Ενεργειακή Κοινότητα

Η Συνθήκη για την Ίδρυση της Ενεργειακής Κοινότητας υπεγράφη στις 25 Οκτωβρίου 2005 στην Αθήνα, μεταξύ της Ε.Ε. και χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2006. Έδρα της Γραμματείας της Ενεργειακής Κοινότητας είναι η Βιέννη.

Σκοπός της Ενεργειακής Κοινότητας είναι να οργανώσει τις σχέσεις μεταξύ των Συμβαλλομένων Μερών και να δημιουργήσει ένα νομικό και οικονομικό πλαίσιο σε ό,τι αφορά τα Δίκτυα Ενέργειας. Οι κύριοι στόχοι είναι να δημιουργήσει ένα σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο αγοράς, με βάση το ενωσιακό κεκτημένο, ικανό να προσελκύσει επενδύσεις, να δημιουργήσει έναν ενιαίο ρυθμιστικό χώρο για το εμπόριο, να ενισχύσει την ασφάλεια του εφοδιασμού, να βελτιώσει την περιβαλλοντική κατάσταση και να αναπτύξει τον ανταγωνισμό στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου σε μια ευρύτερη γεωγραφική κλίμακα.

Τα Συμβαλλόμενα Μέρη της Ενεργειακής Κοινότητας είναι αφ’ ενός η Ευρωπαϊκή Ένωση και αφ’ ετέρου η Αλβανία, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η Σερβία, το Μαυροβούνιο, η Βόρεια Μακεδονία, η Μολδαβία, η Ουκρανία, η Γεωργία και το Κόσοβο* (η ονομασία αυτή δεν θίγει τις θέσεις ως προς το καθεστώς, είναι δε σύμφωνη με την UNSCR 1244 και τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου για τη διακήρυξη της ανεξαρ­τη­σίας του Κοσσυφοπεδίου), ενώ καθεστώς παρατηρητή έχουν η Νορβηγία, η Αρμενία και η Τουρκία. Σημειώνουμε ότι η χώρα μας συμμετέχει στα όργανα της Ενεργειακής Κοινότητας με το καθεστώς της “συμμετέχουσας χώρας” με δικαίωμα λόγου αλλά χωρίς δικαίωμα ψήφου, καθώς διαμορφώνεται κοινή θέση της Ε.Ε.

Τα κύρια όργανα που καθιερώθηκαν για να επιτηρήσουν τη διαδικασία είναι το Συμβούλιο Υπουργών, η Μόνιμη Ομάδα Υψηλού Επιπέδου (PHLG), το Ρυθμιστικό Συμβούλιο, τα Φόρουμ και η Γραμματεία. Οι Δωρητές (World Bank, EBRD, Stability Pact, κλπ.) διαδραματίζουν επίσης έναν σημαντικό ρόλο, δεδομένης της ιδιαίτερης επένδυσης που απαιτείται στην περιοχή.

Το Συμβούλιο Υπουργών συνέρχεται κάθε χρόνο και αποτελείται από τους αρμόδιους Υπουργούς Ενέργειας από κάθε Συμβαλλόμενο Μέρος της Ενεργειακής Κοινότητας και την Ευρωπαϊκή Ένωση, εκπροσωπούμενη συνήθως από τον Ευρωπαίο Επίτροπο για την Ενέργεια και από υψηλόβαθμο εκπρόσωπο της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Η Ε.Ε. διαμορφώνει κοινή θέση στην Ομάδα «Ενέργεια» του Συμβουλίου της Ε.Ε.). Το βασικό καθήκον του Συμβουλίου Υπουργών της Ενεργειακής Κοινότητας είναι να εξασφαλίσει την επίτευξη των στόχων που καθορίζονται στη Συνθήκη για την Ίδρυση της Ενεργειακής Κοινότητας. Η  Μόνιμη Ομάδα Υψηλού Επιπέδου (PHLG) συνέρχεται τέσσερις φορές το χρόνο και ο ρόλος της είναι να προετοιμάζει τις εργασίες του Συμβουλίου Υπουργών της Ενεργειακής Κοινότητας και να λαμβάνει μέτρα, εφόσον εξουσιοδοτηθεί σχετικά από το Συμβούλιο Υπουργών. Το Ρυθμιστικό Συμβούλιο παρέχει συμβουλές στο Συμβούλιο Υπουργών ή στη Μόνιμη Ομάδα Υψηλού Επιπέδου σχετικά με τις λεπτομέρειες νομικών, τεχνικών και ρυθμιστικών κανόνων και εκδίδει συστάσεις σε θέματα διασυνοριακών διαφορών μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ρυθμιστικών αρχών, έπειτα από αίτημα μιας από αυτές. Επίσης στο πλαίσιο της Ενεργειακής Κοινότητας λειτουργεί το φόρουμ ηλεκτρικής ενέργειας που συνεδριάζει στην Αθήνα, καθώς και το φόρουμ φυσικού αερίου.

Τα τελευταία χρόνια προωθείται αναθεώρηση της Συνθήκης για την Ενεργειακή Κοινότητα η οποία αναμένεται να επιφέρει σημαντικές αλλαγές ως προς εκσυγχρονισμό του νομοθετικού πλαισίου των μελών της Ενεργειακής Κοινότητας και στην ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού. Τα βασικά σημεία των διαπραγματεύσεων περιλαμβάνουν: α) ρητή αναφορά στη Συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, β) βελτίωση της εφαρμογής της Συνθήκης με την καθιέρωση μηχανισμού επιβολής κυρώσεων για παραβιάσεις της Συνθήκης, γ) μεγαλύτερη διαφάνεια στις κρατικές ενισχύσεις, δ) ενοποίηση των αγορών της Ε.Ε. και της Ενεργειακής Κοινότητας μέσω ενός συστήματος αμοιβαίων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων μεταξύ αφενός της Ε.Ε. και των μελών της και αφετέρου των κρατών μελών της Ενεργειακής Κοινότητας («μηχανισμός αμοιβαιότητας»). Οι διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν στο Υπουργικό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2020.