Έκθεση Εφαρμογής της Σύμβασης Aarhus 2025
H Σύμβαση Aarhus (Convention on Access to Information, Public Participation in Decision-Making and Access to Justice in Environmental Matters) υπεγράφη στις 25 Ιουνίου 1998 στην πόλη Aarhus της Δανίας, με πρωτοβουλία της Οικονομικής Επιτροπής των Η.Ε. για την Ευρώπη (UNECE). Η Σύμβαση, η οποία τέθηκε σε ισχύ στις 30 Οκτωβρίου 2001, απαριθμεί σήμερα 47 συμβαλλόμενα μέρη, μεταξύ των οποίων και η χώρα μας (Ν. 3422/2005 ΦΕΚ Α 303/13-12-2005), ενώ έχει κυρωθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) με την Απόφαση 2005/370/ΕΚ του Συμβουλίου της 17ης Φεβρουαρίου 2005.
Μεταξύ των γενικών υποχρεώσεων των συμβαλλομένων μερών για την εφαρμογή της Σύμβασης είναι: η υποχρέωση για τη λήψη νομοθετικών ή κανονιστικών μέτρων για την εφαρμογή των διατάξεων της Σύμβασης (π.χ. με την έκδοση νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων καθώς και ερμηνευτικών εγκυκλίων), ο έλεγχος των δημοσίων αρχών ως προς την απαρέγκλιτη εφαρμογή της Σύμβασης, η υλοποίηση δράσεων περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης προκειμένου το κοινό να μπορεί να διαχειριστεί και να αξιολογεί την περιβαλλοντική παρεχόμενη πληροφόρηση, η διασφάλιση της ισότιμης άσκησης του δικαιώματος περιβαλλοντικής πληροφόρησης για όλους χωρίς διακρίσεις λόγω υπηκοότητας, ιθαγένειας κ.ά.
Η εν λόγω Σύμβαση βασίζεται σε τρεις πυλώνες και αποτελείται από 22 Άρθρα και 2 Παραρτήματα. Ειδικότερα:
Ο πρώτος πυλώνας της Σύμβασης αναφέρεται στο δικαίωμα των πολιτών να έχουν πρόσβαση στις περιβαλλοντικές πληροφορίες και διακρίνεται σε 2 μέρη (ενεργητική και παθητική πληροφόρηση). Το πρώτο μέρος αφορά το δικαίωμα του κοινού να αιτείται την παροχή πληροφοριών από τις δημόσιες αρχές και την υποχρέωση των δημοσίων αρχών να παρέχουν τις πληροφορίες αυτές (Άρθρο 4). Το δεύτερο μέρος αφορά το δικαίωμα του κοινού να λαμβάνει πληροφορίες και την υποχρέωση των δημοσίων αρχών να συλλέγουν και να διαχέουν την πληροφόρηση χωρίς να απαιτείται προηγούμενη αίτηση εκ μέρους του κοινού (Άρθρο 5).
Στο πλαίσιο εφαρμογής του πρώτου πυλώνα της Σύμβασης, έχει θεσπιστεί σε ενωσιακό επίπεδο η Οδηγία 2003/4/ΕΚ σχετικά με την πρόσβαση του κοινού σε περιβαλλοντικές πληροφορίες.
