενη προστασία για τις ΖΕΠ.

Σε κάθε περίπτωση, απαιτείται διόρθωση της φράσης ως προς το αιολικό δυναμικό και να προστεθεί ο προσδιορισμός «μεσοσταθμικά» για να αποφευχθούν παρερμηνείες εκ του πονηρού.

Επιπρόσθετα, όσον αφορά τις Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά (ΣΠΠ), αυτές πρέπει να αποτελέσουν επίσης περιοχές αποκλεισμού εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ, καθώς αφενός αποτελούν την επιστημονική βάση για τον καθορισμό των Ζωνών Ειδικής Προστασίας του Δικτύου NATURA, αφετέρου επειδή, σύμφωνα με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ 1542/2017), οι ΣΠΠ που δεν έχουν χαρακτηριστεί πρέπει να απολαμβάνουν και αυστηρότερη προστασία από τις ΖΕΠ, καθώς πληρούν τα κριτήρια για κήρυξη ως ΖΕΠ αλλά δεν απολαμβάνουν αυτό το καθεστώς. Με βάση αυτό το σκεπτικό, άλλωστε, έχει εξισωθεί το καθεστώς των ΣΠΠ με των ΖΕΠ κατά την αδειοδότηση των έργων ΑΠΕ (υπάρχει κοινή υποχρέωση εκπόνησης και υποβολής Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης).

 

• Αποκλείεται η χωροθέτηση αιολικών ιδίως εντός των νησιών με έκταση μικρότερη από 300 τ.χλμ., εκτός εάν εξυπηρετούνται αποκλειστικώς δημόσιες υποδομές (π.χ. εγκαταστάσεις αφαλάτωσης) ή κρίνεται αναγκαίο για την ασφάλεια του συστήματος, ανεξαρτήτως ιδιοκτησιακού καθεστώτος της εγκατάστασης

Αρχικά, η συγκεκριμένη πρόβλεψη χρειάζεται αναλυτική επεξήγηση σε σχέση με τις εξαιρέσεις που θέτει, καθώς έχει παρατηρηθεί πολλές φορές να διαστέλλεται αυθαίρετα η ερμηνεία διάφορων όρων, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση οι «δημόσιες υποδομές» και  η «ασφάλεια του συστήματος». Απαιτείται να υπάρξει σαφής διευκρίνιση-αναφορά των περιπτώσεων που εμπίπτουν σε αυτές τις εξαιρέσεις.

Όσον αφορά τα νησιά άνω των 300 τ.χλμ., αν και μεγαλύτερου μεγέθους δεν παύουν να συνεχίζουν να παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά και τους περιορισμούς  της νησιωτικότητας, όπως και τα μικρότερα νησιά, κατά συνέπεια δεν δικαιολογείται η απουσία οποιασδήποτε πρόβλεψης για αυτά σε σχέση με την εγκατάσταση αιολικών σταθμών. Καθώς είναι γνωστό πως υπάρχουν φαραωνικά σχέδια για εγκατάσταση μεγάλου αριθμού ανεμογεννητριών στα νησιά του Βόρειου Αιγαίου και των Κυκλάδων (Λέσβος, Λήμνος, Χίος, Ικαρία, Άνδρος, Νάξος), η συγκεκριμένη διάταξη αφήνει εντελώς απροστάτευτα τα νησιά αυτά από την υλοποίηση έργων που θα αλλοιώσουν μόνιμα τον χαρακτήρα και το εύθραυστο φυσικό τους περιβάλλον. Για τα νησιά άνω των 300 τ.χλμ. θα πρέπει να επιτρέπεται η εγκατάσταση ΑΠΕ μόνο προς την κατεύθυνση της ενεργειακής αυτονομίας των νησιών, στη βάση συγκεκριμένων μελετών επί των ενεργειακών αναγκών τους.

 

• Τυχόν παρέκκλιση από τις περιοχές αποκλεισμού, εφ’ όσον έχει προβλεφθεί ειδικότερη επιφύλαξη, πρέπει να τεκμηριώνεται επαρκώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκτίμησης.

Η συγκεκριμένη φράση πρέπει οπωσδήποτε να απαλειφθεί χωρίς καμία υποσημείωση και να είναι απολύτως σαφές πως καμία παρέκκλιση δεν επιτρέπεται από τις περιοχές αποκλεισμού. Η φράση «πρέπει να τεκμηριώνεται επαρκώς στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκτίμησης» συνοψίζει μία από τις μεγαλύτερες παθογένειες της ελληνικής Διοίκησης, ότι μπορεί το οποιοδήποτε στέλεχος της Διοίκησης να κρίνει με υποκειμενικά (ενδεχομένως και ιδιοτελή) κριτήρια ως «επαρκή» την τεκμηρίωση που παράσχει κάποιος φορέας εκμετάλλευσης ΑΠΕ και να ορίσει ως αποδεκτή την παρέκκλιση από τις περιοχές αποκλεισμού. Η συμπερίληψη της συγκεκριμένης πρόβλεψης ευνοεί την αδιαφάνεια, τη διενέργεια δοσοληψιών και αποτελεί περίπτωση κακής νομοθέτησης.

 

• «Επιπρόσθετα, δίδονται οι παρακάτω κατευθύνσεις … καθώς και η γενικότερη υποβάθμιση του περιβάλλοντος».

Οι «κατευθύνσεις» που δίνονται σε αυτό το τμήμα του προσχεδίου ΚΥΑ είναι πραγματικά άνευ νοήματος όσο δεν υπάρχει πλήρης δεσμευτικότητα για την εφαρμογή τους. Η συσσωρευμένη εμπειρία από την ενασχόληση μας με το συγκεκριμένο ζήτημα εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια έντονης δραστηριότητας εγκατάστασης ΑΣΠΗΕ στην Ελλάδα έχει αποδείξει ότι η Διοίκηση ούτε μπορεί, ούτε έχει τη διάθεση να επιβάλλει, αλλά και να ελέγξει και να διασφαλίσει την εφαρμογή αυτών των κατευθύνσεων από τους φορείς εκμετάλλευσης, που σε δεκάδες περιπτώσεις (με σχετική ασφάλεια θα μπορούσαμε να πούμε «σε όλες») αδιαφορούν πλήρως στο ελαχιστοποιήσουν την περιβαλλοντική υποβάθμιση και εστιάζουν στο να ελαχιστοποιήσουν το δικό τους κόστος.

 

• Η μελέτη Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) η οποία εκπονείται για τα έργα εντός των περιοχώνNATURA σύμφωνα με τη νομοθεσία, θα πρέπει να συνεκτιμά και την ύπαρξη σημαντικών περιοχών για τα πουλιά (ΣΠΠ). Για την περίπτωση χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εκτός του εθνικού συστήματος προστατευόμενων περιοχών, όπου εντοπίζεται σημαντική περιοχή για τα πουλιά (ΣΠΠ), θα πρέπει ο φάκελος της περιβαλλοντικής αδειοδότησης να περιλαμβάνει μελέτη η οποία θα εστιάζει στην ορνιθοπανίδα κατά τα πρότυπα της ΕΟΑ.

Εδώ επισημαίνεται (ως «καινοτομία»;) μία διάταξη που ισχύει εδώ και 10 χρόνια, καθώς βάσει του Νόμου 4296/2014 η εκπόνηση μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης (ΕΟΑ) για ΑΣΠΗΕ εντός ΣΠΠ, αλλά εκτός ΖΕΠ, είναι υποχρεωτική. Σε κάθε περίπτωση, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως η εξαίρεση των ΣΠΠ από εγκατάσταση αιολικών είναι επιβεβλημένη.

 

• ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ, ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΜΙΚΡΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ (ΜΥΗΕ)

Το προτεινόμενο σχέδιο είναι ιδιαιτέρως και αδικαιολόγητα ευνοϊκό για τα ΜΥΗΕ, τα οποία δεν υπολείπονται καθόλου σε περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Η προστασία της ορεινής ζώνης και των προστατευόμενων περιοχών, που εισάγεται ως κριτήριο για τη χωροθέτηση για τις άλλες δύο τεχνολογίες (αιολικά, Φ/Β) πρέπει να ισχύσει ασφαλώς και για τα ΜΥΗΕ. Κατ’ αναλογία με τους περιορισμούς για τα αιολικά, πρέπει να υπάρξει υψομετρικός περιορισμός στην εγκατάσταση ΜΥΗΕ, με προτεινόμενο όριο τα 1.000 m, δηλαδή να μην υπάρχει δυνατότητα εγκατάστασης ΜΥΗΕ στα εξαιρετικά ευαίσθητα ορεινά ρέματα και φυσικά να προστατευτεί η ορεινή ζώνη από τα συνοδά έργα και παρεμβάσεις (π.χ. διανοίξεις δρόμων, τσιμεντοπαποθέσεις) που προκαλούν περιβαλλοντική αλλοίωση και υποβάθμιση. Αντίστοιχος περιορισμός θα πρέπει να υπάρξει και ως προς τις περιοχές NATURA, οι οποίες πρέπει να οριστούν ως περιοχές αποκλεισμού εγκατάσταση ΜΥΗΕ.

 

• Ορίζονται οι ακόλουθες περιοχές αποκλεισμού για τη χωροθέτηση ΜΥΗΕ, ως εξής:

2) Ζώνες απολύτου προστασίας της φύσης και ζώνες προστασίας της φύσης του ν. 1650/1986 όπως ισχύει, συμπεριλαμβανομένων των Υγροτόπων Διεθνούς Σημασίας (Υγρότοποι Ραμσάρ).

3) Μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, όπως οι τελευταίοι καθορίζονται στο από 12-6-2012 π.δ. (ΑΑΠ 229).

Για την αποτελεσματική προστασία των υγροτόπων Ραμσάρ και των νησιωτικών υγροτόπων είναι προφανές πως δεν επαρκεί να οριστούν μόνο οι υγροτοπικές εκτάσεις ως ζώνες αποκλεισμού, αλλά και τα υδάτινα σώματα (ποταμοί, ρέματα) τα οποία τροφοδοτούν τους υγρότοπους, καθώς έτσι κι αλλιώς εντός των υγροτόπων σπάνια υπάρχουν κατάλληλες συνθήκες ανάπτυξης ΜΥΗΕ. Ειδικά για τους μικρούς νησιώτικους υγρότοπους, η απαγόρευση εγκατάστασης ΜΥΗΕ στα υδάτινα σώματα που τους τροφοδοτούν πρέπει να είναι απόλυτη, καθώς σε αντίθετη περίπτωση, λόγω των εγγενών χαρακτηριστικών τους (μικρές ποσότητες νερού, σε ξηρές περιοχές), τίθεται σε κίνδυνο η ίδια η διατήρησή τους.

 

• ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΕΙΣ – ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ, ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΩΡΟΘΕΤΗΣΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

Για τις μεμονωμένες εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας δεν υπάρχει απολύτως καμία σκοπιμότητα να χωροθετούνται εντός προστατευόμενων περιοχών (περιοχών NATURA και ΣΠΠ), αλλά θα πρέπει να αποφεύγονται ακόμα και θέσεις με φυσική βλάστηση, αφού η χωροθέτησή τους δεν σχετίζεται με κάποιο χαρακτηριστικό του χώρου (αιολικό δυναμικό, υδάτινα σώματα). Η χωροθέτησή τους θα πρέπει να γίνεται σε αποκλειστικά σε διαταραγμένες – ημιφυσικές θέσεις, ιδανικά εντός θεσμοθετημένων περιοχών βιομηχανικής δραστηριότητας και φυσικά η διασύνδεσή τους με έργα ΑΠΕ θα πρέπει να είναι μέσω υπογειοποιημένων γραμμών, κατ’ ελάχιστο στα τμήματα που διέρχονται εντός περιοχών NATURA και ΣΠΠ.

 

• <u>ΤΕΛΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ</u>

9. Φάκελοι ΜΠΕ έργων που έχουν υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες και έχουν λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως 20 Μαΐου 2026, συνεχίζουν να αξιολογούνται κατά τη διαδικασία έγκρισης ή μη της ΜΠΕ και έκδοσης ΑΕΠΟ, σύμφωνα με τις διατάξεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος της παρούσας.

Η παρούσα διάταξη αλλοιώνει πλήρως το πνεύμα και την ουσία όλης της αναθεώρησης του ΕΧΠ-ΑΠΕ, αφού «επιτρέπει» σε πολλές δεκάδες έργα για τα οποία εκκρεμεί η αδειοδότησή τους να αποδεσμευτούν από τους περιορισμούς που θέτει το σχέδιο. Αρχικά σημειώνεται ότι είναι εντελώς απαράδεκτο και αποτελεί τεράστιο έλλειμμα του σχεδίου το γεγονός ότι δεν παρατίθεται με ακρίβεια ο αριθμός των έργων και η συνολική ισχύς τους ανά τεχνολογία για τα οποία ισχύει αυτή η συνθήκη («έλεγχος πληρότητας έως 20 Μαΐου 2026»). Με αυτόν τον τρόπο, το ενδιαφερόμενο κοινό δεν μπορεί να γνωρίζει εάν πρόκειται για λίγες περιπτώσεις έργων χωρίς ουσιαστική επίδραση στο τελικό αποτέλεσμα ή αν πρόκειται (όπως είναι η πραγματικότητα) για έναν πολύ μεγάλο αριθμό έργων από όλες τις τεχνολογίες (η συνολική ισχύς των οποίων εκτιμάται ότι μπορεί να φτάνει ή να ξεπερνάει τα 10 GW!), τα οποία καθώς δεν υπόκεινται στις προβλέψεις του αναθεωρημένου σχεδίου καθιστούν τους καλούμενους «αυστηρούς περιορισμούς» άνευ πραγματικής ουσίας. Ανάμεσα στα έργα που έχουν περάσει «τυπικό έλεγχο πληρότητας» υπάρχουν δεκάδες περιπτώσεις τελματωμένων έργων λόγω παραλείψεων από τους φορείς εκμετάλλευσης ή/και έργα τα οποία έχουν απωλέσει τη Βεβαίωση Παραγωγού, για τα οποία όμως οι αδειοδοτούσες αρχές (κυρίως ΔΙΠΑ/ΥΠΕΝ και Αποκεντρωμένες Διοικήσεις) αδικαιολόγητα και ουσιαστικά αυθαίρετα έχουν αποφύγει να ολοκληρώσουν τη διαδικασία αδειοδότησης, μέσω απόρριψης του φακέλου. Με αυτόν τον τρόπο, παραμένουν ανοιχτά και σε καθεστώς «ελέγχου τυπικής πληρότητας» έργα που έχουν υποβληθεί 2 ή και περισσότερα χρόνια πριν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του τεράστιου ΑΣΠΗΕ ισχύος 300 MW στη νότια  Σκύρο, ένα νησί που λόγω μεγέθους (μικρότερο από 300 τ.χλμ.) εξαιρείται εφεξής από την εγκατάσταση ανεμογεννητριών, σύμφωνα με το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ. Ο φάκελος του συγκεκριμένου έργου υποβλήθηκε για αδειοδότηση το 2022, οπότε και ελέγχθηκε ως «τυπικά πλήρης» και στάλθηκε για γνωμοδοτήσεις από τις υπηρεσίες και βγήκε σε δημόσια διαβούλευση. Τους επόμενους μήνες εκδόθηκαν αρνητικές γνωμοδοτήσεις από ΟΦΥΠΕΚΑ και Διεύθυνση Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος και Βιοποικιλότητας του ΥΠΕΝ και ουσιαστικά από τον Μάιο του 2023 η διαδικασία αδειοδότησης είναι στάσιμη και παραμένει ανενεργή για περισσότερα από 3 χρόνια (δεν έχουν εκδοθεί νέες γνωμοδοτήσεις, ούτε η εταιρεία έχει υποβάλλει νέα στοιχεία). Αντί, όμως, η Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης (ΔΙΠΑ) του ΥΠΕΝ όλο αυτό το διάστημα να έχει βγάλει απόφαση απόρριψης του έργου, όπως θα ήταν λογικό με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα, κρατάει αδικαιολόγητα τον φάκελο αδειοδότησης «ανοιχτό», με  αποτέλεσμα το έργο τελικά να υπόκειται, εάν ισχύσει η εν λόγω πρόβλεψη, στο υφιστάμενο χωροταξικό καθεστώς.

Συμπερασματικά, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η συγκεκριμένη διάταξη, ως έχει, είναι απολύτως προβληματική και αποτελεί «δώρο» προς τους φορείς  εκμετάλλευσης και δεν συνάδει ούτε κατ’ ελάχιστο με το πνεύμα περί ανάγκης «κανόνων, σχεδιασμού και ισορροπίας» που ευαγγελίζεται το ΥΠΕΝ. Αντίθετα αφήνει ένα τεράστιο πεδίο για μετέπειτα μεθοδεύσεις και ρυθμίσεις που μπορεί να ευνοήσουν τους φορείς εκμετάλλευσης, όπως συνέβη πρόσφατα με τη νομοθετική ρύθμιση στον Νόμο 5299/2026 για αναβίωση αδειών παραγωγής για ΜΥΗΕ που έχουν παύσει, ενώ φορείς έργων ΑΠΕ, μάλιστα, έχουν ήδη θρασύτατα ζητήσει ήδη να προβλεφθεί η αναβίωση Βεβαιώσεων Παραγωγού στο ΕΧΠ-ΑΠΕ. Και για λόγους διαφάνειας και αξιοπιστίας, επομένως, η πρόβλεψη αυτή δεν δύναται να μείνει ως έχει.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι έργα για τα οποία δεν παρουσιάζεται κάποιο εμπόδιο στην  αδειοδότησή τους λαμβάνουν άδεια σε διάστημα μερικών μηνών, θεωρούμε ότι η διάταξη αυτή δεν μπορεί να έχει ισχύ για έργα για τα οποία ο «έλεγχος πληρότητας» έλαβε χώρα παραπάνω από 6 μήνες πριν την ημερομηνία δημοσιοποίησης του σχεδίου (20.12.2025): για τα έργα αυτά πρέπει να εκκινήσει διαδικασία μαζικής εκκαθάρισης – ολοκλήρωσης διαδικασιών αδειοδότησης, όπως για παράδειγμα η αυτόματα απόρριψη των έργων ΑΠΕ για τα οποία έχει ανακληθεί ή παυθεί η Βεβαίωση Παραγωγού, καθώς και έργα για τα οποία δεν έχει υπάρξει καμία κινητικότητα το τελευταίο τρίμηνο (θεωρείται πλέον ως ανενεργή η διαδικασία αδειοδότησης), με παράλληλο έλεγχο της συμβατότητάς τους με τις προβλέψεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ, διαδικασία που θα συντομεύσει την εκκαθάριση του τοπίου των ΑΠΕ, προς όφελος της προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Για τα έργα που υποβλήθηκαν εντός του τελευταίου εξαμήνου , πρέπει άμεσα να πραγματοποιηθεί έλεγχος συμβατότητας με τις προβλέψεις του νέου ΕΧΠ-ΑΠΕ και να τροποποιηθούν κατάλληλα οι αιτήσεις με αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων σε περιπτώσεις μη συμμόρφωσης. Συνοπτικά, από τη στιγμή που η Διοίκηση αναγνωρίζει χωρίς υποσημειώσεις πως υπάρχει άμεση ανάγκη εφαρμογή αυστηρότερων χωρικών ρυθμίσεων για την ανάπτυξη των ΑΠΕ, δεν δικαιολογείται η εφεξής αδειοδότηση έστω και ενός έργου που δεν είναι συμβατό με αυτές τις ρυθμίσεις.

Άνδρος 24/6/2026

Νικόλαος Αυγουστής – Κίνηση Πολιτών Save Andros

[Κωνσταντίνος Αναστασιάδης]

Εγώ, ως απλός πολίτης, ξέρω ότι τα τελευταία 20 χρόνια έχετε εγκαταστήσει χιλιάδες φωτοβολταϊκά σε χωράφια και ανεμογεννήτριες στα βουνά, προσπαθώντας να παράξετε πράσινη ενέργεια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να καταστρέφονται βουνά και καλλιεργήσιμα χωράφια, προκαλώντας τεράστιες επιπτώσεις στη φύση και τα ζώα. Και όλα αυτά για να πλουτίζει μια μικρή ομάδα ανθρώπων, ενώ εμείς οι καταναλωτές πληρώνουμε το ρεύμα 150% ακριβότερα από ό,τι πριν εγκατασταθούν όλα αυτά.

[ΠΟΛΥΜΝΙΑ ΝΕΣΤΟΡΙΔΟΥ]

Συντάσσομαι με το κείμενο συμμετοχής του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας στην παρούσα δημόσια διαβούλευση.

[Λίλιαν Αναστασοπούλου]

Στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ)  , υιοθετώ πλήρως τις απόψεις του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος , όπως αυτές ακολουθούν :

Συμμετοχή του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

στη Δημόσια Διαβούλευση επί του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) αυτού.

———————————————————-

 

Μαρία Καραμανώφ

Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ.

Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας  (εφεξής Νέο Πλαίσιο) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως νέα και βελτιωμένη έκδοση του ήδη ισχύοντος (εφεξής Παλαιό Πλαίσιο). Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι ούτε νέο αλλά ούτε και έχει τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον γνήσιο επιστημονικό χωροταξικό σχεδιασμό. Στην ουσία αποτελεί νομιμοποίηση και παράταση των ρυθμίσεων του Παλαιού Πλαισίου, ενώ παράλληλα πάσχει τις ίδιες -και σε ορισμένες περιπτώσεις μείζονες- νομικές πλημμέλειες με αυτό.

Ειδικότερα,

Α. Μεταβατικές διατάξεις.

Η υποχρέωση της χώρας να θεσπίσει Νέο Ειδικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, εν όψει των σοβαρών πλημμελειών του ισχύοντος από το 2008 Παλαιού, έχει διαπιστωθεί επίσημα ήδη από το 2014 από την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση με την αποστολή στην Ελλάδα Αιτιολογημένης Γνώμης λόγω μη συμμόρφωσης του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για την προστασία των οικοτόπων. Παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε τάξει προθεσμία δύο μηνών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων, η χώρα μας ουδέν έπραξε μέχρι σήμερα, με αποτέλεσμα όλο αυτό το διάστημα να εγκρίνονται σωρηδόν έργα ΑΠΕ στηριζόμενα σε Ειδικό Πλαίσιο που αποδεδειγμένα δεν έχει ακόμα συμμορφωθεί προς τις απαιτήσεις της ενωσιακής νομοθεσίας. Με τη θέσπιση του προτεινόμενου Νέου Πλαισίου, η παρανομία αυτή παρατείνεται επ’ αόριστον δυνάμει των μεταβατικών διατάξεων του άρθρου Δεύτερου αυτού. Σύμφωνα με αυτές,

α) Οι λειτουργούσες κατά την έναρξη ισχύος του Νέου Πλαισίου εγκαταστάσεις ΑΠΕ εξακολουθούν να λειτουργούν ανεξαρτήτως των κατευθύνσεων χωροταξικού σχεδιασμού του Νέου Πλαισίου, ακόμα δηλαδή και αν αντιβαίνουν σε αυτές.

β) Άδειες εγκατάστασης που δεν έχουν ακόμα εκτελεστεί, τροποποιούνται και ανανεώνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις.

γ) Εγκρίσεις περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) συνεχίζουν να ισχύουν, να τροποποιούνται και να ανανεώνονται και τα σχετικά έργα να λαμβάνουν άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις, μπορούν δε ακόμα και να επεκτείνονται αν το ποσοστό της επιφάνειας επέκτασης δεν υπερβαίνει το 50% της αρχικής.

Το ίδιο ισχύει και για τις ΑΠΕ που υπάγονται σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ) καθώς και για ΑΠΕ για τις οποίες δεν απαιτείται περιβαλλοντική αδειοδότηση. Ακόμα και οι φάκελοι ΜΠΕ έργων ΑΠΕ που έχουν απλώς υποβληθεί και λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι 20 Μαΐου 2026 αξιολογούνται και εγκρίνονται σύμφωνα με τις προϊσχύουσες διατάξεις του Παλαιού Πλαισίου.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και σε περιοχές όπου το Νέο Πλαίσιο φαίνεται καταρχήν να θεσπίζει απαγορευτικές διατάξεις αυστηρότερες από το Παλαιό (λ.χ. περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, οικότοποι προτεραιότητας ΕΖΔ του δικτύου Natura, ακτές κολύμβησης που περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα παρακολούθησης ποιότητας των υδάτων κολύμβησης κλπ.), οι απαγορεύσεις αυτές θα έχουν έδαφος εφαρμογής μόνο στο απώτερο μέλλον, αφού δηλαδή θα έχουν προηγουμένως εγκριθεί και υλοποιηθεί σύμφωνα με το Παλαιό Πλαίσιο όλα τα έργα που βρίσκονται τη στιγμή αυτή σε διαδικασία αδειοδότησης, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο της τυπικής υποβολής φακέλου. Τηρουμένων των αναλογιών, αυτό ισοδυναμεί με την άποψη λ.χ. ότι αν ένα φάρμακο που κυκλοφορεί στην αγορά αποδειχθεί εκ των υστέρων επικίνδυνο για την υγεία, ναι μεν θα πρέπει να απαγορευτεί για το μέλλον, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να  εξακολουθήσει  νομίμως να συνταγογραφείται μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματα των εταιρειών που το παράγουν και το εμπορεύονται, προκειμένου να προστατευτεί η εμπιστοσύνη τους προς το κράτος και οι επιχειρηματικές τους προσδοκίες.

Όπως προκύπτει από τον επίσημο χάρτη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας (ΡΑΕ), το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής επικράτειας έχει ήδη καταληφθεί ή πρόκειται να καταληφθεί από ΑΠΕ που βρίσκονται σε διάφορα στάδια της αδειοδοτικής διαδικασίας. Δεδομένου, λοιπόν, ότι σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του Νέου Πλαισίου, η αδειοδότηση και η υλοποίηση όλων αυτών των έργων ΑΠΕ θα προχωρήσει κατ’ εφαρμογή του νομοθετικού καθεστώτος του Παλαιού Πλαισίου, είναι προφανές ότι η θέσπιση του Νέου Πλαισίου αποτελεί στην ουσία μια ευρηματική μέθοδο επ’ αόριστον παράτασης της ισχύος του Παλαιού και νομιμοποίησης των νομικών του πλημμελειών.

 

Β. Ουσιώδεις πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου

Ο σχολιασμός και η αντίκρουση όλων των ρυθμίσεων του Νέου Πλαισίου που στερούνται επιστημονικού υποβάθρου και έρχονται σε αντίθεση με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, θα απαιτούσε τη σύνταξη πονήματος αντίστοιχου μεγέθους και χρόνο ο οποίος προδήλως δεν παρέχεται, αφού η δοθείσα προς διαβούλευση χρονική προθεσμία είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Για τον λόγο αυτό, η παρούσα τοποθέτηση περιορίζεται κατ’ ανάγκη σε μερικές μόνο αλλά θεμελιώδεις πλημμέλειες  του Πλαισίου.

Ανεξάρτητα από τις μεταβατικές του διατάξεις, το Νέο Πλαίσιο, εξεταζόμενο αυτό καθ’ εαυτό, επαναλαμβάνει τα ουσιώδη σφάλματα του Παλαιού διότι, μεταξύ άλλων,

α) δεν πληροί τις απαιτούμενες επιστημονικές προδιαγραφές του χωροταξικού σχεδιασμού στο επίπεδο εκπόνησης Γενικού Χωροταξικού Πλαισίου,

β) δεν λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση ούτε καν ασχολείται με τα κρίσιμα επιστημονικά ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των ΑΠΕ, τα οποία έχουν ανακύψει και ερευνώνται από την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα κατά την τελευταία 15ετία.

 

1. Συμβατότητα του Νέου Πλαισίου προς τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης

Στο κεφάλαιο της εξέτασης των εναλλακτικών δυνατοτήτων, το Νέο Πλαίσιο αναφέρει ότι επέλεξε το σενάριο της επικαιροποίησης του Παλαιού στο πλαίσιο των αρχών της βιωσιμότητας, προκειμένου να λάβει υπόψη του τη διαμορφωμένη σήμερα κατάσταση (υφιστάμενες συγκεντρώσεις ΑΠΕ, περιοχές με αυξημένη ζήτηση κλπ.), και τις τυχόν επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ.

Στην πραγματικότητα έπραξε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που απαιτούν οι αρχές του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού, αφού το πολυσέλιδο περιεχόμενό του εξαντλείται: α) σε μακροσκελή έκθεση των καλών του προθέσεων, β) σε εκτενή παράθεση νομικών κειμένων και εγκυκλοπαιδικών περιγραφών και γενικών πληροφοριών σε σχέση με τους υδάτινους πόρους, την κατάσταση της ατμόσφαιρας, το πολιτιστικό περιβάλλον, το ακουστικό περιβάλλον κλπ., και γ) σε ανακοίνωση των ρυθμίσεών του, οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από εκείνες του Παλαιού, σε πολλές μάλιστα περιπτώσεις (λ.χ. περιοχές επιτάχυνσης, μονάδες αποθήκευσης, μικρά υδροηλεκτρικά έργα, θαλάσσια αιολικά κλπ.) το επιδεινώνουν.

Ελλείπει παντελώς το πράγματι ζητούμενο από ένα βιώσιμο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, το οποίο μάλιστα θεσπίζεται μετά από δεκαοκταετή εφαρμογή του διαπιστωμένα πλημμελούς Παλαιού και όφειλε προεχόντως και σύμφωνα με τις βασικές αρχές της πρόληψης της προφύλαξης και της αποκατάστασης: α) να αποκαταστήσει τις καταστροφές και αλλοιώσεις που επέφερε στο φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον το Παλαιό, β) να εμποδίσει την επανάληψη παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον και γ) να προφυλάξει από τους βέβαιους και σοβαρούς, αλλά άγνωστους προς το παρόν ως προς το μέγεθος και τις επιπτώσεις τους, κινδύνους για τη ζωή και την υγεία που συνεπάγονται ορισμένες νέες προβλέψεις του σχεδίου (π.χ. μπαταρίες αποθήκευσης).

Σε γενικές γραμμές επισημαίνεται ότι τα συμπεράσματα του Νέου Πλαισίου ως προς τη συμβατότητα των ρυθμίσεών του προς τις ανωτέρω αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης συνάγονται αυθαίρετα ως οιονεί αυταπόδεικτα, εφόσον:  α) δεν στηρίζονται σε πραγματικά δεδομένα για την τρέχουσα κατάσταση του περιβάλλοντος τα οποία να έχουν συλλεγεί μετά από πλήρη επιτόπια έρευνα στις επιμέρους περιοχές της χώρας,  και  β) δεν αναφέρεται η έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία με βάση την οποία η ΣΜΠΕ κατέληξε στα συμπεράσματά της σε σχέση με το μέγεθος και την ένταση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο περιβάλλον, τα οποία διατυπώνονται μονολεκτικά (πολύ πιθανό/λιγότερο πιθανό, μικρή/μέτρια/μεγάλη/μηδενική, πρωτογενής/δευτερογενής κλπ.) και συμπληρώνονται από γενικούς αφηγηματικούς πίνακες.

Είναι γεγονός ότι στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, και ειδικότερα η επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου κατά 55% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, αποτελεί πρωταρχικό στόχο της Ένωσης και αντικείμενο των σχετικών Οδηγιών. Παράλληλα όμως, σύμφωνα με τη θεμελιώδη αρχή της ενσωμάτωσης του κριτηρίου της περιβαλλοντικής προστασίας σε όλες τις πολιτικές της Ένωσης και των κρατών μελών, η οποία έχει θεσπιστεί με το Πρωτογενές Ενωσιακό Δίκαιο (άρθρο 11 της ΣΛΕΕ), η χωροθέτηση και λειτουργία των εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ θεωρείται εξ ορισμού ως δραστηριότητα που προκαλεί σοβαρότατες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και υπόκειται σε αυστηρή διαδικασία εκτίμησης ως προς τις επιπτώσεις της σε καθένα από τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

Εξάλλου είναι πλέον επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι η παγκόσμια περιβαλλοντική κρίση, όπως προσδιορίζεται επίσημα από τον ΟΗΕ (Πρόγραμμα Περιβάλλοντος της UNEP), την Ευρωπαϊκή Ένωση και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, έχει τρεις βασικές διαστάσεις: την κλιματική αλλαγή, την απώλεια της βιοποικιλότητας και την αυξανόμενη ρύπανση, οι οποίες είναι αλληλένδετες, αλληλοτροφοδοτούμενες και σε άμεση σχέση με την απεριόριστη οικονομική μεγέθυνση. Τα εννέα πλανητικά όρια, δηλαδή οι πλανητικοί περιορισμοί που εξασφαλίζουν τις αναγκαίες συνθήκες για την επιβίωση και ευημερία του ανθρώπου, δεν περιορίζονται στην κλιματική αλλαγή αλλά περιλαμβάνουν και την ακεραιότητα της βιόσφαιρας, τη γενετική και λειτουργική βιοποικιλότητα, τις γεωχημικές ροές που αφορούν τον κύκλο του αζώτου και του φωσφόρου, την αλλαγή χρήσεων γης, την οξίνιση των ωκεανών, το ατμοσφαιρικό φορτίο αερολυμάτων, την καταστροφή της στιβάδας του όζοντος, τη χρήση γλυκού νερού και τη χημική ρύπανση. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες σε παγκόσμια κλίμακα έχουν ήδη ξεπεράσει τα έξι από τα όρια αυτά, στη δε Ελλάδα τα επτά, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η κατανάλωση επιφανειακού και υπόγειου γλυκού νερού, οι αλλαγές στη χρήση γης και το οικολογικό αποτύπωμα. Παρά ταύτα, τόσο οι συζητήσεις όσο και τα λαμβανόμενα για την αντιμετώπιση της συνολικής και πολυδιάστατης περιβαλλοντικής κρίσης μέτρα περιορίζονται σχεδόν αποκλειστικά στη διάσταση της κλιματικής αλλαγής, ενώ εξίσου σημαντικές πτυχές και ιδίως εκείνες που επηρεάζονται σοβαρά από την εγκατάσταση των ΑΠΕ, δηλαδή η απώλεια βιοποικιλότητας, ο κατακερματισμός των οικοτόπων, η αλλαγή χρήσεων γης, η σφράγιση ελεύθερου εδάφους και η διατάραξη της ροής των υπόγειων και υπέργειων υδάτων υποβαθμίζονται συστηματικά.

Σύμφωνα με πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία και τεκμηριωμένες μελέτες της τελευταίας δεκαπενταετίας, έχει αποδειχθεί ότι οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις τις οποίες προκαλεί η παραγωγή, μεταφορά, εγκατάσταση, λειτουργία και απεγκατάσταση των ΑΠΕ κάθε είδους, και ιδίως των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών, σε όλα τα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος (δάση, βιοποικιλότητα, ελεύθερη γη, μικροκλίμα, γεωργική και κτηνοτροφική γη, ροή των υδάτων κ.λπ.) είναι ιδιαιτέρως σοβαρές, αλληλοεξαρτώνται και αλληλοεπηρεάζονται αρνητικά. Εξάλλου, η συμβολή των ΑΠΕ στη μείωση των εκπομπών των αερίων του θερμοκηπίου δεν μπορεί να θεωρηθεί εξ ορισμού ότι αντισταθμίζει τα οφέλη από την αντίστοιχη φυσική διαδικασία απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα που επιτελούν τα δάση και τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, τα οποία λειτουργούν ως φυσικοί απορροφητήρες των αερίων του θερμοκηπίου.  Στη χώρα μας όμως αυτά ακριβώς τα στοιχεία πλήττονται σοβαρά και η λειτουργία τους εξουδετερώνεται από την αθρόα εγκατάσταση ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών σε δάση και αναδασωτέα, ήδη δε, όπως προβλέπει πλέον το Νέο Πλαίσιο, και στον παράκτιο θαλάσσιο χώρο.

Πέρα από τα δάση και τις θαλάσσιες ποσειδωνίες, η αντικατάσταση της βλάστησης και του εδάφους από αδιαπέραστες επιφάνειες που σχετίζονται με τα αιολικά πάρκα μειώνει τη δέσμευση άνθρακα και αυξάνει τις εκπομπές άνθρακα μέσω της απώλειας βιομάζας και της αύξησης της διάβρωσης του εδάφους. Όπως αναφέρει, λ.χ., μελέτη που αφορά τη Σκωτία, η εγκατάσταση 3.848 ανεμογεννητριών οδήγησε σε επιπρόσθετες εκπομπές 4,9 εκατομμυρίων τόνων διοξειδίου του άνθρακα ακριβώς λόγω της αλλαγής των χρήσεων γης και της μη εδαφικής αποθήκευσης. Το ανωτέρω παράδειγμα αναφέρεται εδώ ενδεικτικά για να επισημανθεί ότι πολλά ανάλογα ζητήματα τίθενται επιτακτικά στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, σύμφωνα με τις αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης, να έχει λάβει θέση απέναντι στα ζητήματα αυτά, είτε τα δέχεται είτε τα απορρίπτει, και να έχει δώσει τεκμηριωμένες απαντήσεις προκειμένου να προσδώσει στις ρυθμίσεις του το αναγκαίο επιστημονικό κύρος.