Ο δεύτερος πυλώνας της Σύμβασης αναφέρεται στην συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και διακρίνεται σε 3 μέρη. Το πρώτο μέρος αφορά τη συμμετοχή του κοινού κατά τη λήψη αποφάσεων επί συγκεκριμένων δραστηριοτήτων ή έργων. Αυτή η ρύθμιση αναφέρεται κυρίως στις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, οι οποίες θα πρέπει να γνωστοποιούνται στο κοινό, ώστε το τελευταίο να είναι σε θέση να διατυπώσει τη γνώμη του (Άρθρο 6). Το δεύτερο μέρος αφορά τη συμμετοχή του κοινού στην προετοιμασία περιβαλλοντικών σχεδίων, προγραμμάτων και πολιτικών (Άρθρο 7). Με αυτή τη ρύθμιση προβλέπεται η υποχρέωση εκτίμησης των επιπτώσεων στο περιβάλλον με τη συμμετοχή του κοινού, όταν ακόμα οι δημόσιες αρχές βρίσκονται στη φάση του σχεδιασμού ή του προγραμματισμού. Τέλος, το τρίτο μέρος αφορά τη συμμετοχή του κοινού στην προετοιμασία νόμων, κανονισμών και νομικά δεσμευτικών κανόνων (Άρθρο 8). Το μέρος αυτό προωθεί και ενισχύει το σημασιολογικό περιεχόμενο της δημόσιας διαβούλευσης πριν από την ψήφιση σημαντικών νομοθετικών πράξεων.
Ο δεύτερος πυλώνας της Σύμβασης εφαρμόζεται στο ενωσιακό δίκαιο με την Οδηγία 85/337/ΕΟΚ για την Εκτίμηση των Επιπτώσεων Ορισμένων Σχεδίων Δημόσιων και Ιδιωτικών Έργων στο Περιβάλλον, όπως τροποποιήθηκε με την Οδηγία 2011/92/ΕΕ και στη συνέχεια με την Οδηγία 2014/52/ΕΕ, καθώς και την Οδηγία 96/61/ΕΟΚ περί της ολοκληρωμένης πρόληψης και ελέγχου της ρύπανσης.
Ο τρίτος πυλώνας της Σύμβασης αναφέρεται στην πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Ουσιαστικά συνδέεται άμεσα με τους δύο προηγούμενους πυλώνες και ενδυναμώνει την εφαρμογή της εθνικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας (Άρθρο 9). Ο πυλώνας αυτός ενισχύει τη δεσμευτική αξία των διατάξεων της Σύμβασης, εξασφαλίζοντας ότι οποιοδήποτε άτομο θεωρεί ότι το αίτημά του για πληροφορίες κατά το Άρθρο 4 έχει αγνοηθεί, απορριφθεί αδίκως είτε εν μέρει, είτε εξ ολοκλήρου, είτε έχει απαντηθεί ανεπαρκώς ή κατά τα άλλα δεν έχει αντιμετωπισθεί σύμφωνα με τις διατάξεις του εν λόγω άρθρου, μπορεί να ζητήσει έννομη προστασία με διαδικασία επανεξέτασης ενώπιον δικαστηρίου ή άλλου ανεξάρτητου και αμερόληπτου φορέα.
Όσον αφορά την παρακολούθηση της εφαρμογής της Σύμβασης, αυτή επιτυγχάνεται μέσω της κατάρτισης και υποβολής από κάθε συμβαλλόμενο μέρος στη Γραμματεία της Σύμβασης, ανά τακτά χρονικά διαστήματα (3 ή 4 χρόνια), σχετικών εκθέσεων για την πρόοδο εφαρμογής της Σύμβασης. Το σύνολο των εθνικών εκθέσεων που έχουν υποβληθεί από τα συμβαλλόμενα μέρη είναι αναρτημένο μόνιμα στο διαδικτυακό τόπο της UNECE. Σημειώνεται ότι η υποβολή της έκθεσης γίνεται στη βάση συγκεκριμένου υποδείγματος προκειμένου να υπάρχει ομοιογένεια στις παρεχόμενες πληροφορίες.
Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας συνέταξε σχέδιο έκθεσης εφαρμογής της Σύμβασης, το οποίο είναι διαθέσιμο εδώ.
Ενδεχόμενη αποστολή προσθηκών/ τροποποιήσεων μπορεί να γίνει μέχρι τις 13 Ιανουαρίου 2025 στην ηλεκτρονική διεύθυνση aarhus.diavoulefsi@prv.ypeka.gr.