Το προτεινόμενο Νέο Πλαίσιο για τις ΑΠΕ αποτελεί τη βασική απόφαση του Ελληνικού κράτους όσον αφορά την επιθυμητή ένταση της βιομηχανικής αυτής δραστηριότητας και την ορθολογική κατανομή της στην ελληνική επικράτεια. Οι ρυθμίσεις του συνιστούν το αναγκαίο νομικό και επιστημονικό υπόβαθρο στο οποίο θα στηριχθεί, στο επόμενο στάδιο, η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης των συγκεκριμένων έργων ΑΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2014/92/ΕΕ. Οφείλει, ως εκ τούτου, να ενσωματώνει το κριτήριο της συνολικής προστασίας του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αρχή της αειφορίας (άρθρο 24 του Συντάγματος) και να λαμβάνει επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση στα κρίσιμα ζητήματα, τα οποία έχουν προκύψει τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έγκριση του Παλαιού όσον αφορά τις διαπιστωθείσες κατά το διάστημα αυτό σοβαρές επιπτώσεις των ΑΠΕ σε όλα τα προαναφερθέντα στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος.

 

2. Εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Η Ελλάδα έχει ήδη εκπληρώσει τις ενωσιακές της υποχρεώσεις ως προς την παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, η δε παραγόμενη τη στιγμή αυτή ανανεώσιμη ενέργεια είναι πλεονάζουσα και συχνά αδυνατεί να απορροφηθεί από το δίκτυο, θέτοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συστήματος. Σύμφωνα π.χ. με στοιχεία που περιλαμβάνει Μελέτη του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, το σύνολο της ισχύος των ΑΠΕ που λειτουργούν (άδεια λειτουργίας) ή είναι σε φάση κατασκευής (άδεια εγκατάστασης) είναι 6,82 GW, έχοντας επιτύχει κατά 77% τον στόχο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για το 2030 (8,9 GW). Το επενδυτικό ενδιαφέρον στην Ελλάδα είναι πολύ μεγάλο, με τις αιτήσεις για άδεια παραγωγής να φτάνουν τα 33,16 GW. Αθροιστικά, μαζί με τους Αιολικούς Σταθμούς Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) που λειτουργούν ή έχουν άδεια εγκατάστασης, η ισχύς τους είναι τριπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2030 και διπλάσια από τον στόχο του ΕΣΕΚ για το 2050. Αν υπολογιστούν όλες οι αιτήσεις μαζί (42,25 GW), η ισχύς θα ξεπεράσει τρεις φορές το στόχο του ΕΣΕΚ για τους ΑΣΠΗΕ το έτος 2050.

Το Νέο Πλαίσιο όφειλε, ως εκ τούτου, να τεκμηριώνει με συγκεκριμένα στοιχεία τους λόγους για τους οποίους το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει την απεριόριστη αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Ελλάδα, παρά τις δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον. Η απάντηση είναι αναγκαία κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έχει ήδη λεχθεί επίσημα, η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ δεν αποσκοπεί στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, αλλά στην αύξηση του εξαγωγικού εμπορίου με την πώληση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές σε τρίτες χώρες. Είναι εξάλλου τουλάχιστον αντιφατικό και οξύμωρο να εντείνεται η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ και η αντίστοιχη καταστροφή του φυσικού πλούτου και της πρωτογενούς παραγωγής της χώρας με το πρόσχημα της απελευθέρωσης από τα ορυκτά καύσιμα, ενώ την ίδια στιγμή εγκρίνεται και υλοποιείται εθνική πολιτική εντατικών εξορύξεων ορυκτών καυσίμων στα πολύτιμα οικοσυστήματα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Το νέο Πλαίσιο όφειλε να δώσει συγκεκριμένες και τεκμηριωμένες απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα, δεδομένου ιδίως ότι η Ελλάδα, η επίδραση της οποίας στην κλιματική αλλαγή του πλανήτη είναι κάτι λιγότερο από αμελητέα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα εναπομένοντα hotspot βιοποικιλότητας στην Ευρώπη.

 

3. Η φέρουσα ικανότητα της χώρας αντέχει την αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ ?

Το Νέο Πλαίσιο, όπως ακριβώς και το Παλαιό, δεν πληροί τις επιστημονικές προδιαγραφές και προϋποθέσεις του βιώσιμου χωροταξικού σχεδιασμού. Αντικείμενο κάθε χωρικού σχεδίου στο επίπεδο Ειδικού Πλαισίου για τη χωροθέτηση μιας βιομηχανικής δραστηριότητας, όπως είναι η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, είναι η τεκμηριωμένη επιστημονική διακρίβωση της φέρουσας ικανότητας κάθε συγκεκριμένου οικοσυστήματος της χώρας να υποστηρίξει τη δραστηριότητα αυτή, χωρίς να υποβαθμίζεται η ισορροπία των στοιχείων του και η ικανότητά του να την αποκαθιστά με φυσικές διεργασίες στο διηνεκές. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας προδήλως δεν είναι η γεωγραφική διάκριση της χώρας σε ηπειρωτική, νησιωτική και θαλάσσια ούτε η διοικητική διάκριση σε Περιφέρειες, πολλώ μάλλον σε ΟΤΑ και δημοτικές ενότητες αυτών. Υποκείμενο μέτρησης της φέρουσας ικανότητας είναι το κάθε οικοσύστημα, τα όρια του οποίου δεν προσδιορίζονται κατά τη βούληση του μελετητή, αλλά είναι αντικειμενικά και καθορίζονται με βάση τα φυσικά του χαρακτηριστικά (λεκάνη απορροής, δασικά και άλλα οικοσυστήματα, βιοποικιλότητα κ.λπ.).

Η οριοθέτηση ενός οικοσυστήματος αποτελεί στην ουσία την επιστημονική διαπίστωση ενός αντικειμενικού πραγματικού γεγονότος, ότι δηλαδή τα στοιχεία του αλληλεπιδρούν και αλληλεξαρτώνται με τέτοιο τρόπο ώστε να δημιουργούν ένα ενιαίο και συνεκτικό σύστημα, μια ξεχωριστή οντότητα, η οποία λειτουργεί με σχετική αυτάρκεια, αυτονομία και αυτοτέλεια έναντι του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει. Το Νέο Πλαίσιο όφειλε ως εκ τούτου, αφενός μεν, να περιλαμβάνει τεκμηριωμένη καταγραφή των οικοσυστημάτων της ελληνικής επικράτειας και, αφετέρου,  να υπολογίζει το μέγεθος των αλλοιώσεων και καταστροφών που έχουν υποστεί τα τελευταία χρόνια ως προς τα επιμέρους στοιχεία τους, προκειμένου να αποδείξει, στηριζόμενο σε έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία, τη βασική του θέση, ότι δηλαδή το κάθε ένα από τα οικοσυστήματα αυτά έχει την ικανότητα να αντέξει την εγκατάσταση ΑΠΕ χωρίς να υποβαθμιστεί.

Η φέρουσα ικανότητα του οικοσυστήματος προφανώς δεν ερευνάται μόνο σε σχέση με την εξεταζόμενη κάθε φορά ανθρώπινη δραστηριότητα που προτίθεται να εγκατασταθεί εκεί (λ.χ. ΑΠΕ, τουρισμός, βιομηχανία, εξορύξεις, υδατοκαλλιέργειες κ.λπ.). Αντίθετα, όλες οι υπάρχουσες ήδη δραστηριότητες που ασκούνται μέσα σε αυτό, καθώς και οι σχεδιαζόμενες για το μέλλον, πρέπει να συνεκτιμώνται συνδυαστικά, αθροιστικά και σε βάθος χρόνου, προκειμένου να εξακριβωθεί το μέτρο της πρόσθετης επιβάρυνσης που είναι ικανό να δεχτεί το συγκεκριμένο οικοσύστημα, έτσι ώστε η ισορροπία των στοιχείων του να μην κλονίζεται και να δύναται να αποκατασταθεί με φυσικές διαδικασίες. Είναι προφανές ότι στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια τα οικοσυστήματα έχουν δεχθεί μια άνευ προηγουμένου επίθεση από σειρά εντατικών ανθρώπινων δραστηριοτήτων, η φέρουσα ικανότητα ενός οικοσυστήματος να υποδεχθεί εγκατάσταση ΑΠΕ ενδέχεται να είναι και μηδενική. Παρά ταύτα το Νέο Πλαίσιο χαρακτηρίζει ολόκληρη τη χώρα, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ, στην περίπτωση δε των περιοχών επιτάχυνσης χωρίς καν περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Το Νέο Πλαίσιο θεσπίζεται σε μία κρίσιμη για το περιβάλλον στιγμή, κατά την οποία η εντατική εξάπλωση των ΑΠΕ, ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών, σε ολόκληρη την επικράτεια, ηπειρωτική και νησιωτική, ορεινή, πεδινή, τώρα πλέον και στο θαλάσσιο χώρο, έχει ήδη υποβαθμίσει σοβαρά τα οικοσυστήματα, δασικά και μη, καθώς και τη βιοποικιλότητα, έχει διαταράξει τα υπόγεια και υπέργεια ύδατα, έχει τροποποιήσει το μικροκλίμα, έχει εκτοπίσει την πρωτογενή παραγωγή και αλλοιώσει δραματικά το τοπίο. Ενδεικτικά επισημαίνεται π.χ.  ότι, όσον αφορά το κρίσιμο για την περιβαλλοντική ισορροπία του πλανήτη πρόβλημα της σφράγισης του ελεύθερου εδάφους, σύμφωνα με Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (2023), στην Ελλάδα η δέσμευση γης, δηλαδή η δημιουργία τεχνητής γης από την κατασκευή αιολικών πάρκων, είναι σχεδόν 3,5 φορές μεγαλύτερη από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δεδομένου ότι το μέγεθος των ανεμογεννητριών έχει σήμερα αυξηθεί εκθετικά με ύψος άνω των 200 μέτρων, η μεταφορά τους μέσα από δύσβατες και δυσπρόσιτες ορεινές και δασικές περιοχές απαιτεί την κατασκευή εκτεταμένου νέου οδικού δικτύου το οποίο σφραγίζει μεγάλες εκτάσεις ελεύθερου εδάφους, ιδίως σε δάση και ορεινούς όγκους.

Πέρα από τις συνέπειες της απεριόριστης εγκατάστασης ΑΠΕ, το περιβάλλον της χώρας έχει υποβαθμιστεί και αλλοιωθεί σοβαρά από πλήθος άλλων δραστηριοτήτων με σοβαρές επιπτώσεις, όπως η υπερδόμηση και ο υπερτουρισμός, οι ιχθυοκαλλιέργειες, οι εξορύξεις κλπ., οι οποίες όμως πρέπει να συνεκτιμώνται πριν αποφασισθεί η περαιτέρω αύξηση της έντασης των ΑΠΕ.

Πάρα ταύτα και κατά παράβαση όλων των ανωτέρω, στην προκειμένη περίπτωση το Νέο Πλαίσιο επαναλαμβάνει σε σχέση με τη φέρουσα ικανότητα την ίδια αδόκιμη και αντιεπιστημονική προσέγγιση που είχε υιοθετήσει και το Παλαιό.  Ως εκ τούτου, αντί να διακρίνει τη χώρα σε οικοσυστήματα και να εκτιμήσει μετά από επιστημονική μελέτη σύμφωνα με έγκυρη επιστημονική μεθοδολογία τη φέρουσα ικανότητα ενός εκάστου εξ αυτών (είχε άλλωστε στη διάθεσή του δεκαοκτώ ολόκληρα χρόνια για να το πράξει), χαρακτήρισε με τρόπο οριζόντιο ολόκληρη τη χώρα, πλην γενικών εξαιρέσεων, ως κατάλληλη για την εγκατάσταση ΑΠΕ. Η διάκριση της επικράτειας σε τρεις βασικές κατηγορίες (ηπειρωτική χώρα, νησιωτική χώρα και θαλάσσιος χώρος), για τις οποίες άλλωστε προβλέπονται οι ίδιες περίπου προϋποθέσεις για την εγκατάσταση ΑΠΕ, παραβλέπει το γεγονός ότι κάθε μία από τις περιοχές αυτές περιλαμβάνει πλήθος εντελώς διαφορετικών οικοσυστημάτων, καθένα από τα οποία βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση από άποψη φέρουσας ικανότητας, τόσο λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του όσο και λόγω των καταστροφών και επιβαρύνσεων που έχει ήδη υποστεί.

Προκειμένου να στηρίξει τις επιλογές του, το Νέο Πλαίσιο διαστρεβλώνει πλήρως την επιστημονική έννοια της φέρουσας ικανότητας, την οποία προσδιορίζει με βάση το αιολικό δυναμικό μιας περιοχής και την υπολογίζει με πλαίσιο αναφοράς όχι το οικοσύστημα αλλά το εντελώς απρόσφορο κριτήριο της διοικητικής διαίρεσης της χώρας σε ΟΤΑ, και μάλιστα σε δημοτικές ενότητες αυτών.

Η εδαφική έκταση ενός ΟΤΑ προδήλως δεν έχει καμία σχέση ούτε συμπίπτει με τα όρια των οικοσυστημάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν, τα οποία μπορεί να είναι ένα ή περισσότερα και καθένα από τα οποία μπορεί να έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και να βρίσκεται σε διαφορετική κατάσταση ως προς τη φέρουσα ικανότητά του. Και όμως, στην προκειμένη περίπτωση, το νέο Πλαίσιο διαπράττει το θεμελιώδες επιστημονικό, αλλά και κατά κοινή λογική αδιανόητο, σφάλμα να υπολογίζει τη φέρουσα ικανότητα με κριτήριο το μέγιστο ποσοστό κάλυψης του εδάφους σε επίπεδο ΟΤΑ και μάλιστα όχι στο σύνολό του Δήμου αλλά σε κάθε δημοτική ενότητα αυτού. Με τα δεδομένα αυτά είναι ανάξιο οποιουδήποτε επιστημονικού σχολιασμού το πρόσθετο γεγονός ότι τα ανεκτά όρια της επιβάρυνσης καθορίζονται από το Νέο Πλαίσιο με τρόπο οριζόντιο για όλους τους ΟΤΑ της χώρας και δη αριθμητικά, με συγκεκριμένα, άγνωστης έμπνευσης και τεκμηρίωσης, νούμερα (π.χ.  8% της έκτασης της δημοτικής ενότητας για περιοχές αιολικής προτεραιότητας, 5% για περιοχές αιολικής καταλληλότητας και, προφανώς κατ’ επιείκεια, 4% για τη Μονεμβασιά, την Αράχωβα, την Κάρυστο και το Καρπενήσι). Τα ποσοστά αυτά δύνανται μάλιστα να αυξηθούν μέχρι 50% αν συμφωνεί το εντελώς αναρμόδιο για το θέμα αυτό Δημοτικό Συμβούλιο!

 

4. Ειδικότερες Πλημμέλειες του Νέου Πλαισίου (ενδεικτικά)

Εξαιρέσεις

Η μέθοδος της θέσπισης γενικών εξαιρέσεων για περιοχές που εντάσσονται σε ορισμένες κατηγορίες (υγρότοποι Ramsar, αρχαιολογικοί χώροι κλπ.), είναι εντελώς απρόσφορη και ανεπαρκής. Ούτως η άλλως, οι εξαιρέσεις αναφέρονται μόνο σε περιοχές με ήδη θεσμοθετημένο καθεστώς προστασίας, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ελάχιστες σε σχέση με τις περιοχές τις οποίες το κράτος, μολονότι διαθέτουν τα απαιτούμενα προστατευτέα χαρακτηριστικά, έχει παραλείψει επίμονα και συστηματικά να υπαγάγει στο προσήκον καθεστώς προστασίας (οικότοποι, τοπία κ.λπ.). Παράλληλα, ακόμα και για τις περιοχές αποκλεισμού, προβλέπεται η δυνατότητα εξαίρεσης τους από την εξαίρεση, (π.χ. αποκλείεται μεν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. εκτός αν εξυπηρετούνται δημόσιες υποδομές (π.χ. αφαλάτωση) η κρίνονται αναγκαίες για την ασφάλεια του συστήματος).

Σε κάθε περίπτωση, η πρόβλεψη γενικών εξαιρέσεων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την βασική παράλειψη του Νέου Πλαισίου να προβεί σε ειδική και εμπεριστατωμένη διαπίστωση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής της χώρας ούτε δύναται να θεραπεύσει την έλλειψη αυτή.

Τοπίο

Ως βασικό κριτήριο για την εκτίμηση των επιπτώσεων των ΑΠΕ στο τοπίο λαμβάνεται ο οπτικός ορίζοντας του παρατηρητή, η δε προστασία εξαντλείται στη θέσπιση αυθαίρετα υπολογιζόμενων ελάχιστων αποστάσεων των ΑΠΕ από θεσμοθετημένα σημεία θεωρούμενα ως ιδιαίτερου ενδιαφέροντος (6 χλμ. από ζώνες απόλυτης προστασίας αρχαιολογικών χώρων, 0,8 χλμ. από πυρήνες εθνικών δρυμών και μνημείων της φύσης, 2 χλμ. από οικισμούς, 6 χλμ. από θεσμοθετημένους παραδοσιακούς οικισμούς κλπ.)

Είναι προφανές ότι το Νέο Πλαίσιο παραγνωρίζει το γεγονός ότι σύμφωνα με την οικεία επιστήμη, το τοπίο είναι μέγεθος προσδιοριζόμενο αντικειμενικά με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ( γεωμορφολογία, όγκοι, βλάστηση, χρώματα κλπ.) Η προστασία επιβάλλεται ως προς κάθε συγκεκριμένο τοπίο, εξεταζόμενο αυτό καθεαυτό, και δεν εξαρτάται από την ύπαρξη ή μη τυχόν παρατηρητή. Άλλωστε η επιβαλλόμενη από τις Διεθνείς Συμβάσεις προστασία του τοπίου και της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς προδήλως δεν περιορίζεται μόνο στα τοπία που έχουν χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, όπως υπολαμβάνει εσφαλμένα το Νέο Πλαίσιο.

Είναι αυτονόητο ότι η προστασία των τοπίων δεν διασφαλίζεται μόνο με τη θέσπιση ελάχιστης απόστασης των ΑΠΕ από αυτά, η οποία στην προκειμένη περίπτωση καθορίζεται κατά τρόπο γενικό και οριζόντιο,  χωρίς να έχει προηγηθεί ενδελεχής μελέτη των ελληνικών τοπίων τόσο κατά κατηγορία (ορεινά, νησιωτικά, δασικά κλπ.), όσο και ανά περιοχή, ώστε να θεσπιστούν τα κατάλληλα ειδικά μέτρα προστασίας για το καθένα από αυτά.

Ο περιορισμός της προστασίας μόνο σε τοπία που διαθέτουν νομικό χαρακτηρισμό ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους είναι εντελώς απρόσφορος και ανεπαρκής. Ελάχιστα μόνο από τα πολυάριθμα αξιόλογα και ποικιλόμορφα τοπία της χώρας έχουν τύχει του προσήκοντος χαρακτηρισμού ως ιδιαίτερου φυσικού κάλλους λόγω της γνωστής παράλειψης της Πολιτείας να εκπληρώσει τις διεθνείς της υποχρεώσεις ως προς τούτο.

Προστασία των νησιών

Η διάκριση των νησιών ως προς τη δυνατότητα εγκατάστασης ΑΠΕ με βάση το εμβαδόν τους, άνω ή κάτω των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι απολύτως αδόκιμη σε σχέση με το ζητούμενο, δηλαδή τη φέρουσα ικανότητα κάθε συγκεκριμένου νησιού να υποδεχθεί ΑΠΕ, η οποία προφανώς δεν εξαρτάται από το εμβαδόν του, αλλά τα φυσικά του χαρακτηριστικά, τα τοπικά οικοσυστήματα, το τοπίο, την πολιτιστική του φυσιογνωμία κ.λπ.

Αποκατάσταση

Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ, (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών), και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει να λάβει οποιοδήποτε μέτρο. Υιοθετώντας τη μυστηριώδη διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης» ουσιαστικά αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει σε εκείνο ακριβώς το επίπεδο όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί, δηλαδή της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε  επιχειρηματία να προτείνει εκείνος ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων, (λ.χ.  εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.

Πλην όμως η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία. Όπως αποδεικνύεται από τη διεθνή πρακτική, κατά κανόνα ο υπεύθυνος για την αποκατάσταση φορέας του έργου ΑΠΕ είτε δεν υφίσταται ως επιχειρηματική και οικονομική οντότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο είτε, πάντως, επικαλείται ότι δεν έχει την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθεί στις μεγάλες δαπάνες των εργασιών αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο το οποίο να ρυθμίζει τα ανωτέρω ζητήματα ούτε προβλέπονται κατάλληλοι χώροι για την εναπόθεση και διαχείριση των παροπλισμένων ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών. Δεν έχει χωροθετηθεί καμία εγκατάσταση υποδοχής των αποβλήτων ούτε υπάρχει δημόσιος ή ιδιωτικός φορέας ικανός να ανακυκλώσει τα ανακυκλώσιμα τμήματα αυτών, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι τεράστιο. Προκειμένου, π.χ. περί των ανεμογεννητριών, η κατάσταση αυτή έχει ως συνέπεια ότι οι παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις, δημιουργώντας πρόσθετα σοβαρότατα προβλήματα στις αντίστοιχες περιοχές. Πρέπει επιπλέον να επισημανθεί ότι για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης των ανεμογεννητριών δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που έχει ολέθριες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και την όλη λειτουργία του οικοσυστήματος στο οποίο αυτές έχουν εγκατασταθεί.

 

Εγκαταστάσεις Αποθήκευσης

Η επικινδυνότητα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης, ιδίως όσον αφορά τον κίνδυνο άσβεστων πυρκαγιών, αποτελεί αντικείμενο πολλών επιστημονικών μελετών αλλά και πικρή εμπειρία αρκετών κρατών. Ως προς το κρίσιμο αυτό ζήτημα το Νέο Πλαίσιο ουδέν διαλαμβάνει. Προβλέπει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές, οι λεγόμενες   μπαταρίες αποθήκευσης, μπορούν να εγκαθίστανται οπουδήποτε, ακόμα και σε επαφή με οικισμούς, με μόνο περιορισμό την τήρηση της ελάχιστης απόστασης των 500 μέτρων από ορισμένες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς ή δίκτυα τεχνικών υποδομών.

 

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

 

«European Landscape Convention», Council of Europe (CoE), Florence, 2000

CETS 176 – Draft European Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol

 

Council of Europe Landscape Convention as amended by the 2016 Protocol (Council of Europe Treaty Series No. 176) (2022)

 

1. 3827/2010 «Κύρωση της Ευρωπαϊκής Σύμβασης του Τοπίου» (ΦΕΚ Α’30/2010)

 

Council of Europe (2011). Landscape and Wind Turbines, Report, 6th Council of Europe Conference on the European Landscape Convention, Strasbourg, 3-4 May 2011 (21 March 2011, CEP-CDPATEP, 11E)

 

Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Μαΐου 1992 «για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας» (EE L 206 της 22.7.1992)

 

Καταδίκη της Ελλάδας από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (C-849/19) για πλημμελή προστασία της βιοποικιλότητoς και μη θέσπιση των στόχων και μέτρων διατήρησης των φυσικών οικοτόπων (μη συμμόρφωση με την Oδηγία 92/43/ΕΟΚ)

 

Αιτιολογημένη γνώμη (INFR(2014)4073) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την Ελλάδα, για την ακαταλληλότητα του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ λόγω μη συμμόρφωσής του προς την Οδηγία Natura σε σχέση με τη χωροθέτηση των αιολικών πάρκων

 

«Κύρωση του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ)» (ΦΕΚ Β’4893/19.12.2024)

 

«Ειδική Έκθεση για τις ΑΠΕ και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής» (“Renewable Energy Sources and Climate Change Mitigation”), Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC), 2012

 

«Climate Change 2021 – The Physical Science Basis», Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), 2021

https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf

 

«What is the Triple Planetary Crisis?» United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC), 2022

https://unfccc.int/news/what-is-the-triple-planetary-crisis

 

«A planet that sustains everyone, everywhere», Inger Andersen, Briefing to Permanent Missions to the United Nations, 21 March 2023

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/planet-sustains-everyone-everywhere

 

«Towards UNEA-6: Multilateral solutions to triple planetary crisis», Sixth session of the United Nations Environment Assembly (UNEA-6), United Nations Environment Programme (UNEP), Nairobi, Kenya, 26 February – 1 March 2024

https://www.unep.org/news-and-stories/speech/towards-unea-6-multilateral-solutions-triple-planetary-crisis

«Outcomes of UNEA-6»

https://www.unep.org/environmentassembly/unea6/outcomes

https://docs.un.org/en/UNEP/EA.6/RES.13

 

«Tackling the “triple environmental crisis” and building forward from the COVID-19 pandemic», World Health Organization (WHO), 7 July 2023

https://www.who.int/poland/multi-media/details/tackling-the–triple-environmental-crisis–and-building-forward-from-the-covid-19-pandemic

 

«Summary for Policymakers of the Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services of the Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services», Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (IPBES), 2019

https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2019/05/nature-decline-unprecedented-report/

 

«Η βιοποικιλότητα της Ελλάδας – οι επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής», Μουσείο Γουλανδρή – Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων, 2011

 

«Το Κόκκινο βιβλίο των απειλούμενων ζώων της Ελλάδας», Α. Λεγάκης, Π. Μαραγκού, Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία (2009)

 

«Decommissioning of Onshore Wind Turbines», WIND EUROPE, 2020

https://windeurope.org/intelligence-platform/product/decommissioning-of-onshore-wind-turbines/

 

Torres, J. F. & Petrakopoulou, F. «A Closer Look at the Environmental Impact of Solar and Wind Energy», Global Challenges, Vol: 6, 2200016 (2022)

 

Jones, N. F., Pejchar, L. & Kiesecker, J. M. «The Energy Footprint: How Oil, Natural Gas, and Wind Energy Affect Land for Biodiversity and the Flow of Ecosystem Services», BioScience, Vol: 65, 290–301 (2015)

 

Marques, A. T. et al. «Wind turbines cause functional habitat loss for migratory soaring birds», Journal of Animal Ecology, Vol: 89, 93–103 (2020)

 

Kati, V. et al. «The overlooked threat of land take from wind energy infrastructures: Quantification, drivers and policy gaps», Journal of Environmental Management, Volume 348, 119340 (15 December 2023)

 

Kati, V., Kassara, C., Vrontisi, Z. & Moustakas, A. «The biodiversity-wind energy-land use nexus in a global biodiversity hotspot», Science of The Total Environment, Volume 768, 144471 (10 May 2021)

 

Κατή, Β., Κασσάρα, Χ., Παπαϊωάννου, Χ., «Αδιατάρακτες Φυσικές Περιοχές (ΑΦΠ) της Ελλάδας και Βιώσιμη Ανάπτυξη», Εργαστήριο Διατήρησης της Βιοποικιλότητας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Researchgate, 2022

https://www.researchgate.net/publication/361173582_Adiataraktes_Physikes_Perioches_APHP_tes_Elladas_kai_Biosime_Anaptyxe

 

Figueiredo, E., Partalidou, M., Koutsou, S. (2020). «‘No Choice’ or ‘A Choice’? – An Exploratory Analysis of ‘Back to the Countryside’ Motivations and Adaptation Strategies in Times of Crisis in Greece and Portugal». In: Döner, F., Figueiredo, E., Rivera, M. (eds) Crisis and Post-Crisis in Rural Territories. Springer, Cham, p. 119–139

 

Gkoltsiou, A., Athanasiadou, E., & Paraskevopoulou, A.T. (2021). «Agricultural Heritage Landscapes of Greece: Three Case Studies and Strategic Steps towards Their Acknowledgement, Conservation and Management». Sustainability 13, 5955.

 

Hadjimichalis, C, Melissourgos, Y, Moungolia, A., Girti, D., Faka, A. (2012). «Improving and focusing research on Greek landscapes: the Greekscapes programme». In T. Papayannis, P. Howard (eds.) Reclaiming the Greek landscape, Med-INA, Athens, p. 233-244

 

Pavlis Evangelos, «Large-scale wind energy farm development and its impacts on the landscape: a review of the Greek case», Department of Agricultural Economics and Rural Development, Agricultural University of Athens, Greece, Journal of Landscape Ecology (2025), Vol: 18 / No. 3

 

———————————————————-

 

Γεώργιος Χριστοφορίδης

Δικηγόρος, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

Ο χρόνος διαβούλευσης που παρέχεται για τον συγκεκριμένο χωροταξικό σχεδιασμό εθνικού επιπέδου είναι απολύτως ανεπαρκής, αναγκάζοντάς μας να εστιάσουμε στα κυριότερα ζητήματα που τίθενται.

Κατ΄αρχάς, το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας αισθάνεται την ανάγκη:

-να επαναλάβει ότι η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μοναδικές ιδιαιτερότητες, ενώ αποτελεί αμελητέο ρυπαντή σε πλανητικό επίπεδο,

-να στηλιτεύσει το κοινοτικό δίκαιο για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή, το οποίο επιβάλλει τις ίδιες υποχρεώσεις σε ρυπαίνοντες και μη ρυπαίνοντες,

-να τονίσει το μάταιον-ατελέσφορον της ευρωπαϊκής «πράσινης μετάβασης», καθώς τα επιβαλλόμενα ποσοστά ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ υπολογίζονται επί της τελικής ακαθάριστης κατανάλωσης ενέργειας, η οποία όμως αυξάνεται διαρκώς και είναι βέβαιον ότι θα αυξηθεί εκθετικά εξ αιτίας των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και των λεγόμενων Data Centers,

-να υπενθυμίσει ότι η Σύμβαση Πλαίσιο του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή δεν ανάγει την εκμετάλλευση ΑΠΕ σε πανάκεια, αλλά αντιθέτως προβλέπει ως αναγκαία μία πολύπλευρη δράση της ανθρωπότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας και ενδυνάμωσης όλων των καταβοθρών των αερίων του θερμοκηπίου,

-να επισημάνει ότι εκτός από το κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος υπάρχει εν ισχύι το άρθρο 24 παρ.1 του Συντάγματος.

 

1. «Δέουσα εκτίμηση» που παραβιάζει τις Οδηγίες 2001/42/ΕΚ, 92/43/ΕΟΚ & 2009/147/ΕΚ.

α) Η ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση χωροταξικού σχεδίου δεν αναφέρει τα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά των περιοχών Νατούρα 2000 της χώρας, που ενδέχεται να επηρεασθούν σημαντικά από την εφαρμογή του. Σημειώνεται ότι η παράλειψη αυτή εντοπίσθηκε στην αποσταλείσα το 2014 προειδοποιητική επιστολή της Commission, ως λόγος παραβίασης της Οδηγίας 2001/42/ΕΚ από το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

β) Η ΣΜΠΕ δεν προβαίνει, ως ώφειλε, στον εντοπισμό και στην αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων του Σχεδίου στις περιοχές Νατούρα 2000, εντός ή πλησίον των οποίων έχουν ήδη εγκατασταθεί ή έχουν αδειοδοτηθεί πολυάριθμες αιολικές εγκαταστάσεις με βάση το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008.

γ) Στην ΣΜΠΕ γίνεται αναφορά στους στόχους διατήρησης των ειδών που έχουν τεθεί σε εθνικό επίπεδο και όχι στους εξειδικευμένους για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000.  Το ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές (υπόθεση C-66/23), ότι οι στόχοι διατήρησης ενός προστατευόμενου τόπου αποτελούν υποχρεωτικό σημείο αναφοράς για τις δέουσες εκτιμήσεις.

Τονίζεται, ότι οι υπουργικές αποφάσεις 24776/985 & 50146/1786 του 2023, οι οποίες υποτίθεται ότι καθορίζουν στόχους διατήρησης για καθεμία περιοχή του δικτύου Νατούρα 2000, δεν συνιστούν εκπλήρωση των υποχρεώσεων που επιβάλλουν οι σχετικές διατάξεις της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ, διότι για τη συντριπτική πλειοψηφία των ειδών των προστατευομένων περιοχών δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα.

δ) Η ΣΜΠΕ εκπονήθηκε δίχως να έχουν θεσμοθετηθεί τα σχέδια διαχείρισης και τα μέτρα διατήρησης των περιοχών του δικτύου Νατούρα 2000.

Με τις ανωτέρω κεφαλαιώδεις παραλείψεις/πλημμέλειες, το συμπέρασμα της ΣΜΠΕ  ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο «δεν αναμένεται να επηρεάσει την ακεραιότητα του δικτύου Natura 2000» εμφανίζεται απολύτως αυθαίρετο και ατεκμηρίωτο, το ίδιο δε ισχύει και για την συνεπακόλουθη παράλειψη διερεύνησης εναλλακτικών λύσεων και πρότασης για τη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας καταγγέλλει το σκανδαλώδες γεγονός ότι από τις εκατοντάδες αδειοδοτήσεων αιολικών πάρκων εντός ΖΕΠ της χώρας, δεν υπάρχει ούτε μία περίπτωση αξιολόγησης σημαντικών επιπτώσεων και λήψης αντισταθμιστικών μέτρων, εκτιμά δε βασίμως ότι το νέο χωροταξικό σχέδιο για τα συστήματα εκμετάλλευσης των ΑΠΕ θα επιφέρει τη χαριστική βολή στη ήδη κλονισθείσα «συνοχή» του ελληνικού τμήματος του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Νατούρα 2000.

Συνοψίζοντας, η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση χωροταξικό σχέδιο παραβιάζει πολλαπλώς το αναφερθέν κοινοτικό δίκαιο του περιβάλλοντος.

 

2. ΜΥΗΕ. Ένας θανάσιμος υδρολογικός κίνδυνος και μία αχρείαστη θυσία.

α) Τα λεγόμενα Μικρά Υδροηλεκτρικά ΄Έργα επιβάλλεται να εξαιρεθούν εντελώς από το «κάδρο» της ηλεκτροπαραγωγής, πρώτον διότι στην Ελλάδα, ενόψει των συνεπειών της απορρύθμισης του κλίματος, το νερό δεν πρέπει να θεωρείται ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και, δεύτερον, διότι ενώ έχουν αμελητέα προσφορά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, προκαλούν δυσαναλόγως μεγαλύτερες περιβαλλοντικές βλάβες.

Ο αείμνηστος καθηγητής υδρογεωλογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Γεώργιος Στουρνάρας, σε σχετική μελέτη του για τα ΜΥΗΕ (2022), επεσήμανε ότι η σκοπιμότητα και η βιωσιμότητα των ΜΥΗΕ δεν μπορούν να αξιολογηθούν ανεξάρτητα από το διαρκώς επιδεινούμενο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής. Λαμβάνοντας δε υπόψιν παράγοντες όπως η αύξηση της εξάτμισης, η αύξηση της υδατικής κατανάλωσης, η αύξηση των αρδεύσεων και η παράταση της αρδευτικής περιόδου κ.ά. καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η σκοπιμότητα κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στην Ελλάδα καθίσταται προβληματική δεδομένου ότι το κλίμα της Ελλάδας, ως Μεσογειακό, χαρακτηρίζεται από ξηρή περίοδο του υδρολογικού έτους, η οποία με τη σειρά της χαρακτηρίζεται από πρακτικά μηδενικές βροχοπτώσεις και υψηλές θερμοκρασίες».

Πέραν όμως των επιστημονικών μελετών, η βιωματική εμπειρία των τελευταίων 15 ετών διδάσκει ότι εκτός από τις βροχοπτώσεις, έχουν μειωθεί δραματικά οι χιονοπτώσεις και χιονοστρώσεις, παράγοντες με καίρια σημασία για την υδρολογική υγεία επιφανειακών τε και υπογείων υδάτων.

Η ΣΜΠΕ και το υπό διαβούλευση σχέδιο δεν λαμβάνουν υπόψιν τις ανωτέρω συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος στα υδατικά συστήματα της Χώρας. Αντιθέτως, παραπέμπουν και διατηρούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης των ΜΥΗΕ του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008, ενώ για τα ζητήματα της φέρουσας ικανότητας των υδατορευμάτων, της δυνατότητας εγκατάστασης επαλλήλων ΜΥΗΕ στο ίδιο υδατόρευμα κλπ. παραπέμπουν στην ΥΑ 196978/2011, δηλαδή σε νομοθετήματα που θεσπίσθηκαν σε χρόνο, κατά τον οποίον οι συνέπειες της απορρύθμισης του κλίματος δεν ήταν καν ορατές.

β) Τα ορεινά υδατορεύματα της χώρας, συνιστούν τα «αιμοφόρα αγγεία» των ποταμών της, είναι κιβωτοί βιοποικιλότητας, συνθέτουν απείρου κάλλους φυσικά τοπία και συντηρούν σπάνια και πολύτιμη δασική βλάστηση.

Η κατασκευή και λειτουργία ΜΥΗΕ προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα ανωτέρω χαρακτηριστικά/ιδιότητες των υδατορευμάτων, ενώ η συγκέντρωσή τους στην ίδια λεκάνη ή υπολεκάνη απορροής θέτει σε κίνδυνο τη φέρουσα ικανότητα των υδατικών συστημάτων.

Σημειώνεται συναφώς, ότι ακόμη και η ΣΜΠΕ εκτιμά τις επιπτώσεις των ΜΥΗΕ ως αρνητικές μεγάλης έντασης, μόνιμες και μακροχρόνιες.

 

3. Τοπίο. Το «Βατερλώ» του σχεδίου και της ΣΜΠΕ.

 

Οι χωροτάκτες εθνικού ή περιφερειακού επιπέδου, με οποιοδήποτε αντικείμενο σχεδιασμού, οφείλουν να εκκινούν λαμβάνοντας υπόψιν τις μοναδικές ιδιαιτερότητες της χώρας, οι οποίες συνίστανται, κατ΄αρχήν, στην αφάνταστη ποικιλομορφία τοπίων με μικρή φιλική προς τον άνθρωπο κλίμακα.

Πρώτη γενική παρατήρηση: οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες με τα θηριώδη μεγέθη και τα φωτοβολταϊκά πάρκα που εκτείνονται σε χιλιάδες στρέμματα, αποτελούν τεχνικά συστήματα εκμετάλλευσης ΑΠΕ, απολύτως ασύμβατα με την ανωτέρω ιδιάζουσα φυσιογνωμία του εθνικού χώρου.

Η έννοια του τοπίου και τα χαρακτηριστικά του, η γεωμορφολογία, οι γραμμές, τα χρώματα, οι σκιές, οι όγκοι, οι οικολογικές λειτουργίες, οι φυσικές οσμές, η φυσική σιωπή ή οι φυσικοί ή ανθρωπογενείς ήχοι κ.λπ. είναι στοιχεία και μεγέθη αντικειμενικά, τα οποία εξετάζονται επιστημονικά και αξιολογούνται ανεξάρτητα από τις υποκειμενικές προτιμήσεις οποιουδήποτε παρατηρητή.

Εξ άλλου, στην περί τοπίου ευρωπαϊκή σύμβαση, ως τοπίο ορίζεται μία περιοχή, όπως γίνεται αντιληπτή από ανθρώπους [με όλες τις αισθήσεις] του οποίου ο χαρακτήρας είναι το αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης των φυσικών και/η ανθρώπινων παραγόντων, ενώ στο προοίμιό της διακηρύσσεται/αναγνωρίζεται, ότι το τοπίο συμβάλλει στη διαμόρφωση της τοπικής κουλτούρας και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ποιότητας ζωής των ανθρώπων οπουδήποτε.

Με βάση τα ανωτέρω, όλες οι εκτιμήσεις και αξιολογήσεις της ΣΜΠΕ για τις επιπτώσεις των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ στα τοπία, με αποκλειστικό κριτήριο τη θέαση/ορατότητά τους, είτε από «σημεία ενδιαφέροντος», είτε από σημεία αδιάφορα, όπως και η παραδοχή της ΣΜΠΕ ότι «οι επιπτώσεις στο τοπίο ενέχουν σημαντικό βαθμό υποκειμενικότητας», είναι εξόχως αντιεπιστημονικές και ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση με τον ορισμό του τοπίου, αλλά και με το πνεύμα και τον σκοπό της ευρωπαϊκής Σύμβασης για το τοπίο. Τα ανωτέρω ισχύουν mutatis mutandis για τις διατάξεις και τα παραρτήματα του υπό διαβούλευση σχεδίου, που εξαρτούν τις μεν επιπτώσεις των συστημάτων ΑΠΕ στο τοπίο από την «οπτική παρεμβολή τους», τον δε ορισμό των αποστάσεών τους από γειτνιάζουσες χρήσεις γης, από τη θέασή τους.

Εν κατακλείδι η ΣΜΠΕ δεν εντοπίζει και δεν αξιολογεί την απολύτως αντικειμενική επίπτωση των τεχνικών συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ και ιδίως των αιολικών εγκαταστάσεων, συνιστάμενη στη βιομηχανοποίηση των φυσικών τοπίων στα οποία εγκαθίστανται.

 

4. Ζητήματα αποκατάστασης. Η απόλυτη σιωπή της Διοίκησης.

 

Σε ό,τι αφορά τα ακανθώδη ζητήματα που προκύπτουν από την παρέλευση της διάρκειας ζωής των συστημάτων εκμετάλλευσης ΑΠΕ, το υπό διαβούλευση Σχέδιο εξαντλείται σε ευχολόγια, όπως ακριβώς και το προηγούμενο του 2008.

Έχουμε κατ’ επανάληψη επισημάνει, ειδικώς για τις ανεμογεννήτριες, ότι δεν είναι οι γνωστοί ξύλινοι στύλοι της ΔΕΗ. Μετά από δύο-τρείς δεκαετίες το ελληνικό κράτος θα κληθεί να αντιμετωπίσει το τεράστιας κλίμακας πρόβλημα της τύχης/διαχείρισης χιλιάδων από αυτούς τους μεταλλικούς γίγαντες.

Εξ άλλου, είναι σφόδρα πιθανόν, ότι οι ιδιωτικοί φορείς των αιολικών έργων (και λοιπών έργων ΑΠΕ), υποκείμενοι στους κινδύνους της αγοράς, θα αδυνατούν εξ αντικειμένου να εκπληρώσουν τις περί αποκατάστασης υποχρεώσεις τους.

Όπως προκύπτει από τη ΣΜΠΕ και από το υπό διαβούλευση σχέδιο, η ελληνική Πολιτεία, αντί να ρυθμίσει τα ανωτέρω ζητήματα, μεταθέτει την αντιμετώπισή τους στο άδηλο μέλλον, επαφιέμενη μάλιστα στις διαθέσεις της αγοράς.

Τονίζεται συναφώς ότι η κεντρική Διοίκηση παραλείπει πεισματικά να κάνει χρήση της νομοθετικής εξουσιοδότησης του άρθρου 130 παρ.1 ν. 4685/2020, προκειμένου να  καθορίσει τα μέτρα πρόληψης και αποκατάστασης της περιβαλλοντικής ζημίας που επιφέρουν κατά το τέλος του κύκλου ζωής τους οι σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, να εξειδικεύσει τις σχετικές υποχρεώσεις και να διασφαλίσει την τήρησή τους.

Υπό τα ανωτέρω δεδομένα, καθίσταται ορατός ο κίνδυνος να απομείνει η χώρα με μία πανθορούμενη σκουριασμένη μεταβιομηχανική προίκα.

 

5. Η χωροταξική εντροπία των προβλεπομένων «μέγιστων ποσοστών κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις». Το ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ του 2008 ζει και βασιλεύει.

 

Σε ό,τι αφορά τα αποκαλούμενα «ειδικά κριτήρια χωροθέτησης» αιολικών εγκαταστάσεων στην ηπειρωτική και στη νησιωτική χώρα, το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις περιοχές αιολικής προτεραιότητας -η βιομηχανική τραγωδία της Νότιας Εύβοιας ανέδειξε τις συνέπειες ενός τέτοιου χαρακτηρισμού- και τις εξόχως αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού σχεδιασμού του 2008 για τις ΑΠΕ, οι οποίες, όπως ήδη απεδείχθη, έχουν ως αποτέλεσμα την υπερσυγκέντρωση αιολικών πάρκων στα πλέον άθικτα φυσικά τοπία της χώρας.

Αυτή τη φορά όμως, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης εδάφους υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), προφανώς για να αντισταθμισθούν οι απώλειες «επενδύσεων» λόγω των νέων προβλεπομένων περιορισμών χωροθέτησης.

Όλες οι σχετικές ρυθμίσεις αντίκεινται στην επιστήμη της χωροταξίας αλλά και στην κοινή λογική για τους ακόλουθους λόγους :

Η δημοτική ενότητα (όπως και ο πρωτοβάθμιος ΟΤΑ) είναι απολύτως απρόσφορη βάση για εξεύρεση του επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδαφών, αφενός διότι αποτελεί διοικητική διαίρεση προσδιοριζόμενη με κριτήρια εντελώς άσχετα με το φυσικό περιβάλλον, αφετέρου διότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν όμοιες μεταξύ τους δημοτικές ενότητες. Η Ελλάδα δεν είναι Ολλανδία !

Ο τρόπος εξάπλωσης βαρειάς βιομηχανίας, όπως η αιολική (και κάθε άλλης δραστηριότητας) στον εθνικό χώρο πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα οικοσυστήματα του και όχι τις διοικητικές διαιρέσεις του.

Εν πάση περιπτώσει, η εξεύρεση του εκάστοτε επιθυμητού ποσοστού κάλυψης εδάφους για οποιαδήποτε δραστηριότητα, με βάση υπολογισμού ολόκληρη την επιφάνεια συγκεκριμένου χώρου, αποτελεί «εκκωφαντικό» μαθηματικό σφάλμα.

Τα ποσοστά κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις πρέπει να υπολογίζονται στην επιφάνεια της Δ.Ε. εκείνην, η οποία απομένει μετά την επιβαλλόμενη αφαίρεση όλων των περιοχών, στις οποίες η εγκατάσταση ανεμογεννητριών είναι αδύνατη για λόγους αντικειμενικούς (π.χ. οικιστικό δίκτυο), τεχνικο-οικονομικούς, περιβαλλοντικούς κλπ.

Τέλος, η δυνατότητα αύξησης των ποσοστών κάλυψης εδάφους που παρέχεται σε όργανα αρμόδια για τον περιφερειακό χωροταξικό σχεδιασμό και τον υποκείμενο πολεοδομικό σχεδιασμό είναι μη νόμιμη, διότι κατ΄ουσίαν συνιστά τροποποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου.

Ο ν. 4447/2016 όμως, προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την εκπόνηση και έγκριση των Ειδικών Πλαισίων, η οποία πρέπει να ακολουθείται και για την τροποποίησή τους, ενώ απονέμει αρμοδιότητα έγκρισης/τροποποίησής τους στον υπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τους κατά περίπτωση αρμοδίους υπουργούς και όχι σε άλλα όργανα.

 

6. Διπλάσια μεγέθη Α/Γ – ίδιες αποστάσεις από γειτνιάζουσες χρήσεις γης κλπ.

 

Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση με το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ, φαίνεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει, ότι καλούνται να διατάξουν στο χώρο ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια εκείνων, που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Δεν μπορεί να εξηγηθεί διαφορετικά το παράδοξον να διατηρούνται οι ίδιες αποστάσεις του ΕΠΧΣΑ-ΑΠΕ 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, από παραδοσιακούς και μη οικισμούς, από στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, από Μονές κ.ο.κ.

 

7. Θαλάσσια αιολικά. Το Αιγαίο δεν είναι Βόρεια Θάλασσα.

 

Όπως ακριβώς συνέβη με τις χερσαίες αιολικές εγκαταστάσεις, οι οποίες προωθήθηκαν, δίχως να υπάρχει επαρκής γνώση των επιπτώσεών τους στα οικοσυστήματα και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, έτσι συμβαίνει και με τα θαλάσσια αιολικά, για τις επιπτώσεις των οποίων στα θαλάσσια οικοσυστήματα  υπάρχει ελλιπέστατη επιστημονική γνώση.

Το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος & Βιωσιμότητας οφείλει να υπενθυμίσει ότι το Αιγαίο με τα νησιά του και το αθέσφατο πολιτιστικό του φορτίο, αποτελεί ίσως το πιο γοητευτικό μικροαρχιπέλαγος του πλανήτη. Η παράδοσή του στη σύγχρονη θηριώδη αιολική βιομηχανία συνιστά ένα ακόμη περιβαλλοντικό έγκλημα.

 

Εάν το τίμημα της «πράσινης μετάβασης» της Ελλάδας είναι η θυσία του εθνικού φυσικού κεφαλαίου και η απώλεια των συγκριτικών της πλεονεκτημάτων, τότε δεν χρειάζεται να εισέλθουμε στη συζήτηση για τα οφέλη της.

———————————————————-

 

Σοφία Παυλάκη

Δικηγόρος, Μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου

του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας

 

ΣΧΟΛΙΑ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΤΟΥ ΕΧΠ ΑΠΕ

 

Τo προτεινόμενο σχέδιο Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ) έχει συνταχθεί επί τη βάσει εσφαλμένης και αυθαίρετης ερμηνείας του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου για τη Χωροταξία, τη βιώσιμη διαχείριση και την προστασία του περιβάλλοντος, της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων.

 

Αναμένεται να γενικεύσει τη δυνατότητα εγκατάστασης έργων ΑΠΕ στο σύνολο του ελλαδικού χώρου πλήττοντας ακόμα περισσότερο προστατευόμενες περιοχές με οικοτόπους προτεραιότητας και σπάνια, απειλούμενα και ενδημικά είδη, παρ’ όλο που η Ελληνική πολιτεία, κατά παράβαση της Συνταγματικής υποχρέωσής της και της Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δεν έχει έως και σήμερα καθορίσει για τις περιοχές αυτές στόχους διατήρησης, γεγονός που καθιστά ανέφικτη και τη δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα έργα ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν και με νέο πλαίσιο δεν θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον της χώρας μας.

 

Το υπό σχολιασμό ΕΧΠ ΑΠΕ δημιουργεί ανεπίτρεπτα Χωροταξικό σχεδιασμό δύο ή και περισσοτέρων ταχυτήτων, κατά παράβαση κάθε αρχής της επιστήμης της Χωροταξίας, η δε εφαρμογή του θα προκαλέσει ένα θεσμικό και διοικητικό χάος, αφού έργα που θα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή θα τελούν υπό αδειοδότηση κατά τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου, θα εξακολουθούν να διέπονται από το «παλαιό» ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008, το οποίο όμως καταργείται ν από τη θέση σε ισχύ του νέου πλαισίου! Επομένως, η συντριπτική πλειοψηφία των έργων ΑΠΕ θα εξακολουθούν να αδειοδοτούνται, να κατασκευάζονται και να λειτουργούν χωρίς να υπάρχει πλέον για αυτά ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, αφού το μεν παλαιό ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 θα έχει πλέον καταργηθεί, το δε νέο ΕΧΠ ΑΠΕ δεν θα εφαρμόζεται σε αυτά τα έργα.

 

Το νέο πλαίσιο επιτρέπει απαράδεκτα την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών μονάδων σε αναδασωτέες εκτάσεις, η οποία αντίκειται στο Σύνταγμα (άρθ. 117 παρ. 3) και απαγορεύεται από τη Δασική νομοθεσία (άρθ. 53 ν. 998/79), ενώ επίσης αντισυνταγματικά (άρθ. 24) επιτρέπει τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ (2008).

 

Επισημαίνεται ότι για το σύνολο των ως άνω αντισυνταγματικών, μη νόμιμων επιλογών του νέου πλαισίου που θα επηρεάσουν δραματικά πολύτιμα οικοσυστήματα και ευρύτερες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, δεν παρέχεται από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση πλαισίου ουδεμία  αιτιολόγηση ούτε επαρκής και κατάλληλη τεκμηρίωση και πρόσφορη ενημέρωση του πολίτη. Προκειμένου μάλιστα να μπορέσει ο πολίτης να διαπιστώσει το σύνολο των ως άνω πλημμελών και αυθαίρετων ρυθμίσεων του νέου πλαισίου ανάμεσα σε ένα πλήθος τεχνικών στοιχείων και πληροφοριών, θα πρέπει μέσα στο ελάχιστο χρονικό διάστημα διάρκειας της δημόσιας διαβούλευσης, να αντιπαραβάλει και να εξετάσει συγκριτικά, λέξη προς λέξη, το προτεινόμενο «νέο» πλαίσιο με το ήδη ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 έχοντας ο ίδιος και απόλυτα διαυγή εποπτεία ολόκληρου του νομικού και θεσμικού πλαισίου που διέπει τον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη λειτουργία των έργων ΑΠΕ στη χώρα μας, κάτι το οποίο είναι πρακτικά αδύνατο.

 

Καθίσταται επομένως σαφές ότι το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ έρχεται σε πλήρη αντίθεση όχι μόνο με τη Συνταγματική τάξη και την κείμενη περιβαλλοντική νομοθεσία, αλλά και με τους κανόνες που θέτει η καλή νομοθέτηση και η χρηστή διοίκηση σε μία ευνομούμενη κοινωνία, προσβάλλοντας θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών και τις συνταγματικά κατοχυρωμένες αρχές του κράτους δικαίου, της βιώσιμης χωροταξίας και ανάπτυξης, της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης των διοικουμένων.

 

Ενόψει των ανωτέρω ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΥΜΕ το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ ως μη νόμιμο, απαράδεκτο και αντισυνταγματικό και ζητούμε την ΑΠΟΡΡΙΨΗ του στο σύνολό του, για τους ακόλουθους αναλυτικά αναφερόμενους λόγους:

 

1. Σχεδιασμός σε περιοχές Natura χωρίς στόχους διατήρησης

 

Το υπό διαβούλευση ειδικό χωροταξικό πλαίσιο των ΑΠΕ (ΕΧΠ ΑΠΕ), το οποίο πρόκειται να αντικαταστήσει το ισχύον ΕΔΠ ΑΠΕ (απόφ. 49828/2008, ΦΕΚ Β’ 2464/3.12.2008), αναμένεται να υποβαθμίσει τα ήδη σοβαρά πληττόμενα ορεινά, υδάτινα και δασικά οικοσυστήματα της χώρας και να αλλοιώσει οριστικά και μη αναστρέψιμα το απαράμιλλης ομορφιάς φυσικό και αγροτικό τοπίο της Ελλάδας, με συνακόλουθες καταστροφικές επιπτώσεις στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία, που βασίζονται στον πρωτογενή τομέα παραγωγής καθώς και στην ήπιας μορφής ανάπτυξη, επιχειρηματικότητα και τουρισμό.

 

Σημαντικό μέρος του προωθούμενου χωροταξικού σχεδιασμού αφορά την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές του Ευρωπαϊκού Οικολογικού Δικτύου Natura καθώς και σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά, επιτρέποντας την αθρόα χωροθέτηση εγκαταστάσεων ΑΠΕ ακόμα και εντός αυστηρά προστατευόμενων οικοτόπων με επιπτώσεις ολέθριες για οικοσυστήματα μοναδικής αξίας που περιλαμβάνουν οικοτόπους προτεραιότητας, σπάνια και απειλούμενα είδη. Και όλα αυτά, παρά την έλλειψη στόχων διατήρησης και χωρίς η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ να διασφαλίζει ότι από τα έργα που θα αδειοδοτηθούν βάσει των διατάξεών του δεν θα προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλοιώσεις και καταστροφή του περιβάλλοντος, κατά παράβαση του άρθρου 24 παρ. 1 Συντ. και της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, σε πλήρη αντίθεση και με τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (ΔΕΕ) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις του οποίου η δημόσια διοίκηση οφείλει να συμμορφώνεται κατά το Σύνταγμα.

 

Αποσιωπά πλήρως το υπό εξέταση σχέδιο ότι η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2020 από το ΔΕΕ για τη διαρκή παραβίαση της οδηγίας για τους οικοτόπους κατά την αδειοδότηση όλων των έργων σε Τόπους Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ) του Δικτύου Natura 2000 της επικράτειάς της, επειδή δεν έχει καθορίσει τους αναγκαίους στόχους διατήρησης. Ιδιαίτερης σημασίας υπήρξε και η Αιτιολογημένη Γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Φεβρουαρίου 2023, που θεώρησε μη νόμιμη τη χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων σε προστατευόμενες περιοχές λόγω έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και της δέουσας εκτίμησής τους. Με δύο ωστόσο αποφάσεις του (ΦΕΚ Β’ 1807/22.3.2023, 3118/2023) το ΥΠΕΝ επιχείρησε να καθορίσει στόχους διατήρησης των περιοχών του δικτύου Natura 2000 και των ΣΠΠ της χώρας, μολονότι για το σύνολο των προστατευομένων ειδών στους πίνακές τους αναφέρεται η ένδειξη «Ανεπαρκή δεδομένα», ενώ σειρά σημαντικών οικοτόπων έχουν παραλειφθεί πλήρως από τις ως άνω αποφάσεις.

 

Σε αντίθεση με τις επιταγές του δικαίου για την προστασία του περιβάλλοντος, η ελληνική πολιτεία εξακολουθεί έως και σήμερα να παραλείπει τη θεσμοθέτηση στόχων διατήρησης για το σύνολο των οικοτόπων της επιδεικνύοντας αδιαφορία και απαξίωση για το φυσικό περιβάλλον και για τον πλούτο της βιοποικιλότητας και των φυσικών πόρων που ενσωματώνουν τα προστατευόμενα οικοσυστήματα των περιοχών Natura, έχοντας μεταθέσει τον καθορισμό στόχων διατήρησης στον εκάστοτε ιδιώτη εργολάβο – επενδυτή στο πλαίσιο των μελετών που προσκομίζει προς αδειοδότηση έργων ΑΠΕ.

 

Επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίστανται έως σήμερα νομίμως θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης για το σύνολο των περιοχών Natura και των ΣΠΠ της χώρας, γεγονός που καθιστά αδύνατη όχι μόνο την παροχή πλήρους διασφάλισης ότι το νέο πλαίσιο δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο περιβάλλον της χώρας και στους προστατευόμενους οικοτόπους της, αλλά καθιστά μη νόμιμο και οποιονδήποτε περαιτέρω σχεδιασμό, επί τη βάσει του οποίου θα δρομολογηθούν στο μέλλον κάθε είδους επεμβάσεις με επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον των προστατευόμενων περιοχών για την εγκατάσταση και τη λειτουργία έργων ΑΠΕ.

 

Ειδικά σε Σημαντικές Περιοχές για τα Πτηνά (ΣΠΠ), σύμφωνα με την νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν επιτρέπεται η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ, ακόμα και αν τα συγκεκριμένα έργα κρίνονται επιβεβλημένα από «μείζον εθνικό συμφέρον», γεγονός που έχει αγνοηθεί πλήρως από το υπό εξέταση σχέδιο, το οποίο μη νομίμως επιτρέπει την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ εντός των ΣΠΠ και καθίσταται και για τον λόγο αυτόν απορριπτέο στο σύνολό του.

 

Εφόσον επομένως για το σύνολο των ΤΚΣ και των οικοτόπων προτεραιότητας της χώρας μας δεν υφίστανται στόχοι διατήρησης ούτε δύναται να συναχθεί πλήρης διασφάλιση ότι τα χωροθετούμενα βάσει του νέου πλαισίου έργα δεν θα τους βλάψουν, το υπό κρίση σχέδιο ΕΧΠ ΑΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί ως μη νόμιμο, αντισυνταγματικό και ανεπαρκές.

 

2. Αντίθεση στα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια

 

Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια της χώρας έχουν ως κύριο στόχο τους τη διατήρηση της βιοποικιλότητας μέσω της προστασίας των οικοτόπων και των ειδών των περιοχών της χωρικής αρμοδιότητάς τους. Για την υλοποίηση του πρωταρχικής σημασίας αυτού σκοπού, οι αρμόδιες αρχές έχουν δεσμευτεί ότι θα υιοθετούν αποκλειστικά Στρατηγικές κατευθύνσεις στο πλαίσιο των αναγκαίων και μόνο χρήσεων γης, ώστε να δημιουργούνται ελάχιστες έως καθόλου αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, στη βιοποικιλότητα και στους φυσικούς πόρους κάθε περιοχής. Το εξεταζόμενο ωστόσο πλαίσιο παρίσταται απολύτως ασύμβατο με τις διατάξεις των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων γενικεύοντας την άνευ όρων παράδοση της ελληνικής επικράτειας στον βωμό της μονοδιάστατης ανάπτυξης έργων ΑΠΕ, ενώ έρχεται και σε πλήρη αντίθεση με τις ήδη ακολουθούμενες πολιτικές, δυνάμει του Γενικού και των Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων και με σειρά υπό εξέλιξη σχεδίων και προγραμμάτων που εκπονούνται από τις Περιφέρειες της χώρας.

 

3. Επιπτώσεις των σχεδιαζόμενων έργων ΑΠΕ

 

Η ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ αναλίσκεται στην καταγραφή ενός πλήθους γενικών και ασύνδετων με τον συγκεκριμένο σχεδιασμό πληροφοριών, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις διατάξεις του ως δήθεν ευεργετικές για το περιβάλλον, χωρίς ωστόσο να αναφέρει μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία σε συνάρτηση με το ιδιαίτερο περιβάλλον κάθε περιοχής, από την εφαρμογή των οποίων μπορεί τεκμηριωμένα να επιτευχθεί η επικαλούμενη θετική για το περιβάλλον και την κοινωνία χωροθέτηση των προβλεπόμενων έργων. Αντιθέτως, το υπό εξέταση έργο αναμένεται να επιφέρει επαχθείς, μη αναστρέψιμες επιπτώσεις στο περιβάλλον του συνόλου των προστατευόμενων περιοχών Natura της χώρας, οι οποίες όχι μόνον αγνοήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν συστηματικά από τη ΣΜΠΕ του υπό διαβούλευση πλαισίου, αλλά είναι και πρακτικά αδύνατον να προσδιοριστούν με ασφάλεια και πληρότητα ως προς την πραγματική έκταση και τις συνέπειές τους, εξ αιτίας της έλλειψης προκαθορισμένων στόχων διατήρησης για το σύνολο των προστατευόμενων οικοτόπων και ειδών που περιλαμβάνονται στην ελληνική επικράτεια.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο ουδόλως απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: Ποια η νομιμότητα και η αναγκαιότητα της εγκατάστασης και νέων έργων ΑΠΕ δυνάμει του νέου χωροταξικού πλαισίου, λαμβανομένης υπόψη της πληθώρας των κάθε λογής ήδη εγκατεστημένων μονάδων ΑΠΕ που λειτουργούν ή αναμένεται να λειτουργήσουν ανά τη χώρα, ενόψει μάλιστα και του υπερκορεσμού του εθνικού δικτύου σε ενέργεια παραγόμενη από ΑΠΕ, δυνάμει του οποίου η Ελλάδα έχει προ πολλού υπερκαλύψει τους στόχους του ΕΣΕΚ για τη συμμετοχή της στην «πράσινη μετάβαση»; Η δε ΣΜΠΕ του προτεινόμενου πλαισίου μη νομίμως αρκείται στο γενικόλογο αφήγημα για τα οφέλη της παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στο περιβάλλον και στην ανάπτυξη της χώρας, η οποία ωστόσο έχει πλέον υπερκαλυφθεί και θα έπρεπε να είχε εκλείψει η ανάγκη χωροθέτησης νέων έργων ΑΠΕ ως κριτήριο από την επίσημα υιοθετούμενη ενεργειακή πολιτική.

 

4. Χωροταξικός σχεδιασμός δύο ταχυτήτων

 

Με τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια εισάγονται στην έννομη τάξη διατάξεις για τη ρύθμιση κατά τρόπο ενιαίο, σαφή και μακροπρόθεσμο ενός τομέα ή κλάδου παραγωγικών δραστηριοτήτων, σε εθνικό ή/και περιφερειακό επίπεδο. Είναι επομένως μη νόμιμες διατάξεις σε νομοθέτημα χωροταξικού σχεδιασμού εθνικής εμβέλειας, όπως το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ, που καθιερώνουν αποσπασματικά διαφορετικό χωροταξικό καθεστώς «πολλαπλών ταχυτήτων» για το ίδιο  αντικείμενο, όπως εν προκειμένω οι διατάξεις του σχεδίου ΚΥΑ του υπό εξέταση ΕΧΠ.

 

Συγκεκριμένα το υπό διαβούλευση ΕΧΠ:

– Εξαιρεί ολόκληρες κατηγορίες έργων ΑΠΕ ενώ είναι το βασικό νομοθέτημα που ρυθμίζει τον σχεδιασμό τους (άρθ. 3).

– Απαγορεύει μόνο νέες αιολικές εγκαταστάσεις εντός του ΡΣΑ και ΡΣΘ, ενώ θα εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμες όσες έχουν αδειοδοτηθεί με το ισχύον πλαίσιο του 2008 (άρθ. 7).

– Εξαιρεί από την εφαρμογή του το σύνολο των ήδη αδειοδοτημένων και των υπό αδειοδότηση έργων ΑΠΕ, δηλαδή τη συντριπτική πλειονότητα των υφισταμένων ή υπό υλοποίηση ενεργειακών έργων (άρθ. δεύτερο)

 

Το υπό διαβούλευση ΕΧΠ μη νομίμως εισηγείται ακόμα και διατάξεις που εξαρτούν τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ από γεγονότα μελλοντικά και αβέβαια, αφού προβλέπει δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ εντός ΖΕΠ αν αυτό επιτρέπεται από την εγκεκριμένη ΕΠΜ, παρόλο που δεν έχουν εγκριθεί στο σύνολό τους οι ΕΠΜ τη χώρας ούτε και τα προεδρικά διατάγματα για τα οποία οι ΕΠΜ προορίζονται. Προκύπτει επομένως ότι συντάχθηκε κατά τρόπο απαξιωτικό για το περιβάλλον και για τον θεσμό της χωροταξίας, με προχειρότητα, έλλειψη επιστημονικής τεκμηρίωσης και πολιτικής βούλησης για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που θα επιλύσει τα υφιστάμενα τεράστια προβλήματα που έχει αναδείξει στην πράξη η χωροθέτηση έργων ΑΠΕ ανά τη χώρα, τα οποία όχι μόνο δεν επιλύονται με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ, αλλά παρατείνονται και επιδεινώνονται.

 

5. Φέρουσα ικανότητα

 

Από το υπό διαβούλευση πλαίσιο έχουν εξαιρεθεί μεγάλες κατηγορίες έργων ΑΠΕ, όπως οι αντλησιοταμιεύσεις αλλά και το σύνολο των έργων ΑΠΕ που έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή αναμένεται να αδειοδοτηθούν με το ισχύον καθεστώς (ΕΧΠ ΑΠΕ 2008), χωρίς νόμιμη αιτιολογία. Το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ επαναλαμβάνει τις αδυναμίες και τις αστοχίες του ήδη ισχύοντος πλαισίου, για τις οποίες το τελευταίο έχει επικριθεί από τον επιστημονικό κόσμο της χώρας και την κοινωνία των πολιτών.

 

Το προτεινόμενο ΕΧΠ χαρακτηρίζει απαράδεκτα όλες τις περιοχές της χώρας ως κατ’ αρχήν κατάλληλες για υποδοχή έργων ΑΠΕ. Προβληματική παρίσταται και η απόδοση στο πλαίσιό του της έννοιας της «φέρουσας ικανότητας» των οικοσυστημάτων για την υποδοχή κάθε είδους έργων ΑΠΕ, αφού ο καθορισμός της έννοιας αυτής θα έπρεπε να είχε συντελεστεί εκ των προτέρων και στο πλαίσιο ξεχωριστού νομοθετήματος βάσει επιστημονικών κριτηρίων, ώστε να πληροί τα απαραίτητα εχέγγυα αμερόληπτης και εμπεριστατωμένης ερμηνείας και απόδοσής του. Αντιθέτως με τον τρόπο που αποδίδεται η έννοια της «φέρουσας ικανότητας» στο πλαίσιο του υπό διαβούλευση ΕΧΠ κλονίζεται ως προς την επιστημονική της αξιοπιστία και γεννά εύλογα την υπόνοια ότι είναι προσαρμοσμένη εκ των προτέρων στους στόχους του ευρύτερου υπό μελέτη σχεδιασμού, τους οποίους υπηρετεί στο σύνολό τους.

 

Παρά το μεγάλο χρονικό διάστημα των 18 ετών που μεσολάβησαν από τη θέση σε ισχύ του ισχύοντος ΕΧΠ, το νέο πλαίσιο δεν κατάφερε να αναδείξει τον κανονιστικό νομοθέτη σοφότερο ούτε ικανότερο να ενσωματώσει στο προτεινόμενο ΕΧΠ την εμπειρία που έχει σωρευθεί, όλα αυτά τα χρόνια, από την καταιγιστική χωροθέτηση έργων ΑΠΕ σε κάθε γωνιά της χώρας, η οποία έχει ολέθριες επιπτώσεις σε μοναδικά οικοσυστήματα, δάση, υδάτινους πόρους, νησιά και ακτές και ακυρώνει τη φέρουσα ικανότητά τους.

 

6. Συνεργιστικές επιπτώσεις έργων

 

Επίσης παραλείπει να αναφέρει το υπό εξέταση ΕΧΠ ΑΠΕ οτιδήποτε σε σχέση με τις συνολικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον, στην υγεία, στην κοινωνία και στην ασφάλεια, αφού αυτά παρουσιάζονται από τις διατάξεις του ως δήθεν μηδενικού ή αμελητέου περιβαλλοντικού αποτυπώματος, πλην αποσιωπάται πλήρως ότι σε ολόκληρο το φάσμα του κύκλου της ζωής των έργων ΑΠΕ, ήτοι για την παραγωγή, τη μεταφορά, την εγκατάσταση, τη λειτουργία και την απεγκατάστασή τους, σημαντική συμβολή έχει η ενέργεια που παράγεται από ορυκτά καύσιμα, ενώ προκαλείται περιβαλλοντική υποβάθμιση και καταστροφή και από την τύχη τους ως αποβλήτων. Επομένως η «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ δεν είναι και τόσο «πράσινη», κάτι που οι μελέτες του προτεινόμενου πλαισίου αγνοούν ή και σκοπίμως αποσιωπούν πλήρως.

 

Στηρίζει επομένως και το νέο ΕΧΠ ΑΠΕ τη γενίκευση της εγκατάστασης έργων ΑΠΕ  στη χώρα επικαλούμενο – όπως και το ήδη ισχύον ΕΧΠ- την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, η οποία ωστόσο είναι το αποτέλεσμα της καταστροφής του περιβάλλοντος και όχι η αιτία της.

 

Από δε την εξαίρεση σημαντικής μερίδας έργων ΑΠΕ από το πεδίο εφαρμογής του υπό κρίση ΕΧΠ αναμένεται να προκληθεί αδειοδοτικό χάος, αφού με άλλο καθεστώς θα κρίνονται οι εξαιρούμενες εγκαταστάσεις και με άλλο εκείνες που καλύπτονται από τις διατάξεις του προτεινόμενου ΕΧΠ, με αποτέλεσμα να καθίσταται πρακτικά αδύνατη η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων όσων αφορά και τις συνεργιστικές επιπτώσεις των υπό αδειοδότηση έργων στο μέλλον, αφού δεν θα καλύπτονται πλέον από ενιαίο καθεστώς ούτε θα μπορούν να ισχύσουν κοινά κριτήρια για το σύνολο των έργων ΑΠΕ σε ορισμένη περιοχή.

 

7. Αοριστία και αναποτελεσματικότητα

 

Αρκούμενες σε γενικόλογους αφορισμούς και ευχολόγια του τύπου ότι: «το περιβάλλον θα πρέπει να αποκαθίσταται δεόντως» οι διατάξεις του υπό εξέταση ΕΧΠ ουδεμία σοβαρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη διαλαμβάνουν σχετικά με τις συνέπειες των έργων ΑΠΕ στο περιβάλλον τόσο κατά το στάδιο κατασκευής και λειτουργίας τους όσο και κατά το στάδιο της αποκατάστασής του. Είναι δε άνευ λόγου η συζήτηση για «αποκατάσταση», όταν μετά από τη μακρόχρονη λειτουργία των έργων ΑΠΕ, τα οικοσυστήματα θα έχουν πλέον αλλοιωθεί οριστικά, το υποβαθμισμένο περιβάλλον δεν θα θυμίζει πια σε τίποτα το αρχικό φυσικό κάλλος, αλλά και η ίδια η εταιρεία/επενδυτής ενδεχομένως θα έχει πάψει προ πολλού να υφίσταται, προκειμένου να αποκαταστήσει το περιβάλλον.

 

Καθορίζονται περαιτέρω ατεκμηρίωτα στη ΣΜΠΕ (σελ. 4-40, παρ. 4.4, σελ. 4-63, πίνακας 4.6-1) και στο σχέδιο ΚΥΑ του προτεινόμενου σχεδίου και οι περιοχές αποκλεισμού και οι ζώνες ασυμβατότητας για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων, για τις οποίες δεν αναφέρεται με ποια κριτήρια και επί τη βάσει ποιων επιστημονικών μελετών και δεδομένων αποφασίστηκε η καταλληλότητα ή ο αποκλεισμός τους για την εγκατάσταση έργων ΑΠΕ σε αυτές.

 

Επίσης εσφαλμένα προβαίνει η ΣΜΠΕ του υπό κρίση ΕΧΠ στον καθορισμό ελάχιστων αποστάσεων από περιοχές «περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» (πίνακας 4.4-1 παρ. Β, σελ. 4-44 ΣΜΠΕ), ενώ για τις επιπτώσεις των έργων ΑΠΕ που θα χωροθετηθούν ακόμα και πλησίον ή σε επαφή ή σε γειτνίαση με αυτές, θα πρέπει προηγουμένως να τηρηθεί η διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης που εφαρμόζεται για τις προστατευόμενες περιοχές, εντός των οποίων τα εν λόγω έργα χωροθετούνται, σύμφωνα με την  περιβαλλοντική νομοθεσία.

 

8. Οδοποιία

 

Σύμφωνα άλλωστε με το άρθρο 5 παρ. 1 της υπό διαβούλευση σχεδίου ΚΥΑ, η μη επέκταση της ήδη υφιστάμενης οδοποιίας παρουσιάζεται ως ευεργεσία για τον τόπο, ενώ αποσιωπάται μεθοδευμένα ότι η ήδη υφισταμένη οδοποιία δημιουργήθηκε για να περάσουν μέσα από τα δάση και τα βουνά της περιοχής τα αιολικά μεγαθήρια. Επίσης αναφέρεται στο σχέδιο ΚΥΑ (άρθ. 5) ότι η εκχέρσωση της βλάστησης, ιδίως θάμνων και δένδρων, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις τις οικείας Δασικής Υπηρεσίας που μετατρέπονται σε δικαιολογία κάθε καταστροφής, αντί η υπηρεσία να υπερασπίζεται ουσιαστικά τα δάση σύμφωνα με το θεμελιώδες θεσμικό καθήκον της. Ορίζεται επιπλέον ότι η εσωτερική οδοποιία πρέπει να είναι χωμάτινη με επίστρωση χαλικιού, χωρίς διόλου να αναφέρεται στις μελέτες του ΕΧΠ πώς αιτιολογείται, με οικολογικά κριτήρια, η επίστρωση με χαλίκι των κορυφών των βουνών και των δασών ούτε ποια θέση έχουν οι τόνοι από χαλίκι μέσα σε προστατευόμενα δασικά οικοσυστήματα.

 

9. Έργα ΑΠΕ σε αναδασωτέες εκτάσεις

 

Με το άρθρο 5 παρ. 4 του υπό διαβούλευση πλαισίου επιτρέπεται η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων εντός δασών, δασικών και αναδασωτέων εκτάσεων, η οποία παραβιάζει τη συνταγματική επιταγή του άρθρου 117 παρ. 3 και καταδικάζει σε αφανισμό τον δασικό πλούτο της χώρας. Εντελώς υποκριτικά και άστοχα υποστηρίζεται ότι θα πρέπει να «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τον περιορισμό της βλάβης της δασικής βλάστησης», αφού στην περίπτωση των αναδασωτέων εκτάσεων δεν υφίσταται καν δασική βλάστηση, προκειμένου να περιοριστεί η βλάβη της, η οποία έχει ήδη επέλθει.

 

Το υπό διαβούλευση σχέδιο επιτρέπει και τη χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων σε αναδασωτέες εκτάσεις κατά παράβαση του Συντάγματος και της δασικής νομοθεσίας (άρθ. 53 ν. 998/1979) που την απαγορεύουν.

 

10. Εγκαταστάσεις ΑΣΠΗΕ εντός ΤΚΣ

 

Με τις διατάξεις του άρθρου 5 του σχεδίου ΚΥΑ παρέχεται στο εξής η δυνατότητα χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων εντός Τόπων Κοινοτικής Σημασίας (ΤΚΣ), η οποία απαγορεύεται από το ισχύον ΕΧΠ ΑΠΕ του 2008 (άρθ. 6).

 

11. Γενίκευση των ΜΥΗΕ

 

Απαράδεκτη και σκανδαλώδης κρίνεται και η γενίκευση με το υπό διαβούλευση ΕΧΠ της κατασκευής και λειτουργίας ΜΥΗΕ στο σύνολο της επικράτειας, που θα παρεμποδίζει τον ελεύθερο ρου των νερών των ποταμών ακόμα και πολύ κοντά στις πηγές τους, ενώ ταυτόχρονα υποστηρίζεται συστηματικά ακόμα και από επίσημους θεσμικούς φορείς ότι ευρείες περιοχές της χώρας κινδυνεύουν με ξηρασία και λειψυδρία και εκτρέπονται ποτάμια για να «ξεδιψάσει» η Αθήνα. Ο προωθούμενος ως άνω σχεδιασμός δυνάμει του υπό διαβούλευση ΕΧΠ έρχεται σε προφανή αντίθεση και με τη Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα που προβλέπει την άρση εμποδίων και φραγμάτων σε ποτάμια και λοιπούς υδατικούς πόρους με ορίζοντα το 2030, της οποίας οι επιταγές έχουν πλήρως αγνοηθεί από το υπό εξέταση σχέδιο ΕΧΠ.

 

Το εξεταζόμενο πλαίσιο υιοθετεί εντελώς αόριστες έννοιες για τον υπολογισμό καθοριστικής σημασίας όρων και παραμέτρων της εγκατάστασης ΜΥΗΕ σε εκτάσεις της χώρας, οι οποίες μπορούν να ερμηνευτούν ποικιλοτρόπως ή και αντιφατικά κατά την εφαρμογή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι διατάξεις της παρ. 6 του άρθρου 12 του σχεδίου ΚΥΑ, σχετικά με τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης ΜΥΗΕ, όπου μεταξύ άλλων ορίζεται ότι: «Δεν επιτρέπονται έργα οδοποιίας η κατασκευή των οποίων απαιτεί ουσιώδη μεταβολή στην παραποτάμια βλάστηση και σε γεωλογικούς σχηματισμούς», χωρίς να προσδιορίζεται από τη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ πώς καθορίζεται η έννοια της «ουσιώδους μεταβολής», προκειμένου να υπολογιστεί με τη δέουσα ακρίβεια και ασφάλεια το ζήτημα των επιπτώσεων ενός ΜΥΗΕ στα παραποτάμια οικοσυστήματα και στους γεωλογικούς σχηματισμούς της περιοχής εγκατάστασής του.

 

12. Εσφαλμένη ερμηνεία του κριτηρίου της κλιματικής αλλαγής

 

Η ΣΜΠΕ του ΕΧΠ ΑΠΕ ουδεμία πρόβλεψη περιέχει όσον αφορά την αξιολόγηση των επιπτώσεών του σε οικοσυστήματα που λειτουργούν ως φυσικές καταβόθρες του άνθρακα (Κανονισμός 2021/1119), ενώ επίσης μη νομίμως αγνοείται πλήρως από τη ΣΜΠΕ και από το σχέδιο ΚΥΑ του υπό εξέταση πλαισίου και ο Κανονισμός (ΕΕ) 841/2018 (LULUCF), ο οποίος έθεσε τη δασοπονία ως κύριο μοχλό ανάσχεσης της κλιματικής αλλαγής, μέσω της βιώσιμης διαχείρισης των υφισταμένων δασών και της δημιουργίας νέων.

 

Απολύτως ατεκμηρίωτα το υπό εξέταση ΕΧΠ (παρ. 3.2.4.4) αναφέρει ότι βασικός στόχος του προωθούμενου Σχεδιασμού είναι η υλοποίηση της συνεισφοράς της χώρας «στις παγκόσμιες και ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου και τη μετάβαση σε οικονομία μηδενικών εκπομπών άνθρακα», ενώ αγνοεί προκλητικά ότι η συμβολή της Ελλάδας στους παγκόσμιους ρύπους από αέρια του θερμοκηπίου είναι απειροελάχιστη έως μηδενική, σε κάθε δε περίπτωση έχουν προ πολλού υπερκαλυφθεί από την ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ στη χώρα όλοι οι στόχοι του ΕΣΕΚ, γεγονός που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει πλέον καμία ανάγκη για αδειοδότηση νέων έργων ΑΠΕ στη χώρα μας.

 

Είναι δε ενδεικτικό της αστοχίας, των αδυναμιών και της έλλειψης επιστημονικής τεκμηρίωσης της ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, ότι μολονότι αυτό προορίζεται να αποτελέσει το κατεξοχήν νομοθέτημα για τη χωροθέτηση έργων με «πράσινο πρόσημο» που, όπως το ίδιο επικαλείται, στοχεύουν στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, ουδόλως εξηγείται με μετρήσιμα και αποδεικνυόμενα στοιχεία και μεγέθη, με ποιο τρόπο θα επιτευχθεί το αποτέλεσμα αυτό, σύμφωνα και με τις επικαλούμενες στοχεύσεις του. Καθίσταται επομένως και για τους λόγους αυτούς το υπό εξέταση ΕΧΠ απορριπτέο στο σύνολό του.

 

13. Εσφαλμένη και αντιεπιστημονική αντίληψη του Τοπίου

 

Σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ του σχεδίου ΚΥΑ του προτεινόμενου ΕΧΠ, κύριο κριτήριο ένταξης των αιολικών εγκαταστάσεων στο Τοπίο αποτελεί η «οπτική παρεμβολή» τους από τα σημεία «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος», που ευρίσκονται εντός κύκλου, που ορίζεται με κέντρο το σημείο και ακτίνα που διαφοροποιείται αναλόγως της σημασίας και της ποιότητας του σημείου «ιδιαίτερου ενδιαφέροντος» και της κατηγορία χώρου, όπου ανήκει.

 

Είναι πράγματι απογοητευτική η διαπίστωση ότι και το νέο πλαίσιο υιοθετεί τις επιλογές του ισχύοντος ΕΧΠ ΑΠΕ, που έχουν σφοδρά επικριθεί για την αντιεπιστημονική,  αντιπεριβαλλοντική και ξεπερασμένη εφαρμογή του κριτηρίου της «οπτικής» και μόνον επαφής των εγκαταστάσεων ΑΠΕ με τα προστατευόμενα τοπία και στοιχεία της φύσης, κατά την αδειοδότηση αιολικών έργων.

 

Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Επίκ. Καθηγητής Τμ. Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης του Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών Ευ. Παυλής, «Το τοπίο δεν είναι μόνο μια εικόνα/αναπαράσταση ενός τόπου, ένα σκηνικό θέασης και ένα θέμα αισθητικής υποκειμενικής άποψης του παρατηρητή … αλλά σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστημολογία, βάσει της οποίας έχει σχεδιαστεί η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (ν. 3827/2010), οι διαστάσεις του είναι ευρύτερες, η δε υποβάθμιση του τοπίου θα έχει άμεση επίδραση και στον Άνθρωπο. Το τοπίο είναι ο δυναμικός, αισθητηριακά βιωμένος και κοινωνικά κατασκευασμένος χώρος … Η κοινωνική αποδοχή του σχεδίου δεν έχει διασφαλιστεί. Μέχρι στιγμής, πληθώρα συλλογικών φορέων συμμετέχουν και υποβάλλουν σχόλια κατά της πραγματοποίησης του έργου, από κοινού με εκατοντάδες πολίτες. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο δίνει ωστόσο μεγάλη βάση στη συμμετοχή του ευρύτερο κοινού (άρθρο 6) αναγνωρίζοντας ότι το τοπίο είναι καθοριστικό στοιχείο για την ατομική και κοινωνική ευημερία και ότι η προστασία, η διαχείριση και ο σχεδιασμός του συνεπάγονται δικαιώματα και ευθύνες για τον καθένα (προοίμιο όπως Σύμβασης). Σε κάποιες περιπτώσεις, η επιθυμία του κοινού να διατηρήσει το τοπίο δεν έχει να κάνει τόσο με την αισθητική, αλλά με την αντίληψη ότι το τοπίο εμπεριέχει μια σειρά από κοινωνικές, οικονομικές και πολιτισμικές αξίες που απαιτούν πολλά χρόνια για να οικοδομηθούν και τη συναίσθηση ότι πρέπει να διαφυλαχτούν οι ποιότητες του τοπίου, όπως είναι ο χαρακτήρας, η ταυτότητα και η κληρονομιά».

 

Συνεπώς, η έννοια του τοπίου δεν λαμβάνεται υπόψη επαρκώς και νομίμως από τη ΣΜΠΕ του υπό εξέταση ΕΧΠ, οι δε αναφορές της στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο είναι επιφανειακές χωρίς να διεισδύουν στην ουσία. Για όλους επομένως τους ως άνω λόγους που αφορούν τόσο την παράβαση διατάξεων του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου για την προστασία του τοπίου όσο και την παράλειψη της ενσωμάτωσης στη ΣΜΠΕ του ΕΧΠ των βασικών κανόνων και αρχών που προσδιορίζουν την έννοια και τη θεώρηση του τοπίου στις σύγχρονη αντίληψή του από το δίκαιο, την επιστήμη και την τεχνική, η υπό εξέταση ΣΜΠΕ θα πρέπει να απορριφθεί.

 

14. Βασικές παραλείψεις της ΣΜΠΕ

 

Η διαδικασία περιβαλλοντικής εκτίμησης του προτεινόμενου σχεδίου ΕΧΠ ΑΠΕ προβλέπεται από την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), οι οποίες εφαρμόζονται σε όλα τα σχέδια με σημαντικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον που εγκρίνονται από ορισμένη δημόσια αρχή. Σε περίπτωση υλοποίησης σχεδίων σε περιοχές που αποτελούν προστατευόμενους οικοτόπους απαιτείται Στρατηγική Περιβαλλοντική Εκτίμηση (ΣΠΕ) από την οδηγία 42/2001 και να έχει προηγουμένως καθορισθεί η δέουσα εκτίμηση των στόχων διατήρησής τους που θέτει η οδηγία για τους οικοτόπους, η οποία μάλιστα απαιτεί όχι απλώς πρόβλεψη αλλά πλήρη διασφάλιση ότι ο εκπονούμενος σχεδιασμός δεν θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον.

 

Επομένως η ύπαρξη προκαθορισμένων στόχων διατήρησης και η δυνατότητα πλήρους διασφάλισης ότι τα επιτρεπόμενα έργα ΑΠΕ δυνάμει του υπό διαβούλευση πλαισίου δεν θα έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον (άρθ. 6 παρ. 3 οδηγίας 92/43/ΕΚ), συνιστά βασική προϋπόθεση ορθής και εμπεριστατωμένης σύνταξης της ΣΜΠΕ του σχεδίου, η δε έλλειψή της, όπως εν προκειμένω, καθιστά τη ΣΜΠΕ μη νόμιμη στο σύνολό της και απορριπτέα.

 

15. Δημόσια διαβούλευση

 

Σύμφωνα με την οδηγία 42/2001 και την ΚΥΑ ΥΠΕΧΩΔΕ/ΕΥΠΕ/οικ. 107017/2006 (ΦΕΚ Β’ 1225), το προκαταρκτικό σχέδιο και η περιβαλλοντική μελέτη τίθενται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και σε γνώση των λοιπών αρχών και του κοινού που πρέπει να έχουν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους για το σχέδιο πριν την έγκρισή του, εντός πρόσφορου χρονικού πλαισίου. Οι δε απόψεις που εκφράζονται και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη από την αρμόδια αρχή στο επόμενο στάδιο της εκπόνησης του σχεδίου, πριν την έγκρισή του.

 

Είναι δεδομένο ότι ουδόλως τηρήθηκαν οι κανόνες της διαδικασίας της δημόσιας διαβούλευσης, κυρίως όσον αφορά τη διάρκεια του διαθέσιμου χρόνου που δόθηκε στο κοινό για την υποβολή τεκμηριωμένων σχολίων και αντιρρήσεων για το σχέδιο ΚΥΑ και τη ΣΜΠΕ που το συνοδεύει. Κρίνεται δε απολύτως απρόσφορος και περιορισμένος ο χρόνος που παρέχεται, κατά τον οποίο το προτεινόμενο ΕΧΠ θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση, ενόψει της πληθώρας και της πολυπλοκότητας των τεχνικών και λοιπών στοιχείων που το συνοδεύουν και θα πρέπει να μελετηθούν, προκειμένου ο πολίτης να μπορέσει να διαμορφώσει με πληρότητα και ασφάλεια την άποψή του για το εξεταζόμενο ΕΧΠ και να διατυπώσει εμπεριστατωμένα σχόλια για αυτό.

 

16. Ομολογία κακής νομοθέτησης

 

Με τη θεώρηση των περιοχών με υψόμετρο άνω των 1.200 μ. αλλά και των οικοτόπων προτεραιότητας των ΕΖΔ, των ΖΕΠ και των Τοπίων Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους ως περιοχών που δεν είναι στο εξής κατάλληλες για την υποδοχή αιολικών εγκαταστάσεων καθώς και με τη θεώρηση όχι μόνο των δασών αλλά και των δασικών εκτάσεων ως περιοχών όπου απαγορεύεται στο εξής η χωροθέτηση φ/β εγκαταστάσεων, το υπό εξέταση σχέδιο ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ αποτελεί μία κραυγαλέα και αδιανόητη για κράτος δικαίου δημόσια παραδοχή ότι η επίσημη πολιτική για τις ΑΠΕ όλων των κυβερνήσεων που ηγήθηκαν του τόπου έως και σήμερα υπήρξε εσφαλμένη, ανεπιτυχής και αρνητική -αν όχι και καταστροφική- για τη χώρα, την κοινωνία και το φυσικό περιβάλλον.

 

Ουσιαστικά, με την απαγόρευση στο εξής της χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων σε βουνά πάνω 1.200 μ., ΖΕΠ, ΕΖΔ και τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, αλλά και φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων σε δασικές εκτάσεις, όλες οι ηγεσίες του ΥΠΕΝ και ο μηχανισμός της δασικής και περιβαλλοντικής διοίκησης της χώρας βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε ένα μεγάλο αναπάντητο «γιατί;» που αφορά το πάκτωμα με τόνους από μπετόν και οπλισμένο σκυρόδεμα των βουνών μας, την κάλυψη ατελείωτων εκτάσεων της ελληνικής υπαίθρου με φωτοβολταϊκά και τη μεθοδευμένη απώλεια τεράστιου φυσικού κεφαλαίου πολύτιμων, προστατευόμενων οικοτόπων με όλη τους τη βιοποικιλότητα, τα τοπία, τα πλάσματα της χλωρίδας και της πανίδας και τους φυσικούς τους πόρους, που ό,τι και να κάνουμε δεν θα γυρίσουν πίσω ούτε δύνανται σε πολλές περιπτώσεις να αποκατασταθούν.

 

Καταθέτοντας το υπό εξέταση σχέδιο ΚΥΑ στη δημόσια διαβούλευση, η ελληνική πολιτεία μόλις ομολόγησε απέναντι στο σύνολο της κοινωνίας και στην ιστορία, ότι μέχρι σήμερα κακώς έπραττε καθολικά σε βάρος της φύσης, η οποία κατά τη νομοθεσία μας λογίζεται και ως «εθνικό κεφάλαιο» (άρθ. 2 ν. 998/1979), το οποίο θα έπρεπε να είχε διαχειριστεί με τη δέουσα ευθύνη και τον σεβασμό που της επιβάλλει η συνταγματική υποχρέωση να διαφυλάττει την οικολογική ισορροπία και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λαμβάνοντας όλα τα κατάλληλα μέτρα.

 

Απέναντι σε αυτή την τραγική ως προς το συμβολισμό και τις συνέπειές της παραδοχή, εγείρονται αναμφίβολα και σε νομικό επίπεδο μείζονος σημασίας ζητήματα κρατικής ευθύνης για την περιβαλλοντική ζημία που επήλθε στο φυσικό περιβάλλον της πατρίδας μας από την μακρόχρονη, συστηματική και παρατεταμένη εφαρμογή πολιτικών, νομοθεσίας και αποφάσεων που οδήγησαν μοναδικά οικοσυστήματα και τον φυσικό πλούτο ευρύτατων περιοχών της χώρας σε ραγδαία υποβάθμιση, οικολογική βλάβη και καταστροφή.

 

Στο πλαίσιο της θεώρησης αυτής, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά το ενδεχόμενο ακόμα και μαζικών προσφυγών στη δικαιοσύνη και σε κάθε αρμόδιο θεσμικό φορέα από ενεργούς πολίτες, σωματεία, φορείς και περιβαλλοντικές οργανώσεις για την αποκατάσταση κάθε είδους περιβαλλοντικής βλάβης που έχει επέλθει σε οικοσυστήματα και στοιχεία της φύσης συνεπεία της εφαρμογής -ομολογουμένως- αντιπεριβαλλοντικών νομοθετημάτων επί μακρώ και της πλημμελούς ενσωμάτωσης και εφαρμογής της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ στην εθνική έννομη τάξη, επί τη βάσει και της εμβληματικής προς τούτο νομολογίας του ΔΕΚ που έχει κρίνει  ότι ένα κράτος μέλος υποχρεούται να αποκαταστήσει τις ζημίες που προκλήθηκαν στους ιδιώτες λόγω μη μεταφοράς ή πλημμελούς μεταφοράς και εφαρμογής της νομοθεσίας της ΕΕ στο εσωτερικό δίκαιό του.

 

Συμπέρασμα

 

Για όλους επομένως τους λόγους που αναλύθηκαν ως άνω, το υπό διαβούλευση σχέδιο ΚΥΑ ειδικού χωροταξικού πλαισίου των ΑΠΕ και η ΣΜΠΕ που το συνοδεύει κρίνονται μη νόμιμα, επιστημονικώς ατεκμηρίωτα και αντισυνταγματικά και θα πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

———————————————————-

 

Χάρις Γιαννοπούλου

Πυρηνική ιατρός

 

Θόρυβος αιολικών εγκαταστάσεων

και ανάγκη ειδικού κανονιστικού πλαισίου

 

Ο θόρυβος από τις αιολικές εγκαταστάσεις αποτελεί διεθνώς το σημαντικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας που σχετίζεται με τη λειτουργία τους. Η διεθνής βιβλιογραφία, οι κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) και η εμπειρία πολλών χωρών καταδεικνύουν ότι η προστασία των κατοίκων από τις επιπτώσεις του θορύβου απαιτεί ειδική και προσεκτική αντιμετώπιση.

Ωστόσο, στο προτεινόμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) για τις ΑΠΕ, το θέμα του θορύβου αντιμετωπίζεται εξαιρετικά περιορισμένα. Η μοναδική ουσιαστική πρόβλεψη αφορά την εξασφάλιση επιπέδου θορύβου μικρότερου των 45 dB στις μεμονωμένες κατοικίες και στα όρια των οικιστικών δραστηριοτήτων, χωρίς περαιτέρω εξειδίκευση ως προς τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Το ίδιο το κείμενο της ΣΜΠΕ αναγνωρίζει ότι «ειδικότερα όρια θορύβου σχετικά με αιολικές εγκαταστάσεις δεν τίθενται από την κείμενη νομοθεσία», παραπέμποντας στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Ο ΠΟΥ αντιμετωπίζει τον περιβαλλοντικό θόρυβο ως σημαντικό παράγοντα δημόσιας υγείας και έχει εκδώσει ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες για την προστασία των πληθυσμών από τις επιπτώσεις του θορύβου, συμπεριλαμβανομένου του θορύβου των ανεμογεννητριών. Παράλληλα, οι οδηγίες του ΠΟΥ για τον νυχτερινό θόρυβο θεωρούν ότι επίπεδο Lnight,outside 40 dB αποτελεί τον επιθυμητό στόχο για την προστασία της υγείας, ιδιαίτερα των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, ενώ τα 55 dB προτείνονται ως όρο συναγερμού.

Η σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία συγκλίνει στο ότι οι συχνότερα αναφερόμενες επιπτώσεις από την έκθεση στον θόρυβο των ανεμογεννητριών αφορούν την έντονη ενόχληση (annoyance), τη διαταραχή του ύπνου, την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής και τα συμπτώματα ψυχολογικής επιβάρυνσης. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι σοβαρότερα ενοχλούμενοι κάτοικοι αναφέρουν ότι τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας και στον χώρο του υπνοδωματίου, ενώ η επίμονη ενόχληση έχει συσχετισθεί με αυξημένο στρες και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Η έντονη ενόχληση (high annoyance) από τον θόρυβο δεν αποτελεί απλώς ένα υποκειμενικό αίσθημα δυσφορίας, αλλά αναγνωρίζεται διεθνώς ως δυσμενής επίπτωση στην υγεία. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και πλήθος επιδημιολογικών μελετών, η επίμονη ενόχληση συνδέεται με χρόνιο στρες, διαταραχές ύπνου, μείωση της ποιότητας ζωής και πιθανώς με μακροχρόνιες καρδιομεταβολικές επιπτώσεις. Οι διαταραχές ύπνου και η ενόχληση αποτελούν τους κυριότερους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο περιβαλλοντικός θόρυβος επιδρά στην ψυχική και σωματική υγεία.

Αν και δεν υπάρχει επιστημονική συναίνεση ως προς την ύπαρξη συγκεκριμένου «συνδρόμου ανεμογεννητριών», η συσχέτιση μεταξύ θορύβου ανεμογεννητριών, ενόχλησης και διαταραχών ύπνου αναγνωρίζεται ευρέως. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του ζητήματος διεθνώς βασίζεται όχι στην απόδειξη συγκεκριμένης παθολογίας, αλλά βασίζεται κυρίως στην πρόληψη των επιπτώσεων στην υγεία και στην ποιότητα ζωής.

Επιπλέον, ο θόρυβος των ανεμογεννητριών παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που τον διαφοροποιούν από άλλες πηγές περιβαλλοντικού θορύβου, όπως η σημαντική παρουσία χαμηλών συχνοτήτων, η μεταβαλλόμενη ένταση και το φαινόμενο διαμόρφωσης πλάτους (amplitude modulation), στοιχεία που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη από την απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου στάθμης θορύβου. Το ζήτημα αυτό έχει επισημανθεί και από ειδικούς επιστήμονες της ακουστικής στη χώρα μας, οι οποίοι υπογραμμίζουν την ανάγκη αξιολόγησης του περιεχομένου συχνοτήτων και της ορθής μεθοδολογίας μέτρησης του θορύβου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία του ύπνου, καθώς ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι για συνεχή νυχτερινό θόρυβο στο εσωτερικό της κρεβατοκάμαρας τα επίπεδα δεν θα πρέπει να υπερβαίνουν τα 30 dB(A), ενώ ως στόχος για τη νυχτερινή έκθεση στον εξωτερικό χώρο προτείνεται επίπεδο 40 dB Lnight,outside. Αντίθετα, το προτεινόμενο ΕΧΠ περιορίζεται στην απλή αναφορά ενός γενικού ορίου 45 dB, χωρίς ειδική μέριμνα για τη νυχτερινή προστασία και την ποιότητα του ύπνου, παρά το γεγονός ότι οι διαταραχές ύπνου αποτελούν μία από τις πλέον τεκμηριωμένες επιπτώσεις της έκθεσης στον θόρυβο των ανεμογεννητριών. Η προστασία του ύπνου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα άνεσης ή ευεξίας, αλλά βασική προϋπόθεση διασφάλισης της δημόσιας υγείας.

Κατά συνέπεια, η απλή αναφορά σε όριο 45 dB δεν επαρκεί για την ολοκληρωμένη προστασία της ανθρώπινης υγείας. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο οφείλει να περιλαμβάνει ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, με πρόβλεψη για τη νυχτερινή προστασία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου χαμηλών συχνοτήτων, τη συνεχή παρακολούθηση των πραγματικών επιπέδων θορύβου μετά την εγκατάσταση και αποτελεσματικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύπτουν για τους κατοίκους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει αυστηρότερα όρια ή ειδικές ρυθμίσεις για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων. Ενδεικτικά, στη Φινλανδία εφαρμόζεται όριο 40 dB, ενώ σε ορισμένες περιοχές της Γερμανίας προβλέπονται ακόμη χαμηλότερα επίπεδα για καθαρά οικιστικές ζώνες. Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν εξαντλείται στη θέσπιση ενός ενιαίου γενικού ορίου, αλλά απαιτεί ειδικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του θορύβου των ανεμογεννητριών.

Οι σύγχρονες ανεμογεννήτριες μεγάλου ύψους διαφέρουν σημαντικά από εκείνες στις οποίες βασίστηκε μεγάλο μέρος της παλαιότερης βιβλιογραφίας και των υφιστάμενων κανονιστικών πλαισίων, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συνεχή επανεκτίμηση των διαθέσιμων δεδομένων. Ιδιαίτερη αναφορά απαιτείται στους υποήχους (<20 Hz), για τους οποίους αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια έντονη επιστημονική συζήτηση. Το ενδιαφέρον αυτό αποτυπώθηκε και στην ειδική ημερίδα που πραγματοποιήθηκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 24 Μαρτίου 2026, με αντικείμενο τις πιθανές επιπτώσεις των χαμηλών συχνοτήτων και των υποήχων από τις σύγχρονες ανεμογεννήτριες. Αν και τα διαθέσιμα δεδομένα δεν επιτρέπουν την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων, πρόσφατες εργασίες έχουν αναφέρει συσχετίσεις όχι μόνο σε επιδημιολογικές και παρατηρησιακές μελέτες, αλλά και ευρήματα από πειραματικές μελέτες σε κυτταρικό επίπεδο και σε ανθρώπινο καρδιακό ιστό. Τα ευρήματα αυτά είναι ακόμη πρώιμα και απαιτούν περαιτέρω επιβεβαίωση, ωστόσο αναδεικνύουν ότι η σχετική επιστημονική συζήτηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεδομένου ότι ένα Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η πλήρης απουσία αναφοράς στους υποήχους και στις χαμηλές συχνότητες δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού, βασισμένου στην αρχή της προφύλαξης.

Η επιστημονική συζήτηση σχετικά με ορισμένες πτυχές του θορύβου των ανεμογεννητριών, ιδίως όσον αφορά τις χαμηλές συχνότητες και ορισμένους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς, παραμένει ανοικτή. Το γεγονός ότι εξακολουθούν να δημοσιεύονται νέες εργασίες ακόμη και μέσα στο 2026 καταδεικνύει ότι η επιστημονική συζήτηση όχι μόνο δεν έχει λήξει, αλλά συνεχίζει να εξελίσσεται. Δεδομένου ότι το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο προορίζεται να ισχύσει για πολλά χρόνια, η παράλειψη οποιασδήποτε αναφοράς σε αυτή την εξελισσόμενη επιστημονική συζήτηση δεν συνάδει με την ανάγκη ενός σύγχρονου και προνοητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, υπάρχουν και μελέτες που δεν διαπιστώνουν άμεσες επιπτώσεις πέραν της ενόχλησης και των διαταραχών ύπνου. Ωστόσο, η απουσία πλήρους επιστημονικής συναίνεσης δεν αναιρεί την ανάγκη λήψης προληπτικών μέτρων, ιδιαίτερα όταν οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στον ύπνο και στην ψυχική ευεξία έχουν τεκμηριωθεί επαρκώς.

 

Αρχή της προφύλαξης

Η έλλειψη πλήρους επιστημονικής συναίνεσης ως προς όλους τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο θόρυβος των ανεμογεννητριών ενδέχεται να επηρεάζει την υγεία δεν μπορεί να αποτελεί λόγο αδράνειας ή αποδυνάμωσης των μέτρων προστασίας. Αντίθετα, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης, η οποία αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού περιβαλλοντικού δικαίου και κατοχυρώνεται στο άρθρο 191 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν υπάρχουν εύλογες επιστημονικές ενδείξεις για πιθανούς κινδύνους στην ανθρώπινη υγεία ή στο περιβάλλον, η απουσία πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν δικαιολογεί την αναβολή λήψης κατάλληλων προληπτικών μέτρων.

Η αρχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση του θορύβου των αιολικών εγκαταστάσεων. Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν επιστημονικές διαφωνίες ως προς ορισμένες ειδικότερες επιπτώσεις, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι ο θόρυβος των ανεμογεννητριών συνδέεται με αυξημένη ενόχληση, διαταραχές ύπνου και υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Οι επιπτώσεις αυτές, ακόμη και όταν δεν συνιστούν άμεση οργανική βλάβη, αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας, τα οποία οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη κατά τον χωροταξικό σχεδιασμό.

Κατά συνέπεια, η προστασία της υγείας των κατοίκων δεν μπορεί να εξαντλείται στην απλή θέσπιση ενός γενικού ορίου θορύβου 45 dB. Ένα σύγχρονο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της προφύλαξης και να προβλέπει ειδικό και επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο για τον θόρυβο των αιολικών εγκαταστάσεων, βασισμένο στη διεθνή επιστημονική γνώση, στις κατευθυντήριες οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και στην υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει αποτελεσματικά την υγεία, τον ύπνο και την ποιότητα ζωής των πολιτών, σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης και τις επιταγές της περιβαλλοντικής νομοθεσίας.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

 

Abbasi M, Monazzam MR, Akbarzadeh A, Zakerian SA, Ebrahimi MH. Impact of wind turbine sound on general health, sleep disturbance and annoyance of workers: a pilot study in Manjil wind farm, Iran. Health and Quality of Life Outcomes. 2015;13:225.

 

Bakker RH, Pedersen E, van den Berg GP, Stewart RE, Lok W, Bouma J. Impact of wind turbine sound on annoyance, self-reported sleep disturbance and psychological distress. Science of the Total Environment. 2012;425:42-51.

 

Dastan M, Dyminski Parente Ribeiro E, Bellut-Staeck U, Zhou J, Lehmann C. Infrasound and Human Health: Mechanisms, Effects, and Applications. Applied Sciences. 2026;16(3):1553.

 

Ellenbogen JM, Kellam CB, Hankard M. Noise-induced sleep disruption from wind turbines: scientific updates and acoustical standards. Sleep. 2024;47:zsad286.

 

Grocott K, Mansour A, Shiels E, Bentley R, Mason K. Mental health effects of exposure to environmental noise at home: A systematic review of potential mediating pathways, 2025.

 

Health Canada. Wind Turbine Noise and Health Study: Summary of Results. Ottawa: Health Canada; 2014.

 

Michaud DS, Feder K, Keith SE, Voicescu SA, Marro L, Than J, et al. Effects of wind turbine noise on self-reported and objective measures of sleep. Sleep. 2016;39(1):97-109.

 

Müller FJ, Leschinger V, Hübner G, Pohl J. Understanding subjective and situational factors of wind turbine noise annoyance. Energy Policy. 2023;173:113361.

 

Onakpoya IJ, O’Sullivan J, Thompson MJ, Heneghan CJ. The effect of wind turbine noise on sleep and quality of life: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Environment International. 2015;82:1-9.

 

Pawlaczyk-Łuszczyńska M, Zaborowski K, Dudarewicz A, Zamojska-Daniszewska M, Waszkowska M. Response to Noise Emitted by Wind Farms in People Living in Nearby Areas. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018;15:1575.

 

Radun J, Maula H, Saarinen P, Keränen J, Alakoivu R, Hongisto V. Health effects of wind turbine noise and road traffic noise on people living near wind turbines . Renewable and Sustainable Energy Reviews. 2022;157:112040.

 

Smith MG, Cordoza M, Basner M. Environmental Noise and Effects on Sleep: An Update to the WHO Systematic Review and Meta-Analysis. Environmental Health Perspectives.

2022;130(7):76001.

 

Staniek A, Miterska M. Analysis of Noise Generated by Wind Turbines with Reference to Other Low Frequency Noise Sources and Their Possible Impact on Human Health. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2025.

 

Teneler AA, Hassoy H. Health effects of wind turbines: a review of the literature between 2010–2020. International Journal of Environmental Health Research. 2023;33(2):143-157.

 

van Kamp I, van den Berg F. Health effects related to wind turbine sound, including low- frequency sound and infrasound. Acoustics Australia. 2018;46:31-57.

 

Verheijen E, Jabben J, Schreurs E, Smith KB. Impact of wind turbine noise in The Netherlands. Noise and Health. 2011;13(55):459-463.

 

World Health Organization. Night Noise Guidelines for Europe. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2009.

 

World Health Organization. Environmental Noise Guidelines for the European Region. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe; 2018.

 

 

Αθήνα, 18 Ιουνίου 2026

 

[Συντάκτης]

Απαντήσεις